Text of Final Project -فایل پروژه - ریسرچ-.Pdf)

-1-3 مروری بر پیشینه شناسایی پارامترهای ژنراتورهای سنکرون 40..............................
-2-3 انواع روشهای تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون 42................................
-1-2-3 روشهای کلاسیک اندازه گیری پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای شبکه42
-2-2-3 روشهای جدید تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون43
فصل چهارم: شناسایی بلادرنگ پارامترهای ژنراتور سنکرون با استفاده از شبکه عصبی
مصنوعی ....45
-1-4 کلیات و اصول کارشبکه های عصبی 46....................................
-2-4 اصول کار شبکه عصبی تخمین گر پارامترها46
-1-2-4 دادههای آموزشی و آموزش شبکه عصبی.48
-2-2-4 تست شبکه عصبی تخمینگر50
-3-4 نتایج 51...................................................................
-1-3-4 نمونههایی از نتایج شبکه عصبی تخمینگر53
-2-3-4 بررسی تحلیلی نتایج .89
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادات ...97
ضمیمهها100
ضمیمهالف- طرحهای بکار گرفته شده برای شبیهسازی ژنراتور سنکرون101
ضمیمهب- نمودار پارامترهای بکار گرفته شده در شبیهسازی ژنراتور سنکرون..105
منابع و ماخذ.110
6
فهرست جدول ها
عنوان شماره صفحه
1-2 : مراتب مختلف مدلهای ژنراتور سنکرون 24
1-4 : فهرست پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون 38
2-4 : نتایج شبکه عصبی در دوره آموزش و تست از دیدگاه فراوانی خطا 81
3-4 : نتایج شبکه عصبی در دوره آموزش و تست از دیدگاه دامنه خطا 82

7
فهرست شکلها
عنوان شماره صفحه
: 1-1 نمای کلی فرایند ارزیابی و بهبود سیستمهای قدرت 3
: 1-2 مدارهای استاتور و روتور ماشین سنکرون 9
:2-2 مدار معادل ماشین بر اساس تئوری پارک 13
:3-2 توزیع شار در ماشین سنکرون طی دورههای زیرگذرا، گذرا و ماندگار 18
:4-2 مدار معادل ژنراتور سنکرون در حالت ماندگار 19
:5-2 مدار معادل ماشین سنکرون در دوره گذرا 20
:6-2 مدار معادل ماشین سنکرون طی دوره زیر گذرا 20
:7-2 مدار معادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانی های گذرای مدار باز 21
: 8-2 مدارمعادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانی های زیر گذرای مدار باز 22
: :1-4 طرح کلی سلول عصبی انسان 32
:2-4 شکل کلی سلول عصبی مصنوعی 33
:3-4 ساختار شبکه عصبی توسعه یافته 33
:4-4 شکل کلی روش تهیه اطلاعات بهرهبرداری ژنراتورهای سنکرون 35
:5-4 آلگوریتم آموزش شبکه عصبی 36
:6-4 طرح کلی روش تست و بهرهبرداری از شبکه عصبی 37
:7-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین xd" 39
:8-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 39
:9-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 40
:10-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd" 40
:11-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 41
:12-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 41
:13-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xd" 42

8
:14-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 42
:15-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 43
:16-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd" 43
:17-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 44
:18-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 44
:19-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xd" 45
:20-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 45
:21-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش 46
:22-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd" 46
:23-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 47
:24-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 47
:25-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین xq" 48
:26-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 48
:27-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 49
:28-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xq" 49
:29-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 50
:30-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 50
:31-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xq" 51
:32-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 51
:33-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 52
:34-4 نمودار خروجی شبکه عصبی تحت تست برای تخمین xq" 52
:35-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 53
:36-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 53
:37-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xq" 54
:38-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 54
:39-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 55
9
:40-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xq" 55
:41-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 56
:42-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 56
