از آنجا که شوری از عوامل محدود کننده رشد ونمو و تولید محصول در بسیاری از گیاهان است، بررسی اثر کود پتاسیم و قارچ میکوریز بر گیاه گشنیز در این شرایط، به عنوان هدف این تحقیق در نظر گرفته شد که با توجه به گسترش روز افزون شوری خاک، از این کود که نسبت به کود های شیمیایی حاضر بسیار به صرفه تر می باشد، بتوان استفاده نمود.در این راستا میزان مقاومت به شوری گیاه گشنیز ارزیابی شد و اثرات تغذیه کود پتاسیم و قارچ میکوریز در رشد و عملکرد و برخی از خصوصیات اصلی فیزیولوژیکی این گیاه بررسی شد. قارچ های همزیست ریشه ای یا قاچ های میکوریز در طبیعت نقش موثری در تامین نیازهای آبی و تغذیه ای گیاهان بر عهده دارند و گیاهان دارای همزیستی میکوریزایی می توانند غلظت زیادتری از قلزات سنگین، شوری و خشکی خاک را تحمل کرده و در برابر عوامل بیماریزای مختلف و گرمای زیاد خاک تحمل نشان دهند. همچنین از دیگر جنبه های مهم و کاربردی قارچ های میکوریز آربوسکولار، ایفای نقش آنها به عنوان کودهای بیولوژیکی در اراضی کشاورزی است که با استقرار و تثبیت آنها در خاک می توان استفاده از کودهای شیمیایی را کاهش داد. بنابر این می توان با صرف هزینه کمتر و در عین حال حفظ تعادل اکولوژیکی اکوسیستم به رشد و تکامل کشاورزی پایدار کمک نمود. با توجه به اهمیت و سودمندی قارچ میکوریز برای گیاهان مختلف از جمله گیاه گشنیز، دراین تحقیق به شناسایی اثر کود پتاسیم و قارچهای میکوریز در شرایط شوری در این گیاه پرداخته شد وارتباط برخی از خصوصیات شیمیایی و فیزیکی در خاک گلدان های گیاه گشنیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

فصل دوم
پیشینه تحقیق
2-1 تحقیقات انجام شده در رابطه با تنش شوری در خاک های جهان و ایران
هاشمی نیا و همکاران در سال 1376 بیان کردند ، تنش شوری باعث کاهش روند تعرق و به تناسب آن تاخیر در رشد گیاه و کاهش عملکرد می گردد. میر محمدی میبدی و همکاران در سال 1381 ،گزارش کرند که تعاریف مختلفی از شوری وجود دارد که در تمامی آنها مفهوم کلی زیر مدنظر می باشد. خاک شور، بر اثر تجمع املاح محلول مانند یونهای کلر، سولفات، بیکربنات و گاهی نیترات، به ویژه از نوع سدیم، کلسیم، منیزیم و به ندرت پتاسیم در خاک غیر شور حاصل می شود. این یون ها در بروز شوری سهم بسزایی دارند. به طور کلی شوری را می توان به عنوان اثرات نمک ها بر روی رشد گیاه تعریف کرد. ایشان همچنین بیان کردند، تنش شوری در گیاهانی به وجود می آید که در خاک هایی که دارای املاح زیادی هستند رشد می کنند. شوری در این خاک ها به دلیل آبیاری با آب شور، عدم وجود بارندگی کافی در مناطق خشک برای شست و شوی نمک های تجمع یافته در سطح بالایی این خاک ها، وجود مواد مادری و رسوبات بادی شور و همچنین زهکشی ضعیف و صعود آب از سفره آب زیر زمینی شور نزدیک به سطح از طریق نیروی مویینگی و تبخیر آن در اثر حرارت و تجمع نمک در سطح خاک، به وجود می آید. به گزارش ایشان، تحمل گیاهان نسبت به شوری نه تنها در بین گونه های مختلف کاملا متغیر است بلکه شدیدا تحت تاثیر شرایط محیطی رشد گیاه است. شوری و سایر اثرات محیطی به صورت های مختلف بر هم تاثیر گذاشته، مطالعات توارثی تحمل به نمک را مبهم می سازند. به جز در شرایط آزمایشی تحت کنترل به ندرت اتفاق می افتد که شوری خاک نسبت به زمان و مکان ثابت و یکنواخت باشد. در حقیقت تغییرات شوری از غلظتی تقریبا برابر آب آبیاری در نزدیکی سطح خاک تا غلظت های چندین برابر بیشتر در پایین منطقه ریشه نوسان می کند. دمای بالا و شدت نور اثرات شوری را تشدید می دهد. علاوه بر این عملیات زراعی مناسب، حاصلخیزی خاک و مدیریت آبیاری به طور موثری می تواند به افزایش تحمل گیاهان کاشته شده در مزرعه بیانجامد.
