— -فایل پروژه - ریسرچ-442)

1-5 قلمرو تحقیقالف) قلمرو موضوعی: مطالعه ارتباط بین رفتار هزینه ها و پاداش هیأت مدیره می باشد.
ب) قلمرو زمانی تحقیق: دامنه زمانی تحقیق سال‏های مالی 1391 – 1387 (5 سال) می‏باشد.
ج) قلمرو مکانی تحقیق: شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-6 روش تحقیقاین تحقیق از نظر استدلال قیاسی- استقرایی و از نظر هدف، تحقیقی کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش تحقیقی توصیفی- مبتنی بر تحلیل رگرسیونی به روش تحلیل ترکیبی داده ها است. که در آن از اطلاعات واقعی مندرج در صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است.
جامعه آماری در این تحقیق شرکت‌های فعال در صنایع دارویی، شیمیایی، غذایی، خودرو، فلزات اساسی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد که نمونه های مورد مطالعه به صورت حذف سیستماتیک انتخاب شده اند. دلیل انتخاب این شرکت ها وجود هزینه های ثابت بالا در این گونه شرکت ها و همچنین محدودیت زمانی محقق بوده است. لذا شرکت های انتخاب شده دارای مجموعه شرایط زیر بودند:
تا قبل از سال 1387 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده باشند.
پایان سال مالی آنها 29 اسفند ماه باشد.
در دوره مورد بررسی تحقیق توقف عملیات و تغییر در دوره مالی نداشته باشد.
صورت‌های مالی شرکت‌ها، حسابرسی شده و غیر تلفیقی باشند.
جزء بانک‌ها و موسسات مالی (شرکت‌های سرمایه‌گذاری، واسطه‌گری مالی، شرکت‌های هلدینگ، بانک‌ها و لیزینگ‌ها) نباشند.
اطلاعات مالی مورد نیاز به طور کامل وجود داشته باشد.
حداقل در سه دوره از دوره های مورد بررسی تغییرات پاداش داشته باشند.
مراحل کلی تحقیق به این صورت بوده که داده ها به صورت داده‌های تابلویی تهیه شده و از مدل رگرسیون چند متغیره برای آزمون فرضیه‌ها استفاده شده است. جهت تعیین معنی‌دار بودن رابطه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته از آزمون t در سطح خطای 5 درصد (95 درصد اطمینان) استفاده شده است. همچنین اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق از گزارش‌های انتشار یافته توسط سایت‌های مدیریت پژوهش توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار و سیستم جامع اطلاع رسانی ناشران (شبکه کدال) بورس و نیز نرم افزار ره‌آورد نوین جمع آوری شده و برای تحلیل داده‌ها از نرم افزارهای اکسل و ایی ویوز مبتنی بر تحلیل داده‌های ترکیبی استفاده شده است.
جهت آزمون فرضیات 1و2و3 از مدل زیر استفاده گردیده است:
مدل (1)
DBONUSi,t=β0+ β1PDROAi,t+ β2NDROAi,t+γjXjit
و برای آزمون فرضیات 4 و 5 از مدل زیر استفاده شده است:
مدل(2)
DBONUSi,t=α0+ α1NC_PDROAi,t+ α2NC_NDROAi,t+ α3NNC_PDROAi,t+ α4NNC_NDROAi,t+γjXjit


و در نهایت برای آزمون فرضیات 6 و7 از مدل زیر استفاده گردیده است:
مدل(3)
DBONUSi,t=Ѳ0+Ѳ1NC_PDROAi,t+Ѳ2NC_NDROAi,t+Ѳ3NNC_PDROAi,t+Ѳ4NNC_NDROAi,t+Ѳ5R_DCAP*NC_PDROAi,t+Ѳ6R_DCAP*NC_NDROAi,t+Ѳ7R_DCAP*NNC_PDROAi,t+Ѳ8R_DCAP*NNC_NDROAi,t+Ѳ9R_FSALES*NC_PDROAi,t+Ѳ10R_FSALES*NC_NDROAi,t+Ѳ11R_FSALES*NNC_PDROAi,t+Ѳ12R_FSALES*NNC_NDROAi,t+Ѳ13R_FSALESit+ Ѳ14R_DCAPit+ γjXjit
که توضیحات تفصیلی در فصل سوم ارائه شده است.
1-7 تعریف واژه‌هاپاداش هیأت‌مدیره:
به هرگونه مزایای نقدی متعلق به مدیران پس از تصویب مجمع، پاداش می گویند.
رفتار هزینه‌ها:
منظور از رفتار هزینه ها عکس العمل هزینه ها نسبت به تغییرات در حجم فعالیت است. که در این تحقیق به دو طبقه عادی و غیرعادی تقسیم شده است:
47186842603500 رفتار عادی: افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها کمتر از آن است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها کمتر از آن است.
471868421780500
523938564389000052393856438900005239385643890000 رفتار غیرعادی: افزایش فروش همراه با کاهش هزینه ها است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها بیشتر از آن است.
کاهش فروش همراه با افزایش هزینه ها است.
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها بیشتر از آن است.
فروش موردانتظار آتی:
پیش بینی فروش یک تخمین از فروش های نقدی یا واحد های فیزیکی بر پایه یک دوره زمانی معین در آینده تحت یک برنامه بازاریابی طراحی شده و مجموعه مفروضاتی از شرایط و عوامل محیطی می باشد. در این تحقیق فروش مورد انتظار آتی به صورت فروش پیش بینی شده منهای فروش واقعی تقسیم بر فروش واقعی تعریف شده است.
بهره برداری از ظرفیت:
استفاده (بهره برداری) از توان یا قابلیت تولید در خلال یک دوره زمانی معین است. در این تحقیق ابتدا ظرفیت به صورت زیر تعریف شده: فروش تقسیم بر ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات منهای میانگین سالیانه صنعت. سپس بهره برداری از ظرفیت به صورت تغییر در ظرفیت نسبت به دوره قبل تعریف شده است.
1-8 چارچوب فصول آتیدر فصل دوم ابتدا پیشینه‌ی تئوریک و سپس خلاصه ای از تحقیقات انجام شده قبلی در ارتباط با موضوع تحقیق بیان می‌شود.
در فصل سوم روش شناسی تحقیق مورد بحث قرار می گیرد. در این فصل ابتدا نوع پژوهش، جامعه آماری، روش نمونه گیری و نحوه جمع آوری داده ها بیان می شود، سپس فرضیه ها، مدل ها، متغیرها و نحوه محاسبه تشریح می شود. در نهایت آزمون های آماری مورد استفاده جهت تحلیل نتایج ارائه می گردد.
فصل چهارم به استخراج نتایج و تجزیه و تحلیل اطلاعات اختصاص دارد که شامل آزمون فرضیه های تحقیق می باشد.
در فصل پنجم ابتدا خلاصه‌ای از مطالب مطرح شده در فصل‌های پیشین بیان می شود، سپس به تبیین یافته های مربوط به هر کدام از فرضیه ها پرداخته و در نهایت پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی ارائه می شود.
909955325755فصل دوم: ادبیات تحقیق00فصل دوم: ادبیات تحقیق
مقدمهبرای کاهش تضاد نمایندگی قرارداد مهم "مالکان _ مدیران" عموما پاداش راه حل اصلی تصور می شود. بر اساس این اعتقاد، در ادبیات حسابداری طرح ها و مبانی مختلفی برای پرداخت پاداش به مدیران برای همسوئی اهداف آنان با سهامداران وکاهش تضاد منافع میان آنان مطرح شده است که از جمله این طرح ها و مبانی می توان به طرح پاداش مبتنی بر عملکرد که در آن از مبانی حسابداری مانند بازده دارایی ها استفاده می شود نام برد. همچنین با توجه به تئوری نمایندگی انتظار می رود رابطه مستقیم بین پاداش و عملکرد مدیر وجود داشته باشد اما طبق تحقیقات انجام شده این رابطه از تقارن برخوردار نبوده بدین صورت که واکنش پاداش به افزایش و کاهش در بازده دارایی ها متفاوت بوده است. تحقیقات گذشته دو دسته عوامل عملکرد مدیر و رفتار هزینه ها را در این ارتباط نامتقارن موثر می دانند. لذا شناخت رفتار هزینه ها هم برای مدیران به منظور استفاده در تصمیم گیری های مهم مدیریتی همچون برنامه ریزی و بودجه بندی و .... و هم برای افراد برون سازمانی برای کسب ارزیابی صحیح از عملکرد شرکت و به تبع عملکرد مدیر بسیار مهم می باشد.
طبق تحلیل بنیادی سنتی تغییرات در هزینه ها متناسب با تغییرات در فروش می باشد. فلذا، افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به فروش علامتی از ناکارآمدی مدیر در نظر گرفته می شود. اما تحقیقات دهه های اخیر نشان داده است که چنین تجزیه و تحلیل هایی در دوره های افزایش درآمد صادق است و در دوره های کاهش درآمد تجزیه و تحلیل بنیادی باید با توجه به ثابت بودن و چسبندگی هزینه ها صورت گیرد. بدین صورت در این تحقیق با توجه به جزء ثابت بودن هزینه ها به دنبال بررسی ارتباط نامتقارن تغییرات عملکرد (تغییرات بازده دارایی ها) و تغییرات پاداش از طریق بررسی رفتار هزینه ها (به عبارت دیگر ارتباط بین درآمد و هزینه ها) که به دو حالت عادی و غیر عادی تقسیم شده است، پرداخته می شود.
با عنایت به مطالب فوق در این فصل با ارائه مفاهیم نظری تحقیق، به بررسی ادبیات و تحقیقات گذشته مرتبط با موضوع مورد بحث پرداخته می شود.
2-1 تئوری نمایندگیتئوری نمایندگی با قدمتی بیش از چهل سال در اوایل دهه هفتاد میلادی با ظهور شرکت های سهامی که جدایی مالکیت از مدیریت را به همراه داشته توسط اندیشمندانی همچون اسپنس و زیکهاور (1971)؛ جنسن و مکلینگ (1976) و ... مطرح گردید. مبدا تئوری نمایندگی را می توان در تئوری قراردادها جستجو کرد بدین دلیل که شرکت های سهامی از انعقاد قراردادهای میان گروه های مختلف ذینفع مانند سهامداران، مدیران، کارکنان و اعتباردهندگان تشکیل شده اند. در این تئوری با توجه به شرایط حاکم و همچنین ویژگی های اشخاص مدنظر آن، انواع گوناگونی از روابط قراردادی قابل بررسی است. در ساده ترین و اصلی ترین صورت این روابط سهامدار یک شرکت (کارگمار) و مدیر آن شرکت (کارگزار) وجود دارد. اساس شکل گیری رابطه میان طرفین، بر پایه قراردادی است که در آن تفویض اختیار و دادن مسئولیت از طرف کارگمار و انجام مسئولیت و لزوم پاسخگویی بر عهده کارگزار می باشد. چنین رابطه ای را رابطه نمایندگی می گویند (عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-1 مفروضات تئوری نمایندگیتئوری نمایندگی مانند هر چارچوب تئوریک دیگر، دارای مفروضاتی می باشد، این مفروضات مبتنی بر فرض های رفتاری بین سهامدار (کارگمار) و مدیر (کارگزار) است که به شرح زیر می باشند:
مفروضات کارگمار:
کارگمار از نظر رفتاری "بی تفاوت نسبت به ریسک" می باشد. بدین صورت که با خرید سهام گوناگون و ایجاد تنوع، در ریسک شرکت با سایر سهامداران شریک می شود.
کارگمار به دنبال رسیدن به بیشترین نفع شخصی خود و "مطلوبیت مورد انتظار" (سود و ...) می باشد.
کارگمار قدرت محاسباتی، پیش‌بینی آینده و دریافت اطلاعات از کارگزار و سیستم حسابداری وی را دارد (عربصالحی و صالحی، 1391).
مفروضات کارگزار:
کارگزار از نظر رفتاری شخصی "ریسک گریز" است. یعنی ثروت بیشتر را به کمتر ترجیح می دهد، اما هنگامی که ثروت افزایش پیدا می کند، مطلوبیت مورد انتظار (پولی و غیر پولی) وی کاهش می یابد.
کارگزار نیز همانند کارگمار به دنبال منافع (مالی یا غیر مالی) شخصی خود یعنی رسیدن به بالاترین مطلوبیت مورد انتظار (دستمزد، پاداش و ...) می باشد.
کارگزار همانند کارگمار، قدرت محاسباتی و پیش بینی آینده را دارد و می تواند اطلاعات موجود را که شامل اطلاعات حسابداری نیز می گردد، پردازش کند و به نفع نمایندگی به کار برد.
کارگزار اساسا فردی عقلانی است. یعنی در او نوعی تمایل به "کارگریزی" به معنای کسب بیشترین عایدی با کمترین زحمت وجود دارد. این تمایل را در اصطلاح تئوری نمایندگی "از زیر کار شانه خالی کردن" می نامند.
کارگزار همیشه فردی منطقی است. با وجود مفروضات فوق، از آنجایی که منافع وی در گرو کسب نتیجه مطلوب کارگمار می باشد انتظار می رود او در راستای منافع کارگمار تصمیم گیری و تلاش نماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-2 مشکلات نمایندگی
با توجه به عدم همخوانی و همسویی مفروضات، اهداف و تابع مطلوبیت کارگمار و کارگزار، همواره امکان بروز مشکل بین طرفین یک رابطه نمایندگی وجود دارد.
اولین مشکل در رابطه نمایندگی، وجود تضاد منافع بین کارگزار وکارگمار است، یعنی کارگمار به دنبال رسیدن به بالاترین ارزش سرمایه گذاری است و کارگزار نیز در وهله اول به دنبال کسب منفعت و افزایش رفاه خود می‌باشد. بنابراین این احتمال وجود دارد که کارگزار در راستای منافع کارگمار عمل ننماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
دومین مشکل نمایندگی، مربوط به ناتوانی کارگمار، در ملاحظه اقدام و عملیات کارگزار است (جنسن، 1998؛ هلمسترم، 1979). کارگمار نمی تواند اقدامات کارگزار را به طور مستمر پیگیری کند تا مطمئن شود کارگزار منطبق با منافعش تصمیم گیری می کند. بنابراین کارگمار فاقد اطلاعات لازم در خصوص عملیات کارگزار است، این حالت را در اصطلاح تئوری نمایندگی "عدم تقارن اطلاعات" می نامند. در چنین شرایطی اگر کارگمار روشی را جهت کنترل عملیات کارگزار به کار نگیرد، فقط کارگزار، آگاه است که در راستای منافع کارگمار عمل نموده یا منافع کارگمار را نادیده گرفته است. از طرف دیگر، کارگزار نسبت به اقداماتی که در سازمان باید صورت گیرد، بیشتر از کارگمار اطلاعات اجرایی دارد، این اطلاعات اضافی کارگزار، در تئوری نمایندگی "اطلاعات خصوصی " نامیده می شود. وجود اطلاعات خصوصی موجب تشدید عدم تقارن اطلاعات بین کارگزار و کارگمار می گردد (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
سومین مشکل نمایندگی، موضوع "اثرات انتخاب نامطلوب" می باشد (جیدسدال، 1981). این مشکل زمانی به وجود می آید که اشخاص تمایل دارند با داشتن اطلاعات خصوصی، درباره چیزی که نفع آنها را فراهم می سازد، با طرف مقابل قرارداد منعقد نمایند. به عنوان مثال، هنگامی که شخصی بیمار است، ممکن است قرارداد بیمه عمری را با شرکت بیمه منعقد نماید که در نهایت نفع شخصی وی حاصل شود و به شرکت بیمه ضرر و زیان وارد گردد. این مشکل در چارچوب رابطه کارگزار و کارگمار نیز ممکن است به وجود آید و کارگزار به نحوی رفتار نماید تا اطلاعات نادرست و یا ناقص به کارگمار منتقل نماید و نتیجتا بر اساس اطلاعات خصوصی خود، کارگمار را به انجام عملی که در جهت منافع وی نمی باشد مجاب نماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
چهارمین مشکل نمایندگی، مربوط به "خطر اخلاقی" است (بیمن 1990،1982). این مشکل هنگامی حادث می شود که کارگزار به واسطه حصول منافع شخصی خود انگیزه پیدا می کند تا از شرایط قرارداد منعقد شده خارج شود، زیرا کارگمار نمی تواند اقدام و عمل کارگزار را ملاحظه کند (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
پنجمین مشکل مربوط به نمایندگی، این است که قرارداد بین کارگمار و کارگزار، در شرایط عدم اطمینان نسبت به حالات آینده منعقد می گردد، یعنی قرارداد به طور معمول قبل از اجرای عملیات و حصول نتیجه نهایی که ممکن است محصول یا سود باشد، منعقد می گردد. از زمان اجرای قرارداد تا حصول نتیجه نهایی اتفاق های زیادی رخ می دهد که در تئوری نمایندگی این اتفاق ها به دو گروه "عوامل غیر قابل کنترل" و "عوامل قابل کنترل" طبقه بندی می شوند. بنابراین در هنگام عقد قرارداد امکان دسترسی به عملکرد و نتیجه نهایی وجود ندارد و همیشه قرارداد براساس احتمالات می باشد. در این شرایط از آنجا که کارگزار ریسک گریز است، پس به طور طبیعی تمایل دارد تا دست کم قسمتی از ریسک مربوط به عوامل غیر قابل کنترل را به کارگمار انتقال دهد، یعنی کارگمار نیز در ریسک ناشی از این عوامل سهیم باشد (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-3 راهکارهای کاهش مشکلات نمایندگی
نمازی 1384 سه نوع راهکار مهم جهت کاهش مشکلات نمایندگی (کنترل کارگزار) را مطرح نموده است:
راهکارهای مالی: اولین مکانیزم مهم کنترل، استفاده از روش های مالی است. یکی از مهم ترین این روش ها «بودجه بندی مشارکتی» است که در آن مدیر (کارگزار) داوطلبانه در فرآیند تهیه و تنظیم بودجه مشارکت می کند و اطلاعات داخلی و گاهی محرمانه خود را در راستای تنظیم بودجه و استانداردها داوطلبانه افشاء می کند. از جمله دلایل شرکت داوطلبانه مدیر در فرآیند بودجه بندی مشارکتی را می توان: همکاری، ارائه حسن نیت، آینده‌نگری و تامین منافع شخصی را نام برد. هنگامی که مدیر در بودجه بندی مشارکتی شرکت می کند، به احتمال زیاد باعث افزایش رضایت شغلی، انطباق اهداف، بهبود رفتار سازمانی و افزایش امنیت شغلی وی می گردد.
راهکارهای نظارتی: سهامدار می تواند راهکاری را در سازمان به کار گیرد تا از منافع شخصی مدیر تا حد زیاد جلوگیری نماید. حسابرسی توسط اشخاص مستقل به عنوان یکی از راهکارهای مهمی است که در راستای انطباق اهداف سهامدار و مدیر می تواند به کار برده شود.
قراردادهای انگیزشی: در قراردادهای بدون انگیزش، مدیر فقط حقوق و دستمزد دریافت می کند در این حالت ممکن است وی جهت افزایش ثروت سهامداران و ارزش سازمان تلاش ننماید، زیرا این‌گونه قراردادها بدون انگیزش لازم برای این کار است. بنابراین جهت ایجاد انگیزه باید از قراردادهای انگیزشی استفاده شود. در این گونه قراردادها پاداش مدیر بستگی به ارزیابی عملیات وی دارد، هر چه پاداش بیشتر وابسته به معیارهای اندازه گیری عملیات مدیر باشد، انگیزه مدیر برای دسترسی به معیار های از قبل تعیین شده ارزیابی عملیات بیشتر است. در نتیجه احتمال رسیدن به انطباق اهداف نیز بیشتر می گردد (ص. 156).
2-2 پاداش مدیرانپاداش پیامدهای ارزشمند مثبت کار برای افراد (کرمی و گودرزی 1388 به نقل از شرمرهورن، 1993) و ارائه یک پیام خوشایند برای انجام رفتاری مطلوب از فرد به منظور افزایش احتمال تکرار است (کرمی و گودرزی 1388 به نقل از هلریگل و همکاران، 1995).
2-2-1 مبنای قراردادها و طرح های پاداش به مدیران"تحقیقات صورت گرفته در زمینه بررسی ارتباط بین پاداش مدیران و عملکرد شرکت ها به شکل گیری دو نظام فکری منجر شده است: گروه اول مطالعاتی هستند که رابطه برخی فاکتورهای نسبتا با ثبات، نظیر اتدازه شرکت را با پاداش بررسی نموده اند، که این رویکرد را مدیریت گرایی می نامیم. گروه دیگر معتقد به ارتباط پاداش پرداختی با عملکرد مدیران و به تبع آن عملکرد شرکت می باشند که موضوع بحث در تئوری نمایندگی است" (کبیزاده، 1387، ص. 129 به نقل از مورفی، 1998).
با توجه به مطالعات پیشین رویکردهای (معیارهای) گوناگونی برای ارزیابی عملکرد مدیر (عملکرد شرکت) وجود دارد که به شرح ذیل می باشند:
رویکرد حسابداری: در این معیار از ارقام صورت های مالی نظیر فروش، سود، بازده دارایی ها، بازده حقوق صاحبان سهام و ...استفاده می شود.
رویکرد تلفیقی: در این معیار از تلفیق ارقام صورت های مالی و ارزش های بازار نظیر نسبت P/E، نسبت ارزش بازار دارایی ها به ارزش دفتری آنها (نسبت کیو توبین) و ... استفاده می شود.
رویکرد مدیریت مالی: از مدل های مطرح در مدیریت مالی نظیر مدل ارزشیابی دارایی های سرمایه ای، بازدهی هر سهم و ... جهت ارزیابی ها استفاده می شود. تاکید اصلی این رویکرد بر تعیین بازده هر سهم و بازده اضافی هر سهم می باشد.
رویکرد اقتصادی: از مفاهیم اقتصادی استفاده می شود. عملکرد واحد تجاری با تاکید بر قدرت سودآوری دارایی های شرکت و با توجه به نرخ بازده و نرخ هزینه سرمایه بکار گرفته شده مورد ارزیابی قرار می گیرد. مانند ارزش افزوده اقتصادی، ارزش افزوده بازار، ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده (انواری رستمی و همکاران، 1383؛ انصاری و کریمی، 1387).
لذا هر یک از این معیارها می توانند به عنوان مبنایی برای پرداخت پاداش به مدیران قرار گیرند.
2-2-2روش های اعطای پاداش به مدیرانروش های اعطای پاداش به مدیران به طور کلی به دو دسته 1) سنتی (طرح پاداش کوتاه مدت) 2) تعدیل شده طبقه بندی می گردد.
روش های سنتی: در این روش پاداش مدیران برای کمتر از یک سال معوق می ماند و با توجه به عملکرد سالانه مدیران پاداش پرداخت می شود. این روش ها عبارتند از:
پرداخت حقوق ثابت: در این روش مدیر صرفا حقوق ثابتی دریافت کرده و هیچ انگیزه ای برای بهبود عملکرد ندارد. این روش فاقد محرک و انگیزش لازم است. از طرف دیگر در این روش برای عملکرد ضعیف مدیر مجازات پیش بینی نشده است.
پرداخت حقوق ثابت به علاوه درصدی از سود خالص و یا بازده شرکت: این روش یک گام به جلو بوده و تا حدی کارآمدتر از روش اول است. به همین خاطر در دهه 1980 بیشتر از 90% مجموعه هزار شرکت صنعتی اول امریکا پاداش مدیران خود را براساس روش های مختلف مبتنی بر سود خالص پرداخت می کردند. این روش دارای معایبی است از جمله:
سبب می شود تا مدیران ترغیب شوند با تغییر روش های حسابداری سبب افزایش میزان سود و در نتیجه پاداش خود شوند.
صرف افزایش سود و یا بازده باعث افزایش ثروت سهامداران نمی شود. مهم کسب بازدهی بیشتر از هزینه سرمایه می باشد و نه صرفا کسب بازده. این روش باعث ایجاد انگیزه در مدیران می شود که روی پروژه هایی سرمایه گذاری کنند که گاه حتی بازده شان مساوی با هزینه سرمایه آنها است.
در این روش همانند روش قبل مدیر فقط پاداش می گیرد و بابت عملکرد نامطلوب مجازات نمی شود.
پرداخت حقوق ثابت به علاوه درصدی از مازاد عملکرد نسبت به بودجه: در این روش هنگامی که سود خالص از حد معین و پیش بینی شده قبلی بالاتر رود، نسبت به مبالغ سود اضافی کسب شده (به صورت محدود یا نامحدود) پاداش داده می شود. در این روش یک حرکت معکوس صورت گرفته است. در واقع به جای آنکه روش پاداش ایجادکننده بودجه و مشوق برای کسب سودهای بیشتر باشد، مدیران سعی خواهند کرد که میزان بودجه را در حد پایینی تعیین کنند تا پاداش بیشتری بدست آورند. همچنین در این روش نیز مدیر بابت عملکرد نامطلوب مجازات نمی شود (جهانخانی و ظریف فرد، 1375).
شیوه های تعدیل شده: آنچه که در شیوه های ایجاد انگیزه اهمیت دارد پرداخت پاداش طبق فرمول مناسب و به وجود آوردن انگیزش لازم و کافی در مدیران به منظور تلاش بیشتر و کسب عملکرد مثبت است. طرح های پاداشی بلندمدت شامل بیش از یک دوره زمانی (چند سال) می شوند تا مدیران در طی این سال ها به انجام کارهای مثبت ترغیب شوند. در یک طبقه بندی کلی طرح های پاداشی بلندمدت را به پنج طرح طبقه بندی می کنند. این طرح ها شامل موارد زیر است:
طرح اعطای خرید سهام: بر طبق این طرح، شرکت به مدیرانش اجازه می دهد تا تعداد معینی از سهام را به قیمت مشخصی در طی یک دوره زمانی معین خریداری نمایند.
طرح اعطای حق دریافت افزایش قیمت سهام: این طرح مشابه طرح اختیار خرید سهام است با این تفاوت که به مدیران اجازه می دهد تا در صورت افزایش بهای سهام، مابه التفاوت قیمت روز سهام و قیمت توافقی را نقدا دریافت کنند این طرح در صورتی به کار می رود که مدیران تمایل داشته باشند به جای سهام و سهیم شدن در مالکیت شرکت، پول نقد داشته باشند. در این طرح مدیران مجبور به پرداخت هزینه نقل و انتقال سهام نیستند.
طرح اعطای سهام غیر قابل معامله: بر طبق این طرح مدیران امکان فروش سهام خود را ندارند مگر تحت شرایط خاص، معمولا این محدودیت در صورتی که در طی دوره معینی (چند سال) در شرکت باقی بمانند، برداشته می شود. چنانچه قرارداد استخدامی مدیر به هر علتی خاتمه داده شود وی به میزان سهامش ضرر کرده و در حقیقت جریمه می شود.
طرح پاداش مدیران: بر طبق این طرح، همزمان با افزایش قیمت سهام مانده حساب مدیران براساس تعداد سهام غیر قابل معامله‌ای که دارند به‌وسیله شرکت بستانکار می شود. اما پرداخت وجه نقد به آنها برابر با ارزش (قیمت) سهام بعد از برداشتن محدودیت فروش سهام آنها می باشد.
طرح پاداش مبتنی بر عملکرد: در طرح های عنوان شده در بالا پاداش مدیران براساس عملکرد و رفتار قیمت سهام پرداخت می شود. اما طرح پاداش مبتنی بر عملکرد براساس اندازه گیری معیار های ارزیابی عملکرد مدیران (شرکت) است (جهانخانی و ظریف فرد، 1375).
"همه ی طرح های فوق الذکر از این جهت که به نوعی یا باعث سهیم شدن مدیران و کارکنان در مالکیت شرکت می گردد و یا اینکه پاداش آنها در صورت تحقق ایجاد ارزش در بلندمدت پرداخت می گردد، دارای اثرات انگیزشی هستند و بنابراین عاملی برای همسو کردن منافع مدیران و سهامداران به شمار می روند" (جهانخانی و ظریف فرد،1375، ص. 18).
2-2-3 نحوه پرداخت پاداش در شرکت های ایرانیبر مبنای ماده 134 قانون تجارت مصوب 1347 در صورتی که در اساسنامه پیش بینی شده باشد، مجمع عمومی می تواند تصویب کند که نسبت معینی از سود خالص سالانه شرکت بعنوان پاداش به اعضا هیأت مدیره تخصیص داده شود. همچنین بر اساس ماده 241 همین قانون نسبت معینی از سود خالص سالانه شرکت که ممکن است جهت پاداش هیأت مدیره در نظر گرفته شود به هیچ وجه نباید در شرکت های سهامی عام از پنج درصد سودی که در همان سال به صاحبان سهام پرداخت می شود تجاوز کند. تحقیقات نشان داده است که شیوه اعطای پاداش در 29% شرکت های ایرانی به صورت درصدی از سود خالص و سود تقسیم شده بین سهامداران بوده است (جهانخانی و ظریف فرد، 1375). در تحقیقات دیگر صورت گرفته تمام پاسخ دهندگان به سوال تحقیق بر این باور بودند که اغلب طرح ها و قراردادهای پاداش فعلی مبتنی بر سود حسابداری بوده است و آزمون رابطه بین پاداش و سود شرکت های بورس مؤید وجود رابطه خطی بوده و نظر پاسخ دهندگان را تایید نموده است (نمازی و سیرانی، 1383). لذا می توان گفت نحوه پرداخت پاداش در شرکت های ایرانی، طرح مبتنی بر عملکرد کوتاه مدت بوده است.
2-3 رفتار هزینه ها
در اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970 برخی نویسندگان حسابداری از جمله سولومونز و استابوس به رابطه بین فعالیت ها و هزینه ها اشاره کردند. اما توجه جدی محافل دانشگاهی و حرفه ای به این رابطه در دهه 1980 بیشتر جلب شد. این توجه عمدتا بر اثر 1) پیشرفت تکنولوژی، سیستم های اطلاعاتی و مکانیزم های تولیدی در کشورهای مختلف به ویژه ژاپن 2) در این دوره مدیران به جای توجه صرف به سودآوری، موضوعاتی از قبیل رقابت در سطح جهانی، افزایش رضایت مشتری، تاکید بر کنترل کیفیت محصولات و کاهش هزینه ها را نیز مد نظر قرار دادند و 3) همزمان با دو عامل بیان شده تعدادی از نویسندگان حسابداری به بررسی و تشریح این عوامل پرداختند، رخ داده بود (مرتضوی، 1390).
شناخت رفتار هزینه ها در واکنش به تغییرات سطح تولید و فروش برای مدیریت شرکت ها از اهمیت زیادی برخوردار است (هورن گرن، فاستر و داتار، 1999). لذا شناخت رفتار هزینه ها به عنوان یکی از مباحث مهم در حسابداری مدیریت مطرح شده است. در این سیستم اطلاعات فراهم شده در مورد مباحث مهم مانند رفتار هزینه ها در جهت اجرای چهار وظیفه مهم مدیریت که عبارتند از 1) مدیریت استراتژی های شرکت 2) برنامه ریزی و تصمیم گیری 3) کنترل عملیات و مدیریت و 4) تهیه صورت های مالی به کار گرفته می شوند (نیکبخت و دیانتی، 1392). با عنایت به اینکه وظیفه چهارم مدیریت تهیه صورت های مالی برای افراد برون سازمانی است، در نهایت اطلاعات این سیستم به افراد برون سازمانی منتقل شده و توسط آنان در ارزیابی عملکرد شرکت ها و مدیران آنان مورد استفاده قرار می گیرد. لذا شناخت رفتار هزینه ها برای مدیران به واسطه استفاده در مدل های تصمیم گیری ایشان و برای افراد برون سازمانی به دلیل استفاده در شناخت و پیش بینی عملکرد شرکت اهمیت زیادی دارد (مرتضوی، 1390).
2-3-1 مدل های رفتار هزینه ها
منظور از رفتار هزینه ها نحوه واکنش هزینه ها به تغییرات در سطح فعالیت است. دو مدل در مورد رفتار هزینه ها در ادبیات حسابداری مدیریت به شرح زیر مطرح است:
مدل سنتی: "در مدل سنتی رفتار هزینه ها که در ادبیات حسابداری رایج است، هزینه ها با توجه به تغییر در حجم فعالیت به دو دسته هزینه های ثابت و هزینه های متغیر تقسیم بندی می شوند. در این مدل، هزینه های متغیر متناسب با تغییر در محرک هزینه تغییر می کنند. بدین معنی که میزان تغییر هزینه ها به میزان تغییر سطح فعالیت ها بستگی دارد، نه جهت تغییر" (مرتضوی، 1390، ص. 2). همچنین در این مدل هزینه های ثابت بخشی از هزینه کل هستند که با تغییر در حجم فعالیت در دامنه مربوط تغییر نمی کنند. می توان هزینه استهلاک و اجاره ساختمان کارخانه، حقوق سرپرستان تولید و سایر هزینه های پشتیبانی تولید که با تغییر در تعداد محصول تولید شده، مقدارشان ثابت است را نام برد (نیکبخت و دیانتی، 1392).
مدل چسبنده: "هزینه ها در واقع، میزان مصرف منابع به منظور انجام فعالیت های گوناگون شرکت را نشان می دهند. از آنجا که فعالیت ها در راستای تولید کالاها و خدمات انجام می شوند، منابع بر مبنای انتظارات از تقاضا تحصیل شده که این امر موجب تبعیت نکردن هزینه ها از تقاضای واقعی می شوند. در همین راستا برخی از صاحبنظران چنین استدلال می کنند که شدت کاهش هزینه ها در اثر کاهش حجم فعالیت کمتر از شدت افزایش هزینه ها در اثر افزایش حجم فعالیت است. به این نوع رفتار هزینه ها، رفتار چسبنده گفته می شود" (کردستانی و مرتضوی، 1391، ص. 14).
در حسابداری و امور مالی رفتار هزینه ها زمانی که بحث قراردادها مطرح می شود مثل ارتباط بین پاداش و عملکرد مهم تلقی می شود. همچنین مطالعات اخیر عوامل موثر در عدم تقارن هزینه ها به هنگام کاهش فروش را به سه عامل منتسب می دانند. "عامل اول مربوط به هزینه ثابت است زیرا هنگامی که بخشی از فروش کاهش می یابد، نسبت هزینه به درآمد به سبب اینکه هزینه های ثابت نسبت به تغییر حجم ثابت هستند افزایش می یابد. اما عامل های دوم و سوم مربوط به هزینه های متغیر و در ارتباط با چسبندگی هزینه ها است" (سجادی و همکاران، 1393، ص. 83 به نقل از هامبورگ و ناسو، 2010). کیلور و لوپز بر مبنای عامل اول موثر در عدم تقارن هزینه ها یعنی هزینه ثابت، رفتار هزینه ها را به دو طبقه عادی و غیرعادی تقسیم نمودند.
جدول 2-1 رفتار عادی و غیرعادی هزینه ها
رفتار عادی رفتار غیرعادی
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه‌ها است اما افزایش هزینه ها کمتر از آن است. افزایش فروش همراه با کاهش هزینه ها است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها بیشتر از آن است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها کمتر از آن است. کاهش فروش همراه با افزایش هزینه ها است.
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها بیشتر از آن است.
2-4 پاداش مدیران و رفتار هزینه هاعلی‌رغم وجود ادبیات گسترده در مورد ارتباط بین عملکرد و پاداش که در قبل ذکر شده عده ای از محققین اظهار می کنند که این ارتباط باید در چارچوب رفتار هزینه ها تحلیل شود. آنها معتقدند که رفتار هزینه ها می تواند توجیهی برای ارتباط نامتقارن بین عملکرد و پاداش باشد (کیلور و لوپز، 2013). بحث ارتباط پاداش مدیران و رفتار عادی و غیرعادی هزینه ها از اینجا ناشی می شود که بر خلاف تجزیه و تحلیل های سنتی برای ارزیابی عملکرد شرکت و به تبع عملکرد مدیر افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به خالص فروش بیانگر علامتی منفی نسبت به عملکرد جاری و آتی شرکت نیست. چنین تجزیه و تحلیل هایی فقط در دوره های افزایش درآمد صادق است و در دوره های کاهش درآمد، تجزیه و تحلیل های بنیادی باید با توجه به ثابت بودن و رفتار چسبنده هزینه ها مورد ارزیابی قرار گیرد (نمازی و دوانی پور، 1389؛ حقیقت و مرتضوی، 1393 به نقل از اندرسون و همکاران، 2007). به عبارت دیگر در تحلیل بنیادی سنتی افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به فروش علامتی از ناکارآمدی مدیریت می باشد، چرا که در تجزیه و تحلیل سنتی عوامل موثر در عدم تقارن هزینه ها به هنگام کاهش فروش یعنی ثابت بودن و چسبندگی هزینه ها در نظر گرفته نمی شود (حقیقت و مرتضوی،1393؛ سجادی و همکاران، 1393). بدین صورت کیلور و لوپز بر اساس تحلیل بنیادی مطرح شده توسط اندرسون و همکاران رفتار هزینه ها را عاملی برای ارتباط نامتقارن عملکرد و پاداش دانسته و معتقدند که تجزیه و تحلیل بنیادی رفتار هزینه ها با توجه به مد نظر قرار دادن هزینه های ثابت می توانند تشریح کننده ارتباط ضعیف بین پاداش و عملکرد ضعیف مدیریت باشند.
2-5 پیشینه تحقیقپیشینه تحقیق را می توان به دو بخش به شرح زیر تقسیم نمود:

— -فایل پروژه - ریسرچ-341)

1-3-4-4-خامه قنادی طعم دار.......................................................................................................................22
1-3-4-5-خامه طعم دارپر شده تحت فشار...................................................................................................22
1-3-4-6-طبقه بندی خامه های طعم دار.......................................................................................................22
1-3-4-6-1-طبقه بندی انواع خامه طعم دار بر حسب نوع طعم...................................................................23
-1-3-4-7-مواد اولیه جهت تولید خامه طعم دار...........................................................................................23
1-3-5- تولید محصولات عملگر از خامه ....................................................................................................24
1-3-5-1-ترکیب خامه و خرما..........................................................................................................................24
1-3-5-2-ترکیب خامه و دارچین......................................................................................................................25
1-3-5-3-ترکیب خامه و عسل و دارچین.........................................................................................................26
1-3-5-4- ترکیب خامه با زنجبیل.....................................................................................................................27
1-4- محصولات عملگرا ...................................................................................................................................28
1-4-2-1-1-خصوصیات فیزیکی عسل............................................................................................................30
1-4-2-1-2-خصوصیات شیمیایی عسل...........................................................................................................30
1-4-2-2- زنجبیل.............................................................................................................................................32
فصل دوم: مروری بر پژوهش ها .......................................................................................................................34
2-1- مروری بر پژوهش ها ..............................................................................................................................35
2-1-1-پژوهش های انجام شده در مورد خامه و محصولات مشابه...............................................................35
2-1-2- مطالعات انجام شده در مورد اثرات دارویی عسل و زنجبیل................................................................38
فصل سوم : مواد و روش ها ..............................................................................................................................42
3-1- تولید خامه عسل و زنجبیل...................................................................................................................... 43
3-2-آزمایشات فیزیکو شیمیایی.........................................................................................................................43
3-2-1-اندازه گیری pH....................................................................................................................................43
3-2-2-اندازه گیری اسیدیته...............................................................................................................................44
3-2-3-اندازه گیری چربی.................................................................................................................................44
3-3-آزمون میکروبی..........................................................................................................................................44
3-4-آزمون حسی..............................................................................................................................................45
3-5- تجزیه و تحلیل آماری..............................................................................................................................45
فصل چهارم : بحث و نتیجه...............................................................................................................................46
4-1- نتایج حاصل از بررسی میزان چربی نمونه های خامه تولید شده.............................................................47
4-2- نتایج حاصل از بررسی pH نمونه های خامه تولید شده.........................................................................49
4-3- نتایج حاصل از بررسی اسیدیته نمونه های خامه تولید شده...................................................................50
4-4- نتایج حاصل از آزمون حسی نمونه های خامه تولید شده.......................................................................51
4-5- نتایج حاصل از آزمون های میکروبی نمونه های خامه تولید شده..........................................................53
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات..............................................................................................................55
منابع فارسی و انگلیسی.....................................................................................................................................58
چکیده انگلیسی.................................................................................................................................................63
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-1 ویژگی های شیمیایی انواع خامه طعم دار.......................................................................................24
جدول4-1- نتایج آزمون میکروبی خامه عسل و زنجبیل...................................................................................54
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 3-1- دستگاه pH متر ..............................................................................................................................43
شکل3-2-روش ژربر.........................................................................................................................................44
شکل 4-1- نتایج ازمون چربی برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل...........................49
شکل 4-2- نتایج آزمونpH برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل..............................50
شکل 4-3- نتایج ازمون اسیدیته برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل........................51
شکل 4-4- نتایج ارزیابی حسی خامه عسل و زنجبیل (فرمولاسیون L ) و خامه معمولی................................53
.
چکیده
فراورده های استریلیزه شیر که به روش فرادما تهیه می شوند، بویژه شیر و خامه فرادما در سالهای اخیر ،جای خود را در رژیم غذایی مردم ایران باز کرده اند. با افزودن ترکیبات سلامت بخش به محصولاتی نظیر خامه صبحانه می توان ارزش غذایی این محصولات را ارتقا داد. در این تحقیق غلظت های 0، 3، 5 و7 درصد از پودر زنجبیل که با استفاده از فرایند پرتودهی سالم سازی شده بود و همچنین غلظت های 0، 10، 20 و 30 درصد از عسل در فرمولاسیون خامه صبحانه با 30 درصد چربی استفاده شد و سطح علاقه مندی مصرف کنندگان به این محصول در مقایسه با خامه معمولی مورد بررسی حسی قرار گرفت همچنین برخی خصوصیات فیزیکو شیمیایی و میکروبی این محصول از جمله درصد چربی، pH، اسیدیته، کلیفرم، کپک و مخمر نیز مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد اضافه کردن عسل به فرمولاسیون ها سبب کاهشpH و افزایش اسیدیته شد. از نظر مقدار چربی تفاوت معنی داری بین فرمولاسیون های خامه وجود نداشت. فرمولاسیون L با 5 درصد پودر زنجبیل و 30 درصد عسل از نظر ارزیاب ها به عنوان بهترین فرمولاسیون خامه طعم دار انتخاب شد. با اینکه نمونه خامه معمولی از نظر امتیاز رنگ بالاتر از نمونه حاوی عسل و زنجبیل بود ولی خامه عسل و زنجبیل تولیدی از نظر ارزیاب ها از پذیرش کلی بالایی برخوردار بود. خامه عسل و زنجبیل از لحاظ میکروبی در محدوده استاندارد قرار داشت.
کلید واژه: خامه، عسل، زنجبیل، خصوصیات فیزیکو شیمیایی، خصوصیات میکروبی
مقدمه
فرآورده های استریلیزه شیر که به روش فرادما تهیه می شوند، بویژه شیر و خامه فرادما در سالهای اخیر ،جای خود را در رژیم غذایی مردم ایران باز کرده اند و ویژگیهای خاصی مانند عمر نگهداری طولانی، عدم نیاز به شرایط خاص نگهداری، قبل از باز کردن ظرف حاوی محصول، امکان توزیع در اقصی نقاط کشور و حتی صدور به سایر کشورها، اهمیت ویژه ای به این گروه از فراورده ها بخشیده است.(فلوز، 2000) خامه قسمتی از شیر است که از نظر مقدار چربی شیر نسبتاً غنی بوده و با عمل خامه گیری از شیر جدا شده و به حالت امولسیون چربی در شیر بدون چربی می باشد. انواع خامه شامل خامه کم چرب که 12 درصد چربی دارد، خامه زده شده و سفت شده که 30 درصد از آن را چربی تشکیل می دهد، خامه سنگین که 36 درصد چربی دارد، خامه های پر چرب که 40 درصد چربی دارند، خامه بریده یا خامه ترش که نوع دیگری از خامه می باشد که در کشور انگلستان تهیه می شود. این نوع خامه را با حرارت دادن خامه معمولی تهیه می کنند و به خامه بریده یا ترش معروف است. این خامه بسیار چرب بوده و 55 درصد چربی دارد.( استاندارد ملی ایران، 1386)
محصولات خامه طعم دار که اخیرا مورد توجه تولید کنندگان و مصرف کنندگان قرار گرفته است در استاندارد ملی ایران بدین صورت تعریف شده است: خامه ای است که با افزودن انواع طعم دهنده های مجاز با و یا بدون شکر طعم دار شده و سپس با یکی از روشهای حرارتی شناخته شده پاستوریزه و یا استریلیزه ( فرادما) شده باشد برای تولید خامه طعم دار می توان از خرما، عسل، مالت، وانیل، شیره انگور، شیره خرما، پودر وانیل، زعفران، پودر دارچین... استفاده کرد. (استاندارد ملی ایران، 1386).
از زنجبیل و عسل می توان به منظور طعم دار کردن خامه استفاده کرد. زنجبیل دارای اسید آمینه بوده که در پروتئین سازی و رشد موثر است. زنجبیل در دسته ادویه جات قرار می گیرد و به صورت تازه و آسیاب شده مصرف می شود. نوع تازه آن مقدار کمی یعنی حدود ۷۰ کالری انرژی دارد در حالی که نوع آسیاب شده زنجبیل ۳۳۰ کیلوکالری انرژی دارد که بیشتر به خاطر وجود نشاسته موجود در ریشه زنجبیل است. جنجرول موجود در زنجبیل به آن طعم تندی می دهد و جزو آنتی اکسیدان های مفید و موثر محسوب می شود. زنجبیل برای درمان سردردهای میگرنی توصیه می شود و همچنین در درمان سرماخوردگی، دردهای معده، تهوع و استفراغ موثر است البته مصرف زیاد زنجبیل خطرناک است و می تواند موجب سوزش معده یا بروز سنگ های کلیوی شود و هم چنین به افرادی که داروهای ضد انعقاد مصرف می کنند توصیه نمی شود. ترکیبات اصلی آن شامل: انواع قندها ۵0 تا۷0 درصد ، چربی ها 3 تا 18درصد اولئورزین 4 تا 5 درصد و ترکیبات سوزاننده 1 تا 3 درصد است.( معطر و اردکانی، 1378)
عسل سرشار از مواد مغذی مختلف است. تاکنون حدود 20 قند در عسل شناخته شده که میزان کل آن حدود 80 درصد می باشد و از مهم ترین آن ها گلوکز(31%) و فروکتوز (38%) را می توان نام برد. عسل حاوی آنزیم های متعددی از جمله اینورتاز، دیاستاز، گلوکز اکسیداز، کاتالاز و ... می باشد و فاقد هر گونه چربی یا کلسترول می باشد. عسل حاوی انواع مواد معدنی مانند کلسیم ، پتاسیم، آهن ، فسفر ، منیزیم و ... است. تحقیقات نشان داده است که هر چه رنگ عسل تیره تر باشد ، حاوی مواد معدنی بیشتری است. عسل سرشار از ویتامین های مختلف است که از مهم ترین آن ها ویتامین های B1 , B2 , B3 , B5 , B6 و ویتامین C را می توان نام برد(لاهیجی و معصومی .1373).
با توجه به خصوصیات سلامت بخش عسل و زنجبیل اضافه کردن این دو ماده به خامه صبحانه می تواند نیاز بدن به مواد مغذی بیشماری را مرتفع سازد و در دراز مدت سبب ارتقا سطح سلامت جامعه شود . هدف از این تحقیق اضافه کردن عسل و زنجبیل به خامه صبحانه و بررسی سطح علاقه مندی مصرف کنندگان به این محصول بود.
فصل اول
کلیات