:43-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند برای تخمین Td" 57
:44-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 57
:45-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 58
:46-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td" 58
:47-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 59
:48-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 59
:49-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Td" 60
:50-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 60
:51-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش 61
:52-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td" 61
:53-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 62
:54-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 62
:55-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Td" 63
:56-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 63
:57-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 64
:58-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td" 64
:59-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 65
:60-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 65
:61-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین Tq" 66
:62-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 66
:63-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 67
:64-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Tq" 67
:65-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 68
10
:66-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 68 :67-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Tq" 69 :68-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 69 :69-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش 70 :70-4 نمودار خروجی شبکه عصبی تحت تست برای تخمین Tq" 70 :71-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 71 :72-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 71 :73-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Tq" 72 :74-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش 72 :75-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش 73 :76-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Tq" 73 :77-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست 74 :78-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست 74 ض-:1 طرح شبیه سازی ژنراتور سنکرون متصل به شین بینهایت با اغتشاش تغییر 88 ناگهانی تحریک ض-:2 طرح شبیه سازی ژنراتور سنکرون متـصل بـه شـین بینهایـت بـا اغنـشاش 89 اتصالکوتاه درترمینال ژنراتور ض-:3 طرح شبیه سازی ژنراتور سنکرون متصل به شین بینهایت با اغتشاش تغییر 90 ناگهانی توان ورودی ض-:4 تغییرات مقادیر Xd بکار گرفته شده 92 ض-:5 تغییرات مقادیر Xd' بکار گرفته شده 92 ض-:6 تغییرات مقادیر Xd" بکار گرفته شده 92 ض-:7 تغییرات مقادیر Xq بکار گرفته شده 93 ض-:8 تغییرات مقادیر Xq" بکار گرفته شده 93 ض-:9 تغییرات مقادیر Xl بکار گرفته شده 93 ض-:10 تغییرات مقادیر Td' بکار گرفته شده 94 ض-:11 تغییرات مقادیر Td" بکار گرفته شده 94 11
ض-:12 تغییرات مقادیر Tq" بکار گرفته شده 94
ض-:13 تغییرات مقادیر Rs بکار گرفته شده 95
ض-:14 تغییرات مقادیر WR بکار گرفته شده 95
ض-:15 تغییرات مقادیر H بکار گرفته شده 95
12
چکیده پایاننامه:
این پروژه روشی نو را برای بکارگیری رؤیتگرهای شبکه عـصبی در جهـت شناسـایی و تعیـین پارامترهـای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون با استفاده از اطلاعات بهرهبرداری ارائه کرده است. اطلاعات بهـرهبـرداری از طریق اندازهگیریهای بلادرنگ بعمل آمده در قبال اغتشاشات حوزه بهرهبرداری فراهم مـیشـود. دادههـای آموزشی مورد نیاز شبکه عصبی از طریق شبیهسازیهای غیرهمزمـان بهـرهبـرداری از ژنراتـور سـنکرون در محیط یک ماشین متصل به شین بینهایت فراهم شده است. مقـادیر نمونـه ژنراتورهـای سـنکرون در مـدل مذکور بکار گرفته شدهاند. شبکه آموزش دیده در قبال اندازهگیریهای بلادرنگ شبیهسازی شـده در جهـت تخمین پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون تست شده است. مجموعه نتایج بدست آمده نشان دهنـده قابلیتهای نوید بخش شبکه عصبی مصنوعی در حوزه تخمین پارامترهای دینامیکی ژنراتورهـای سـنکرون، بصورت بلادرنگ و با استفاده از اطلاعات بهرهبرداری میباشد. اگرچه برای دست یـابی بـه خطـای تخمـین قابل قبول در مسیر شناسایی کلیه پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون، پارهای اصلاحات ضروری بـه نظر میرسد. در نگاه کلّی این اقدامات تکامل بخش را میتوان به دو مجموعه: پیشنهادات مربوط به اصـلاح شبکه عصبی رؤیتگر در حوزه شبیهسازی و آموزش و بخش دیگر را به عنوان گامهای تکاملی تلقی نمود، که سازماندهی این گامها در مبادی ورودی و خروجی شبکه عصبی، زمینه مناسبتـری را بـرای بهـرهگیـری از قابلیتهای آن فراهم خواهد کرد.