2-2 وضعیت خاک های شور در جهان
برزگر در سال 1379 گزارش کرد، 70درصد از سطح کره زمین را آب و 30درصد را خشکی تشکیل می دهد که یک سوم از کل خشکی ها دارای اقلیم خشک و نیمه خشک بوده و نیمی از مناطق دارای خاک های شور هستند. وی بیان داشت، براساس برآورده های موجود 7درصد از اراضی جهان بسیار شور و 3درصد سدیمی می باشد. محققین اظهار می دارند که سالیانه بیش از یکصد هزار هکتار از اراضی کشاورزی فاریاب جهان به سمت شور شدن پیش می روند. از طرفی گفته می شود که یک سوم از اراضی شور در آسیا می باشد و تقریبا تمامی کشورهای این قاره دارای مشکل خاک های شور می باشند. در آسیا بیشترین مساحت اراضی شور پس از کشورهای شوروی سابق، هند و پاکستان در ایران وجود دارد. شرایط خشک و نیمه خشک کشور و سایر پارامتر های اقلیمی به تشکیل و گسترش خاکهای شور کمک می نماید.
2-3 خاک های شور در ایران
میر محمدی میبدی و همکاران در سال 1381 گزارش کردند، ایران دارای وسعتی معادل 16488000 کیلومتر مربع است که 16 درصد آن را کوههایی با ارتفاع بیش از 2000متر و 3درصد آن را زمین هایی با ارتفاع بین 1000 تا 2000 متر از سطح دریا تشکیل می دهد. متوسط بارندگی سالیانه از 50 میلی متر در کویر تا بیش از 1600میلی متر در حاشیه دریای خزر می باشد. متوسط بارندگی سالیانه ایران 260 میلی متر است و بیش از 90درصد کشور در منطقه خشک و نیمه خشک قرار دارد وتبخیر سالیانه از 700 میلی متر در کناره خزر تا بیش از 4000 میلی متر در کویر و جنوب شرقی استان خوزستان تغییر می کند. از مهمترین مشکلات کشاورزی در ایران شوری اراضی است. مشکل شوری به خاطر زیاد بودن تبخیر از سطح خاک، بارندگی کم، پستی و بلندی زمینها، آبیاری با آب با کیفیت نامناسب و سنگهای مادری است. عوامل فوق باعث به وجود آمدن شوره زارهای زیادی گردیده است. حدود 12درصد از کل مساحت ایران 19میلیون هکتار به صورت کشت و آیش و به منظور تولیدات کشاورزی استفاده می شود. گفته می شود که نزدیک به 50درصد این سطح زیر کشت به درجان مختلف با مشکل شوری، قلیایی بودن روبرو می باشند. پیش بینی می شود این میزان تا 75درصد کل اراضی فاریاب کشور پیشروی کند. بخش های وسیعی از کشور مانند دشت های حاصلخیز قزوین، گرگان، گنبد، آزادگان،ورامین تا گرمسار، سیستان، فارس تا نوار حاشیه ای جنوب کشور و اراضی حاصلخیز اطراف زاینده رود به نحوی متاثر از تنش شوری هستند و به تدریج از دسترس خارج می گردند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-4 طبقه بندی خاک های شور
افیونی و همکاران در سال 1376، همچنین خواجه پور در سال 1376،از روی ترکیب عصاره اشباع، خاک ها را به 4 گروه معمولی، شور، سدیمی و شور- سدیمی طبقه بندی کردند.
ایشان گزارش کردند، معیارهای عمده ای که معمولا برای طبقه بندی به کار برده می شوند عبارتند از:
1)میزان شوری عصاره اشباع که به وسیله دستگاه هدایت سنج الکتریکی در دمای 25درجه سانتیگراد اندازه گرفته می شود.

2) نسبت جذب سطحی سدیم25 که مقدار آن به میزان یون سدیم در فاز تبادلی یعنی درصد سدیم تبادلی26 در ارتباط است.