کلیات
فراورده های لبنی
فراورده های لبنی به آن دسته از مواد غذایی اطلاق می شود که همگی از شیر تولید می شوند. معمولاً ماده اولیه تولید انواع لبنیات، شیر گاو است. اما گاهی از شیر سایر پستانداران همچون بز، گوسفند، اسب و... هم استفاده می شود
1-2-انواع فراورده های لبنی
شیر که پس از پاستوریزه و هموژنیزه شدن با مقادیر متفاوت از چربی در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.
خامه، چربی شیر است که به سرشیر هم معروف است.
خامه ترش، خامه ایست که به وسیله باکتری تخمیر و ترش شده است.
شیر خشک، با حذف آب شیر به دست می آید.
شیر غنی شده، شیری است که با تبخیر آب آن، غلیظ شده است و معمولاً به آن شکر هم اضافه می کنند.
کره، همان چربی شیر است که از هم زدن خامه حاصل می شود.
پنیر را از راه جامد کردن شیر تهیه می کنند. سپس این بخش جامد را از آب پنیر جدا کرده و می گذارند تا عمل بیاید. این کار معمولاً توسط باکتری یا مایه پنیر صورت می گیرد.
ماست، شیری است که بوسیله باکتری استروپتوکوک ترش شده است.
بستنی، خامه ایست که به آرامی یخ بسته است. (استاندارد ملی ایران، 1386)
از میان انواع غذاهایی که روزانه به مصرف انسان می رسد، شیر و فرآورده های آن به دلیل تنوعی که دارند در میان گروههای سنی مختلف جایگاه ویژه ای دارد. شیر یکی از مناسبترین مواد غذایی است که علاوه بر انواع پروتئین ها، چربیها (که نسبت به سایر چربیها و روغنها قابلیت هضم بالاتری دارد) ، املاح مورد نیاز بدن بخصوص فسفر و کلسیم ، انواع ویتامین ها و نیز تمامی اسیدهای آمینه ضروری را داراست. شیر سالم : دارای طعمی مطبوع ،خوشمزه و کمی شیرین بوده و رنگ آن سفید مایل به زرد است.(کریم، 1374)
1-3-خامه
فرایند جداسازی چربی از شیر جهت تولید خامه: استاندارد کردن چربی شیر ، با جداسازی خامه از شیر و تبدیل شیر کامل به دو فاز کم چرب و پر چرب. که اساس کار سپراتور بدین صورت می باشد که شیر از بلوک احیای پاستوریزاتور با دمای 45-55 درجه سانتیگراد و یا از کلاریفایر وارد دستگاه سپراتور می شود ، بعد داخل سپراتور ، شیر روی جام های مخروطی شکل توزیع شده و تحت نیروی گریز از مرکز عمل جداسازی چربی شیر بر اساس اختلاف وزن مخصوص انجام می گیرد در ادامه خامه از واحد استاندارد سازی دستگاه عبور کرده و بخشی از آن مجددا وارد شیر شده و بخش مازاد از آن جدا می شود و شیر استاندارد شده از بلوک های دیگر پاستوریزاتور عبور کرده و وارد مراحل بعدی پروسس می گردد.(خداییان، 1388)
مکانیزم جداسازی بر اساس اختلاف دانسیته بین چربی و سایر ترکیبات شیر تحت نیروی گریز از مرکز انجام می شود.
سپراتورها ممکن است برای فرآیند تغلیظ ماست بر اساس اختلاف وزن مخصوص بین سرم و ماست غلیظ و محصولات دیگر.
بعد از آن شیر وارد هموژنیزاسیون می شود که ، ابتدایی ترین عمل هموژنیزاتور شکستن گویچه های چربی و یکنواخت کردن چربی شیر می باشد که در دمای حدود 40-50 درجه انجام می گیرد ، اما مهمترین عمل آن کمک به مخلوط کردن است. اساس کار آن بر پایه رفت و برگشت سیلندرهاست. شیر در ورود به دستگاه با حرکت سیلندر هایی به یکسری صفحات برخورد می کند و به دلیل ایجاد فشار در لبه های صفحات گویچه های چربی ریز می شوند، هر محصول فشار هموژنیزاتور خاص خود را دارد و در مورد شیرهای معمولیPSI 2000-1000 است و از مزایای شیر هموژن این است که گویچه های چربی بطور یکنواخت در شیر پخش شده اند، در شیر هموژن قدرت جذب بالاست زیرا پروتئین و چربی در آن ریز و آماده جذب می شوند و برای افرادی که ناراحتی های گوارشی دارند، کودکان و سالمندان مصرف این محصولات توصیه می شود.(خداییان، 1388)
1-3-1-تعریف خامه
خامه عبارت است از شیرغنی شده از چربی که از نظر فازها با شیر تفاوتی ندارد،زیرا فاز پیوسته آن، بخش محلول است و فاز غیرپیوسته همان چربی است.( خداییان، 1388)
خامه قسمتی از شیر است که از نظر مقدار چربی شیر نسبتاً غنی بوده و با عمل خامه گیری از شیر جدا شده و به حالت امولسیون چربی درشیر بدون چربی می باشد.چربی در خامه به صورت گویچه هایی است که توسط غشاءاز فسفولپید احاطه شده است. خامه بر اساس فاکتورهایی نظیر نوع فراوری حرارتی، درصد چربی، بازساخته یا بازترکیب بودن، طبیعی، اسیدی یا تخمیری بودن و غیره به انواع مختلفی طبقه بندی می شود(فرناندز، 2009).
خامه زده امروزه بعنوان یک محصول که جزء مواد قنادی به شمار می رود، توسط کارخانجات لبنی تولید می شود. این محصول یکی از انواع خامه است که به وسیله عمل زدن و وارد کردن هوا در آن حجیم شده و در فرآورده های قنادی مورد استفاده قرار می گیرد. فراورده های لبنی در زمره پرمصرف ترین محصولات حاوی جایگزینهای چربی قرار دارند. خامه قنادی یکی از محصولاتی است که با محتوای چربی بالا، پتانسیل زیادی را برای تحقیق در این راستا دارد(فرناندز، 2009).
1-3-2-سیستم های جدا کننده خامه از شیر
امروزه دستگاهی که با استفاده از آن چربی شیر را جدا می کنند سپراتور می باشد.این دستگاه با استفاده از نیروی گریز از مرکز و با توجه به اختلاف دانسیته مواد موجود در شیر باعث جدایی چربی از شیر می شود.(فروزانی،1381)
1-3-2-1-عوامل موثر در جدا شدن خامه
1.دما :تمام سپراتورها در دمای بالای 100 درجه فارنهایت بهترین راندمان را دارند.بهترین دما برای خامه گیری 40 درجه سانتی گراد است .هر چقدر دما افزایش یابد راندمان خامه گیری افزایش می یابد.
2.سرعت کاسه سپراتور:هر چقدر سرعت بالاتر باشد چربی بیشتری جدا می شود ولی اگر سرعت آن بیش از حد بالا رود باعث می شود که مقداری از ترکیبات ازته شیر پس چرخ کاهش یابد.( خداییان، 1388)
کیفیت خامه زده شده تابع شرایط زیر است :
1.زمان زدن
2.درصد چربی
3.استقامت کف
4.جداسازی سرم از ترکیب
5.درجه حرارت
6.پراکندگی گویچه های چربی
7.ترکیبات امولسیون کننده
8.اسیدیته (خداییان، 1388)
1-3-3-انواع مختلف خامه
1-3-3-1-خامه ساده
این خامه که در کشور ما بسیار معمول است، حاوی 30 تا 35 درصد چربی شیر، 55 تا 64 درصد آب و 7 تا 10 درصد ماده خشک بدون چربی است که با مخلوط کردن چربی شیر با شیر بدون چربی و شیر خشک به دست می‌آید. این نوع خامه هیچ گونه افزودنی ندارد و از مشکلات آن دو فاز شدن و بروز طعم پختگی است. علت این طعم به خاطر انتخاب زمان و دمای بالاتر برای انجام مرحله پاستوریزاسیون است. (استاندارد ملی ایران، 1386)
1-3-3-2-خامه قنادی یا خامه زده
عبارت است از خامه ای که در اثر زدن انبساط می یابد که به این انبساط اوورران گفته می شود که غشا لیپو پروتئین با توجه به خاصیت کاری آن تورم یابد برای استاندارد کردن چربی بهتر است که از خامه کم چرب و یا پرچرب استفاده کرد. این نوع خامه حاوی 28 تا 35 درصد چربی است ولی گاهی برای دستیابی به ثبات بیشتر در هنگام زدن محتوای چربی آن را نزدیک 40 درصد انتخاب می‌کنند. انجام دقیق عملیات فرآیندی در تولید این نوع خامه در ثبات خواص زدنی و افزایش حجم آن تأثیر فراوانی دارد که از جمله می‌توان به نگهداری خامه در دمای زیر 5 درجه سانتی‌گراد برای تشکیل بلورهای چربی اشاره کرد.( استاندارد ملی ایران، 1386)
1-3-3-3-خامه قهوه
خامه ای که چربی آن کم است و در حدود 10 درصد است و برای تولید آن خامه معمولی را با شیر بی چربی و شیر کامل رقیق می نمایند.
1-3-3-4-خامه ترش
بر حسب مورد ممکن است دارای چربی حدود 10٪ یا 20تا 30 درصد باشد که بیشترین مصرف همان غلظت 10٪ را دارا می باشد. در تهیه این خامه ابتدا درصد چربی تنظیم می شود و بعد از پاستوریزه کردن خامه به آن حدود 1 تا 2 درصد وزن خامه مایه ترش اضافه می کنند که باعث رسیدن می شود. میکروارگانیسم های مناسب استارتر این خامه از نوع میکروب های لاکتیکی مزوفیل هستند مانند استرپتوکوکوس کرمویس و استرپتوکوکوس لاکتیس واریته لاکتیس و استرپتوکوکوس واریته کرموریس. این نوع خامه طعم ترشی دارد و غلیظ است و در تهیه برخی غذاها و سس ها به کار می رود(استاندارد ملی ایران، 1386و فروزانی،1381 ).1-3-3-5-خامه استریل
این خامه استریل به دو روش تولید می‌شود، اول خامه بسته‌بندی شده در شرایط آسپیتک و دوم خامه استریل شده در ظرف. حداقل چربی خامه استریل 23 درصد است. اما از نظر درصد چربی بسیار متفاوت‌ است.( استاندارد ملی ایران، 1386)
1-3-3-6-خامه سفت
این نوع خامه 50 تا 55 درصد چربی دارد. یکی از روش‌های تولیدش ‌این است که آن را ابتدا در ظروف آلومینیومی‌کم عمق یا سینی‌های استیل زنگ نزن تا ارتفاع 1 تا 2 سانتی متر پر ‌می‌کنند. سپس سینی‌ها را در حمام آب داغ 90 تا100درجه سانتی گراد برای یک ساعت جای می‌دهند تا زمانی که خامه به درجه حرارت 80 درجه سانتی گراد برسد. این دما نه تنها خامه را پاستوریزه می‌کند بلکه غلظتش را بالا می‌برد سپس خامه تا 7 درجه سانتی گراد یا پایین‌تر سرد و بسته‌بندی می‌شود.( استاندارد ملی ایران، 1386)
1-3-3-7-خامه ترکیبی
با توجه به بالا رفتن قیمت فرآورده‌های شیر مانند شیر و خامه، صرفه اقتصادی در این است که برای تهیه خامه از ترکیبات آن یعنی آب، شیر خشک بی‌چربی و کره بدون نمک استفاده کنند. عملیات ترکیب و تولید این نوع خامه به وسیله ماشین‌های خاصی انجام می‌شود. در این ماشین‌ها، ترکیب خامه دوباره شکل گرفته و هموژنیزه، پاستوریزه و سرد می‌شود. اگر این نوع خامه به خوبی تهیه شود، از محصول تازه قابل تشخیص نیست.( فروزانی،1381)1-3-3-8-خامه رژیمی
در خامه رژیمی مانند سایر فرآورده‌های رژیمی‌شیر، مواد دیگری جایگزین چربی می‌شوند. جانشین شونده‌های چربی به گروه‌های شبه چربی طبقه‌بندی می‌شوند.
1-3-3-9-خامه کم چرب
در طی دهه ی گذشته مصرف محصولات غذایی بدون چر بی و کم چر بی گسترش ز یادی پیدا کرده است، به این دلیل که بین مصرف چر بی و بیماری ها ی زیادی از جمله چا قی، بیماری ها ی قلبی و عرو قی مانند تصلب شرا ئین و سرطان ارتباط مستقیم وجود دارد. بنابراین فشار زیادی رو ی صنعت غذا بر ای کاهش مقدار چربی در محصولات غذایی وجود دارد و از این رو رشد سریع محصولات کم چربی وجود داشته است علاوه بر تغذیه، چر بی و یژگی های رئولوژیکی و حسی غذاها مانند طعم و مزه، احساس دهانی و بافت را تحت
تأ ثیر قرار می دهد، از این رو حذف چربی به راحتی امکان پذ یر نیست.
بنابراین بر ای فرمولاسیون محصولات کم چرب ، استفاده از ترکیباتی که به طور نسبی و یا کامل جایگزین چربی می شوند و ویژگی ها ی چر بی را ایجاد می کنند پیشنهاد شده است جایگزین ها ی چر بی ترکیباتی هستند که می توانند روی ویژگیهای محصول نظیر طعم، احساس دها نی، بافت، و یسکوزیته و سا یر خصوصیات ارگانولپتیک تا ثیر بگذارند هیدروکلوئیدهاترکیباتی هستند که ایجاد قوام و بافت می کنند، باعث افزایش پایداری می شوند، به عنوان یک امولسیفایر عمل می کنند، تشکیل ژل می دهند و احساس دهانی را بهبود می بخشند. در حقیقت هیدروکلوئیدها مقدار کم چربی را به وسیله تواناییشان در جذب و باندکردن آب و داشتن ویژگی های بافت دهندگی جبران می کنند. هیدروکلوئیدها همچنین به ایجاد یک ساختار ژله ای شبه چر بی کمک می کنند که این ساختار در دهان به صورت مطلو بی ذوب می شود و آزادشدن کامل طعم رادر طول مصرف ایجاد می کند. این و یژگی به طور گسترده ای در تو لید محصولات لبنی و گوشتی که میزان چر بی آنها کاهش یافته است مورد استفاده قرار می گیرد.
ژلاتین یکی از مهمترین هیدروکلوئیدهای غذایی می باشد که قابلیت های زیادی از جمله توانایی باند کردن آب، تشکیل ژل، ایجاد ویسکوزیته، تشکیل فیلم و نقش امولسیفایری دارد. خصوصیات آمفوتریک ژلاتین و همچنین نواحی هیدروفوبیک آن در روی زنجیره پپتیدی، آن را یک عامل امولسیون کننده و کف کننده قوی ساخته است و ثابت شده است که ژلاتین توانایی تشکیل یک لایه جذب شده قوی در سطح مشترک برای ممانعت از فروریختن حباب های هوا دارد در چند سال اخیر محققان زیادی بر روی تولید محصولات غذایی کم چربی تمرکز کرده اند. سس مایونز کم چربی ازجمله این محصولات است. خصوصیات ویسکوالاستیک مایونزی که چربی آن کاهش یافته به وسیله افزودن صمغ زانتان وآلژینات بهبود می یابد. بتاگلوکان مخمر به عنوان یک جایگزین چربی و همچنین یک پایدارکننده امولسیون برای تولید مایونزکم چرب به کار می رود. از نظر بافت، فرمولاسیونی که دارای ۵۰ و ۷۵ % بتاگلوکان است سفتی و چسبندگی مشابه با مایونزپرچربی دارد همچنین از بتاگلوکان غلات به عنوان جایگزین چربی در پنیرسفید کم چرب استفاده شده است که منجر به بهبود معنی داری در بافت محصول شد ولی طعم، رنگ و فاکتورهای دیگر به طور نامطلوبی تحت تاثیر قرار گرفتند بتاگلوکان برای تولید پنیر چدار کم چرب نیز به کار رفته است (فرحناکی و همکاران، 1390 و بنچ، 2007 و چنگ و همکاران، 2008 و لیو و همکاران، 2007).
1-3-4-طعم دار کردن خامه
طعم وعطر خامه در درجه اول از اجزای چربی آن مشتق می‌شود. آلکالوئید اسیدها، دلتالاکتون‌ها، اندول، اسکاتول، دی متیل دی سولفید و هیدروژن سولفاید عامل طعم مطلوب خامه شناخته می‌شوند. فنل و ترکیبات فنلیک نیز موثرند. شدت تغییرات در طول فرآوری به میزان زیادی تحت تأثیر فرآیند حرارت قرار دارد و تغییرات در فاز چربی بیشترین اهمیت را داراست. بروز تغییرات نامطلوب در طعم خامه در مدت انبارمانی، در درجه اول، از لیپولیز یا اکسیداسیون چربی ناشی می‌شود. ناکافی بودن فرآیند حرارتی برای غیر فعال کردن لیپازمتصل به کازئین می‌تواند مشکل‌ساز باشد. از نظر تئوری خامه بسیار مستعد لیپولیز است. آنزیم‌های لیپولیتیک تولید شده به وسیله باکتری‌های سرمادوست در شیرخام، عامل اصلی بروز این مشکل هستند. یادتان باشد که خامه به آسانی طعم‌ها را از منابع خارجی مانند بعضی مواد بسته‌بندی جذب می‌کند بنابراین انتخاب ظروف بسته‌بندی مناسب از اهمیت زیادی برخوردار است.( فرحناکی و همکاران، 1390)
دو روش مختلف برای طعم‌دار کردن خامه‌ها وجود دارد؛ هم می‌توان با مواد طبیعی مانند شیره خرما، عسل و پودر کاکائو، خامه‌های طعم‌دار تولید کرد و هم از رنگ‌ها و طعم‌دهنده‌های مجاز خوراکی برای این منظور کمک گرفت.
1-3-4-1-خامه طعم دار
خامه ای است که با افزودن انواع طعم دهنده های مجاز و یا بدون شکر طعم دار شده وسپس با یکی از روشهای حرارتی شناخته شده پاستوریزه و یا استریلیزه(UHT) شده باشد(استاندارد ملی ایران، 1386).
1-3-4-2-خامه طعم دار بازساخته
خامهء طعم داری است که از فرآورده های شیر بازساخته، یا بدون افزودن آب آشامیدنی و انواع طعم دهنده های مجاز یا بدون شکر طعم دار شده و سپس با یکی از روشهای حرارتی شناخته شده پاستوریزه و یا استریلیزه (UHT) شده باشد(استاندارد ملی ایران، 1386).
1-3-4-3-خامه طعم دار بازترکیبی
خامهء طعم داری است که از فرآورده های شیر بازترکیبی، یا بدون افزودن آب آشامیدنی و انواع طعم دهنده های مجازو یا بدون شکر طعم دار شده و سپس با یکی از روشهای حرارتی شناخته شده پاستوریزه و یا استریلیزه (UHT)شده باشد(استاندارد ملی ایران، 1386).
1-3-4-4-خامه قنادی طعم دار
خامه طعم داری است که با و یا بدون افزودن شکر، پس از فرایند سالم سازی، هوادهی شده یا آماده هوادهی بوده و برای مصارف شیرینی پزی یا قنادی به صورت منجمد یا غیرمنجمد عرضه می گردد.
1-3-4-5-خامه طعم دارپر شده تحت فشار
خامه ای طعم دار سیالی است که تحت گاز بی اثر پر شده و زمان خروج از ظرف با گاز همراه شده و به صورت شکل گرفته ،خارج می شود.
1-3-4-6-طبقه بندی خامه های طعم دار
خامه طعم دار کم چرب : میزان چربی آن بیشتر یا مساوی 10 و کمتر یا مساوی 18 درصد وزنی / وزنی است.
خامه طعم دار نیم چرب: میزان چربی آن بیشتر از 18 و کمتر یا مساوی 35 درصد وزنی / وزنی است.
خامه طعم دار چرب : میزان چربی آن بیشتر از 35 و کمتر یا مساوی 48 درصد وزنی / وزنی است.
خامه طعم دار پرچرب : میزان چربی آن بیشتر از 48 درصد وزنی / وزنی است.
1-3-4-6-1-طبقه بندی انواع خامه طعم دار بر حسب نوع طعم
- خامه طعم دار میوه أی:این خامه با استفاده از انواع کنسانتره میوه، قطعات میوه ، پوره، مربا، و مارمالاد ، شربت میوه ها، میوه های پخته شده در شکر،میوه های خرد شده، پالپ و یا پوره میوه ها تهیه می شود.
-خامه طعم دار با طعم کاکائو ، قهوه، کارامل و یا شکلات: خامه کاکائویی، خامه با قهوه یا قهوه فوری، -خامه کارامل، خامه شکلاتی:این خامه با استفاده از افزودن پودر کاکائو، قهوه، و یا قهوه فوری، کارامل، و یا شکلات تهیه می شود.
- خامه طعم دار تهیه شده با استفاده از سایر طعم دهنده های :-خرما، عسل، مالت، وانیل، شیره انگور، شیره خرما، پودر وانیل، زعفران، پودر دارچین..
1-3-4-7-مواد اولیه جهت تولید خامه طعم دار
1. شیر
2. خامه
3. کره ، فرآورده های چرب شیر ، شیرخشک ، پودر خامه و آب آشامیدنی
4. طعم دهنده ها: شکر ، شربت گلوکز، قند اینورت، پودر کاکائو، پودر قهوه و یا قهوه فوری، کارامل، و یا شکلات، انواع کنسانتره میوه، پودر و یاپوره و یا مربای آنها ، شربت میوه ها، میوه های پخته شده در شکر، میوه های خرد شده، پالپ و یا پوره میوه ها پودر و یااسانس وانیل، خرما، عسل، عصاره مالت، شیره انگور، شیره خرما، وانیل، وانیلین، زعفران، پودر دارچین.
5.مواد افزودنی مجاز: 1.شکر 2.گلوکز مایع 3.ژلاتین و نشاسته 4.سدیم کلراید و سایر مواد افزودنی مجاز
جدول 1-1 ویژگی های شیمیایی انواع خامه طعم دار(استاندارد ملی ایران، 1386)

1-3-5- تولید محصولات عملگر از خامه
1-3-5-1-ترکیب خامه و خرما
خامه خرما محصول ترکیب دو ماده غذایی مغذی و پر انرژی یعنی خامه تازه گاوی و شیره طبیعی خرما است که بصورت صنعتی و در شرایط کاملاً بهداشتی بعنوان محصولی جدید، مفرح و دلپذیر عرضه می‌گردد محصول خامه خرمای صبحانه بدلیل دارا بودن قندهای ساده و سهل الهضم یعنی گوکز و فروکتوز از قابلیت انرژی زایی بالایی برخوردار است و همراه سایر ترکیبات خامه یعنی اسیدهای چرب و مواد غیر چرب پروتئینی ارزش غذایی خامه را دو چندان می‌نماید وجود فیبر غیر قابل هضم در محصول خامه خرما موجب بهبود عملکرد سیستم گوارش و حرکت آرامتر مواد غذایی با توجه به چربی بالای محصول ، در مجرای گوارش می‌شود.
وجود ترکیب ضد میکروب تانن که به صورت طبیعی در شیره خرما وجود دارد موجب افزایش اثر اسیدهای چرب کوتاه زنجیر در ممانعت از رشد و تکثیر پاتوژنهای روده ای شده، ضمن اینکه حضور این ترکیب در محصول خامه خرما افزایش ماندگاری آنرا نیز به همراه خواهد داشت.
خامه خرما محصول غذایی کامل شده ای است که حاوی هفت نوع ویتامین ( اغلب از گروه B) و نیز یازده نوع املاح معدنی مورد نیاز برای بدن میباشد . با توجه به غنی بودن محصول خامه خرما ، مصرف این محصول برای افرادیکه در سنین رشد هستند) کودکان و نوجوانان ( و یا به لحاظ فزیکی دارای فعالیت روزانه زیادی می‌باشند ( ورزشکاران و بدنسازان ) و نیز وعده های سحر و افطار روزه داران به میزان متناسب و متعادل توصیه می‌گردد . همچنین وجود برخی از ترکیبات موجود در خامه خرما ی صبحانه ، آن را در درمان یبوست ، تقویت قلب و افزایش کارایی اسکلتی بسیار مفید می‌سازد .
1-3-5-2-ترکیب خامه و دارچین
از مهمترین دلایل استفاده از تزکیب خامه و دارچین خاصیت با ویژگی چربی سوزی آن می باشد. زیرا از آنجایی که خامه یک محصول لبنی با میزان چربی بالا می باشد از این رو برای کاهش میزان چربی این ماده غذایی ،ترکیب با دارچین خیلی موثر واقع شود.از دیگر ویژگی های دارچین می توان به موارد زیر اشاره کرد :
1.درمان اختلالات گوارشی
2.خاصیت آرامبخشی
3.قند و کلسترول خون را کنترل می کند
4.در درمان سوء هاضمه موثر است
5.دیابت را کنترل می کند
1-3-5-3-ترکیب خامه و عسل و دارچین
ترکیب خامه و عسل و دارچین به دلیل فواید بسیار مهمی که در ترکیب عسل و دارچین وجود دارد حائز اهمیت است که از جمله این ویژگی ها می توان به موارد زیر اشاره کرد :
١ . درمان بیماری قلبی
2. از بین بردن اثر خارش نیش های حشرات
3 . درمان التهاب مفصل(آرتریت)
4 . جلوگیری از ریزش مو
5. از بین بردن عفونت مثانه
6. درمان درد دندان
7. کاهش کلسترول
8. درمان سرماخوردگی
9. درمان ناباروری
10 . درد معده
11 . تقویت سیستم ایمنی:
12 . برطرف کردن سوء هاضمه
13 . جلوگیری از آنفلوآنزا
14 . افزایش طول عمر
15 .برطرف کردن جوش صورت
16 . درمان عفونت های پوست
17 . درمان سرطان
18 . از بین بردن خستگی مفرت
19 . از بین بردن بوی بد دهان
20 . مشکل شنوایی
1-3-5-4- ترکیب خامه با زنجبیل
ترکیب بوجود آمده بیشتر به دلیل خاصیت و ویژگی های منحصر به فرد آن می باشد که از جمله ویژگی های زنجبیل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1.ضد التهاب طبیعی
2.ضد تهوع
3.انرژی است و سرشار از ویتامین های B و D و مواد معدنی
4.ضد سرطان
5.در درمان یبوست مهم است
6.باعث هضم بهتر غذا می شود
7.مقابله با دیابت
1-4- محصولات عملگرا و ترکیبات زیست فعال بکار رفته در محصولات لبنی
طی چند دهه گذشته شاهد تغییر در نوع نگرش افراد به تاثبر مواد غذایی بر روی سلامتشان بوده ایم. دانشمندان با مطالعات علمی انجام شده به این نتیجه رسیده اند که مواد غذایی می توانند علاوه بر تامین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن، به وسیله برخی ترکیبات فعال موجود در ساختارشان دارای تاثیراتی مثبت بر روی سلامت انسان باشند.
در جوامع صنعتی تقاضا برای غذاهای فعال که بدلیل جلوگیری از ایجاد و یا پیشرفت بیماری های مزمن و خطرناک مانند انواع سرطان، بیماری های قلبی و عروقی، پوکی استخوان و ... سبب افزایش طول عمر می شوند بسیار زیاد شده است زیرا که بر اساس تحقیقات انجام شده توسط دانشمندان مصرف این نوع مواد غذایی بسیار توصیه شده است(برنر و دونل، 1998).