کلید واژه:
ژنراتور سـنکرون، پارامترهـای دینـامیکی، شناسـایی بلادرنـگ، شـبکههـای عـصبی مـصنوعی، اطلاعـات بهرهبرداری
13
14
مقدمه:
در سالهای اخیر با پیشرفت سیستمهای کامپیوتری, سیستمهای هوش مصنوعی نیز متولد شده و رشد کرده است. یکی از سیستمهای هوش مصنوعی, شبکه های عصبی مصنوعی هستند. این شبکه ها به علت عواملی چون قطعیت در پاسخ, سادگی در اجرا, قابلیت انعطاف بالا و .... جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده اند. با توجه به ساختار و کارکرد شبکه های عصبی مصنوعی و اهمیت تعیین پارامترهای دینامیکی اجزاء سیستمهای قدرت از جمله ژنراتورهای سنکرون, بهره گیری از شبکه های عصبی مصنوعی در این حوزه قابل طرح است. از طرف دیگی نتایج ارائه شده از بکار گیری این شبکه ها در حوزه های مشابه, کارکردهای نوید بخشی را نشان می دهد. با توجه به مراتب فوق این پروژه بر آنست تا با طراحی و اجرای طرح شناسایی پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون با استفاده از شیکه عصبی مصنوعی, قابلیت های این سیستم را در حوزه شناسایی بلادرنگ پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون نیز بیازماید.
15
فصلاول:

کلیات
16
سیستم های قدرت متشکلند از مجموعه ای از مراکز تولید(نیروگاهها) که توسط شبکه های انتقال و توزیع و تجهیزات حفاظتی و کنترل آن به مراکز مصرف متصل می گردند. وظیفه اصلی یک سیستم قـدرت تولیـد و تامین انرژی الکتریکی مورد نیاز مصرف کنندگان با حفظ شرایط سه گانه:
-1 ارزانی قیمت انرژی
-2 کیفیت بالا
-3 امنیت تامین انرژی میباشد. مراد از امنیت، پیوستگی و تداوم در تولید و تامین انرژی می باشد. عوامل مؤثر در امنیـت عبارتنـد از:
-1 سرمایه گذاری اولیه (تجهیزات سیستم ) -2 روشها و امکانات نگهداری و تعمیرات سیستم قدرت.
همانگونه که در کلیه وسایل و سیستم های غیرالکتریکی همواره دو ویژگی ارزانـی و بـالا بـودن کیفیـت-
امنیت با یکدیگر متعارض و متقابل می باشند در مقوله انرژی الکتریکی و سیستم هـای قـدرت نیـز بهمـان گونه خواهد بود. امنیت یک سیستم قدرت در حقیقت درجه و میدان توانایی آن سیستم در مواجهه با حـوادث
اغتشاشات می باشد . امنیت کلی یک سیستم به دو زیر شاخه:
امنیت دینامیکی
امنیت استاتیکی
قابل تقسیم است. از توانایی سیستم قدرت برای حفظ و نگهداری خود در دوره وقوع اختلال (که خود از سـه دامنه فوق گذرا-گذرا-دینامیک تشکیل شده است) با عنوان امنیت دینامیکی تعبیر مـی گـردد. بـا توجـه بـه اهمیت بسیار زیاد امنیت سیستمهای قدرت، فرایند ارزیابی وبهبود آن همواره مورد توجه مهندسـین طـراح و بهرهبردار بوده، به قسمی که عملیات ارزیابی و بهبود امنیت سیستم های قدرت یکی از وظایف بسیار مهـم و اساسی مراکز کنترل و بهره برداری شبکه های قدرت می باشد. شکل کلی فرایند ارزیـابی و بهبـود سیـستم های قدرت در شکل1-1 بیان شده است. باتوجه به اهمیت امنیت در