2-4-1 سولونچاک(خاک شور)
افیونی و همکاران در سال 1376 ، گزارش کردند، واژه خاک های شور معادل واژه سولونچاک27 در سیستم طبقه بندی روسی می باشد که در گذشته به آنها خاک های قلیایی سفید گفته می شد. گاهی آنها را می توان از طریق قشری سفید که در سطح آن وجود دارد تشخیص داد. اگرچه عدم وجود قشر نمکی نیز لزوما به معنای شور نبودن این خاکها نیست. مقدار SAR کمتر از 13 در این خاکها نشان دهنده میزان نسبتا کم سدیم تبادلی است. غلظت زیاد نمک در عصاره اشباع خاکهای شور باعث می شود که مقدار هدایت الکتریکی28 به بیش از 4دسی زیمنس بر متر برسد.آنیونهای اصلی این خاکها Cl-1 ، SO4-2 ، HCO3-1 ، NO3-1 هستند که میزان دو یون آخری کمتر است. ایشان بیان داشتند، کاتیونهای اصلی که شامل Mg+2 ، Ca+2 ، Na+ هستند که مقدار یون سدیم کمتر است.در بیشتر خاکهای شور غلظت یون پتاسیم پایین است. وجود ترکیباتی مانند گچ و آهک در خاک های شور معمول است.وجود غلظتهای بالای نمک در خاک باعث حفظ شرایط هماوری شده و موجب افزایش نفوذپذیری خاک می شود. معمولا برای تولید محصولات زراعی مطلوب در این خاک ها نیاز به انجام عملیات اصلاحی می باشد.
2-4-2 خاک سدیمی
افیونی و همکاران در سال 1376بیان کردند، در فرهنگ خاکشناسی روسی به این خاک ها، خاک های سولونتز29 اطلاق می شود. اولین محقق آمریکایی واژه قلیای سیاه را برای این خاکها بکار برد. کاربرد صفت سیاه به خاطر حل شدن مواد آلی خاک و متعاقب ان هویدا شدن مواد آلی در سطح خاک بر اثر تبخیر آب است. این فرایند باعث تیره شدن سطح خاک می شود. مشخصه خاک های سدیمی پایین بودن میزان شوری در محلول آنهاست. مقادیر SAR در این خاک ها بزرگتر از 13 است که این امر بیانگر افزونی میزان سدیم تبادلی نسبت به خاک های شور است. محلول خاک حاوی نمک های کربنات و بیکربنات، کلرید و سولفات سدیم است. یون عمده در خاک های سدیمی یون سدیم است که به همراه آن مقداری کلسیم ، منیزیم و پتاسیم وجود دارد. ایشان بیان کردند، در خاک های قلیایی به طور معمول یون سدیم و کلسیم به نسبت 2به 1 تا 5 به 1 وجود دارد. درصد بالای سدیم تبادلی را می توان از روی از هم پاشیدگی سیستم رسی تشخیص داد. در این حالت ورود هوا و آب به خاک بطور چشمگیری کاهش می یابد. خاکهای سدیمی در صورت عدم بکار گیری روش های اصلاحی از نظر کشاورزی ارزش چندانی نخواهد داشت.
2-4-3 خاک شور- سدیمی
افیونی و همکاران در سال 1376و خواجه پور در سال 1376 گزارش کردند، این خاک ها تواما خصوصیات شیمیایی خاک های شور و سدیمی را دارا می باشند. درصد سدیم تبادلی در این خاک ها بیشتر از خاک های شور بوده(SAR>13) و همچنین میزان غلظت نمک محلول در این خاک ها زیاد است(EC>4). وجود نمک اضافی در این خاک ها باعث حفظ نفوذپذیذی خاک می شود . همچنین PH این خاک ها اغلب برابر یا کمتر از 4/8 است.چنانچه نمک اضافی در این خاک ها به وسیله آبشویی خارج شود، خواص این خاک ها به خاک های سدیمی تبدیل خواهد شد. با غلبه سدیم، ذرات خاک پخشیده شده و برای ورود آب و هوا در خاک محدودیت ایجاد می گردد. به همین خاطر برای اصلاح این خاک ها قبل از کشت گیاهان باید از یک طرف نمک اضافی آبشویی گردد و از طرف دیگر میزان سدیم تبادلی کاهش یابد..
2-5 طبقه بندی گیاهان بر اساس واکنش آنها به شوری
لویت30 در سال 1980 گزارش کرد، گیاهان بر مبنای واکنش به شوری به دو گروه هالوفیت و گلیکوفیت تقسیم می شوند. مطالعات جدی پیرامون شرایط نا مساعد محیطی و عکس العمل گیاهان نسبت به آنها از سال 1941 شروع شد. تا آن زمان گیاهانی که در شرایط نامساعد محیطی رشد می کردند، گیاهان مقاوم و گیاهانی که نمی توانستند در آن شرایط زندگی کنند حساس نامیده می شدند، لیکن از نظر علمی نیاز به واژه هایی بود که به طور کمی این شرایط نامساعد را بیان کن، لذا با استفاده از مفاهیم تنش در علم مکانیک، تنش های زیستی را به عنوان هر عامل محیطی که به طور بالقوه برای موجود زنده نامساعد می باشد تعریف نمودند. وی گزارش کرد، بر اساس این تعریف، توانایی گیاهان از نظر اینکه در حضور این تنش تا چه حدی می توانند بقای خود را حفظ و یا به چه اندازه رشد نمایند را مقاومت به تنش می نامند.

  • 1

پاسخ دهید