بر اساس تعاریف غذاهای عملگرا جزئی از رژیم غذایی روزانه هستند که انرژی و مواد مورد نیاز بدن را تامین کرده و هم برای سلامتی انسان مفید هستند.
مواد غذایی عملگرا به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از:
1-غذاهای متداول و مرسوم که بطور طبیعی حاوی مواد بیواکتیو هستند مانند مواد غذایی حاوی فیبر های رژیمی.
2-مواد غذایی که به وسیله مواد بیواکتیو غنی سازی شده اند مانند مواد غذایی حاوی پروبیوتیک ها و آنتی اکسیدان ها.
ترکیبات غذایی سنتزی که به مواد غذایی مرسوم و متداول افزوده می شوند مانند پیریبیوتیک هادر بین مواد بیواکتیو که توانایی یک ماده غذایی عملگرا را به مواد غذایی می دهند مواردی نظیر پروبیوتیک ها، پریبوتیک ها، فیبرهای محلول، امگا3، اسید های چرب غیر اشباع، آنتی اکسیدان های گیاهی، ویتامین ها و مواد معدنی دارای اهمیت بیشتری بوده و بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند (برنر و دونل، 1998) .
با افزودن ترکیبات زیست فعال استخراج شده از بافتهای گیاهی به مواد غذایی یک محصول عملگر و سلامت بخش تولید خواهد شد، این محصولات بواسطه ارزش تغذیه ای بالا و غنی بودن از عناصر و ویتامینهای مورد نیاز باعث جلوگیری از بیماری ها و افزایش طول عمر و سلامت می گردند. کاربرد این ترکیبات در رژیم غذایی روزانه در دراز مدت باعث کاهش هزینه درمان بیماریهای مزمن خواهد شد. تولید غذاهای عملگر و ترغیب مصرف کنندگان به مصرف آن مطمئنا بخشی از هزینه های درمان را کاهش خواهد داد.
1-4-2-1- عسل
عسل ماده شیرین و غلیظی است که توسط زنبور عسل از شهد گل ها جمع آوری شده و تغییر شکل می یابد سپس در داخل سلول های مومی کندو ذخیره می شود، عسل تولیدی می تواند تک گل یا مجموعه ای از چند گل و یا گیاه باشد؛ مراحل تبدیل شهد به عسل شامل تبخیر فعال و غیرفعال آب، افزودن بزاق زنبور عسل شامل اینورتاز، دیاستاز، گلوکز اکسیداز، پرولین و استیل کولین می باشد؛ زنبور به شهد، آنزیم اینورتاز اضافه می کند که منجر به ایجاد تغییرات شیمیایی مهمی شده و در نتیجه قند بیشتری نسبت به شهد بدون آنزیم تولید می کند؛ قند اینورتحاصل اثر آنزیم اینوزتاز بر ساکارز می باشد که در عسل به میزان زیادی وجود دارد، در واقع قند اینورت شامل گلوکز و فروکتوز اتصال نیافته با نسبت 1:1 و شیرین تر از ساکارز می شود(علی نژاد و کشاورزی،1388).
1-4-2-1-1-خصوصیات فیزیکی عسل
رنگ عسل: رنگ عسل بسته به نوع شهد مصرفی از سفید روشن تا حتی سیاه متغیر است؛ منطقه جغرافیایی و شرایط آب و هوایی نیز در تعیین رنگ عسل بی تأثیر نیست، البته رنگ عسل نمی تواند عامل تعیین کننده ایی برای تشخیص کیفیت عسل باشد.
عطر و طعم: عطر و طعم عسل مانند رنگ آن متناسب با نوع گیاهی است که زنبور از آن استفاده کرده است؛ عسل باید مزه شیرین مخصوص به خود، عاری از مزه سوختگی، تخمیر و کپک زدگی و به طور کلی هر گونه مزه نامطبوع باشد(علی نژاد و کشاورزی،1388).
1-4-2-1-2-خصوصیات شیمیایی عسل
کالری: هر 100 گرم عسل 304 کالری تولید می کند.
قند : تاکنون حدود 20 نوع قند در عسل شناخته شده که میزان کل آن حدود 80 درصد می باشد از مهمترین آنها 38 % فروکتوز و 31 درصد گلوکز می باشد.
چربی و کلسترول: عسل فاقد هر گونه چربی و کلسترول می باشد.
پروتئین: پروتئین موجود در عسل هم منبع گیاهی و هم منبع حیوانی دارد و به میزان 1% در آن محاسبه شده است.
مواد معدنی: عسل دارای انواع مواد معدنی مانند کلسیم، پتاسیم، فسفر، منیزیم و .. می باشد؛ مطالعات نشان داده است که هر چه عسل تیره تر باشد میزان مواد معدنی در آن بیشتر است.
ویتامین ها : عسل سرشار از ویتامین های گروه B است که مهمترین آنها ویتامین های B6 و ویتامین ث می باشد.
سایر مواد موجود در عسل: عسل دارای 18 تا 20 درصد آب ، 1/0 تا 2/0 درصد اسیدهای آلی همچنین مشتقات کلروفیل، رایحه های معطر و آنزیم های مختلف مانند آمیلاز، اینورتاز، کاتالاز و پراکسیداز می باشد (علی نژاد و کشاورزی،1388)
1-4-2-2-فوائد عسل
به راحتی هضم می شود: عسل از جمله منابع قندی است مهمترین قندهای موجود در آن فروکتوز، گلوکز و ساکارز می باشد که به راحتی قابل هضم هستند و به انرژی تبدیل می شوند.
کمک به هضم غذا : عسل به دلیل داشتن برخی مواد تخمیری و آنزیم ها کمک به هضم غذا می نماید.
سطح کالری آن پایین است: در مقایسه با سایر مواد قندی کالری کمتری تولید می شود.
کمک به جلوگیری از پوسیدگی دندان: تحقیقات متعددی نشان داده است افرادیکه روزانه از عسل استفاده می کنند کمتر به پوسیدگی دندان مبتلا می شوند، علاوه بر اینکه عسل قند طبیعی است خاصیت ضد میکروبی نیز دارد این مسأله در پیشگیری از پوسیدگی دندان مؤثر است؛ همچنین به دلیل داشتن املاح و ویتامین ها در رشد استخوان ها، درمان نرمی استخوان و تقویت لثه بسیار سودمند است.
عسل و بیماری های پوستی: درمان زخم ها با عسل از گذشته های دور حتی قبل از کشف باکتری متداول بوده است؛ امروزه نیز گزارشات زیادی در ارتباط با مؤثر بودن عسل در از بین بردن عفونت های ناشی از زخم وجود دارد؛ تأثیر عسل بر بهبود زخم ها را به اثرات اسموتیکی، فعالیت پراکسید هیدروژن و ترکیبات فیتوکمیکال موجود در آن، افزایش فعالیت لنفوسیت ها ، فاگوسیتها و .... به دنبال مصرف عسل نسبت می دهند.
عسل و بیماری های گوارشی: عسل بدلیل داشتن برخی آنزیم ها به هضم غذا کمک می نماید.
عسل و درمان بی اشتهایی: عسل به دلیل داشتن املاح و ویتامین ها در رفع بی اشتهایی مؤثر است و از این رو به رشد عضلات کمک می نماید بنابراین برای افراد ورزشکار و بچه های کم اشتها بسیار مناسب است(علی نژاد و کشاورزی،1388).
1-4-2-2- زنجبیل
زنجبیل از گیاه زرد رنگ دارای رگه های بنفش با نام علمی Zingiber officinaEl Rosce بدست میاید . اگرچه معمولا " از زنجبیل به عنوان ریشه آن گیاه نام برده می شود ولی در اصل قسمت مورد استفاده گیاه ساقه متورم شده زیرزمینی آن است که "ریزوم" نام دارد.
زنجبیل به عنوان یکی از ادویه های مهم خوراکی و همچنین یک گیاه دارویی به طور گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرد. در طب سنتی، زنجبیل در درمان طیف گسترده ای از بیماری ها مانند آسم، آرتریت روماتوئید،
بیماری های عصبی، دیابت، یبوست، زکام، بیماری حرکت، التهاب لثه و دندان درد استفاده می شود . مطالعات فیتوشیمیایی نشان داده است که گیاه زنجبیل غنی از جینجرول ها و شاگاول ها است که در بین آن ها، 6- جینجرول و 6- شاگاول مهار کننده های پر قدرت 5- لیپواکسی ژناز هستند(جولاد و همکاران، 2005)
از اثرات زنجبیل بر بدن میتوان به کاهش درد، درمان آرتریت روماتویید ، ضد التهاب ، آنتی تومور آنتی اکسیدانت،حذف رادیکال های آزاد ، تحریک قاعدگی و رفع بی نظمی عادت ماهیانه ،مؤثر در اسپرماتوژنز و افزایش میل جنسی ، اشاره نمود . جینجرولهای موجود در زنجبیل موجب از بین رفتن رادیکال های آزاد، آنتی سروتونرژیک، مهار تولید پروستاگلندین ها و اثر ضد التهابی می شوند. سزکوییترپنها نیز موجب مهار تولید رادیکالهای آزاد میگردد. (امین و حمزه، 2006)
فصل دوم
مروری بر پژوهش ها
2-1- مروری بر پژوهش ها
2-1-1- پژوهش های انجام شده در مورد خامه و محصولات مشابه
فضل آرا و شیری(1385) آلودگی به اشرشیاکلی به عنوان شاخص کل یفرمها در خامه های غیر پاستوریزه در سطح شهر اهواز را مورد مطالعه قرار دادند. نتایج آنها نشان داد در آزمون شمارش کلی فرمها 98 درصد نمونه ها آلوده به کلی فرم به میزان بیش از حد مجاز بودند و متوسط میزان آلودگی در نمونه های آلوده 104 ×4/3 در هر گرم خامه غیر پاستوریزه بود. باکتری اشرشیاکلی از 93 درصد از نمونه های مورد آزمایش جدا شد. یافته های این بررسی نشان داد که خامه های غیر پاستوریزه مورد مصرف در مناطق مختلف شهر اهواز از حیث آلودگی به اشرشیاکلی کم و بیش مشابهند(فضل آرا و شیری، 1385).
میلانی و همکاران (1390) اثر جایگزینی عسل، خرما و گوار بر ویژگیهای فیزیکوشیمیایی، بافت و ویسکوزیته دسر بستنی ماستی کم چرب پرتقالی را مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد افزایش درصد جایگزینی عسل،خرما و گوار باعث افزایش معنی دار و ویسکوزیته مخلوط می گردد؛ همچنین با افزایش درصد جایگزینی عسل خرما سختی و میزان چسبندگی بافت بستنی ماستی افزایش یافت.( میلانی و همکاران ،1390)
فرحناکی و همکاران (1390) با توجه به خصوصیات بافت دهنده ژلاتین از آن به عنوان جایگزین چربی برای تولید خامه کم چرب استفاده کردند. نتایج نشان داد که ژلاتین قادر به بهبود ویژگی های نمونه های خامه کم چربی و نزدیک کردن ویژگی های آن به ویژگی های خامه 30 درصد چربی می باشد. از نظر پارامترهای رنگ ، خامه های کم چرب حاوی مقادیر 5/0 درصد ژلاتین و بیشتر، مشابه خامه کنترل دارای 30 % چربی بودند. تست های ارزیابی حسی نشان داد خامه های کم چرب از پذیرش خوبی در نزد مصرف کنندگان برخوردار بودند(فرحناکی و همکاران، 1390).
محمدی ثانی و همکاران (1392) اثرافزودن روغن هسته انگور برمدت زمان ماندگاری ومیزان بار میکروبی کل خامه قنادی را مورد بررسی قرار داند. در این تحقیق مشخص شد که با افزودن روغن هسته انگور به خامه قنادی به میزان 5 درصد در دمای محیط میتوان از فعالیت میکروارگانیسم های خامه تا حد زیادی جلوگیری نمود . خامه پاستوریزه در یخچال نگهداری می شود و در دمای محیط در کمتر از 22 ساعت فاسد می گردد. در این پژوهشخامه تولیدی تا 72 ساعت در دمای محیط بدون تغییر در ساختار و ترکیبات نگهداری شد. نتایج این مطالعه نشان داد که امروزه با افزایش جمعیت در جهان و افزایش هزینه های تولید و نگهداری مواد غذایی در شرایط استریل و همینطور هزینه های سرسام آور انرژی در واحد های تولید مواد غذایی می تواند یک راهکار مناسب برای کاهش هزینه ها و از طرفی توسعه صنعت لبنیات و محصولات قنادی همچنین گسترش صادرات این محصولات در دنیا باشد(محمدی ثانی و همکاران ،1392).
غلام حسینی پور و همکاران (2012) استفاده از کنسانتره پروتئین شیر در تولید خامه کم چرب را بررسی کردند و خواص فیزیکوشیمیایی و حسی آن را مورد مطالعه قرار داند نتایج حاصل از آن نشان داد که اسیدیته و قوام ظاهری به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کرد اما چربی،ظرفیت نگهداری آب و PH به میزان قابل توجهی با افزایش کنسانتره پروتئین شیر کاهش یافت همچنین نمونه های تولید شده نمره لازم در پارامترهای رنگ و ظاهر،یکدستی و بو به دست آوردند اما در موارد دیگر نتایج قابل قبول نبود.( غلام حسینی پور و همکاران ،2012)
مظاهری تهرانی و همکاران در سال 1390 بر روی استفاده از کنسانتره پروتئین شیر در تولید خامه کم چرب و ارزیابی خواص فیزیکوشیمیایی و حسی آن تحقیق کردند. نتایج نشان داد که در مقایسه با نمونه شاهد با افزایش میزان کنسانتره پروتئین شیر ،اسیدیته و ویسکوزیته ظاهری بطور معنی داری کاهش می یابند؛همچنین نمونه های تولیدی در پارامترهای حسی رنگ و ظاهر،یکنواختی و بو امتیازات لازم را به دست آوردند اما در سایر موارد امتیاز قابل قبولی حاصل نگردیده است.( مظاهری تهرانی و همکاران، 1390)
مصباحی و همکاران(1390) بر روی کاربرد ژلاتین به عنوان هیدروکلوئید جایگزین چربی در تولید خامه کم چرب تحقیق کردند و نتایج نشان داد که ژلاتین قادر به بهبود ویژگیهای نمونه های خامه کم چربی و نزدیک کردن ویژگی های آن به ویژگیهای خامه کنترل 30% چربی می باشد.( مصباحی و همکاران،1390)
جعفرزاده و همکاران (2004) بر روی ریزکپسوله کردن خامه با روش اسپری درایر کار کردند و نتایج مطالعه بیانگر آن بود که خامه به عنوان ماده اصلی همراه با مواد حامل به موفقیت با این روش به پودر تبدیل شد و اثرات نوع و غلظت مواد و همچنین مقدار مواد بر بازده ریزکپسوله و عملکرد آن مورد بررسی قرار گرفت و نتایج مربوطه گزارش گردید.( جعفرزاده و همکاران ،2004)
احسانی و همکاران (2007) بر روی خواص بافت و ساختار خامه مبنی بر دسر مطالعاتی انجام دادند. نتایج حاصل از آن نشان داد که خاصیت سینرزیس با استفاده از کاراگینان کاهش یافت و خود خامه به تنهایی از نظر تجزیه و تحلیل ریز ساختار نتایج خوبی از نظر رئولوژیکی و بافتی نشان داد ( احسانی و همکاران ،2007).
احسانی و همکاران (2007) در مطالعه ای تأثیر نوع و مقدار تثبیت کننده بر پایداری خامه UHT 30% چربی،با و یا بدون تثبیت کننده در دمای فوق بالای سترون با فشار همگن در 2 مرحله را بررسی کردند. نتایج حاصل بیانگر آن بود که افزایش مقدار تثبیت کننده بطور قابل توجهی در ثبات خامهUHT موثر است.( احسانی و همکاران ،2007.)
طبق مطالعه آمینگو و همکاران (2009) که بر روی پروتئین آب پنیر در خامه انجام گرفت به این نتیجه رسیدند، غلظت های بالای MPC باعث افزایش قابلیت جذب آب می شود که در دو مورد خود را نشان می دهد که یکی عدم آب انداختگی و دیگری افزایش ویسکوزیته محصول نهایی است(آمینگو و همکاران، 2009).
در تحقیق ژائو و همکاران (2008) روی خامه با افزودن پروتئین آب پنیر انجام شد باعث افزایش جزئی در ویسکوزیته و استحکام در بافت خامه زده شد اما در مقایسه با بافت ایجاد شده با افزودن سدیم کازئینات به خامه زده ویسکوزیته کمتری داشت (ژائو و همکاران، 2008).
2-1-2- مطالعات انجام شده در مورد اثرات دارویی عسل و زنجبیل
کامکار و همکاران (1382) بر روی بررسی خواص فیزیکوشیمیایی عسل تولیدی شهر گرمسار مطالعاتی انجام دادند. نتایج بدست آمده نشان داد که میانگین درصد رطوبت، مواد جامد؛ وزن مخصوص محلول 20%؛ خاکستر،PH و اسیدیته نمونه های عسل به ترتیب؛32/16%،68/83%،323018/1، 28/0%،54/4 و 33/16 میلی اکی والان در کیلوگرم می باشد.( کامکار و همکاران، 1382)
روحی بروجنی و همکاران (1387) بر روی اثر ترکیب عصاره هیدروالکلی ریشه زنجبیل و گل ختمی در سرفه ناشی از برونشیت حاد صورت گرفت که بعد از 10 روز درمان در گروه مورد،محلول حاوی گیاه گل ختمی و زنجبیل با کم کردن التهاب در بیماران باعث کاهش حملات سرفه و درد قفسه سینه ناشی از تراکنتیا در بیماران شد و باعث کم کردن علائم گوارشی ناشی از عوارض داروهای برونکودیلاتور و ضدالتهابی صناعی سیستمیک شده است.(بروجنی و همکاران، 1387)
مطالعه ای توسط فرزین و همکاران (1390) بر روی اثر بخشی زنجبیل در بیماران مبتلا به آسم صورت گرفت که بعد از 10 هفته کارآزمایی در گروه 32 نفره(17 نفر مرد و 15 نفر زن)مشاهده شد که کپسول پودر ریشه زنجبیل اثر در بهبود دهندگی در بیماران مبتلا به آسم پایدار داشت.( فرزین و همکاران، 1390)
کاولی حقیقی و همکاران(1380) بر روی زنجبیل و درمان های غیرمتعارف با آن تحقیق کردند و نتایج حاصل نشان داد که زنجبیل گیاهی دارویی است که در درمان بیماری های مختلف از جمله تهوع و استفراغ ناشی از مسافرت و نیز اختلالات روماتیسمی مثل آرتریت روماتویید و استئوآرتریت بکار میرود.( کاولی حقیقی و همکاران،1380)
رشیدی و همکاران (1387) بر روی درمان زخم پای دیابتی با تجویز موضعی عسل و روغن زیتون پژوهشی انجام دادند. بعد از انجام آزمایشات و بعد از گذشت 5 روز از شروع درمان بافت گرانولاسیون در زخم ایجاد شد و زخم در طول یک ماه کاملأ بهبود یافت و طبق نتایج بدست آمده بیمار به مدت 2 هفته بعد از قطع درمان پیگیری شد و هیچگونه برگشتی در آن مشاهده نشد.( رشیدی و همکاران، 1387)
مطالعه ای توسط عسگری و همکاران (1385) بر روی تأثیر عصاره های آبی و هیدروالکلی زنجبیل و خار مریم بر هپاتوتوکسیسیتی ناشی از تیواستامید در موش صحرایی صورت گرفت که با مقایسه نتایج مشخص گردید که اثر حفاظتی عصاره هیدروالکلی خارمریم بیشتر از عصاره آبی زنجبیل و عصاره آبی زنجبیل بیشتر از عصاره هیدروالکلی زنجبیل است.اثر حفاظتی این عصاره ها بواسطه ترکیب های پلی فنلی موجود در آنها می باشد که این ترکیب ها دارای خواص آنتی اکسیدانی می باشند.( عسگری و همکاران، 1385)
در مطالعه ای خلیلی و همکاران (1389) اثرات عصاره الکلی ریزوم گیاه زنجبیل بر میزان درد و التهاب حاد و مزمن در موش سفید بزرگ آزمایشگاهی را مورد بررسی قرار دادند نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که عصاره الکلی گیاه زنجبیل دارای اثرات ضدالتهابی و ضددردی است. از این رو، استفاده از این عصاره به عنوان یک روش درمانی جایگزین میتواند میزان درد و التهاب را در افرادی که از بیماریهای مزمن رنج می برند کاهش دهد.( خلیلی و همکاران، 1389)
شعاع حسنی و همکاران (1387) بر روی تأثیر عصاره اتیل استاتی موم زنبورعسل بر کلونیزاسیون استرپتوکوکوس موتانس صورت گرفت که طبق نتایج حاصل عصاره موم زنبورعسل در غلظت های کمتر از حد کشندگی قادر به توقف تولید گلوکوزیل ترانسفراز که آنزیم اصلی تشکیل بیوفیلم در استرپتوکوکوس موتانس می باشد،بود.( شعاع حسنی و همکاران، 1387)
رهنما و همکاران (1388) در مورد اثرات ضدمیکروبی عسل بر روی آلودگی روده ای با باکتری سالمونلاتیفی موریوم در موش های سوری نر کار کردند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که استفاده از عسل در رژیم غذایی روزانه احتمالأ موجب کاهش ابتلا به بیماری های روده ای می شود.( رهنما و همکاران، 1388)
در مطالعه ای فقیهی و همکاران(1376) بر روی اثر عسل بر التیام زخم باز پوست در موش صحرایی کار کردند که نتایج حاصل نشان داد که کاربرد موضعی و یکبار در روز عسل نجوشیده بر زخم باز پوست موجب تسریع روند التیام می شود.( فقیهی و همکاران، 1376)
در مطالعه ای که توسط جوهری و همکاران در سال 1388 بر روی اثر عصاره هیدروالکلی زنجبیل بر وزن بدن، وزن بیضه و اسپرماتوژنز در موش های صحرایی نر تحت شیمی درمانی داروی سیکلوفسفامید صورت گرفت نتایج حاصل نشان داد ترکیبات موجود در زنجبیل موجب مهار تولید متابولیت های فعال حاصل از سیکلوفسفامید و اثرات مخرب این متابولیت ها می شود،بنظر میرسد تجویز زنجبیل به همراه سیکلوفسفامید به دلیل اثرات آنتی توموری زنجبیل و هم تأثیر آن بر حذف متابولیت های مخرب سیکلوفسفامید در بدن می تواند مفید و موثر باشند.( جوهری و همکاران ، 1388)
فیروزبخت و همکاران(1387) بر روی مقایسه تأثیر زنجبیل و ویتامینB6 در درمان تهوع و استفراغ بارداری مطالعاتی انجام دادند و نتایج مطالعه بیانگر آن بود که زنجبیل در درمان تهوع و استفراغ بارداری موثر است ولی مصرف آن نیاز به مطالعات گسترده تری جهت تعیین دوز مناسب دارو و بررسی عوارض مادری و جنینی در نتیجه مصرف آن دارد.( فیروزبخت و همکاران، 1387)
اولوبونمی و همکاران (2013) بر روی ارزش غذایی دو نوع زنجبیل در نیجریه تحقیقاتی انجام دادند نتایج حاصل نشان داد که دو نوع زنجبیل منبع خوبی از موادمغذی،ناصر معدنی،سیدآمینه و فتوشیمی هایی هستند که می توانند به عنوان منبع بزرگی برای مکمل های تغذیه ای مورد استفاده قرار گیرند.( اولوبونمی و همکاران ،2013)
احمد و همکاران (2004) رفتار و تغییر رنگ های رئولوژیکی خمیر زنجبیل در طول ذخیره سازی را بررسی کردند نتایج حاصل نشان دهنده آن بود که در هر دو شاخص ثبات و قوام ظاهری با افزایش دما کاهش یافته و اثر دما کاملأ قابل توجه بوده است(احمد و همکاران،2004).
فصل سوم
مواد و روش ها
3-مواد و روش ها
3-1-تولید خامه عسل و زنجبیل
خامه اولیه با 30 درصد چربی از خط تولید خامه صبحانه کارخانه به تک برای تولید خامه طعم دار مورد استفاده قرار گرفت. برای تهیه خامه عسل زنجبیل غلظت های 0% ، 3 % ، 5% و7% از پودر زنجبیل که با استفاده از فرایند پرتودهی سالم سازی شده بود و همچنین غلظت های 0% ،10% ، 20 %و 30% از عسل در فرمولاسیون خامه استفاده شد. این درصد ها بعد از آزمون های حسی اولیه و با نظر ارزیاب ها تعیین شدند.
با استفاده از درصد های مختلف عسل و زنجبیل 16 فرمولاسیون از خامه تولید شد:
فرمولاسیون A: صفر درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل.( نمونه خامه معمولی)
فرمولاسیون B: صفر درصد پودر زنجبیل، 10درصد عسل
فرمولاسیون C: صفر درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل
فرمولاسیون D: صفر درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل
فرمولاسیون E : 3 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل
فرمولاسیون F: 3 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل
فرمولاسیون G: 3 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل
فرمولاسیون H: 3 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل
فرمولاسیون I: 5 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل
فرمولاسیون J: 5 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل
فرمولاسیون K: 5 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل
فرمولاسیون L: 5 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل
فرمولاسیون M: 7 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل
فرمولاسیونN :7 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل
فرمولاسیون O: 7 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل
فرمولاسیونP: 7 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل
در آخرین مرحله خامه تولیدی بسته بندی و برای انجام آزمایشات فیزیکو شیمیایی در دمای 4 درجه سانتی گراد نگهداری شد.
3-2-آزمایشات فیزیکو شیمیایی
3-2-1-اندازه گیری pH: دستگاه pH متر استفاده شده در این تحقیق SUNTEX Sp – 701 مجهز به سنسور دما بود. (استاندارد ملی ایران.2852).

شکل 3-1- دستگاه pH متر
3-2-2-اندازه گیری اسیدیته: اسیدیته خامه برحسب درصد اسید لاکتیک بر اساس استاندارد ملی 2852 اندازه گیری گردید.
3-2-3-اندازه گیری چربی: به روش ژربر ذکر شده در استاندارد بین المللی AOAC. 1995 انجام شد.

شکل3-2-روش ژربر
3-3-آزمون میکروبی
تعیین کلی فرم: بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره 5484 اندازه گیری شد.
کپک و مخمر: بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره 2406 مورد اندازه گیری قرار گرفت.
تعیین شمارش کلی میکرواورگانیسم ها: بر اساس استاندارد ملی 5282 واستاندارد ملی ایران به شماره 2406 مورد اندازه گیری قرار گرفت.
تعیین استافیلوکوکوس کوآگولاز مثبت: بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره 2406 اندازه گیری شد.
3-4-آزمون حسی
ارزیابی حسی با استفاده از فرم های ارزیابی حسی و به روش مطلوبیت سنجی 5 نقطه ای انجام شد. که در این آزمون خامه از نظر رنگ ، بافت ، طعم و مزه و ظاهر توسط گروه ارزیاب 30 نفره از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد دامغان مورد ارزیابی قرار گرفت(استاندارد ملی ایران . 2442) .
3-5- تجزیه و تحلیل آماری
کلیه آزمایشات مربوط به بررسی ویژگی های فیزیکو شیمیایی، میکروبی و حسی خامه عسل و زنجبیل به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. آنالیز آماری با نرم افزار SAS و مقایسه میانگین ها به روش دانکن در سطح 5 درصد و رسم نمودار ها باExcel,2007 انجام گرفت.
فصل چهارم
نتایج و بحث
4-بحث و نتیجه گیری
4-1- نتایج حاصل از بررسی میزان چربی نمونه های خامه تولید شده
نتایج نشان داد از نظر مقدار چربی بین خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل تفاوت معنی داری وجود نداشت. درصد چربی در انواع فرمولاسیون های خامه ثابت بود به همین دلیل نیز تفاوت معنی دار از این نظر بین فرمولاسیون ها مشاهده نشد (شکل 4-1).
تحقیقات زیادی روی کاهش درصد چربی خامه صبحانه و تولید خامه رژیمی کم چرب انجام شده است. مانسینیک و همکاران ( 2002) بیان کردند که در تولید سس مایونز کم چرب خصوصیات ویسکوالاستیک مایونزی که چربی آن کاهش یافته، به وسیله افزودن صمغ زانتان و آلژینات بهبود می یابد(مانسینیک و همکاران، 2002).
واراسین چای و همکاران (2006)عنوان کردند که بتاگلوکان مخمر به عنوان یک جایگزین چربی و همچنین یک پایدارکننده امولسیون برای تولید مایونز کم چرب قابل کار برد است که علاوه بر کاهش کالری دریافتی، منجر به تولید یک مایونز با زمان ماندگاری بالاتر نسبت به مایونز پرچربی می شود. از نظر بافت، فرمولاسیونی که دارای 50 و 75 % بتاگلوکان است سفتی و چسبندگی مشابه با مایونز پرچربی دارد(واراسین چای و همکاران، 2006).
امیری و رادی ( 1387 ) از نشاسته اصلاح شده به عنوان یک جایگزین چربی در خامه صبحانه استفاده کردند. نشاسته اصلاح شده به میزان 5 و 10 درصد جایگزین چربی خامه 30 درصد گردید. نتایج این بررسی نشان داد که افزودن نشاسته اصلاح شده در سطح جایگزینی 5 درصد به دلیل حفظ حالت خامه ای و دارا بودن بافت و طعمی قابل قبول برای تهیه خامه کم چرب میتواند مفید باشد(امیری و رادی، 1387).

شکل 4-1- نتایج ازمون چربی برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل (فرمولاسیون A: صفر درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل.( نمونه خامه معمولی)، فرمولاسیون B: صفر درصد پودر زنجبیل، 10درصد عسل، فرمولاسیون C: صفر درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل، فرمولاسیون D: صفر درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل، فرمولاسیون E : 3 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل، فرمولاسیون F: 3 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل، فرمولاسیون G: 3 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل، فرمولاسیون H: 3 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل، فرمولاسیون I: 5 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل، فرمولاسیون J: 5 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل، فرمولاسیون K: 5 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل، فرمولاسیون L: 5 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل، فرمولاسیون M: 7 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل، فرمولاسیونN :7 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل، فرمولاسیون O: 7 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل ، فرمولاسیونP: 7 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)
4-2- نتایج حاصل از بررسی pH نمونه های خامه تولید شده
نتایج نشان داد pH خامه معمولی بالاتر از تمام فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل بود. (شکل 2). pH خامه معمولی یعنی فرمولاسیون A برابر با 7/6 بود که تفاوت معنی داری با فرمولاسیون هایE( 3 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل)،I (5 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل)و M (7 درصد پودر زنجبیل، صفر درصد عسل) نداشت و در سطح 5 درصد با بقیه فرمولاسیون ها تفاوت معنی دار داشت.
کمترین pH مربوط به فرمولاسیونP (7 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)بود که البته این فرمولاسیون تفاوت معنی داری با فرمولاسیون های D (صفر درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل) ، L(5 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)،H (3 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل) نداشت.
با توجه به شکل 4-2 می توان نتیجه گرفت درصد عسل نقش تعیین کننده ای در تغییرات pH داشته است. pH عسل حدود 4 می باشد و فرمولاسیون هایی که درصد عسل بیشتری داشته pH کمتری نشان دادند.

شکل 4-2- نتایج آزمونpH برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل
4-3- نتایج حاصل از بررسی اسیدیته نمونه های خامه تولید شده
با توجه به جداول تجزیه واریانس تفاوت کاملا معنی داری میان فرمولاسیون P با بقیه فرمولاسیون ها وجود داشت. این فرمولاسیون که از 7 درصد پودر زنجبیل و 30 درصد عسل تشکیل شده بود بالاترین اسیدیته را داشت. فرمولاسیون های C (صفر درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل)، D(صفر درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)، H (3 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)، G (3 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل)،L (5 درصد پودر زنجبیل، 30 درصد عسل)، K (5 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل،)، N (7 درصد پودر زنجبیل، 10 درصد عسل) و O (7 درصد پودر زنجبیل، 20 درصد عسل) نیز از نظر اسیدیته تفاوت معنی داری با هم نداشتند تمام این فرمولاسیون ها از 20 و 30 درصد عسل تشکیل شده بودند. فرمولاسیون های ذکر شده با بقیه فرمولاسیون ها تفاوت معنی دار در سطح 5 درصد داشتند.کمترین اسیدیته مربوط به فرمولاسیون A یعنی خامه معمولی بود (شکل 4-3).
فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل از اسیدیته بالاتری نسبت به خامه معمولی برخوردار بود ولی از محدوده استاندارد خارج نشد. این نتایج با نتایج pH مطابقت داشت.

شکل 4-3- نتایج ازمون اسیدیته برای خامه معمولی و فرمولاسیون های خامه عسل و زنجبیل
4-4- نتایج حاصل از آزمون حسی نمونه های خامه تولید شده
در آزمون های حسی اولیه خامه عسل و زنجبیل با 5 درصد پودر زنجبیل و 30 درصد عسل یعنی فرمولاسیون L به عنوان بهترین فرمولاسیون خامه طعم دار انتخاب شد (شکل 4-4). کمترین امتیاز پذیرش کلی به فرمولاسیون O تعلق گرفت که از 7 درصد پودر زنجبیل و 20 درصد عسل تشکیل شده بود.
.
شکل 4-4 بررسی پذیرش کلی فرمولاسیون های خامه طعم دار
سایر ارزیابی ها بین فرمول L و خامه معمولی انجام گرفت. نتایج جدول تجزیه واریانس نشان داد از نظر رنگ و ظاهر بین امتیاز های داده شده توسط ارزیاب ها اختلاف کاملا معنی دار در سطح 1 درصد وجود داشت (0.01P<) و نمونه خامه معمولی از نظر رنگ و ظاهر مقبولیت بیشتری نسبت به خامه طعم دار (فرمولاسیون L) داشت. اضافه کردن عسل و زنجبیل رنگ و ظاهر محصول را تغییر داده بود و به همین دلیل امتیاز کمتری از ارزیاب ها گرفت.

— -فایل پروژه - ریسرچ-303)

گروهی دیگر از محققین معتقدند دلیل تفاوت در ارتباط بین عملکرد و پاداش در شرکت های خوب و بد به رفتار هزینه ها مرتبط است تا اینکه به عملکرد مدیر مربوط باشد. آنها در پاسخ به این ادعا که مدیران در مقابل کاهش در سود محافظت می شوند، معتقدند که این گونه نبوده بلکه رفتار هزینه هاست که باعث حساسیت کمتر عملکرد به پاداش می شود (کیلور و لوپز، 2013).
در حسابداری و امور مالی رفتار هزینه ها زمانی که بحث قراردادها مطرح می شود مثل ارتباط بین پاداش و عملکرد مهم تلقی می شود. در این چارچوب، کیلور و لوپز 2013 رفتار عادی و غیرعادی هزینه ها را به صورت زیر بیان نمودند: رفتار عادی هزینه ها بدین معنی که افزایش فروش، افزایش هزینه ها را به دنبال خواهد داشت اما افزایش هزینه ها کمتر از افزایش فروش افزایش می یابند به گونه ای که اثر خالص افزایش فروش سبب افزایش بازده دارایی ها می شود. همچنین کاهش فروش موجب کاهش هزینه ها شده اما کاهش هزینه ها کمتر از کاهش فروش می باشد به گونه ای که اثر خالص کاهش در فروش سبب کاهش بازده دارایی ها می شود. و رفتار غیر عادی هزینه ها بدین صورت که افزایش فروش همراه با کاهش هزینه ها بوده و یا کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها اما کاهش هزینه ها بیشتر از کاهش فروش بوده است که در نهایت خالص اثر این دو رفتار سبب افزایش بازده دارایی ها یا رفتار غیرعادی آنها شده است. و اگر کاهش فروش همراه با افزایش هزینه ها و یا افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها اما افزایش هزینه ها بیشتر از آن باشد اثر این دو رفتار سبب کاهش بازده دارایی ها یا رفتار غیرعادی آنها می شود (ص. 234).
تحقیقات قبلی نشان دادند که بررسی ارتباط بین درآمد و هزینه ها می تواند محتوای اطلاعاتی بیشتری داشته باشد. در این زمینه گروهی از محققین شواهدی به دست آوردند که مطالعه ارتباط بین درآمد و هزینه ها (R2) می تواند محتوای اطلاعاتی بیشتری راجع به پایداری سود داشته باشد. یافته های آنها نشان داد که ارتباط بین فروش ها و هزینه ها اطلاعات بیشتری از بررسی جداگانه فروش ها و هزینه ها درباره‌ی پایداری سود ارائه می دهد. آنها دریافتند که تحلیلگران و بازار اطلاعات ترکیبی به دست آمده در ارتباط با فروش ها و هزینه ها را در نظر نمی گیرند (گو و همکاران، 2006). علی‌رغم موارد فوق کیلور و لوپز معتقدند که دو عامل غیر مرتبط با سود جاری یعنی فروش مورد انتظار آتی و میزان بهره برداری از ظرفیت بر ارتباط بین رفتار هزینه ها و پاداش هیأت مدیره اثر می گذارند.
همچنین در تحقیقات نشان داده شده است که رفتار هزینه ها با اثر متقابل بین تغییرات در فروش ها و سطح بهره برداری از ظرفیت مرتبط می شود (بالاکریشنان و همکاران، 2004). زمانی که فروش ها کاهش می یابند ظرفیت مازاد به وجود می‌آید زیرا قسمتی از ظرفیت برای یک دامنه از فعالیت فروش ثابت است. نتیجه این ثبات هزینه هااین است که زمانی که فروش ها کاهش می یابند نسبت هزینه ها به فروش ها افزایش خواهند یافت و به کاهش در بازده دارایی ها منجر می شوند زیرا هزینه های ثابت ظرفیت بر سطح کمتری از فروش تقسیم می شوند (اندرسون و همکاران،2007).
بر این مبنا درصددیم تا در این تحقیق به این موضوع بپردازیم که عدم حفظ رابطه قبلی بین پاداش و عملکرد مدیر ممکن است به عملکرد مدیریت ربطی نداشته بلکه تابعی از رفتار هزینه ها باشد. و اینکه آیا شرکت های ایرانی در زمان پرداخت پاداش رفتار هزینه ها یا اطلاعات ترکیبی فروش ها و هزینه ها را لحاظ می کنند. و آیا دو عامل غیر مرتبط با سود جاری یعنی فروش مورد انتظار آتی و میزان بهره برداری از ظرفیت بر ارتباط بین رفتار هزینه ها و پاداش هیأت مدیره اثر می گذارند یا خیر؟
1-2 اهمیت موضوعبه دلیل تئوری نمایندگی انتظار می رود رابطه مستقیم بین پاداش و عملکرد مدیر وجود داشته باشد اما تحقیقات جدید نشان دادند که حساسیت پاداش به سود در شرکت های با عملکرد ضعیف نسبت به شرکت های با عملکرد قوی کمتر می شود ( شاو و ژانگ، 2010). در واقع این تحقیقات این احتمال را که دلیل کاهش در سود عملیاتی ممکن است به عملکرد مدیریت ربطی نداشته بلکه تابعی از رفتار هزینه ها باشد نادیده می گیرند.
بر این اساس انتظار می رود تحقیق حاضر شواهدی را راجع به ارتباط بین پاداش و رفتار هزینه ها فراهم نماید. و با توجه به اینکه پاداش به عنوان یکی از راهکارهای کاهش مشکلات نمایندگی مطرح شده است نتایج این تحقیق به شرکت ها کمک نماید تا هنگام پرداخت پاداش به رفتار هزینه ها و محتوای اطلاعاتی ارتباط بین فروش ها و هزینه ها توجه نمایند تا بتوانند ارزیابی بهتری از عملکرد مدیریت داشته باشند. همچنین یافته های تحقیق می تواند علاوه بر غنا بخشیدن به مبانی نظری ارتباط عملکرد و پاداش، ضرورت ایجاد کمیته پاداش در شرکت های ایرانی را نشان دهد. و از سویی دیگر سیاست‌گذاران و اتحادیه های حرفه‌ای می توانند با تدوین استراتژی های مناسب پاداش موجب کارایی بکارگیری منابع محدود کشور شوند و از تضاد نمایندگی بالقوه موجود در شرکت ها که هدف اصلی برقراری پاداش مبتنی بر آن بود، بکاهند.
1-3 اهداف تحقیقاهداف اصلی این تحقیق با توجه به بیان مسئله بررسی این موضوع است که رفتار هزینه ها می تواند تشریح کننده ارتباط بین پاداش و عملکرد مدیریت باشد. و همچنین بررسی اثر فروش موردانتظار آتی و بهره برداری از ظرفیت روی ارتباط بین رفتار هزینه ها و پاداش هیأت مدیره می باشد.
1-4 فرضیات تحقیقبا توجه به اهداف پژوهش فرضیه های قابل آزمون زیر مطرح می شوند:
فرضیه اول: تغییرات پاداش به افزایش در بازده دارایی ها حساس است.
فرضیه دوم: تغییرات پاداش به کاهش در بازده دارایی ها حساس است.
فرضیه سوم: تغییرات پاداش به افزایش در بازده دارایی ها بیشتر از کاهش در بازده دارایی ها حساس است.
فرضیه چهارم: تغییرات پاداش به تغییر در بازده دارایی های به وجود آمده از رفتار عادی هزینه ها حساس است.
فرضیه پنجم: تغییرات پاداش به تغییر در بازده دارایی های به وجود آمده از رفتار غیرعادی هزینه ها حساس است.
فرضیه ششم: فروش موردانتظار آتی روی ارتباط بین رفتار هزینه ها و تغییرات پاداش هیأت مدیره اثر می گذارد.
فرضیه هفتم: بهره برداری از ظرفیت روی ارتباط بین رفتار هزینه ها و تغییرات پاداش هیأت مدیره اثر می گذارد.
1-5 قلمرو تحقیقالف) قلمرو موضوعی: مطالعه ارتباط بین رفتار هزینه ها و پاداش هیأت مدیره می باشد.
ب) قلمرو زمانی تحقیق: دامنه زمانی تحقیق سال‏های مالی 1391 – 1387 (5 سال) می‏باشد.
ج) قلمرو مکانی تحقیق: شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-6 روش تحقیقاین تحقیق از نظر استدلال قیاسی- استقرایی و از نظر هدف، تحقیقی کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش تحقیقی توصیفی- مبتنی بر تحلیل رگرسیونی به روش تحلیل ترکیبی داده ها است. که در آن از اطلاعات واقعی مندرج در صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است.
جامعه آماری در این تحقیق شرکت‌های فعال در صنایع دارویی، شیمیایی، غذایی، خودرو، فلزات اساسی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد که نمونه های مورد مطالعه به صورت حذف سیستماتیک انتخاب شده اند. دلیل انتخاب این شرکت ها وجود هزینه های ثابت بالا در این گونه شرکت ها و همچنین محدودیت زمانی محقق بوده است. لذا شرکت های انتخاب شده دارای مجموعه شرایط زیر بودند:
تا قبل از سال 1387 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده باشند.
پایان سال مالی آنها 29 اسفند ماه باشد.
در دوره مورد بررسی تحقیق توقف عملیات و تغییر در دوره مالی نداشته باشد.
صورت‌های مالی شرکت‌ها، حسابرسی شده و غیر تلفیقی باشند.
جزء بانک‌ها و موسسات مالی (شرکت‌های سرمایه‌گذاری، واسطه‌گری مالی، شرکت‌های هلدینگ، بانک‌ها و لیزینگ‌ها) نباشند.
اطلاعات مالی مورد نیاز به طور کامل وجود داشته باشد.
حداقل در سه دوره از دوره های مورد بررسی تغییرات پاداش داشته باشند.
مراحل کلی تحقیق به این صورت بوده که داده ها به صورت داده‌های تابلویی تهیه شده و از مدل رگرسیون چند متغیره برای آزمون فرضیه‌ها استفاده شده است. جهت تعیین معنی‌دار بودن رابطه متغیرهای مستقل با متغیر وابسته از آزمون t در سطح خطای 5 درصد (95 درصد اطمینان) استفاده شده است. همچنین اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق از گزارش‌های انتشار یافته توسط سایت‌های مدیریت پژوهش توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار و سیستم جامع اطلاع رسانی ناشران (شبکه کدال) بورس و نیز نرم افزار ره‌آورد نوین جمع آوری شده و برای تحلیل داده‌ها از نرم افزارهای اکسل و ایی ویوز مبتنی بر تحلیل داده‌های ترکیبی استفاده شده است.
جهت آزمون فرضیات 1و2و3 از مدل زیر استفاده گردیده است:
مدل (1)
DBONUSi,t=β0+ β1PDROAi,t+ β2NDROAi,t+γjXjit
و برای آزمون فرضیات 4 و 5 از مدل زیر استفاده شده است:
مدل(2)
DBONUSi,t=α0+ α1NC_PDROAi,t+ α2NC_NDROAi,t+ α3NNC_PDROAi,t+ α4NNC_NDROAi,t+γjXjit
و در نهایت برای آزمون فرضیات 6 و7 از مدل زیر استفاده گردیده است:
مدل(3)
DBONUSi,t=Ѳ0+Ѳ1NC_PDROAi,t+Ѳ2NC_NDROAi,t+Ѳ3NNC_PDROAi,t+Ѳ4NNC_NDROAi,t+Ѳ5R_DCAP*NC_PDROAi,t+Ѳ6R_DCAP*NC_NDROAi,t+Ѳ7R_DCAP*NNC_PDROAi,t+Ѳ8R_DCAP*NNC_NDROAi,t+Ѳ9R_FSALES*NC_PDROAi,t+Ѳ10R_FSALES*NC_NDROAi,t+Ѳ11R_FSALES*NNC_PDROAi,t+Ѳ12R_FSALES*NNC_NDROAi,t+Ѳ13R_FSALESit+ Ѳ14R_DCAPit+ γjXjit
که توضیحات تفصیلی در فصل سوم ارائه شده است.
1-7 تعریف واژه‌هاپاداش هیأت‌مدیره:
به هرگونه مزایای نقدی متعلق به مدیران پس از تصویب مجمع، پاداش می گویند.
رفتار هزینه‌ها:
منظور از رفتار هزینه ها عکس العمل هزینه ها نسبت به تغییرات در حجم فعالیت است. که در این تحقیق به دو طبقه عادی و غیرعادی تقسیم شده است:
47186842603500 رفتار عادی: افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها کمتر از آن است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها کمتر از آن است.