سیستم های قدرت و همچنین تغییرات مستمری که در حین عملیات بهره برداری 24 ساعته در شبکه اتفاق می افتد ضرورت دارد که دائماً از طرف بهره بردار، عملیات بهره برداری به شکلهای مختلف بر روی سیستم های قدرت اعمال گردد،اما با توجه بـه ویژگی بالا بودن امنیت نباید این عملیات بگونه ای باشدکه سبب بروز اغتشاش در رفتار سیستم و در نتیجـه نقض غرض گردد. از طرفی سیستم قدرت هر کشور منحصر بفرد بوده به قسمی که نمونه دومی نمی تـوان برای آن ایجاد نمود. بنابر این با توجه به ویژگی منحصر بفرد بودن سیستمهای قدرت و ضـرورت اجتنـاب از عملیات بهره برداری بررسی نشده، برای ارزیابی اولیه از نتایج عملیات بهره برداری و یا طراحی ضرورتاً مـی باید از یک نمونه مشابه سیستم قدرت استفاده نمود تا بتوان ابتداً نتایج مانورهای طراحی یا بهـره بـرداری را برآن آزمایش و در صورت اطمینان از بی خطر بودن، نتایج آن مانورها را بر شبکه واقعی اعمال نمود.
17

نمونه مشابه سیستم قدرت را شبیه ساز1 و عملیات آزمایشی بـرروی نمونـه مـشابه را محاسـبات و مطالعـات شبیه سازی2 گویند. فرایند شبیه سازی سیستمهای قدرت فارغ از اینکه دیجیتال باشد یـا آنـالوگ از مراحلـی بدین ترتیب تشکیل شده است:
_1 شناسایی اجزاء سیستم قدرت
_2 ساخت و یا استخراج معادلات حاکم بر اجزاء
_3 ترکیب اجزاء و یا معادلات آنها
_4 حل معادلات با روشهای ریاضی بوسیلهکامپیوتر
_5 استخراج نتایج که در این میان مدلسازی اجزاء سیستم قدرت که همان شناسایی و استخراج معـادلات حـاکم بـر اجـزاء آن
است یکی از قدم های اصلی این فرایند بشمار میرود. به بیان دیگر یک متخـصص شـبکه در روش کـاری خود اولویت بندی هایی دارد که اولین آنها رساندن انرژی الکتریکی تولیدی به مصرف کننده است، در مرحله
دوم به تامین امنیت شبکه اهتمام می ورزد. و نهایتاً تلاش خویش را در جهت بهبود هر چـه بیـشتر کیفیـت انرژی که به مصرف کننده تحویل داده می شود مصروف می دارد. اگر چه بسیاری از اقداماتی که در جهـت امنیت سیستم های قدرت انجام می شود کیفیت توان را نیز ارتقاء می دهد. تامین امنیت سیستم خود شـامل مراحل و اولویتهایی است که اولین گام آن را مقاوم سازی و پایدار سازی شبکه در حالت های گذرا می باشد

1-simulator 2-simulation
18
و دومین گام شامل پایدار سازی دینامیکی شبکه می شود. از دیدگاه فرکانسی می توان حالت هـای گـذرا در شبکه را با نوسانات فرکانس بالا و حالت های دینامیکی آن را با نوسانات فرکانس پایین معرفی کرد. در اکثر شبکه های دنیا خاصه با پیچیده شدن شبکه ها پدیده نوسانات فرکانس پایین مشاهده شده است. ژنراتورهـا به عنوان تولید کننده نقش اصلی در ارتباط با این نوسانات دارند. اینها از نوع نوسان در پارامترها هستند و با اغتشاشات حالتهای گذرا متفاوتند. گاه این اغتشاشات بدون رخ دادن هیچ واقعهای در طی کار معمول شـبکه بوجود می آیند مثلاً با تغییر تپ ترانس درکم باری و مواردی از این قبیل. اگرچه در مرحله بعد از حالت هـای گذرای شبکه (از دیدگاه زمانی) نیز چنین بحثی مطرح می شود. بایـد توجـه داشـت کـه ایـن نوسـانات را در مقایسه با فرکانس شبکه، فرکانس پایین نام نهاده اند. دامنه فرکانسی مطرح از کسر یک تا چند هرتـز اسـت که بطور معمول بازه 0.5-2.5HZ را در بر می گیرند و در موارد حدی 0.1-4HZ می باشد. این نوسانات را به انواع :