471868421780500
523938564389000052393856438900005239385643890000 رفتار غیرعادی: افزایش فروش همراه با کاهش هزینه ها است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها بیشتر از آن است.
کاهش فروش همراه با افزایش هزینه ها است.
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها بیشتر از آن است.
فروش موردانتظار آتی:
پیش بینی فروش یک تخمین از فروش های نقدی یا واحد های فیزیکی بر پایه یک دوره زمانی معین در آینده تحت یک برنامه بازاریابی طراحی شده و مجموعه مفروضاتی از شرایط و عوامل محیطی می باشد. در این تحقیق فروش مورد انتظار آتی به صورت فروش پیش بینی شده منهای فروش واقعی تقسیم بر فروش واقعی تعریف شده است.
بهره برداری از ظرفیت:
استفاده (بهره برداری) از توان یا قابلیت تولید در خلال یک دوره زمانی معین است. در این تحقیق ابتدا ظرفیت به صورت زیر تعریف شده: فروش تقسیم بر ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات منهای میانگین سالیانه صنعت. سپس بهره برداری از ظرفیت به صورت تغییر در ظرفیت نسبت به دوره قبل تعریف شده است.
1-8 چارچوب فصول آتیدر فصل دوم ابتدا پیشینه‌ی تئوریک و سپس خلاصه ای از تحقیقات انجام شده قبلی در ارتباط با موضوع تحقیق بیان می‌شود.
در فصل سوم روش شناسی تحقیق مورد بحث قرار می گیرد. در این فصل ابتدا نوع پژوهش، جامعه آماری، روش نمونه گیری و نحوه جمع آوری داده ها بیان می شود، سپس فرضیه ها، مدل ها، متغیرها و نحوه محاسبه تشریح می شود. در نهایت آزمون های آماری مورد استفاده جهت تحلیل نتایج ارائه می گردد.
فصل چهارم به استخراج نتایج و تجزیه و تحلیل اطلاعات اختصاص دارد که شامل آزمون فرضیه های تحقیق می باشد.
در فصل پنجم ابتدا خلاصه‌ای از مطالب مطرح شده در فصل‌های پیشین بیان می شود، سپس به تبیین یافته های مربوط به هر کدام از فرضیه ها پرداخته و در نهایت پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی ارائه می شود.
909955325755فصل دوم: ادبیات تحقیق00فصل دوم: ادبیات تحقیق
مقدمهبرای کاهش تضاد نمایندگی قرارداد مهم "مالکان _ مدیران" عموما پاداش راه حل اصلی تصور می شود. بر اساس این اعتقاد، در ادبیات حسابداری طرح ها و مبانی مختلفی برای پرداخت پاداش به مدیران برای همسوئی اهداف آنان با سهامداران وکاهش تضاد منافع میان آنان مطرح شده است که از جمله این طرح ها و مبانی می توان به طرح پاداش مبتنی بر عملکرد که در آن از مبانی حسابداری مانند بازده دارایی ها استفاده می شود نام برد. همچنین با توجه به تئوری نمایندگی انتظار می رود رابطه مستقیم بین پاداش و عملکرد مدیر وجود داشته باشد اما طبق تحقیقات انجام شده این رابطه از تقارن برخوردار نبوده بدین صورت که واکنش پاداش به افزایش و کاهش در بازده دارایی ها متفاوت بوده است. تحقیقات گذشته دو دسته عوامل عملکرد مدیر و رفتار هزینه ها را در این ارتباط نامتقارن موثر می دانند. لذا شناخت رفتار هزینه ها هم برای مدیران به منظور استفاده در تصمیم گیری های مهم مدیریتی همچون برنامه ریزی و بودجه بندی و .... و هم برای افراد برون سازمانی برای کسب ارزیابی صحیح از عملکرد شرکت و به تبع عملکرد مدیر بسیار مهم می باشد.
طبق تحلیل بنیادی سنتی تغییرات در هزینه ها متناسب با تغییرات در فروش می باشد. فلذا، افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به فروش علامتی از ناکارآمدی مدیر در نظر گرفته می شود. اما تحقیقات دهه های اخیر نشان داده است که چنین تجزیه و تحلیل هایی در دوره های افزایش درآمد صادق است و در دوره های کاهش درآمد تجزیه و تحلیل بنیادی باید با توجه به ثابت بودن و چسبندگی هزینه ها صورت گیرد. بدین صورت در این تحقیق با توجه به جزء ثابت بودن هزینه ها به دنبال بررسی ارتباط نامتقارن تغییرات عملکرد (تغییرات بازده دارایی ها) و تغییرات پاداش از طریق بررسی رفتار هزینه ها (به عبارت دیگر ارتباط بین درآمد و هزینه ها) که به دو حالت عادی و غیر عادی تقسیم شده است، پرداخته می شود.
با عنایت به مطالب فوق در این فصل با ارائه مفاهیم نظری تحقیق، به بررسی ادبیات و تحقیقات گذشته مرتبط با موضوع مورد بحث پرداخته می شود.
2-1 تئوری نمایندگیتئوری نمایندگی با قدمتی بیش از چهل سال در اوایل دهه هفتاد میلادی با ظهور شرکت های سهامی که جدایی مالکیت از مدیریت را به همراه داشته توسط اندیشمندانی همچون اسپنس و زیکهاور (1971)؛ جنسن و مکلینگ (1976) و ... مطرح گردید. مبدا تئوری نمایندگی را می توان در تئوری قراردادها جستجو کرد بدین دلیل که شرکت های سهامی از انعقاد قراردادهای میان گروه های مختلف ذینفع مانند سهامداران، مدیران، کارکنان و اعتباردهندگان تشکیل شده اند. در این تئوری با توجه به شرایط حاکم و همچنین ویژگی های اشخاص مدنظر آن، انواع گوناگونی از روابط قراردادی قابل بررسی است. در ساده ترین و اصلی ترین صورت این روابط سهامدار یک شرکت (کارگمار) و مدیر آن شرکت (کارگزار) وجود دارد. اساس شکل گیری رابطه میان طرفین، بر پایه قراردادی است که در آن تفویض اختیار و دادن مسئولیت از طرف کارگمار و انجام مسئولیت و لزوم پاسخگویی بر عهده کارگزار می باشد. چنین رابطه ای را رابطه نمایندگی می گویند (عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-1 مفروضات تئوری نمایندگیتئوری نمایندگی مانند هر چارچوب تئوریک دیگر، دارای مفروضاتی می باشد، این مفروضات مبتنی بر فرض های رفتاری بین سهامدار (کارگمار) و مدیر (کارگزار) است که به شرح زیر می باشند:
مفروضات کارگمار:
کارگمار از نظر رفتاری "بی تفاوت نسبت به ریسک" می باشد. بدین صورت که با خرید سهام گوناگون و ایجاد تنوع، در ریسک شرکت با سایر سهامداران شریک می شود.
کارگمار به دنبال رسیدن به بیشترین نفع شخصی خود و "مطلوبیت مورد انتظار" (سود و ...) می باشد.
کارگمار قدرت محاسباتی، پیش‌بینی آینده و دریافت اطلاعات از کارگزار و سیستم حسابداری وی را دارد (عربصالحی و صالحی، 1391).
مفروضات کارگزار:
کارگزار از نظر رفتاری شخصی "ریسک گریز" است. یعنی ثروت بیشتر را به کمتر ترجیح می دهد، اما هنگامی که ثروت افزایش پیدا می کند، مطلوبیت مورد انتظار (پولی و غیر پولی) وی کاهش می یابد.
کارگزار نیز همانند کارگمار به دنبال منافع (مالی یا غیر مالی) شخصی خود یعنی رسیدن به بالاترین مطلوبیت مورد انتظار (دستمزد، پاداش و ...) می باشد.
کارگزار همانند کارگمار، قدرت محاسباتی و پیش بینی آینده را دارد و می تواند اطلاعات موجود را که شامل اطلاعات حسابداری نیز می گردد، پردازش کند و به نفع نمایندگی به کار برد.
کارگزار اساسا فردی عقلانی است. یعنی در او نوعی تمایل به "کارگریزی" به معنای کسب بیشترین عایدی با کمترین زحمت وجود دارد. این تمایل را در اصطلاح تئوری نمایندگی "از زیر کار شانه خالی کردن" می نامند.
کارگزار همیشه فردی منطقی است. با وجود مفروضات فوق، از آنجایی که منافع وی در گرو کسب نتیجه مطلوب کارگمار می باشد انتظار می رود او در راستای منافع کارگمار تصمیم گیری و تلاش نماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-2 مشکلات نمایندگی
با توجه به عدم همخوانی و همسویی مفروضات، اهداف و تابع مطلوبیت کارگمار و کارگزار، همواره امکان بروز مشکل بین طرفین یک رابطه نمایندگی وجود دارد.
اولین مشکل در رابطه نمایندگی، وجود تضاد منافع بین کارگزار وکارگمار است، یعنی کارگمار به دنبال رسیدن به بالاترین ارزش سرمایه گذاری است و کارگزار نیز در وهله اول به دنبال کسب منفعت و افزایش رفاه خود می‌باشد. بنابراین این احتمال وجود دارد که کارگزار در راستای منافع کارگمار عمل ننماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
دومین مشکل نمایندگی، مربوط به ناتوانی کارگمار، در ملاحظه اقدام و عملیات کارگزار است (جنسن، 1998؛ هلمسترم، 1979). کارگمار نمی تواند اقدامات کارگزار را به طور مستمر پیگیری کند تا مطمئن شود کارگزار منطبق با منافعش تصمیم گیری می کند. بنابراین کارگمار فاقد اطلاعات لازم در خصوص عملیات کارگزار است، این حالت را در اصطلاح تئوری نمایندگی "عدم تقارن اطلاعات" می نامند. در چنین شرایطی اگر کارگمار روشی را جهت کنترل عملیات کارگزار به کار نگیرد، فقط کارگزار، آگاه است که در راستای منافع کارگمار عمل نموده یا منافع کارگمار را نادیده گرفته است. از طرف دیگر، کارگزار نسبت به اقداماتی که در سازمان باید صورت گیرد، بیشتر از کارگمار اطلاعات اجرایی دارد، این اطلاعات اضافی کارگزار، در تئوری نمایندگی "اطلاعات خصوصی " نامیده می شود. وجود اطلاعات خصوصی موجب تشدید عدم تقارن اطلاعات بین کارگزار و کارگمار می گردد (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
سومین مشکل نمایندگی، موضوع "اثرات انتخاب نامطلوب" می باشد (جیدسدال، 1981). این مشکل زمانی به وجود می آید که اشخاص تمایل دارند با داشتن اطلاعات خصوصی، درباره چیزی که نفع آنها را فراهم می سازد، با طرف مقابل قرارداد منعقد نمایند. به عنوان مثال، هنگامی که شخصی بیمار است، ممکن است قرارداد بیمه عمری را با شرکت بیمه منعقد نماید که در نهایت نفع شخصی وی حاصل شود و به شرکت بیمه ضرر و زیان وارد گردد. این مشکل در چارچوب رابطه کارگزار و کارگمار نیز ممکن است به وجود آید و کارگزار به نحوی رفتار نماید تا اطلاعات نادرست و یا ناقص به کارگمار منتقل نماید و نتیجتا بر اساس اطلاعات خصوصی خود، کارگمار را به انجام عملی که در جهت منافع وی نمی باشد مجاب نماید (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
چهارمین مشکل نمایندگی، مربوط به "خطر اخلاقی" است (بیمن 1990،1982). این مشکل هنگامی حادث می شود که کارگزار به واسطه حصول منافع شخصی خود انگیزه پیدا می کند تا از شرایط قرارداد منعقد شده خارج شود، زیرا کارگمار نمی تواند اقدام و عمل کارگزار را ملاحظه کند (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
پنجمین مشکل مربوط به نمایندگی، این است که قرارداد بین کارگمار و کارگزار، در شرایط عدم اطمینان نسبت به حالات آینده منعقد می گردد، یعنی قرارداد به طور معمول قبل از اجرای عملیات و حصول نتیجه نهایی که ممکن است محصول یا سود باشد، منعقد می گردد. از زمان اجرای قرارداد تا حصول نتیجه نهایی اتفاق های زیادی رخ می دهد که در تئوری نمایندگی این اتفاق ها به دو گروه "عوامل غیر قابل کنترل" و "عوامل قابل کنترل" طبقه بندی می شوند. بنابراین در هنگام عقد قرارداد امکان دسترسی به عملکرد و نتیجه نهایی وجود ندارد و همیشه قرارداد براساس احتمالات می باشد. در این شرایط از آنجا که کارگزار ریسک گریز است، پس به طور طبیعی تمایل دارد تا دست کم قسمتی از ریسک مربوط به عوامل غیر قابل کنترل را به کارگمار انتقال دهد، یعنی کارگمار نیز در ریسک ناشی از این عوامل سهیم باشد (رهنمای رودپشتی، 1389؛ عربصالحی و صالحی، 1391).
2-1-3 راهکارهای کاهش مشکلات نمایندگی
نمازی 1384 سه نوع راهکار مهم جهت کاهش مشکلات نمایندگی (کنترل کارگزار) را مطرح نموده است:
راهکارهای مالی: اولین مکانیزم مهم کنترل، استفاده از روش های مالی است. یکی از مهم ترین این روش ها «بودجه بندی مشارکتی» است که در آن مدیر (کارگزار) داوطلبانه در فرآیند تهیه و تنظیم بودجه مشارکت می کند و اطلاعات داخلی و گاهی محرمانه خود را در راستای تنظیم بودجه و استانداردها داوطلبانه افشاء می کند. از جمله دلایل شرکت داوطلبانه مدیر در فرآیند بودجه بندی مشارکتی را می توان: همکاری، ارائه حسن نیت، آینده‌نگری و تامین منافع شخصی را نام برد. هنگامی که مدیر در بودجه بندی مشارکتی شرکت می کند، به احتمال زیاد باعث افزایش رضایت شغلی، انطباق اهداف، بهبود رفتار سازمانی و افزایش امنیت شغلی وی می گردد.
راهکارهای نظارتی: سهامدار می تواند راهکاری را در سازمان به کار گیرد تا از منافع شخصی مدیر تا حد زیاد جلوگیری نماید. حسابرسی توسط اشخاص مستقل به عنوان یکی از راهکارهای مهمی است که در راستای انطباق اهداف سهامدار و مدیر می تواند به کار برده شود.
قراردادهای انگیزشی: در قراردادهای بدون انگیزش، مدیر فقط حقوق و دستمزد دریافت می کند در این حالت ممکن است وی جهت افزایش ثروت سهامداران و ارزش سازمان تلاش ننماید، زیرا این‌گونه قراردادها بدون انگیزش لازم برای این کار است. بنابراین جهت ایجاد انگیزه باید از قراردادهای انگیزشی استفاده شود. در این گونه قراردادها پاداش مدیر بستگی به ارزیابی عملیات وی دارد، هر چه پاداش بیشتر وابسته به معیارهای اندازه گیری عملیات مدیر باشد، انگیزه مدیر برای دسترسی به معیار های از قبل تعیین شده ارزیابی عملیات بیشتر است. در نتیجه احتمال رسیدن به انطباق اهداف نیز بیشتر می گردد (ص. 156).
2-2 پاداش مدیرانپاداش پیامدهای ارزشمند مثبت کار برای افراد (کرمی و گودرزی 1388 به نقل از شرمرهورن، 1993) و ارائه یک پیام خوشایند برای انجام رفتاری مطلوب از فرد به منظور افزایش احتمال تکرار است (کرمی و گودرزی 1388 به نقل از هلریگل و همکاران، 1995).
2-2-1 مبنای قراردادها و طرح های پاداش به مدیران"تحقیقات صورت گرفته در زمینه بررسی ارتباط بین پاداش مدیران و عملکرد شرکت ها به شکل گیری دو نظام فکری منجر شده است: گروه اول مطالعاتی هستند که رابطه برخی فاکتورهای نسبتا با ثبات، نظیر اتدازه شرکت را با پاداش بررسی نموده اند، که این رویکرد را مدیریت گرایی می نامیم. گروه دیگر معتقد به ارتباط پاداش پرداختی با عملکرد مدیران و به تبع آن عملکرد شرکت می باشند که موضوع بحث در تئوری نمایندگی است" (کبیزاده، 1387، ص. 129 به نقل از مورفی، 1998).
با توجه به مطالعات پیشین رویکردهای (معیارهای) گوناگونی برای ارزیابی عملکرد مدیر (عملکرد شرکت) وجود دارد که به شرح ذیل می باشند:
رویکرد حسابداری: در این معیار از ارقام صورت های مالی نظیر فروش، سود، بازده دارایی ها، بازده حقوق صاحبان سهام و ...استفاده می شود.
رویکرد تلفیقی: در این معیار از تلفیق ارقام صورت های مالی و ارزش های بازار نظیر نسبت P/E، نسبت ارزش بازار دارایی ها به ارزش دفتری آنها (نسبت کیو توبین) و ... استفاده می شود.
رویکرد مدیریت مالی: از مدل های مطرح در مدیریت مالی نظیر مدل ارزشیابی دارایی های سرمایه ای، بازدهی هر سهم و ... جهت ارزیابی ها استفاده می شود. تاکید اصلی این رویکرد بر تعیین بازده هر سهم و بازده اضافی هر سهم می باشد.
رویکرد اقتصادی: از مفاهیم اقتصادی استفاده می شود. عملکرد واحد تجاری با تاکید بر قدرت سودآوری دارایی های شرکت و با توجه به نرخ بازده و نرخ هزینه سرمایه بکار گرفته شده مورد ارزیابی قرار می گیرد. مانند ارزش افزوده اقتصادی، ارزش افزوده بازار، ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده (انواری رستمی و همکاران، 1383؛ انصاری و کریمی، 1387).
لذا هر یک از این معیارها می توانند به عنوان مبنایی برای پرداخت پاداش به مدیران قرار گیرند.
2-2-2روش های اعطای پاداش به مدیرانروش های اعطای پاداش به مدیران به طور کلی به دو دسته 1) سنتی (طرح پاداش کوتاه مدت) 2) تعدیل شده طبقه بندی می گردد.
روش های سنتی: در این روش پاداش مدیران برای کمتر از یک سال معوق می ماند و با توجه به عملکرد سالانه مدیران پاداش پرداخت می شود. این روش ها عبارتند از:
پرداخت حقوق ثابت: در این روش مدیر صرفا حقوق ثابتی دریافت کرده و هیچ انگیزه ای برای بهبود عملکرد ندارد. این روش فاقد محرک و انگیزش لازم است. از طرف دیگر در این روش برای عملکرد ضعیف مدیر مجازات پیش بینی نشده است.
پرداخت حقوق ثابت به علاوه درصدی از سود خالص و یا بازده شرکت: این روش یک گام به جلو بوده و تا حدی کارآمدتر از روش اول است. به همین خاطر در دهه 1980 بیشتر از 90% مجموعه هزار شرکت صنعتی اول امریکا پاداش مدیران خود را براساس روش های مختلف مبتنی بر سود خالص پرداخت می کردند. این روش دارای معایبی است از جمله:
سبب می شود تا مدیران ترغیب شوند با تغییر روش های حسابداری سبب افزایش میزان سود و در نتیجه پاداش خود شوند.
صرف افزایش سود و یا بازده باعث افزایش ثروت سهامداران نمی شود. مهم کسب بازدهی بیشتر از هزینه سرمایه می باشد و نه صرفا کسب بازده. این روش باعث ایجاد انگیزه در مدیران می شود که روی پروژه هایی سرمایه گذاری کنند که گاه حتی بازده شان مساوی با هزینه سرمایه آنها است.
در این روش همانند روش قبل مدیر فقط پاداش می گیرد و بابت عملکرد نامطلوب مجازات نمی شود.
پرداخت حقوق ثابت به علاوه درصدی از مازاد عملکرد نسبت به بودجه: در این روش هنگامی که سود خالص از حد معین و پیش بینی شده قبلی بالاتر رود، نسبت به مبالغ سود اضافی کسب شده (به صورت محدود یا نامحدود) پاداش داده می شود. در این روش یک حرکت معکوس صورت گرفته است. در واقع به جای آنکه روش پاداش ایجادکننده بودجه و مشوق برای کسب سودهای بیشتر باشد، مدیران سعی خواهند کرد که میزان بودجه را در حد پایینی تعیین کنند تا پاداش بیشتری بدست آورند. همچنین در این روش نیز مدیر بابت عملکرد نامطلوب مجازات نمی شود (جهانخانی و ظریف فرد، 1375).
شیوه های تعدیل شده: آنچه که در شیوه های ایجاد انگیزه اهمیت دارد پرداخت پاداش طبق فرمول مناسب و به وجود آوردن انگیزش لازم و کافی در مدیران به منظور تلاش بیشتر و کسب عملکرد مثبت است. طرح های پاداشی بلندمدت شامل بیش از یک دوره زمانی (چند سال) می شوند تا مدیران در طی این سال ها به انجام کارهای مثبت ترغیب شوند. در یک طبقه بندی کلی طرح های پاداشی بلندمدت را به پنج طرح طبقه بندی می کنند. این طرح ها شامل موارد زیر است:
طرح اعطای خرید سهام: بر طبق این طرح، شرکت به مدیرانش اجازه می دهد تا تعداد معینی از سهام را به قیمت مشخصی در طی یک دوره زمانی معین خریداری نمایند.
طرح اعطای حق دریافت افزایش قیمت سهام: این طرح مشابه طرح اختیار خرید سهام است با این تفاوت که به مدیران اجازه می دهد تا در صورت افزایش بهای سهام، مابه التفاوت قیمت روز سهام و قیمت توافقی را نقدا دریافت کنند این طرح در صورتی به کار می رود که مدیران تمایل داشته باشند به جای سهام و سهیم شدن در مالکیت شرکت، پول نقد داشته باشند. در این طرح مدیران مجبور به پرداخت هزینه نقل و انتقال سهام نیستند.
طرح اعطای سهام غیر قابل معامله: بر طبق این طرح مدیران امکان فروش سهام خود را ندارند مگر تحت شرایط خاص، معمولا این محدودیت در صورتی که در طی دوره معینی (چند سال) در شرکت باقی بمانند، برداشته می شود. چنانچه قرارداد استخدامی مدیر به هر علتی خاتمه داده شود وی به میزان سهامش ضرر کرده و در حقیقت جریمه می شود.
طرح پاداش مدیران: بر طبق این طرح، همزمان با افزایش قیمت سهام مانده حساب مدیران براساس تعداد سهام غیر قابل معامله‌ای که دارند به‌وسیله شرکت بستانکار می شود. اما پرداخت وجه نقد به آنها برابر با ارزش (قیمت) سهام بعد از برداشتن محدودیت فروش سهام آنها می باشد.
طرح پاداش مبتنی بر عملکرد: در طرح های عنوان شده در بالا پاداش مدیران براساس عملکرد و رفتار قیمت سهام پرداخت می شود. اما طرح پاداش مبتنی بر عملکرد براساس اندازه گیری معیار های ارزیابی عملکرد مدیران (شرکت) است (جهانخانی و ظریف فرد، 1375).
"همه ی طرح های فوق الذکر از این جهت که به نوعی یا باعث سهیم شدن مدیران و کارکنان در مالکیت شرکت می گردد و یا اینکه پاداش آنها در صورت تحقق ایجاد ارزش در بلندمدت پرداخت می گردد، دارای اثرات انگیزشی هستند و بنابراین عاملی برای همسو کردن منافع مدیران و سهامداران به شمار می روند" (جهانخانی و ظریف فرد،1375، ص. 18).
2-2-3 نحوه پرداخت پاداش در شرکت های ایرانیبر مبنای ماده 134 قانون تجارت مصوب 1347 در صورتی که در اساسنامه پیش بینی شده باشد، مجمع عمومی می تواند تصویب کند که نسبت معینی از سود خالص سالانه شرکت بعنوان پاداش به اعضا هیأت مدیره تخصیص داده شود. همچنین بر اساس ماده 241 همین قانون نسبت معینی از سود خالص سالانه شرکت که ممکن است جهت پاداش هیأت مدیره در نظر گرفته شود به هیچ وجه نباید در شرکت های سهامی عام از پنج درصد سودی که در همان سال به صاحبان سهام پرداخت می شود تجاوز کند. تحقیقات نشان داده است که شیوه اعطای پاداش در 29% شرکت های ایرانی به صورت درصدی از سود خالص و سود تقسیم شده بین سهامداران بوده است (جهانخانی و ظریف فرد، 1375). در تحقیقات دیگر صورت گرفته تمام پاسخ دهندگان به سوال تحقیق بر این باور بودند که اغلب طرح ها و قراردادهای پاداش فعلی مبتنی بر سود حسابداری بوده است و آزمون رابطه بین پاداش و سود شرکت های بورس مؤید وجود رابطه خطی بوده و نظر پاسخ دهندگان را تایید نموده است (نمازی و سیرانی، 1383). لذا می توان گفت نحوه پرداخت پاداش در شرکت های ایرانی، طرح مبتنی بر عملکرد کوتاه مدت بوده است.
2-3 رفتار هزینه ها
در اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970 برخی نویسندگان حسابداری از جمله سولومونز و استابوس به رابطه بین فعالیت ها و هزینه ها اشاره کردند. اما توجه جدی محافل دانشگاهی و حرفه ای به این رابطه در دهه 1980 بیشتر جلب شد. این توجه عمدتا بر اثر 1) پیشرفت تکنولوژی، سیستم های اطلاعاتی و مکانیزم های تولیدی در کشورهای مختلف به ویژه ژاپن 2) در این دوره مدیران به جای توجه صرف به سودآوری، موضوعاتی از قبیل رقابت در سطح جهانی، افزایش رضایت مشتری، تاکید بر کنترل کیفیت محصولات و کاهش هزینه ها را نیز مد نظر قرار دادند و 3) همزمان با دو عامل بیان شده تعدادی از نویسندگان حسابداری به بررسی و تشریح این عوامل پرداختند، رخ داده بود (مرتضوی، 1390).
شناخت رفتار هزینه ها در واکنش به تغییرات سطح تولید و فروش برای مدیریت شرکت ها از اهمیت زیادی برخوردار است (هورن گرن، فاستر و داتار، 1999). لذا شناخت رفتار هزینه ها به عنوان یکی از مباحث مهم در حسابداری مدیریت مطرح شده است. در این سیستم اطلاعات فراهم شده در مورد مباحث مهم مانند رفتار هزینه ها در جهت اجرای چهار وظیفه مهم مدیریت که عبارتند از 1) مدیریت استراتژی های شرکت 2) برنامه ریزی و تصمیم گیری 3) کنترل عملیات و مدیریت و 4) تهیه صورت های مالی به کار گرفته می شوند (نیکبخت و دیانتی، 1392). با عنایت به اینکه وظیفه چهارم مدیریت تهیه صورت های مالی برای افراد برون سازمانی است، در نهایت اطلاعات این سیستم به افراد برون سازمانی منتقل شده و توسط آنان در ارزیابی عملکرد شرکت ها و مدیران آنان مورد استفاده قرار می گیرد. لذا شناخت رفتار هزینه ها برای مدیران به واسطه استفاده در مدل های تصمیم گیری ایشان و برای افراد برون سازمانی به دلیل استفاده در شناخت و پیش بینی عملکرد شرکت اهمیت زیادی دارد (مرتضوی، 1390).
2-3-1 مدل های رفتار هزینه ها
منظور از رفتار هزینه ها نحوه واکنش هزینه ها به تغییرات در سطح فعالیت است. دو مدل در مورد رفتار هزینه ها در ادبیات حسابداری مدیریت به شرح زیر مطرح است:
مدل سنتی: "در مدل سنتی رفتار هزینه ها که در ادبیات حسابداری رایج است، هزینه ها با توجه به تغییر در حجم فعالیت به دو دسته هزینه های ثابت و هزینه های متغیر تقسیم بندی می شوند. در این مدل، هزینه های متغیر متناسب با تغییر در محرک هزینه تغییر می کنند. بدین معنی که میزان تغییر هزینه ها به میزان تغییر سطح فعالیت ها بستگی دارد، نه جهت تغییر" (مرتضوی، 1390، ص. 2). همچنین در این مدل هزینه های ثابت بخشی از هزینه کل هستند که با تغییر در حجم فعالیت در دامنه مربوط تغییر نمی کنند. می توان هزینه استهلاک و اجاره ساختمان کارخانه، حقوق سرپرستان تولید و سایر هزینه های پشتیبانی تولید که با تغییر در تعداد محصول تولید شده، مقدارشان ثابت است را نام برد (نیکبخت و دیانتی، 1392).
مدل چسبنده: "هزینه ها در واقع، میزان مصرف منابع به منظور انجام فعالیت های گوناگون شرکت را نشان می دهند. از آنجا که فعالیت ها در راستای تولید کالاها و خدمات انجام می شوند، منابع بر مبنای انتظارات از تقاضا تحصیل شده که این امر موجب تبعیت نکردن هزینه ها از تقاضای واقعی می شوند. در همین راستا برخی از صاحبنظران چنین استدلال می کنند که شدت کاهش هزینه ها در اثر کاهش حجم فعالیت کمتر از شدت افزایش هزینه ها در اثر افزایش حجم فعالیت است. به این نوع رفتار هزینه ها، رفتار چسبنده گفته می شود" (کردستانی و مرتضوی، 1391، ص. 14).
در حسابداری و امور مالی رفتار هزینه ها زمانی که بحث قراردادها مطرح می شود مثل ارتباط بین پاداش و عملکرد مهم تلقی می شود. همچنین مطالعات اخیر عوامل موثر در عدم تقارن هزینه ها به هنگام کاهش فروش را به سه عامل منتسب می دانند. "عامل اول مربوط به هزینه ثابت است زیرا هنگامی که بخشی از فروش کاهش می یابد، نسبت هزینه به درآمد به سبب اینکه هزینه های ثابت نسبت به تغییر حجم ثابت هستند افزایش می یابد. اما عامل های دوم و سوم مربوط به هزینه های متغیر و در ارتباط با چسبندگی هزینه ها است" (سجادی و همکاران، 1393، ص. 83 به نقل از هامبورگ و ناسو، 2010). کیلور و لوپز بر مبنای عامل اول موثر در عدم تقارن هزینه ها یعنی هزینه ثابت، رفتار هزینه ها را به دو طبقه عادی و غیرعادی تقسیم نمودند.
جدول 2-1 رفتار عادی و غیرعادی هزینه ها
رفتار عادی رفتار غیرعادی
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه‌ها است اما افزایش هزینه ها کمتر از آن است. افزایش فروش همراه با کاهش هزینه ها است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها بیشتر از آن است.
کاهش فروش همراه با کاهش هزینه ها است اما کاهش هزینه ها کمتر از آن است. کاهش فروش همراه با افزایش هزینه ها است.
افزایش فروش همراه با افزایش هزینه ها است اما افزایش هزینه ها بیشتر از آن است.
2-4 پاداش مدیران و رفتار هزینه هاعلی‌رغم وجود ادبیات گسترده در مورد ارتباط بین عملکرد و پاداش که در قبل ذکر شده عده ای از محققین اظهار می کنند که این ارتباط باید در چارچوب رفتار هزینه ها تحلیل شود. آنها معتقدند که رفتار هزینه ها می تواند توجیهی برای ارتباط نامتقارن بین عملکرد و پاداش باشد (کیلور و لوپز، 2013). بحث ارتباط پاداش مدیران و رفتار عادی و غیرعادی هزینه ها از اینجا ناشی می شود که بر خلاف تجزیه و تحلیل های سنتی برای ارزیابی عملکرد شرکت و به تبع عملکرد مدیر افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به خالص فروش بیانگر علامتی منفی نسبت به عملکرد جاری و آتی شرکت نیست. چنین تجزیه و تحلیل هایی فقط در دوره های افزایش درآمد صادق است و در دوره های کاهش درآمد، تجزیه و تحلیل های بنیادی باید با توجه به ثابت بودن و رفتار چسبنده هزینه ها مورد ارزیابی قرار گیرد (نمازی و دوانی پور، 1389؛ حقیقت و مرتضوی، 1393 به نقل از اندرسون و همکاران، 2007). به عبارت دیگر در تحلیل بنیادی سنتی افزایش نسبت هزینه های عملیاتی به فروش علامتی از ناکارآمدی مدیریت می باشد، چرا که در تجزیه و تحلیل سنتی عوامل موثر در عدم تقارن هزینه ها به هنگام کاهش فروش یعنی ثابت بودن و چسبندگی هزینه ها در نظر گرفته نمی شود (حقیقت و مرتضوی،1393؛ سجادی و همکاران، 1393). بدین صورت کیلور و لوپز بر اساس تحلیل بنیادی مطرح شده توسط اندرسون و همکاران رفتار هزینه ها را عاملی برای ارتباط نامتقارن عملکرد و پاداش دانسته و معتقدند که تجزیه و تحلیل بنیادی رفتار هزینه ها با توجه به مد نظر قرار دادن هزینه های ثابت می توانند تشریح کننده ارتباط ضعیف بین پاداش و عملکرد ضعیف مدیریت باشند.
2-5 پیشینه تحقیقپیشینه تحقیق را می توان به دو بخش به شرح زیر تقسیم نمود:
تحقیقات خارجی 2. تحقیقات داخلی
2-5-1- تحقیقات خارجیجنسن و مکلینگ (1976) تضاد بین سهامداران و مدیران را تجزیه و تحلیل کرده، نشان دادند که برای کاهش تضاد نمایندگی، باید پاداش مدیران با ارزش ایجاد شده برای سهامداران مرتبط باشد. پاداش بر مبنای ارزش ایجاد شده، روشی سالم برای رسیدن به این هدف است.
مورفی (1985) در تحقیقی تحت عنوان "مطالعه تجربی روی پاداش و عملکرد مدیران" در دانشگاه روچستر دریافت که پاداش مدیران رابطه مثبتی با عملکرد آنان دارد که این عملکرد در بازده سهام و رشد فروش شرکت نمایان می شود.