-1 محلی
-2 بین ناحیه ای تقسیم کرده اند. که نوسانات یک ماشین نسبت به شبکه بزرگ یا شین بی نهایت متّصل به آن را محلّی نـام
نهاده اند. نوسانات بین ناحیه ای نمونه هایی مانند دو ژنراتور که با خطوطی به هم متصل هستند یا مجموعه دو ناحیه با یکدیگر را در برمی گیرد. از دیدگاه فرکانسی نیز این دو نوع نوسانات دینامیکی باهم تفاوت دارند.
ثابت می شود عامل این نوسانات، مد مکانیکی توربوژنراتور است. همانگونه کـه پـیشتـر توضـیح داده شـد تامین امنیت سیستم های قدرت در برابر نوسانات دینامیکی مانند سایر شاخه ها نیازمند شبیه سازی شبکه از این زاویه دید میباشد. مقادیر پارامترهای دینامیکی اجزاء در این شبیه سازی دارای نقش کلیدی هـستند. بـا توجه به نقش ژنراتور در میان اجزاء شبکه از دیدگاه نوسانات دینامیکی تعیین پارامترهـای آن بـسیار مهـم و تعیین کننده خواهد بود. صحت و دقّت تعیین این پارامترها وابسته است به روش بکار گرفته شده برای بـرای تعیین آنها . این مطالب موجب پیدایش روشهای گوناگون برای تعیین این پارامترها شده است. از طرف دیگـر این پارامترها برای هر ژنراتور مقدار ثابتی نیستند و بخـاطر عـواملی چـون پیرشـدن ژنراتـور، ایجـاد بعـضی خطاهای داخلی و ..... تغییر می کنند. این شرایط موجـب طـرح روشـهای بلادرنـگ1 در تعیـین پارامترهـای دینامیکی ژنراتور سنکرون شده است. از جهت دیگر روش بکارگیری و تبعات عملی یک تکنیک شناسـایی و ملزومات آن نیز حائز اهمیت است. گروهی از این روشها اگر چه نتایج نسبتاً دقیق و قابل اعتمادی نیز فراهم می آورند لیکن به علت خطر های ناشـی از تـست هـای مطـرح در آنهـا (ماننـد آزمـایش اتـصال کوتـاه2 و
باربرداری( 3 و یا ملزوماتشان چون جداسازی ژنراتور از شبکه چندان مطلـوب نیـستند. بعـضی از اجـزاء ایـن گروه روشها به مرور مطرود شده اند. مقالات جدید ارائه شده در سایر اجزاء این گروه با هـدف بهبـود آنهـا و حذف مشکلات مذکور شکل گرفتهاند. دسته دیگر این روشها نمونههـایی هـستند کـه بـا چنـین مـشکلاتی

3-On-Line 4-Short Circuit 5-Load Rejection
19
مواجه نیستند(مانند استفاده از تخمینگر شبکه عصبی مصنوعی.(1 کارهای انجام شده درباره ایـن روشـها در راستای بهبود هرچه بیشتر آنها و یا اطمینان از نتایج حاصله توسط آنها شکل گرفته اند. با توجه بـه مقدمـه ذکر شده ابتداً لازم است کلیات روشهای مدل سازی ژنراتور سنکرون مورد بررسی قرارگیـرد تـا درگـام بعـد نسبت به بررسی روشهای شناسایی پارامترهای آن اقدام شود.