— -فایل پروژه - ریسرچ-294)

از سرکار خانم دکتر قدسی کمال تشکر و قدردانی را دارم و از ایزد پاک برای ایشان سلامتی و توفیق روزافزون را خواستارم.
قدردان محبت‌های و مهربانی‌های سرکار خانم دکتر یاسمن شاه‌ابراهیمی، جناب آقای مهندس اشکان ذوالنوری و گلشن شاه‌ابراهیمی هستم و همواره آرزومند آرزوهای زیبایشانم.
از همکاری صمیمانه دوستان گرامی خانم‌ها: سیده اکرم موسوی، سارا صفری‌راد، فاطمه بهوندی، سهیلا بیاتی، مریم سهیرات طرفی، سمیه ابراهیمی، فاطمه جعفری، معصومه رضایی، الهه رضایی و حمیده حسینی و آقایان شیرعلی و منجزی کمال تشکر و قدردانی را دارم.
از خانم جعفری، آقایان شافی، نوروزی و عمو حسن نیز کمال تشکر و سپاس‌گذاری را دارم.
23939501120775002394392846518500
24878157953375002489835121602500
2321667838186000فهرست مطالب .............................................................................................................................................. صفحه
فصل اول: مقدمه .................................................................................................................................................................. 3
1-1 بیان مسئله و ضرورت اجرای تحقیق .................................................................................................................. 3
2-1 اهداف اصلی ............................................................................................................................................................. 5
فصل دوم: مروری بر پژوهش‌های انجام شده ............................................................................................................... 9
1-2 نانوتکنولوژی ............................................................................................................................................................. 9
1-1-2 تاریخچه نانوتکنولوژی ....................................................................................................................................... 9
2-1-2 منشأ نانوذرات ................................................................................................................................................... 10
3-1-2 ویژگی‌های نانوذرات ......................................................................................................................................... 10
4-1-2 اثرات نامساعد فناوری نانو .............................................................................................................................. 11
5-1-2 راه‌های تماس و ورود نانوذرات به بدن ......................................................................................................... 12
6-1-2 برخی راه‌های کنترل اثرات مضر نانوذرات ................................................................................................... 12
7-1-2 فناوری نانو و کشاورزی ................................................................................................................................... 13
8-1-2 کاربرد فناوری نانو در علوم دامی و دامپزشکی .......................................................................................... 13
2-2 نانوزئولیت ................................................................................................................................................................ 15
1-2-2 کلیات نانوزئولیت .............................................................................................................................................. 15
2-2-2 سنتز نانوزئولیت ............................................................................................................................................... 14
3-2-2 کاربرد نانوزئولیت ............................................................................................................................................. 16
4-2-2 خصوصیات نانوزئولیت ..................................................................................................................................... 16
5-2-2 تاثیر نانوزئولیت بر جیره‌های حاوی آفلاتوکسین ...................................................................................... 17
3-2 زئولیت ..................................................................................................................................................................... 18
1-3-2 کلیات زئولیت ................................................................................................................................................... 18
2256790694810الف
00الف
2-3-2 ساختمان زئولیت‌ها ......................................................................................................................................... 19
3-3-2 انواع زئولیت ....................................................................................................................................................... 21
4-3-2 پیدایش و منشأ زئولیت‌ها از نظر زمین‌شناسی ......................................................................................... 22
5-3-2 خواص زئولیت‌ها ............................................................................................................................................. 23
6-3-2 جذب آلودگی‌ها و تصفیه آب ....................................................................................................................... 24
7-3-2 جذب ازت خاک .............................................................................................................................................. 25
8-3-2 جذب و حذف فلزات سنگین و نیمه سنگین از محیط‌زیست ............................................................... 25
9-3-2 حذف آلایندهای گازی در تأسیسات صنعتی و دامداری ....................................................................... 26
10-3-2 حذف عناصر و مواد رادیواکتیو از محیط‌زیست ..................................................................................... 27
11-3-2 تجزیه و تخریب زباله‌های رادیواکتیو ناشی از آزمایش‌ها و حوادث هسته‌ای .................................. 27
12-3-2 استفاده از زئولیت جهت کاهش آلودگی‌های ناشی از سموم قارچی ................................................ 28
13-3-2 تأثیر زئولیت بر نشخوارکنندگان .............................................................................................................. 28
1-13-3-2 کاهش آمونیاک ...................................................................................................................................... 28
2-13-3-2 افزایش عملکرد، وزن و شیر ................................................................................................................ 29
3-13-3-2 pH شکمبه ............................................................................................................................................ 30
4-13-3-2 کاهش بیماری‌های متابولیکی ............................................................................................................. 30
14-3-2 استفاده از زئولیت در پرورش آبزیان ....................................................................................................... 31
15-3-2 تأثیر زئولیت بر مرغ‌های تخم‌گذار ........................................................................................................... 32
16-3-2 استفاده از زئولیت در مرغ‌های گوشتی ................................................................................................... 33
1-16-3-2 عملکرد و ترکیب لاشه و راندمان پروتئین جوجه گوشتی ............................................................ 33
2-16-3-2 تأثیر زئولیت بر کیفیت بستر ............................................................................................................... 35
3-16-3-2 تأثیر زئولیت بر فراسنجه‌های خونی .................................................................................................. 35
4-2 نانوذرات نقره ...................................................................................................................................................... 36
2453280407670ب
00ب
1-4-2 کلیات ............................................................................................................................................................... 36
2-4-2 ویژگی‌های نانوذرات نقره ............................................................................................................................. 38
3-4-2 راه‌های جذب نانونقره ................................................................................................................................... 39
4-4-2 توزیع و انتشار نقره در بافت‌ها و اندام‌های بدن ...................................................................................... 39
5-4-2 دفع نقره .......................................................................................................................................................... 40
.6-4-2 محدودیت در استفاده از نانونقره ............................................................................................................... 40
5-2 استخوان درشت نی ........................................................................................................................................... 42
6-2 فراسنجه خونی ................................................................................................................................................... 43
1-6-2 آنزیم‌های کبدی .......................................................................................................................................... 43
2-6-2 آلکالین فسفاتاز ............................................................................................................................................. 43
3-6-2 آنزیم آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز ...................................................................... 44
7-2 فلور میکروبی روده .......................................................................................................................................... 45
فصل سوم مواد و روش‌ها ............................................................................................................................................. 49
1-3 ویژگی‌های محل اجرای آزمایش ...................................................................................................................... 49
2-3 مشخصات سالن پرورش ...................................................................................................................................... 49
3-3 آماده‌سازی سالن و وسایل مورد نیاز ................................................................................................................. 49
4-3 گروه‌ها و پرندگان آزمایشی ................................................................................................................................. 50
5-3 مدیریت پرورش ..................................................................................................................................................... 50
1-5-3 دما ....................................................................................................................................................................... 50
2-5-3 روشنایی ............................................................................................................................................................. 50
3-5-3 رطوبت .............................................................................................................................................................. 51
4-5-3 دانخوری و آبخوری .......................................................................................................................................... 51
6-3 برنامه واکسیناسیون .............................................................................................................................................. 51
2417445349885ج
00ج
7-3 مشخصات جیره ..................................................................................................................................................... 52
8-3 خصوصیات استخوان درشت‌نی .......................................................................................................................... 55
9-3 فراسنجه‌های خونی ............................................................................................................................................... 55
10-3 ترکیب لاشه ........................................................................................................................................................... 55
11-3 فلور میکروبی روده ............................................................................................................................................... 56 12-3 مدل آماری و تجزیه و تحلیل ............................................................................................................................ 57
فصل چهارم: نتایج و بحث .............................................................................................................................................. 61
1-4 مقایسه اثر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر خصوصیات استخوان درشت نی ..................................................61
2-4 مقایسه اثر سطوح مختلف نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر فراسنجه‌های خونی جوجه‌های گوشتی .... 64
1-2-4 کلسیم و فسفر ................................................................................................................................................... 65
2-3-4 آنزیم‌های کبدی ................................................................................................................................................ 68
‌3-4 مقایسه اثر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر ترکیب لاشه و اجزای داخلی آن ............................................ 70
1-3-4 تأثیر زئولیت طبیعی و نانوزئولیت بر ترکیب لاشه ..................................................................................... 70
2-3-4 مقایسه اثر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر وزن اندام‌های داخلی بدن ................................................... 74
5-4 مقایسه اثر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر فلور میکروبی روده ..................................................................... 75
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات ....................................................................................................................... 83
1-5 نتیجه‌گیری کلی ................................................................................................................................................ 83
2-5 پیشنهادات ............................................................................................................................................................. 84
فصل ششم: منابع ............................................................................................................................................................. 87
2435225195580د
00د
2446406627799600
فهرست اشکال
شکل SEQ شکل \* ARABIC 1-2 ساختمان چهار وجهی زئولیت ................................................................................................................. 20
2522855173355ه
00ه
254977364198500
فهرست جداول
جدول 1-2 فرمول و خواص فیزیکی برخی از زئولیت‌های مهم معدنی ............................................................... 21
جدول 1-3 برنامه واکسیناسیون طیور مورد استفاده در آزمایش ........................................................................ 51
جدول 2-3 ترکیب شیمیایی زئولیت استفاده شده در این آزمایش ..................................................................... 52
جدول 3-3 ترکیب جیره‌های آزمایشی در دوره آغازین (برحسب درصد هوای خشک) ................................. 53
جدول 4-3 ترکیب جیره آزمایشی در دوره رشد (برحسب درصد هوای خشک) .......................................... 54
جدول 1-4 مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر خصوصیات استخوان درشت نی در سن 42 روزگی 61
جدول 2-4 مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر فراسنجه‌های خونی در سن 42 روزگی ................. 65
جدول 3 -4 مقایسه میانگین اثیر تیمارهای آزمایشی بر خصوصیات لاشه در سن 42 روزگی (برحسب درصد‌ وزن زنده) ...................................................................................................................................................................... 71
جدول 4-4 مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر اندام‌های داخلی در سن 42 روزگی (بر حسب درصد وزن زنده) .................................................................................................................................................................... 75
جدول 5-4 مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر جمعیت فلور میکروبی بخش ایلئوم روده کوچک در سن 42 روزگی (Log cfu/gr) ................................................................................................................................... 77
2487930579755ی
00ی
2490952583461ی
00ی

فصل اول
مقدمه
2468647271358800
2448560842454500
فصل اولمقدمه1-1 بیان مسئله و ضرورت اجرای تحقیقتأمین امنیت غذایی بشر، یکی از مهم‌ترین چالش‌های فراروی جهان در قرن آینده است. رشد روزافزون جمعیت و کمبود مواد غذایی از یک‌سو و نابودی بخش مهمی از منابع زیست‌محیطی کره زمین به دلیل استفاده بی‌رویه از سوی دیگر، لزوم تغییر نگرش جدی نسبت به مدیریت بخش کشاورزی در سطح جهانی را نمایان می‌سازد (بی‌نام، 1391)، بنابراین تلاش در جهت استفاده بهینه از منابع غذایی و افزایش عملکرد تولید، به ‌منظور بالا بردن میزان تولید و کاهش هزینه‌ها از اهمیت به ‌سزایی برخوردار است. از جمله راه‌های افزایش بازدهی غذا، استفاده از فناوری‌های جدید و افزودن برخی از ترکیبات مختلف به جیره‌های غذایی مورد استفاده جهت تغذیه دام و طیور می‌باشد (بلندی و اصغری، 1383).
251206029514803
003
افزایش تولید و بهره‌وری محصولات کشاورزی از طریق اصلاح ژنتیکی، مدیریت و حفاظت در برابر آفات و بیماری‌ها از زمان‌های بسیار کهن مرسوم بوده است. فناوری‌های موجود قادر به گذشتن از برخی موانع و تنگناهای پیش‌روی بخش کشاورزی نیستند امید است با به کار بردن فناوری نانو به‌توان مشکلات و کاستی‌های بخش کشاورزی را مرتفع کرد (نادری و عابدی،1391). نانو‌تکنولوژی به‌‌عنوان یکی از جدیدترین و پیشرفته‌ترین علوم در عصر حاضر در تمام زوایای حیات جانوری، گیاهی، زیست‌محیطی و صنعتی نفوذ نموده و افق جدیدی در علوم طبیعی باز کرده است (زرگران‌اصفهانی و همکاران، 1389). اندازه نانوذرات به‌طور متوسط در محدوده 1 تا 100 نانومتر است (اکرادی وهمکاران، 2012). با تغییر اندازه ذرات از میکرومتر به نانومتر که برابر 9-10 متر یا یک میلیاردیم متر، به‌ خاطر افزایش نسبت سطح به حجم تمام خواص فیزیکی و شیمیایی تغییر نموده و واکنش‌پذیری ذره به‌ شدت افزایش می‌یابد (زرگران‌اصفهانی و همکاران، 1389). وقتی اندازه مولکول‌های زئولیت را به حد میلیاردیم متر برسد، در حقیقت نانوزئولیت تولید شده است. با این کار سطح ویژه‌ آن را به‌طور قابل‌توجهی زیاد می‌شود. مهم‌ترین خصوصیت زئولیت وجود حفره‌های زیاد در شبکه آن است، وقتی این زئولیت‌ها به مقیاس نانو می‌رسند، حفره‌های موجود در شبکه نانوزئولیت هزاران بار بیشتر می‌شود (مرادیان و برومند، 1391). نانو‌زئولیت ترکیبی حاوی 5/1 درصد وزنی نانو‌نقره و 5/98 درصد زئولیت طبیعی می‌باشد (شبانی و همکاران، 1390).
252920553187604
004
زئولیت‌ها گروهی از آلومینوسیلیکات‌های معدنی هیدراته با خلل و فرج ریز هستند که حاوی کاتیون‌های قابل تبدیلی از گروه فلزات قلیایی و قلیایی خاکی می‌باشند که به‌صورت برگشت‌پذیر آب را به خود جذب و مجدداً آزاد می‌کنند و بعضی از کاتیون‌های ساختمانی خود را مبادله می‌نمایند. دو قابلیت عمده زئولیت یعنی تبادلات یونی و جذب سطحی، امکان استفاده از این مواد را در جهت کنترل میزان رطوبت و آمونیاک در کودهای دام و طیور، کاهش بیماری‌های عفونی مربوط به دستگاه گوارش را برآورده ساخته است (مامپتون و فیشمن،1977). بسیاری از محققین تأثیر زئولیت‌ها را در پرورش دام و طیور مورد بررسی قرار دادند. نتایج برخی از این بررسی‌ها نشان داد که گنجاندن زئولیت در رژیم غذایی سبب افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل خوراک در خوک، گوساله، گوسفند و جوجه‌های گوشتی می‌شود (مامپتون و فیشمن، 1977، پتکووآ و همکاران، 1981، نستروف و همکاران، 1984 و پاپایونووآ و همکاران، 2005). به‌جز اثرات مثبت در عملکرد، زئولیت‌ها در بهبود و پیشگیری بیماری‌ها در حیوانات، کاهش سمیت آمونیاک در بدن دام و طیور، از بین بردن آفلاتوکسین‌ها و دیگر سموم در جیره غذایی دام و طیور نیز کاربرد دارد (پاپایونووآ و همکاران، 2005 و اسمیکال، 2011).
اگرچه زئولیت‌ها اثرات زیاد بر بهبود پرورش دام دارند اما عواملی مانند خلوص، تعداد تخلخل، خواص فیزیکی و سطحی آن، اندازه ذرات، اندازه دانه، درجه تجمع و شدت تبادل یونی نیز در میزان و نوع اثرات بسیار تاثیر دارد (پاپایونووآ و همکاران، 2005).


نقره فلزی است که از گذشته‌های دور خواص ضد‌میکروبی آن شناخته شده است (زرگران‌اصفهانی و همکاران، 1389). نانونقره از طریق کنترل فعالیت عوامل بیماری‌زا در عرصه‌های مختلف پزشکی، دامپزشکی، صنایع مختلف مثل کشاورزی و دامپروری و غیره کاربرد دارد (اکرادی و همکاران، 1390).
با توجه به ویژگی‌های نانونقره و زئولیت طبیعی می‌توان انتظار داشت که استفاده از نانوزئولیت سبب بهبود پرورش طیور می‌گردد.
2-1 اهداف اصلی1- بررسی تاثیر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر خصوصیات استخوان درشت‌نی جوجه گوشتی.
2-بررسی تاثیر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر میزان Ca، P،AST و آلکالین فسفاتاز سرم خون جوجه گوشتی.
3- بررسی تاثیر نانوزئولیت و زئولیت طبیعی بر ترکیب لاشه و فلور میکروبی روده جوجه گوشتی.
242915015396525
005