6- Artificial-Neural Network
20
فصل دوم:

مدل سازی ماشین سنکرون
21
-1-2 پیشگفتار:
شبیه سازی رفتار ژنراتورهای سنکرون برای انجام مطالعات گوناگون دینامیکی در سیستمهای قدرت، مستلزم انتخاب یک مدل مناسب جهت مدلسازی ماشین میباشد. مدل ارائه شده برای هر سیستم شامل یک ساختار و تعدادی پارامتر میباشد که جهت پیشگویی رفتار آن سیستم در حالتهای مورد نظر بکار گرفته میشود. مدل مورد استفاده برای یک سیستم باید به سادگی قابل فهم بوده، بکارگیری آن سهل باشد و در عین حال بتواند رفتار سیستم را با دقت و صحت قابل قبولی برای یک محدوده مشخص پیشگویی نماید.
بعبارت بهتر رفتار پیشبینی شده سیستم بواسطه شبیهسازی براساس مدل ارائه شده تا حد قابل قبولی به رفتار واقعی سیستم نزدیک باشد. هر چند این دو خاصیت از مدل یعنی سادگی و واقعی بودن همواره در تضاد با یکدیگر هستند، (یعنی مدلهای واقعی به ندرت ساده هستند و مدلهای ساده به ندرت میتوانند واقعی باشند)، اما میتوان جهت رسیدن به پاسخ دلخواه مصالحهای منطقی مابین این دو خاصیت برقرار کرد. مدل دو محوری پارک از معمولترین و پذیرفتهترین مدلهای ماشین سنکرون میباشد. در این فصل ابتدا اصول مدلسازی ماشین سنکرون براساس تئوری دو محوری پارک به اختصار بررسی میشود، سپس پارامترهای ماشین سنکرون معرفی شده و نحوه محاسبه پارامترها براساس مدل دو محوری پارک و همچنین نحوه مدلسازی ماشین با داشتن پارامترهای آن بررسی میگردد. همچنین در این فصل ارتباط میان مرتبههای مختلف مدل پارک با نوع ژنراتور و نوع مطالعه مورد نظر تشریح میشود.
-2-2 ساختار فیزیکی ماشین سنکرون:
-1-2-2 ساختار روتور و استاتور:
بزرگترین و شاید متداولترین ماشین های الکتریکی که با سرعت سنکرون می چرخند، ماشین های سنکرون سه فاز میباشند. اگرچه ساخت ماشین های سنکرون سه فاز پر هزینه میباشد، اما بازده بالای این ماشینها در قدرتهای بالا بزرگترین مزیت آنها میباشد.
استاتور ماشینهای سنکرون معمولاً متشکل از یک هسته مورق فرومغناطیس با شیارهایی جهت قرار گیری سیم پیچیهای سه فاز گسترده میباشد. روتور ماشین نیز میتواند بصورت قطب برجسته یا قطب صاف ساخته شود. ماشینهای قطب برجسته اغلب به عنوان ژنراتورهای آبی جهت تطبیق سرعت پائین توربین-
های آبی با سرعت سنکرون استفاده میشوند. قطبهای روتور این نوع ماشین به صورت جداگانه ساخته شده و سپس بر روی یک استوانه سوار میشوند. ساختار روتور گرد یا قطب صاف نیز برای کاربردهای سرعت بالا مناسب است. ماشینهای سنکرون با روتور گرد با دو یا چهار قطب به عنوان ژنراتورهای واحدهای بخاری جهت تطابق با سرعت بالای توربین به کار میروند. همچنین در این ماشینها میتوان نسبت قطر به طول روتور را به منظور محدود کردن تنش های مکانیکی ناشی از نیروهای گریز از مرکز کوچک گرفت.