2348217808291500
فصل دوم
مروری بر پژوهش‌های انجام شده
2461112368031100
2545190841720100
فصل دوممروری بر پژوهش‌های انجام شده1-2 نانوتکنولوژی
1-1-2 تاریخچه نانوتکنولوژیدر طول تاریخ بشر از زمان یونان باستان، مردم و به‌خصوص دانشمندان آن دوره بر این باور بودند که مواد را می‌ت‍وان آن‌قدر به اجزا کوچک تقسیم کرد تا به ذراتی رسید که خرد ناشدنی هستند و این ذرات بنیان مواد را تشکیل می‌دهند. شاید به‌توان گفت که اولین نانوتکنولوژیست‌ها شیشه‌گران قرون وسطایی بوده‌اند که از قالب‌های قدیمی برای شکل دادن شیشه‌هایشان استفاده می‌کرده‌اند. البته این شیشه‌گران نمی‌دانستند که چرا با اضافه کردن طلا به‌ شیشه رنگ آن تغییر می‌کند. رنگ به وجود آمده در این شیشه‌ها بر پایه این حقیقت استوار است که مواد با ابعاد نانو دارای همان خواص مواد با ابعاد میکرو نمی‌باشد (مهندسین مشاور پویا پرتو طرح، 1390). ایده استفاده از خواص مواد در مقیاس نانو را اولین بار ریچارد فیلیپس ‌فاینمن فیزیک‌دان آمریکایی دانشگاه کالیفرنیا در سال 1959 با مطرح کردن این جمله «آن پایین‌ها کلی اتاق وجود دارد» مطرح کرد (نجف‌زاده، 1389).
239395012719059
009
طراحی، ساخت، توسعه و استفاده از محصولاتی که اندازه آن‌ها در بازه 1 تا 100 نانومتر قرار دارند را نانو تکنولوژی می‌گویند. در حقیقت ریز شدن مواد سبب تماس بیشتر، فعالیت بیشتر و افزایش مساحت می‌شود (بهشتی‌فر و همکاران، 1388 و نجف‌زاده، 1389). افزایش نسبت سطح به حجم سبب تغییر بسیاری از خواص فیزیکی و شیمیایی شده و واکنش‌پذیری ذره بسیار افزایش می‌یابد (زرگران‌اصفهانی و همکاران، 1389).
2-1-2 منشأ نانوذراتذرات با اندازه نانو همگی ساخته دست بشر نیستند و از لحاظ منشأ به سه دسته تقسیم می‌شوند:
نانوذرات طبیعی: از قبیل ترکیبات معدنی، ذرات آتشفشانی و ذرات کیهانی که از زمان پیدایش کره زمین وجود دارند و هنوز هم در محیط مشاهده می‌شوند.
نانوذرات انسانی که اغلب به‌عنوان محصول جانبی فعالیت‌های انسانی در صنعت تولید می‌شوند و معمولاً منشأ آن فعالیت‌های روزمره بشر مانند دود سیگار، سوزاندن زباله، نانوذرات به وجود آمده در حین جوشکاری هستند.
نانوذرات مصنوعی (مهندسی شده) که این نانوذرات برخلاف شکل‌های طبیعی به‌صورت مصنوعی تولید شده‌اند، در نتیجه بر اساس اهداف، خصوصیات و دیگر شاخص‌هایشان می‌توانند ساخته شوند که شامل نانوذرات مهندسی شده می‌باشد. این نانوذرات عمدتاً به علت ویژگی‌های مطلوبشان مانند خواص جدید فیزیکی و شیمیایی، واکنش پذیری بالاتر تهیه می‌شوند.
نانوذرات طبیعی با نانوذرات سنتز شده تفاوت‌های زیادی دارند. نانوذرات طبیعی معمولاً عمر کوتاه‌تری دارند، اغلب قابل حل در آب می‌باشند و در طی مدت کوتاه، ذرات بزرگ‌تری در حد میکرو تشکیل می‌دهند. (مظاهری‌اسدی و غلامی‌قوام‌آبادی، 1389).
3-1-2 ویژگی‌های نانوذرات2505075116332010
0010
ریخت‌شناسی: اندازه نانو در محدوده‌ای از اندازه مولکول و مواد است که ذرات در این محدوده، خواص بی‌همانند یا به‌طور کیفی متفاوت با ذرات بزرگ‌تر از خود دارند. بیشتر نمونه‌هایی که این خواص را دارند، دارای اندازه‌ای در محدوده کوچک‌تر از 10 نانومتر هستند زیرا در این محدوده اندازه ذرات به شرایط مولکولی پایدارتر نزدیک‌تر است.
واکنش‌پذیری: واکنش‌پذری بالای نانوذرات می‌تواند نتیجه سطح ویژه بالای نانوذرات، چگالی بیشتر نواحی واکنش‌پذیر روی سطوح ذره و یا افزایش واکنش‌پذیری این نواحی بر روی سطح باشد.
تحرک: نانوذرات در محیط متخلخل تحرک زیادی خواهند داشت، زیرا اندازه آن‌ها از اندازه سوراخ‌های محیط‌های متخلخل بسیار کوچک‌تر است. معمولاً تحرک نانوذرات در محیط متخلخل را دو عامل، تعداد برخوردهای نانوذرات با محیط متخلخل به ازای واحد جابجایی و ضریب چسبندگی تعیین می‌کند (نجف‌زاده، 1389).
4-1-2 اثرات نامساعد فناوری نانوذرات نانو و فناوری نانو جدای از مفید بودن می‌توانند دارای خطرات احتمالی نیز باشند، بنابراین باید مسائل مرتبط با ایمنی و خطرات احتمالی آن را در نظر گرفت. نانوذرات ممکن است سرعت جهش باکتری‌ها را افزایش دهند و تهدیدی بالقوه برای محیط زیست و سلامت انسان باشند. علی‌رقم اینکه فناوری نانو محصولات موجود را موثرتر و کارآمدتر می‌نماید، اندازه این ذرات که جزو خواص مهم آن‌هاست، می‌تواند سلامتی و محیط زیست را تهدید نماید. این ذرات از گرده‌های گل گیاهان و مواد حساسیت‌زای معمولی نیز کوچک‌تر هستند و می‌توانند به سیستم دفاعی و ایمنی بدن موجودات زنده و انسان حمله کنند. بعضی از این ذرات می‌توانند پس از تنفس به کیسه‌های هوایی ریه‌ها آسیب برسانند. به نظر می‌رسد فعالیت سطحی و اندازه ذره، عوامل اصلی در سمی بودن نانوذرات باشد (مظاهری‌اسدی و غلامی‌قوام‌آبادی، 1389).
2497455145859511
0011
افزایش ریسک استفاده از تولیدات مصنوعی حاصل از فناوری نانو: ایجاد خطراتی مرتبط با علم ژنتیک (زیست‌شناسی) در موجودات زنده از جمله انسان، اگر این اجزای مصنوعی ناقص عمل کنند باعث افزایش خطر در بیمار می‌شوند.
مقیاس فیزیکی تولیدات مصنوعی بر اساس فناوری نانو: فناوری نانو امنیت و سلامت اشخاص را تهدید خواهد نمود زیرا جستجو برای یافتن تولیدات مصنوعی در اندازه نانو که قادر به برهم زدن امنیت و ایجاد آسیب‌های شخصی باشد بسیار مشکل خواهد بود، اگر تولیدات مصنوعی بی‌مصرف در مقیاس نانو به‌صورت کنترل نشده گسترش یابد می‌تواند باعث تخریب محیط‌زیست شود (جعفری‌صمیمی و همکاران، 1388).
5-1-2 راه‌های تماس و ورود نانوذرات به بدنتنفس، جذب پوستی و بلعیدن از جمله راه‌های ورود نانوذرات به بدن است. علی‌رقم این سه عضو پوست، ریه و روده باریک به علت تماس مستقیم با عوامل محیطی، به‌عنوان راه‌های اصلی ورود ذرات به بدن شناخته شده‌اند، اما به‌طور غیر مستقیم سیستم‌های قلبی عروقی و گردش خون، مغز و کبد متأثر از حضور نانوذرات هستند. استنشاق نانوذرات دو اثر عمده بر بدن انسان دارد:
باعث ایجاد تورم در دستگاه گوارش می‌شود.
با انتقال از راه جریان خون به دیگر اعضای حیاتی یا بافت‌های بدن، سبب عوارض قلبی و عروقی و حتی اختلال در دستگاه عصبی مرکزی می‌شود (مظاهری‌اسدی و غلامی‌قوام‌آبادی، 1389).
6-1-2 برخی راه‌های کنترل اثرات مضر نانوذراتاز تماس پوست با نانوذرات و یا محلول‌های حاوی نانوذرات جلوگیری شود.
شستشوی دست‌ها و رعایت بهداشت فردی در محیط کار با نانوذرات انجام گیرد.
دفع و انتقال زباله‌های نانوذرات طبق اصول زباله‌ای شیمیایی خطرناک صورت پذیرد.
وسایل مورد استفاده در کار کردن با نانوذرات باید قبل از استفاده مجدد، از نظر آلودگی کنترل شود.
2371090157387712
0012
برچسب مواد غذایی نانو در مورد محصولاتی که با این فناوری تولید شده‌اند، جهت آگاهی استفاده شود (مظاهری‌اسدی و غلامی‌قوام‌آبادی، 1389).
7-1-2 فناوری نانو و کشاورزیعلوم کشاورزی نیز از پیشرفت‌هایی که فناوری نانو به ارمغان آورده است بی‌بهره نبوده، فناوری نانو می‌تواند از این ابزارها برای تشخیص رفتارهای مولکولی بیماری‌ها، کشف سریع بیماری و افزایش توانایی گیاهان برای جذب مواد غذایی استفاده کند، هم‌چنین در صنایع کشاورزی می‌توان از حسگرها و سیستم‌های رسانش هوشمند برای مبارزه با ویروس و پاتوژن‌های محصولات کشاورزی بهره جست (پوررحیم و همکاران 1387). بر اساس تعریف اسکوت و چن (2013) هر محصول کشاورزی و غذایی که در یکی از مراحل تولید، نگه‌داری، فراوری، بسته‌بندی و جابجایی آن از یکی از دستاوردهای فناوری نانو استفاده گردد اصطلاحاً نانو غذا نامیده می‌شود. در کشاورزی و مواد غذایی، طیف گسترده‌ای از برنامه‌های کاربردی فناوری نانو با اهداف مختلفی مانند بهبود ایمنی مواد غذایی، افزایش بسته‌بندی مواد غذایی و ارائه غذاهای بهتر در سطح جهان در حال توسعه است (گیلایوم، 2012).8-1-2 کاربرد فناوری نانو در علوم دامی و دامپزشکیفناوری نانو دارای پتانسیل فوق‌العاده‌ای برای انقلاب در علوم دامی بوده و می‌تواند ابزارهایی برای زیست‌شناسی سلولی مولکولی، فیزیولوژی، ژنتیک دام و تولیدمثل ارائه دهد (اسکوت و چن،2013). از جمله کاربردهای فناوری نانو در علوم ‌دامی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
2433320302196513
0013
سیستم تحویل دارو: این سیستم شامل بسته‌های کوچک مهر و موم شده از دارو است که اجازه استفاده از مقادیر کم دارو را می‌دهد. این بسته‌ها حاوی کد مولکولی خاصی است که سبب می‌شود دارو فقط به قسمت موردنظر تحویل داده شود به همین دلیل سایر اجزا از عوارض و اثرات دارو در امان می‌باشند. سیستم‌های نانو و میکرو به‌عنوان حامل به این سیستم یاری می‌رسانند، هم‌چنین این سیستم می‌تواند شامل قسمت تشخیص مواد شیمیایی و قابلیت تصمیم‌گیری برای خودتنظیمی دارو یا درمان با مواد مغذی باشد. سیستم تحویل دارو به کاهش استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها و کاهش هزینه دارویی کمک می‌کند.
تشخیص و درمان بیماری: شامل تشخیص زود هنگام بیماری توسط ریزتراشه‌ها است. ریزتراشه‌ها دستگاهی است که از صدها یا هزاران رشته DNA کوتاه در مدار سیلیکونی می‌باشد. از ریزتراشه‌ها می‌توان برای ردیابی منبع مواد غذایی در محصولات گوناگون حیوان نیز استفاده کرد. نانوحسگرها دستگاه یا سیستمی است که یک ماده شیمیایی، بیولوژیکی و یا بافت را تشخیص و اندازه‌گیری می‌کند. از این دستگاه می‌توان برای تشخیص و شناسایی مقادیر بسیار کمی از یک ماده شیمیایی آلوده، ویروس یا باکتری استفاده کرد (پاتیل و همکاران، 2009). نانو پوسته‌ها نوعی لایه‌ها یا روکش‌های فوق‌العاده نازک (مثل طلا) یا دی‌الکتریک (مانند سیلیس) است. نانو پوسته‌ها را می‌توان با اهداف هدفمند مانند از بین بردن سلول‌های سرطانی به جریان خون تزریق کرد (هیرسچ و همکاران، 2003). از دیگر نانوذرات، نانوذراتی است که از اکسید آهن ساخته شده و دارای خاصیت فوق‌العاده مغناطیسی است که زمانی‌که در جریان خون قرار می‌گیرد تومور هدف را شناسایی کرده و آن را تجزیه می‌کند (پاتیل و همکاران، 2009). شکل دیگر نانو مواد کریستال‌های کوانتمی در مقیاس نانومتری است که ابتدا برای برنامه‌های الکترونیکی توسعه داده شد از این نقاط نیز برای شناسایی و تشخیص تومور استفاده می‌شود (اسکوت و چن،2003).
2418715406209514
0014
مدیریت پرورش و تولیدمثل: مدیریت پرورش یک مشکل پرهزینه و بسیار وقت‌گیر برای دامداران است. امروزه از نانولوله‌هایی که زیرپوست حیوان کاشت می‌شود برای اندازه‌گیری تغییرات سطح استرادیول در خون مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این نانو لوله‌ها برای ردیابی فحلی در حیوانات نیز استفاده می‌گردد، هم‌چنین با استفاده از توالی ژنوم دام و ریز تراش‌های نانویی می‌توان سرعت پرورش را افزایش و بیماری‌های ژنتیکی را تشخیص داد (پاتیل و همکاران، 2009).
2-2 نانوزئولیت1-2-2 کلیات نانوزئولیتوقتی اندازه مولکول‌های زئولیت را به حد میلیاردیم متر برسد، در حقیقت نانوزئولیت تولید شده است. با این کار سطح ویژه‌ آن را به‌طور قابل‌توجهی زیاد می‌شود. مهم‌ترین خصوصیت زئولیت وجود حفره‌های زیاد در شبکه آن است، وقتی این زئولیت‌ها به مقیاس نانو می‌رسند، حفره‌های موجود در شبکه نانوزئولیت هزاران بار بیشتر می‌شود (مرادیان و برومند، 1391). نسبت اتم‌های خارجی (سطحی) به داخلی با کاهش اندازه ذرات به‌سرعت افزایش می‌یابد و نانوذرات زئولیت سطح خارجی بزرگ و نیز فعالیت سطحی بالایی در مقایسه با زئولیت معمولی خواهند داشت به‌علاوه، کریستال‌های زئولیتی کوچک‌تر طول مسیرهای نفوذ را نسبت به زئولیت‌های بزرگ‌تر در مقیاس میکرومتر، کاهش می‌دهند (جوان‌بخت، 1392).
2-2-2 سنتز نانوزئولیت2521585442722015
0015
نانوزئولیت نقره، نانوذرات نقره تثبیت شده بر پایه زئولیت معدنی است (غلام‌حسینی‌زهرایی و همکاران، 1392). در میان روش‌های مختلف ساخت نانوکریستال‌های زئولیتی، استفاده از سل آمورف اولیه مؤثرترین و پرکاربردترین روش است. مواد آغازین برای تهیه سل معمولاً نمک‌های فلزات معدنی یا ترکیبات آلی فلزی مثل آلکوکسیدهای فلزی هستند. در یک فرایند سل ژل نوعی ماده پیش‌ساز در معرض یک سری از واکنش‌های هیدرولیز و پلیمریزاسیون قرار می‌گیرد تا سوسپانسیونی کلوئیدی یا سل تشکیل دهد. هنگامی‌که سل در یک قالب ریخته شود، ژلی مرطوب شکل می‌گیرد. با خشک کردن و فراورش حرارتی، این ژل به ذرات شیشه‌ای یا سرامیکی متراکم تبدیل می‌شود. اکثر سنتزهای نانوکریستال‌های زئولیتی در سل‌های آمورفی انجام گرفته‌اند که در آن‌ها فقط ذرات آمورف مجزا حضور دارند. این روش سنتزی سبب تشکیل سوسپانسیونی کلوئید از ذرات زئولیتی مجزا می‌شود که اغلب دارای توزیع اندازه ذرات کوچک و ریز 100 نانومتر هستند. سوسپانسیون‌های زئولیتی سنتزی معمولاً به‌وسیله سانتریفیوژ پرسرعت و پراکندگی در یک مایع درون حمام فراصوتی خالص می‌شوند. به‌طور کلی، سنتز زئولیت در دمای بین 90-200 سانتی‌گراد و طی مدت زمان بین چندین ساعت تا چندین هفته صورت می‌پذیرد. متغیرهایی مثل ترکیب مخلوط واکنش، دما و زمان اثر ویژه‌ای ساختار بلوری زئولیت دارند (جوان‌بخت،1392).
3-2-2 کاربرد نانوزئولیتنانوزئولیت را می‌توان به‌عنوان جاذبی مناسب با کارایی بالا برای حذف مواد آلی و فسفر، از منابع آلوده به فسفر معرفی کرد. نانوزئولیت‌ها دارای سطح ویژه‌ای هستند که باعث جذب آنیون‌ها می‌شود. ظرفیت یونی بالای نانوزئولیت، زمینه را برای اصلاح آن‌ها با کاتیون‌های آلی نظیر تری متیل آمونیوم، هگزا دسیل تترا متیل آمونیوم و تترا اتیل آمونیوم در حذف آنیون‌ها آماده می‌سازد. از نانوزئولیت‌ها می‌توان به‌عنوان کاتالیزور در انجام واکنش‌های کراکینگ و هم‌چنین در تهیه الکترودهای اصلاح شده استفاده کرد، هم‌چنین ساختار مناسبی برای بهسازی در شوینده‌ها جهت رفع آلودگی محیط‌زیست هستند (مرادیان و برومند،1391).
نانوزئولیت به‌صورت ماده افزودنی به دلیل قابلیت امتزاج‌پذیری بسیار خوب در صنعت دام و طیور به کار می‌رود و دارای خاصیت ضد باکتری، ضد ویروسی، ضد قارچ و کپک بوده و از این جهت می‌توان در مواد اولیه خوراک و جیره غذایی کامل دام، طیور و آبزیان بدون در نظر گرفتن میزان رطوبت آن‌ها به کار برد. این ماده هیچ خطری برای انسان ندارد و تنها ضدعفونی‌کننده شیمیایی است که فاقد اثرات سرطان‌زایی و جهش‌زایی برای انسان می‌باشد (قزللو و همکاران، 1387).
4-2-2 خصوصیات نانوزئولیت2411472226784316
0016
نانوزئولیت‌ ماده‌ای ضد باکتری، ضد قارچ و ضد ویوس‌ها هستند که توانایی ایجاد مقاومت در برابر انواع میکروارگانیسم‌ها حتی در دزهای پایین را دارد. نانوزئولیت‌ها با محیط زیست سازگار بوده و دارای خصوصیاتی همچون اختلاط‌پذیری آسان، عدم خوردگی فلزات و بدون بو می‌باشند (قزللو و همکاران، 1387).
5-2-2 تاثیر نانوزئولیت بر جیره‌های حاوی آفلاتوکسین2434590802767017
0017
آفلاتوکسین عمدتاً توسط قارچ آسپرجیلوس فلاویس و بیشتر در خوراک‌ها در محیط‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری تولید می‌شود. تاکنون 17 نوع مختلف آفلاتوکسین شناسایی شده است که در بین آن‌ها نوع B1، B2، G1، G2 بیشتر مشاهده شده و سمی‌ترین نوع آن B1 است، که سرطان‌زا می‌باشد (فیلیپس و همکاران، 1995، صفامهر و شیوازاد، 1385، عظیمی و همکاران، 1391 و یونوس و همکاران، 2011). مایکوتوکسین‌ها با ایجاد بیماری منجر به اسهال، آسیب به بافت کبد و کلیه، بزرگ شدن کبد، طحال و لوزالمعده، تضعیف استخوان، کم‌خونی، افزایش حساسیت به تهاجم عوامل عفونی و استرس محیطی، تضعیف سیستم ایمنی، جهش‌زایی ناهنجاری‌های مادرزادی و سرطان‌زایی و کاهش وزن می‌شود (فیلیپس و همکاران، 1995، صفامهر و شیوازاد، 1385، عظیمی و همکاران، 1391 و یونوس و همکاران، 2011)، هم‌چنین نشانه‌های آسیب‌شناختی و تغییرات پاتولوژی ضایعات کبدی مانند رنگ‌پریدگی، هیپرپلازی مجرای صفراوی، نکروز و فیبروز نمایان می‌شود و با نشانه‌هایی همچون بی‌حالی، کم‌اشتهایی به همراه کاهش رشد، کاهش راندمان غذایی، کاهش تخم‌مرغ، افزایش حساسیت به استرس‌های میکروبی و محیطی و افزایش مرگ و میر همراه است. سموم آفلاتوکسین به‌طور معمول در سراسر جهان جیره طیور که حاوی گندم، ذرت، سویا و ذرت خوشه‌ای است را آلوده می‌کند (میلر، 1995، مازو و همکاران، 2000، هووینگ و همکاران، 2001 و کاکی و همکاران، 2012). روش‌های مختلفی برای رفع آفلاتوکسین خوراک استفاده می‌شود از جمله این روش‌ها می‌توان به روش‌های فیزیکی مانند حرارت دادن، روش‌های شیمیایی مانند استفاده از مواد اسیدی و بازی، استفاده از اشعه گاما و ترکیبات کلره و روش‌های بیولوژیکی اشاره کرد (ساماراجیوا و همکاران، 1990، کسیسی و همکاران، 1998 و مازو و همکاران، 2000). در چند بررسی محدود عظیمی و همکاران (1391) و شبانی و همکاران (1390) تاثیر مثبت نانوزئولیت را در کاهش اثرات منفی آفلاتوکسین در جیره جوجه‌های گوشتی نشان دادند. شبانی و همکاران (1390) نشان دادند که استفاده از نانوزئولیت در جیره حاوی آفلاتکسین سبب افزایش معنی‌دار در افزایش وزن و افزایش میزان پروتئین کل، تری‌گلیسرید و کلسترول سرم خون نسبت به تیمار حاوی آفلاتوکسین و بدون نانوزئولیت شد، هم‌چنین استفاده از نانوزئولیت در جیره سبب بهبود ضریب تبدیل خوراک مصرفی و کاهش میزان مصرف خوراک نسبت به تیمار حاوی آفلاتوکسین گردیده است.
3-2 زئولیت1-3-2 کلیات زئولیتزئولیت‌ها جامدات بلوری آلومینوسلیکات هیدراتی می‌باشند که دارای کاتیون‌هایی از خانواده فلزات قلیایی و قلیایی خاکی هستند که ساختمان سه‌بعدی نامحدودی دارند. زئولیت‌ها دارای منافذ ریز، حفره‌ها و کانال‌هایی با ابعاد 3 تا 10 آنگستروم می‌باشند که غربال مولکولی نیز نامیده می‌شوند. همه زئولیت‌ها به میزان 10 تا 20 درصد آب در ترکیب خود دارند که همه یا بخشى از این آب در 350 درجه سانتی‌گراد از آن‌ها بیرون می‌رود پیوند مولکول‌های آب در شبکه این کانی‌ها ضعیف است در اثر دما بدون آنکه ساختمان شبکه فرو ریزد، آب خود را از دست می‌دهد این عمل به‌صورت برگشت‌پذیر انجام می‌گیرد کاتیون‌ها، عناصر قلیایى و قلیایى خاکی‌اند که می‌توانند با حفظ توازن یونى عمل جانشینى را انجام دهند (مامپتون و فیشمن، 1977، حجازی و قربانی، 1373 و پاپایوانوا و همکاران، 2005).
2546985175323518
0018
زئولیت اولین بار در کشور سوئد توسط فردریک کرنستدت، کانی‌شناس سوئدی در سال 1756 کشف کرد که به هنگام گرم شدن در یک زمان هم می‌جوشند و هم ذوب می‌شوند، بنابراین کلمه زئولیت که از Zeo یونانی به معنای جوشیدن و Lithos به معنای سنگ می‌آید را برای این نوع کریستال‌ها انتخاب کرد. زئولیت‌ها اکنون به مولکول‌های غربالی معروف‌اند (فرهومند، 1381، کارگر‌راضی و حبیبی، 1391 و مانتالو و همکاران، 2012).
2-3-2 ساختمان زئولیت‌هازئولیت‌ها تکتوسلیکات‌هایی هستند که معمولاً با کانی‌هایی همچون کوارتز و فلدسپار همراه می‌باشند و دارای چارچوب ساختمانی و سه‌بعدی متشکل از یک چهاروجهی SiO4-4 هستند که تمامی رئوس آن را یون‌های اکسیژن به‌صورت اشتراکی با چهاروجهی‌های مجاور اشغال نموده‌اند (مامپتون و فیشمن، 1977). ساختمان نانوزئولیت در شکل 1-2 نشان داده شده است. این نظم ساختمانی چهاروجهی سیلیکات، نسبت سلیسیم به اکسیژن را تا حدی کاهش می‌دهد و در صورتی که تنها کاتیون‌های شرکت‌کننده در این شبکه، سیلسیم باشند، این نوع کانی‌ها همانند کوارتز از لحاظ بار الکتریکی خنثی می‌باشد، اما در ساختمان انواع زئولیت‌ها سیلیس‌های چهارظرفیتی جای خود را به آلومینیوم سه ظرفیتی می‌دهند که منجر به کاهش بار مثبت در آن‌ها می‌شود. این کاهش بار در نتیجه کاتیون‌های تک و دو ظرفیتی مانند Ca++، K+، Na+ و دیگر نقاط این شبکه ساختمانی جبران می‌شود. بدین ترتیب فرمول کلی اکسید زئولیت به قرار زیر تعیین می‌شود:
رابطه‌ی (1-2)M2/nO.Al2O3.XSiO2.YH2O
2411730274002519
0019
در این فرمول M برابر است با کاتیون‌های قلیایی خاکی، n برابر است با ظرفیت آن کاتیون، X برابر است با ضریبی از 2 تا 10 و Y برابر است با ضریب از 2 تا 7.

شکل 1-2 ساختمان چهار وجهی زئولیت.همان‌گونه که از شکل 2-1 دیده می‌شود این چندوجهی‌های مجزا به چندین روش به یکدیگر متصل می‌شوند (برای مثال با یک جفت زنجیر چهارتایی و یا یک جفت زنجیره شش‌تایی از یون‌های اکسیژن). شواهد موجود نشان می‌دهد که ساختمان هر دو شکل چندوجهی‌های ساده و مرکب فضای خالی وجود دارد، که به ساختمان میکروسکوپی زئولیت منظره اسفنجی شکلی می‌دهند. در چندوجهی‌های ساده نیز مجاری نیز برای عبور کوچک‌ترین مولکول‌ها تا قطر 8 آنگستروم وجود دارد. از 40 نوع زئولیت طبیعی شناخته شده فقط 9 نوع آن دارای ارزش بهره‌برداری از معادن هستند که در جدول 1-2 طبقه‌بندی شده‌اند (مامپتون و فیشمن، 1977).
2506980343535020
0020

جدول 1-2 فرمول و خواص فیزیکی برخی از زئولیت‌های مهم معدنیزئولیت فرمول شیمیایی درجه تخلخل حداکثرقدرت یونی
آنالسیم Na10(Al16Si32O96)-16H2O 18 54/4
کلینوپتیلولیت Na3K3)(Al6Si30O72)-24H2O) 39 54/2
چابازیت (Na2Ca)6(Al12Si24O72)-40H2O 47 81/3
ایرونیت (NaCa0.5K)9(Al9Si27O72)-27H2O 35 12/3
فاجاسیت Na58(Al58Si134O384)-240H2O 47 39/3
هلندیت Ca4(Al8Si16O48)-16H2O 39 91/2
موردنیت Na8(Al8Si40O96)-24H2O 28 29/2
فیلیپسیت NaK)5(Al5Si11O32)-20H2O) 31 87/3
3-3-2 انواع زئولیت2387600392112521
0021
2395855368808000دسته‌بندی زئولیت‌ها به دو گروه طبیعی و مصنوعی اولین بار بر اساس ساختمان ثانویه و توپوگرافی پیکر زئولیت در نظر گرفته شد. به دلیل تنوع زیاد زئولیت‌های طبیعی و هم‌چنین درجه خلوص متفاوت آن‌ها دانشمندان به فکر تولید زئولیت‌هایی افتادند که دارای خلوص ثابت و از قبل تعیین‌شده باشند. یکی از تفاوت‌های مهم بین این دو نوع این است که زئولیت طبیعی می‌تواند ناخالصی و ناهماهنگی‌هایی داشته باشد ولی نوع مصنوعی با درجه خلوص بالا برای کاربردهای مشخص طراحی و تولید می‌شوند (کارگرراضی و حبیبی،1391)، هم‌چنین در نوع طبیعی عمل جذب به علت ریز بودن روزنه‌ها محدود است اما زئولیت مصنوعی دارای حفراتی به قطر 3 تا 8 آنگستروم می‌باشند که می‌توانند مولکول‌های بزرگ را جذب کنند و ویژگی کاتالیزوری فراوان دارند (حجازی و قربانی، 1373). از دیگر تفاوت‌های موجود در انواع مختلف زئولیت می‌توان به ساختار ویژه آن‌ها مانند تخلخل، چگالی و طول کانال‌ها و ترکیبات قابل تبادل مانند کلسیم، سدیم، پتاسیم و کاتیون‌هایی مانند منیزیم اشاره کرد (بارر، 1978، سزاران و همکاران، 1988 و بوکر و همکاران، 1996). از نوع مصنوعی بیشتر برای غربال کردن و به‌عنوان کاتالیزور به‌کار می‌رود ولی نوع طبیعی به‌عنوان جذب کننده یا تبادل یونی در کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از کیلنوپتیلولیت با توجه به خواص ثابت ساختاری خود در دماهای بالا و شرایط اسیدی به‌طور گسترده در مطالعات حیوان‌ها استفاده می‌شود (کارگرراضی و حبیبی، 1391).
4-3-2 پیدایش و منشأ زئولیت‌ها از نظر زمین‌شناسیبه‌طور کلی محیط‌های پیدایش زئولیت‌ها را به این صورت می‌توان طبقه‌بندی نمود:
الف) محیط‌های رسوبی و رسوبی آتشفشانی: زئولیت‌های این محیط‌ها در مقایسه با دیگر زئولیت‌ها فراوان‌تر و از لحاظ اقتصادی و صنعتی دارای کیفیت برتر و مناسب‌تر هستند. کانی‌هایى از قبیل آنالسیم، کلینوپتلیولیت، هولاندیت، لامونتیت و فیلیپسیت از کانی‌هاى زئولیتى است که بیشتر در زئولیت‌هاى رسوبى یافت مى‌شوند.
ب) محیط‌های آذرین: شامل سه محیط زیر است
خلل و فرج سنگ‌های آذرین به‌ویژه سنگ‌های آذرین بازیک
محیط‌های هیدروترمالی (رطوبت گرمایی)
2460625180530500سنگ‌های آتشفشانی به‌ویژه رسوبات، هنگامی‌که محیط تشکیل آن‌ها قلیایی باشد.
2454275174371022
0022
ج) محیط‌های دگرگونی: در پیوند با سنگ‌های دگرگون شده است (مامپتون و فیشمن، 1977 و حجازی و قربانی، 1373).
5-3-2 خواص زئولیت‌هااستفاده از زئولیت‌ها بر اساس چندین خصوصیت آن است که عبارت‌اند از:
رنگ: زئولیت طبیعی بی‌رنگ است، اما ناخالصی مانند آهن می‌تواند به آن رنگ دهد. در زئولیت مصنوعی حضور قلیاها و یا کاتیون‌ها می‌توانند سبب رنگی شدن آن شود (پتریک و همکاران، 2012).
تخلخل: زئولیت‌ها آلومینوسلیکات‌های متخلخل با منافذ یکنواخت هستند که دارای منافذ از 3/0 تا 1 نانومتر و حجم منافذ در حدود 1/0 تا 35/0 سانتی‌متر مکعب بر گرم است. آب آزادانه در داخل و خارج این منافذ حرکت می‌کند اما چارچوب زئولیت سفت و سخت باقی می‌ماند. یکی دیگر از جنبه‌های خاص این ساختار اندازه منافذ و کانال‌های تقریباً یکنواخت است که به‌عنوان یک غربال مولکولی در مقیاس آنگستروم عمل می‌کند (پتریک و همکاران، 2012).
2487237456997923
0023
جذب سطحی مولکول: فرآیند جذب سطحی توسط دو خصوصیت فیزیکی و شیمیایی انجام خواهد شد. در جذب فیزیکی، مولکول‌ها با چسبیدن به سطح ذرات زئولیت بدون از بین بردن ساختار اتمی آن، بی‌حرکت می‌شوند (اسمیکال، 2011). در زئولیت طبیعی، مولکول‌های آب در فضای ارتباطی بین حفرات بزرگ و کانال‌های داخلی و هم‌چنین اطراف کاتیون‌های تبادلی را فرا گرفته‌اند. در صورت آب‌گیری از زئولیت‌ها (که معمولاً بین چند ساعت در حرارت‌های بالاتر از 300 تا 400 درجه سانتی‌گراد رخ می‌دهد)، مولکول‌هایی که دارای قطر مناسبی برای عبور از کانال‌های ورودی زئولیت می‌باشند در درون این کانال‌ها و حفرات به دام می‌افتند، بنابراین خاصیت بارز اغلب زئولیت‌های طبیعی، ممانعت از عبور مولکول‌های بیش از حد بزرگی است که توانایی عبور از کانال‌های ورودی را ندارند و در واقع بدین وسیله نوعی غربال مولکولی صورت می‌گیرد. اولین بار مک بین در سال 1932 واژه غربال مولکولی را برای نام‌گذاری این خاصیت به‌کار برد. اکثر زئولیت‌ها می‌توانند آب از دست بدهند و دوباره آب بگیرند بدون آن‌که ساختمان آن‌ها متلاشی شود. پس از این که زئولیت به‌طور کامل بدون آب شد مولکول آن می‌تواند دوباره به‌وسیله آب، آمونیاک، بخار جیوه، بخار ید و یا مواد مختلف دیگر پر شود. این واکنش انتخابی است و بستگی به نوع ساختمان و اندازه نوع زئولیت دارد و به این جهت زئولیت‌ها به‌عنوان غربال‌گرهای مولکولی کاربرد فراوانی دارند (مامپتون و فیشمن، 1977).
خاصیت تبادل یونی: ظرفیت تبادل یونی به درجه جایگزینی آلومینیم با سیلیسیم بستگی دارد یعنی هر چه آلومینیم بیشتری جایگزین سیلیس شود کمبود بار بیشتری ایجاد می‌گردد و هر چه کمبود بار بیشتر باشد تعداد کاتیون‌های قلیایی و قلیایی خاکی بیشتری برای خنثی کردن بار الکتریکی مورد نیاز می‌باشد. البته عوامل دیگری نیز بر ظرفیت تبادل یونی تأثیر می‌گذارد، به‌عنوان مثال کاتیون‌ها ممکن است که در وضعیتی گیر بیفتند که تقریباً غیرقابل دسترس شوند و در نتیجه ظرفیت تبادلی را کاهش دهند، یا ممکن است اندازه کاتیون‌های تعویضی بزرگ‌تر از کانال ورودی به حفرات مرکزی ساختمان باشد (مامپتون، 1999).
6-3-2 جذب آلودگی‌ها و تصفیه آبوجود نیتروژن زیاد حاصل از فعالیت‌های کشاورزی، دامپروری و آبزی‌پروری و فاضلاب‌های صنعتی و خانگی در فاضلاب‌ها و ورود این فاضلاب به آب‌های جاری و یا زیرزمینی خطرات زیادی برای محیط‌زیست به همراه دارد، بنابراین نیاز است که میزان نیتروژن به یک سطح استاندارد قابل قبول برسد. زئولیت‌ها دارای خاصیت بالقوه‌ای برای حذف NH4+ از فاضلاب‌های شهری و آبزی‌پروری است. ظرفیت زئولیت‌ها برای جذب به عوامل مختلفی مانند نوع زئولیت، اندازه ذرات، ترکیب آنیون‌کاتیون فاضلاب و میزان آلومینیوم (Al3+) برای جایگزین شدن با سیلیکون (Si4+) در زئولیت بستگی دارد. هرچه جایگزینی Si4+ توسط Al3+ بیشتر باشد تولید یون منفی بالاتر و از این رو تعداد کاتیون مورد نیاز برای متعادل کردن بار منفی بیشتر است (نگوین و تانر، 1998).
2459209100905724
0024

7-3-2 جذب ازت خاک
ازت یکی از عناصر حساس و مؤثر برای رشد گیاه است. برای اطمینان از رشد بهتر و بهبود عملکرد محصولات زراعی باید در طول رشد گیاه ازت به خاک اضافه شود. از دست رفتن کودهای نیتروژن به دلیل آب‌شویی، تبخیر و ترکیب شدن با نیترات موجب کاهش بهره‌وری کود نیتروژن و آلودگی آب‌های زیرزمینی و هوا می‌شود، بنابراین نیاز به عاملی کارآمد که می‌تواند از آب‌شویی نیتروژن جلوگیری کند وجود دارد. آزمایش‌ها متعددی نشان داده که زئولیت با خواص منحصربه‌فرد خود می‌‌تواند به‌عنوان عامل نگهدارنده ازت در خاک مورد استفاده قرار گیرد و ازت را هنگام نیاز گیاه در دسترس آن قرار دهد (کاسمن و همکاران، 2002).
8-3-2 جذب و حذف فلزات سنگین و نیمه سنگین از محیط‌زیست
2485390455139125
0025
فلزات سنگین مانند روی، جیوه، سرب، کادمیم و حتی فلزات نیمه سنگین مانند مس در صورت صوجود در خاک جذب گیاه شده و باعث مسمومیت گیاه، کاهش رشد و تکثیر آن می‌شود. مصرف این گیاه توسط انسان و دام نیز می‌تواند موجب بروز مسمومیت و حتی مرگ گردد. زئولیت‌ها با قابلیت جذب و تبادل کاتیون خود تعداد زیادی از این عناصر را به خود جذب می‌کنند و از دسترس گیاه خارج می‌سازند، هم‌چنین کانال‌ها و شبکه قفس مانند ساختمان مولکولی زئولیت می‌تواند مانند یک تله عمل نموده و یون‌های این عناصر را در این کانال‌ها جذب و حبس نمایند که در هر صورت از میزان آن در محیط کاسته خواهد شد (رهاکووا و همکاران، 2004). برای حذف کاتیون‌های فلزی سنگین، زئولیت‌ها با دو مکانیسم تبادل یونی و رسوب فازهای نامحلول عمل می‌کنند. تبادل یونی شامل جایگزینی یون‌های موجود در شبکه کریستالی زئولیت با یون‌های فلزی است. نوع کاتیون‌ها (موقعیت کاتیون در مجموعه) و نیز غلظت کاتیون سنگین pH و ساختار بلوری زئولیت‌ها میزان بهره‌وری تبادل یونی را تعیین می‌کند. مکانیسم دوم یعنی خصوصیت رسوب فازهای نامحلول سبب شکل‌گیری مجموعه‌های پایدار درون حفره‌ها می‌شود. چون گروه عاملی OH پیوندهای شیمیایی قوی با یون‌های فلزی ایجاد می‌کند. البته باید خاطر نشان کرد که در زئولیت‌ها فرآیند تبادل یونی بر خاصیت شیمیایی تسلط دارد (موزگاوا و بجدا، 2005).
9-3-2 حذف آلایندهای گازی در تأسیسات صنعتی و دامداری
میزان انتشار آلاینده‌های هوا با چگالی بالا توسط تأسیسات مرغداری و دامداری از نگرانی‌های عمومی برای محیط‌زیست می‌باشد، زیرا این تأسیسات با انتشار گازهای گلخانه‌ای اثرات منفی بالقوه‌ای بر روی محیط‌زیست و سلامت انسان و حیوانات دارد (یو-هان و همکاران، 2007). تأسیسات پرورش طیور با انتشار آمونیاک گازی (NH3)، ترکیبات آلی فرار و بو همراه است. زئولیت‌ها به دلیل توانایی ذاتی خود برای جذب ترکیبات قطبی، برای خالص‌سازی و جداسازی گازها در نظر گرفته می‌شود. زئولیت‌های مصنوعی نقش برجسته‌ای در شکل دادن به توسعه فناوری‌های فرآیند جذب برای بسیاری از جداسازی‌های گازها دارند. زئولیت دارای منافذ کوچک برای جنبش مناسب برای جداسازی بخش عمده‌ای از گازها است. ویژگی‌های جذب هر زئولیت به جزئیات مواد شیمیایی، آرایش ساختارها، نسبت سلیس به آلومینیم، نوع کاتیون و تعداد و محل جذب بستگی دارد (آکلی و همکاران، 2003).
زئولیت سبب کاهش میزان تولید گازهای زیان‌آوری نظیر سولفید هیدروژن و آمونیاک و هم‌چنین کنترل میزان رطوبت بستر در سالن‌های پرورش طیور گردیده است، هم‌چنین در بررسی‌های مختلف مشخص گردید که مخلوط نمودن زئولیت پودر شده با کود حیوانی موجب به حداقل رساندن میزان تولید گاز آمونیاک شده است (کیائی و همکاران، 1376، مامپتون و فیشمن، 1977).
2286689133096026
0026

10-3-2 حذف عناصر و مواد رادیواکتیو از محیط‌زیست
از قابلیت تبادل یونی در زئولیت می‌توان در فرآیند جذب و جداسازی رادیو ایزوتوپ‌های سزیم 137 و استرانتیوم 90 در مرکز و تأسیسات هسته‌ای استفاده نمود. در فرآیند ذخیره‌سازی رادیوایزوتوپ‌های فوق می‌توان زئولیت‌های اشباع از این رادیوایزوتوپ‌های مضر را به موادی مانند شیشه، سرامیک یا بتن تبدیل نمود و به فرم‌های قابل انتقال و پایدار در مکان‌های مخصوص نگهداری نمود (مامپتون، 1999).
11-3-2 تجزیه و تخریب زباله‌های رادیواکتیو ناشی از آزمایش‌ها و حوادث هسته‌ای
در حادثه چرنوبیل که در سال 1986 در شوروی سابق به وقوع پیوست، نقش برجسته زئولیت‌ها و به‌خصوص نوع کلینوپتیلولیت در کاهش آلودگی هسته‌ای مشخص گردید. محققین دریافتند که استفاده از زئولیت در خاک‌های آلوده، جذب و تثبیت Cs رادیواکتیو را به میزان زیادی در گیاهان کاهش داد. از طرفی نشان داده شد که استفاده از این ماده در جیره گوسفند اسکاتلندی که از خوراک آلوده به مواد رادیواکتیو استفاده می‌کردند، باعث شده که جذب مواد رادیواکتیو در این گوسفندان به حداقل برسد (فیلیپو و همکاران، 1988). در بلغارستان قرص‌ها و شیرینی‌هایی در اختیار مردم قرار گرفت که حاوی زئولیت بودند و مکانیسم عمل آن به گونه‌ای بود که در داخل دستگاه گوارش، زئولیت‌ها با استفاده از فرآیند تبادل کاتیونی خود، استرانتیوم و سزیم رادیواکتیو را با کاتیون‌های معمول خود مبادله می‌کردند و در نتیجه از جذب این مواد سمی توسط بافت‌های بدن جلوگیری می‌کردند. بدیهی است که زئولیت‌ها بدون جذب توسط بدن، از دستگاه گوارش خارج می‌گردند (مامپتون، 1999).
2402840127025627
0027

12-3-2 استفاده از زئولیت جهت کاهش آلودگی‌های ناشی از سموم قارچی
تعدادی از قارچ‌ها قادرند سمومی را ترشح کنند که برای سلامت انسان و حیوان مضر است. این سموم قارچی یا مایکوتوکسین‌ها توسط قارچ‌های مختلفی به‌ویژه گونه‌های آسپرژیلوس، فوزاریوم، پنیسیلیوم و آلترناریا تولید می‌گردند، و چیزی بالغ بر 100 ماده شیمیایی مختلف را تولید می‌کنند (سوینی و دابسون، 1988). امروزه آلودگی قارچی مواد غذایی و محصولات دامی به میزان بسیار زیادی از سراسر جهان گزارش می‌گردد. یکی از آخرین روش‌هایی که به‌منظور حل این بحران جهانی در سال‌های اخیر مورد مطالعه و استفاده قرارگرفته است، استفاده از مواد جاذبی همچون بنتونیت و زئولیت‌ها می‌باشد. این مواد قادرند که از طریق باند شدن با سموم قارچی از جذب آن‌ها به‌وسیله دام و طیور ممانعت به عمل آورند. از میان این مواد جاذب زئولیت‌ها دارای برتری نسبی می‌باشند، و این به خاطر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی برتری است که در آن‌ها وجود دارد. از میان زئولیت‌های طبیعی، کلینوپتیلولیت‌ها بالاترین ضریب جذبی را در مورد سموم قارچی دارند. به‌طوری‌که قادرند بیش از 80 درصد از آفلاتوکسین B1 و G2 را در همان مراحل اولیه و در کمتر از چند دقیقه و در شرایط آزمایشگاهیجذب کنند (پاپایوانوا و همکاران، 2005).
13-3-2 تأثیر زئولیت بر نشخوارکنندگان
1-13-3-2 کاهش آمونیاک
2469461257543828
0028
در تغذیه نشخوارکنندگان معمولاً از نیتروژن غیرپروتئینی مثل اوره استفاده می‌شود. این مواد در شکمبه و تحت تأثیر آنزیم‌های میکروبی به آمونیاک تبدیل می‌شوند. آمونیاک تولید شده می‌تواند با یون‌های زئولیت مبادله می‌شوند و تا چندین ساعت همراه زئولیت باقی می‌مانند. در زمان نشخوار مقدار زیادی بزاق ترشح شده که حاوی یون سدیم است. این یون سدیم به شکمبه رسیده و سبب آزاد شدن تدریجی آمونیاک می‌شود، بنابراین با استفاده از زئولیت می‌توان مقدار بیشتری مکمل نیتروژنی به خوراک دام افزود و دام‌ها را در مقابله با مقادیر سمی آمونیاک محافظت کرد (راموس و هرناندز، 1997). بهبود عملکرد نشخوارکنندگان در هنگام استفاده از زئولیت می‌تواند به دلایل مختلفی مانند تنظیم یون آمونیوم در دسترس در دستگاه گوارش، جذب سموم، بهبود سلامت حیوان، اتصال به آمونیوم اضافی و کاهش آمونیاک بستر باشد. کنترل آمونیوم توسط ظرفیت جذب زئولیت با توجه به مساحت سطحی آن و کاتیون‌های ساختاری آن برای جذب MH4+ کنترل می‌شود (گاروین، 2013).
2-13-3-2 افزایش عملکرد، وزن و شیر
بررسی آزمایش‌ها مختلف نشان داده که استفاده از زئولیت طبیعی به‌عنوان یک مکمل غذایی به اثرات قابل‌توجهی بر عملکرد، افزایش وزن، افزایش تولید شیر و افزایش چربی شیر نشخوارکنندگان دارد. گنجاندن کلینوپتیلولیت در رژیم غذایی در دوره‌های غیرشیری سبب افزایش وزن بدن نوزاد در بدو تولد، به‌خصوص وزن نوزادان چند قلو می‌شود. دلیل افزایش وزن بدن در نوزادان به‌خوبی مشخص نیست اما می‌توان این افزایش وزن را ناشی از افزایش انرژی سوخت‌وساز دانست. کلینوپتیلولیت منجر به افزایش تولید اسیدهای چرب فرار و یا تغییر نسبت استات به پروپیونات می‌شود. اسیدهای چرب فرار منبع اصلی انرژی برای نشخوارکنندگان است، هم‌چنین ممکن است کلینوپتیلولیت سبب بهبود هضم نشاسته در شکمبه شود و با تغییر pH محیط مناسبی برای عمل آنزیم‌های لوزالمعده فراهم می‌کند. به غیر از بهبود وضعیت انرژی، تغذیه کلینوپتیلولیت سبب افزایش پروتئین از طریق آزاد کردن تدریجی آمونیاک در شکمبه و اجازه دادن به میکروارگانیسم‌های شکمبه برای سنتز مداوم پروتئین سلولی می‌شود (کاتسولوس و همکاران، 2005).
2424430168783029
0029
آزمایشات متعددی افزایش مصرف خوراک را هنگام اضافه کردن زئولیت به جیره غذایی دام را اعلام کردند (پوند، 1984، سوینی و دابسون، 1988 و گودرزی و همکاران، 1382). از دلایل افزایش مصرف خوراک می‌توان به افزایش قابلیت هضم، رقیق شدن جیره توسط زئولیت و افزایش تعادل کاتیون و آنیون جیره اشاره کرد. از نظر تئوری زئولیت با خاصیت تبادل کاتیونی خود قادر است محیط مناسبی برای میکروارگانیسم‌های شکمبه فراهم کند و از این طریق قابلیت هضم خوراک افزایش می‌یابد. افزایش تعادل کاتیون-آنیون جیره نیز به واسطه ورود کاتیون‌های موجود در ساختمان کلینوپتیلولیت به مایع شکمبه و اثر بر تعادل اسید و باز خون با ایجاد حالت قلیایی خفیف می‌تواند افزایش خوراک مصرفی را به همراه داشته باشد (گودرزی و همکاران، 1382).
3-13-3-2 pH شکمبه
زئولیت در شکمبه خاصیت بافری دارد که سبب بهبود رشد و فعالیت باکتری‌های سلولتیک تخمیرکننده دیواره سلولی مواد خوراکی و کاهش تکثیر و فعالیت باکتری‌های اسید لاکتیک‌ساز می‌شود. هر دو اثر، موجب مصرف خوراک بیشتر و بهبود بازده غذایی می‌گردد (گالیندو، 1990)
4-13-3-2 کاهش بیماری‌های متابولیکی
استفاده از کلینوپتیلولیت در پیشگیری از تب شیر و بهبود تعادل انرژی در دوره‌های بحرانی و درنتیجه کاهش کتوز مؤثر است (مامپتون، 1999، پاپایوانوا و همکاران، 2005، کاتسولوس و همکاران، 2005، اسکاک و همکاران، 2010 و گاروین، 2013)، هم‌چنین زئولیت‌ها با حفظ آمونیوم شکمبه در زمانی‌که غلظت آمونیوم بالاست و آزاد کردن آن هنگام پایین بودن غلظت آمونیوم از نوسان pH بدن و مسمومیت آمونیاکی جلوگیری می‌کند ( اسکاک و همکاران، 2010 و گاروین، 2013).
2435225160782030
0030
انتشار تدریجی یون آمونیوم توسط زئولیت برای سنتز میکروبی شکمبه مفید است، هم‌چنین اضافه کردن 2/1 درصد کلینوپتیلولیت به کود دامی، سبب کاهش نیتروژن می‌شود (گاروین، 2013). کلینوپتیلولیت منجر به کاهش علائم مسمومیت آمونیاک از قبیل بزرگ شدن و پرخون شدن کبد و مرگ می‌شود (گودرزی و همکاران، 1382). در تحقیقی جهت کاهش قابلیت دسترسی کلسیم، از زئولیت به‌عنوان ماده‌ای که قادر است در دستگاه گوارش با کلسیم ترکیب شده و از بازجذب آن جلوگیری کند، استفاده شده است. این ماده در ماه‌های پایانی آبستنی دام به‌طور روزانه به جیره اضافه شد و در پایان، دام‌های تغذیه شده با زئولیت هیپوکلسمیارا نشان دادند و این خود باعث پیشگیری از بیماری تب شیر شد (تسینگ-هانسین و همکاران، 2002).
14-3-2 استفاده از زئولیت در پرورش آبزیان
زئولیت‌های طبیعی به سه دلیل عمده در پرورش آبزیان مورد استفاده قرار می‌گیرد:
بیرون کشیدن یون آمونیوم از استخر پرورش: غلظت یون آمونیوم پارامتری برای تعیین کیفیت آب آکواریوم و سیستم‌های پرورش آبزیان است (مامپتون،1999). آمونیوم یکی از مسمومیت‌زاترین یون‌هایی است که حتی غلظت کم آن (چند گرم در تن) در محیط‌های آبی خطرناک است. به‌طوری که غلظت آمونیوم بین 2/0 تا 5/0 میلی‌گرم بر لیتر می‌تواند کشنده باشد (غیاثی و جسور، 2012)، بنابراین مهم است در جهت بهبود کیفیت آب و حذف آمونیاک راه حلی اندیشید. کلینوپتیلولیت یون‌های آمونیوم را از محیط زندگی آبزیان خارج می‌سازد.
تولید میزان کافی اکسیژن در استخرهای پرورش
به‌عنوان مکمل غذایی در جیره‌های آبزیان پرورشی
2482850242951031
0031
متأسفانه در آب‌های شور استفاده از زئولیت‌ها دارای محدودیت می‌باشد و این به‌دلیل پر شدن ظرفیت تبادل کاتیونی زئولیت‌ها با یون سدیم می‌باشد. امروزه از زئولیت‌ها به‌عنوان مواد جاذب آمونیاک در آکواریوم‌های خانگی استفاده‌های زیادی می‌شود. استفاده از 2 درصد کلینوپتیلولیت در جیره ماهی قزل‌آلا سبب بهبود توده زنده تولیدی و کاهش بیماری در آن‌ها شده است. برای بهبود پرورش متراکم ماهی‌ها در استخر پرورش، بهبود سیستم تغذیه و استفاده از مواد غذایی و افزایش مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها از افزودنی‌های مختلف استفاده می‌شود. این افزودنی‌ها باید شرایطی مانند قابل دسترس بودن، قیمت ارزان و داشتن اثرات با ارزش باشد (مامپتون، 1999).
استفاده از زئولیت در خوراک ماهی اولین بار توسط تاراتوخین و شامیسکایا (1984) برای رشد ماهی‌های کپور در استخرها و مزارع پرورش در فاضلابهای نیروگاه حرارتی و هم‌چنین برای ماهی قزل‌آلا توصیه شد (تاراتوخین و شامیسکایا، 1984 و پریتوا و همکاران، 2013). آزمایشات متعددی نشان داد که گنجاندن رژیم غذایی زئولیت در ماهی سبب بهبود رشد و مصرف غذا شده است (مامپتون و فیشمن، 1977، پاپایوانوا و همکاران، 2005، شریعتمداری، 2008 و خدانظری و همکاران، 2013). ظرفیت جذب آمونیاک توسط زئولیت بالاست به همین خاطر برای کنترل سطح بالای آمونیاک در مزارع پرورش ماهی کاربرد دارد (غیاثی وجسور، 2012).
15-3-2 تأثیر زئولیت بر مرغ‌های تخم‌گذار
2446169382491532
0032
مطالعات مختلفی نقش زئولیت در تغذیه مرغان تخم‌گذار را مورد بررسی قرار داده است. نتایج به‌دست آمده مشخص کرده که استفاده از زئولیت سبب افزایش وزن تخم‌مرغ، درصد تخم‌گذاری، مقدار غذای مصرفی، ضریب تبدیل غذایی و افزایش ضخامت پوسته تخم‌مرغ، کاهش تخم‌مرغ‌هایی با پوسته نازک و دارای نقص می‌گردد اما زئولیت به دلیل افزایش سدیم خون اثرات منفی بر واحد هاو دارد (میلز و همکاران، 2005 و ناکوئه و همکاران، 2006). در تحقیقی دیگر گزارش کردند که استفاده از زئولیت طبیعی موجب افزایش وزن تخم‌مرغ و وزن آلبومین شد، ولی وزن زرده تحت تأثیر فرار نگرفت، بنابراین نسبت زرده به آلبومین کمتر شد. در انتخاب سطح مورد استفاده زئولیت در مرغ‌های تخم‌گذار باید دقت شود زیرا مصرف زئولیت موجب افزایش وزن بدن می‌گردد و بالا رفتن وزن بدن سبب کاهش میزان تخم‌گذاری می‌شود (حسن‌آبادی و صفرخانلو، 1390).
16-3-2 استفاده از زئولیت در مرغ‌های گوشتی
1-16-3-2 عملکرد و ترکیب لاشه و راندمان پروتئین جوجه گوشتی
توانایی زئولیت‌ها (چه طبیعی و چه مصنوعی) در بهبود عملکرد طیور به‌صورت مداوم مورد سؤال بوده است. لون-یو و همکاران (1998) گزارش کردند که جایگزینی 5 درصد زئولیت طبیعی به‌جای غلات در جیره‌های غذایی طیور، ضریب تبدیل غذایی را از 43/2 به 27/2، درصد لاشه را از 9/62 به 8/64 و چربی محوطه بطنی را از 13/2 به 69/1 درصد بهبود بخشیده است. در تحقیقی که بر روی جوجه‌های گوشتی از سویه آرین انجام شد مشاهده گردید که جیره حاوی 9 درصد زئولیت سبب بالا رفتن میزان میانگین رشد روزانه، وزن نهایی و خوراک مصرفی روزانه در کل دوره پرورش نسبت به تیمار شاهد شد (لطف‌الهیان و همکاران،1383).
کیائی و همکاران (1376) در مطالعه بر روی جوجه‌های گوشتی سویه تجاری لوهمن نتیجه گرفتند استفاده از سطوح مختلف زئولیت تأثیر معنی‌داری بر عملکرد آن‌ها ندارد. در این تحقیق بهترین بازده غذایی در گروهی به دست آمد که از جیره غذایی حاوی 3 درصد زئولیت استفاده نموده بودند.
2426970228727033
0033
لطف‌الهیان و همکاران (1383) طی آزمایش‌ها خود بر روی دو نوع زئولیت هیولاندیت و کلینوپتیلولیت نشان داد که بین دو زئولیت اختلاف معنی‌داری برای درصد راندمان لاشه، هزینه‌های خوراک مصرفی، شاخص تولید به ازای هر کیلوگرم وزن بدن نداشته است، اما بین درصدهای مختلف زئولیت (0، 2، 4 و 6 درصد) از نظر عملکرد و راندمان لاشه معنی‌دار نبوده اما برای وزن چربی محوطه بطنی و شاخص تولید معنی‌دار بوده است.
زرین‌کاویانی و همکاران (1386) گزارش دادند که استفاده از سطوح 4 و 5 درصد زئولیت اختلاف معنی‌داری بر افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی جوجه‌های گوشتی سویه لوهمن دارد و استفاده از 4 درصد زئولیت در جیره، بهترین اثر را بر عملکرد و کاهش هزینه‌های تولید به همراه دارد.
نیکولاکاکاس و همکاران (2013) گزارش کردند که استفاده از سطوح 1، 2 و 3 درصد زئولیت تأثیری بر مصرف خوراک ندارد اما متوسط افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی به‌طور معنی‌داری نسبت به تیمار شاهد تحت تأثیر قرار می‌گیرد به نحوی که 2 درصد زئولیت سبب بیشترین افزایش وزن و 3 درصد زئولیت سبب کمترین ضریب تبدیل می‌شود.
پاشا و همکاران (2008) و صفایی‌کتولی و همکاران (2010) نشان دادند که زئولیت سبب بهبود ضریب تبدیل غذایی می‌شود اما کبوک و همکاران (2004) گزارش کردند که استفاده از زئولیت تأثیری بر ضریب تبدیل غذایی ندارد.
2478405417368134
0034
پریزادیان‌کاوان و همکاران (2013) گزارش کردند که استفاده از کلینوپتیلولیت در سطح 5/1 درصد و اندازه 8/0-4/0 میلی‌متر سبب بهبود بازده پروتئین در دوره رشد و کل دوره می‌شود، اما شاخص کیفیت گوشت سینه نظیر ظرفیت نگهداری آب، رطوبت و 2-تیوباربیتوریک اسید تحت تأثیر سطوح زئولیت قرار نگرفته است.
طاطار و همکاران (b2008) نیز اعلام کردند که استفاده از 5/2 درصد زئولیت به رژیم غذایی سبب بهبود افزایش وزن جوجه‌های گوشتی می‌شود، اما تفاوت معنی‌داری برای خوراک مصرفی و ضریب تبدیل مشاهده نشد اما افزایش پروتئین خام و AD با جیره حاوی سطوح 5/2 و 5 درصد زئولیت مشاهده شده است.
2-16-3-2 تأثیر زئولیت بر کیفیت بستر
از زئولیت‌ها به‌عنوان یک افزودنی برای کاهش بو، آمونیاک و گازهای گلخانه‌ای در پرورش جوجه‌های گوشتی استفاده می‌شود (مک کرووی و هوبز، 2001). نتایج به دست آمده از آزمایش‌ نیکولاکاکاس و همکاران (2013) نشان داد که سطوح 1، 2 و 3 درصد زئولیت اختلاف معنی‌داری با تیمار شاهد از نظر رطوبت در 20، 30 و 40 روزگی دارد، اما اختلاف میانگین برای مقدار نیتروژن غیر معنی‌دار بود. مقدار کل ماده جامد در 20 روزگی غیر معنی‌دار اعلام شده اما برای روزهای 30 و 40 دوره پرورش معنی‌دار بوده و بیشترین مقدار را تیمار شاهد و کمترین مربوط به تیمار 3 درصد زئولیت بود.