22
-2-2-2 سیمبندیهای ماشین
ماشین سنکرون سه فاز معمولاً متشکل از یک سیم پیچی سه فاز به عنوان آرمیچر و یک سیم پیچی تحریک میباشد که بنام سیم پیچی میدان نیز نامیده میشود. سیمپیچی آرمیچر معمولاً در ولتاژی بسیار بالاتر از ولتاژ تحریک کار میکند و از این رو نیازمند فضایی بیشتر برای عایقبندی مناسب میباشد.
همچنین با توجه به اینکه جریانهای گذرای شدیدی از این سیمپیچیها عبور می کند، باید قدرت مکانیکی کافی داشته باشند. از این رو معمول است که سیمپیچی آرمیچر را بر روی استاتور ماشین قرار دهند. از نظر فضایی سیمپیچیهای سه فاز آرمیچر، 120º با یکدیگر اختلاف مکان دارند و این موضوع سبب میشود که با چرخش یکنواخت روتور و به تبع آن چرخش یکنواخت میدان تحریک، در این سیمپیچیها ولتاژهایی القا شود که از نظر زمانی 120º با یکدیگر اختلاف فاز دارند. سیم پیچی تحریک یا میدان معمولاً بر روی روتور قرار داده میشود. در ماشینهای قطب برجسته معمولاً میله های مسی یا برنجی در سطح قطب جای می-
گیرند که عموماً این میلهها در دوانتها به وسیله حلقههایی به یکدیگر متصل میشوند تا یک قفس سنجابی شبیه آنچه در یک موتور القایی وجود دارد، ساخته شود. مجموعه این میلهها و حلقهها به عنوان سیم پیچی میراکننده میباشند.
روتور ژنراتورهای قطب صاف بصورت استوانهای است که از فولاد یکپارچه ساخته میشود. سیم پیچیهای میدان در این گونه روتورها بصورت یکنواخت در شکافهای بدنه روتور توزیع شدهاند که معمولاً به کمک گوههایی در جای خود محکم میشوند. اغلب در چنین ماشینهایی سیم پیچی میراکننده وجود ندارد، زیرا که روتور یکپارچه فلزی اجازه عبور جریانهای گردابی را فراهم می آورد که تاثیری مشابه جریانهای سیمپیچی-
های میراکننده دارد. برخی از سازندگان تاثیر میرایی بیشتر و قابلیت عبور جریان مولفه منفی را با استفاده از گوههای فلزی مستقر در شکافهای سیمپیچی تحریک (که در انتها به یکدیگر متصل شدهاند) یا با استفاده از میلههای مسی مستقل زیر گوههای نگه دارنده، فراهم میآورند.
-3-2 توصیف ریاضی ماشین سنکرون
-1-3-2 معادلات ریاضی حاکم بر ماشین سنکرون
در این قسمت مدل ریاضی ماشین سنکرون بر اساس تئوری دو محوری بصورت خلاصه پارک تشریح می-
شود. شکل (1-2) مدارهای در نظر گرفته شده برای استاتور و روتور ماشین را نشان میدهد. مدار استاتور شامل یک سیم پیچی سه فاز است و روتور نیز یک سیم پیچی تحریک و یک سیمپیچی میراکننده بر روی محور d و دو سیم پیچی میراکننده بر روی محور q دارد. تعداد سیم پیچیهای میراکننده در نظرگرفته شده به عوامل متعددی از جمله نوع ژنراتور بستگی دارد که در قسمتهای بعدی به آن اشاره خواهد شد. مدل نشان داده شده در شکل (1-2) مدل 2-2 براساس استاندارد IEEE Std 1110 میباشد.
23
i fd d ωr a e fd q ib i1d ikq Ψb Ψa θ eb i1q b a ia ea ec
c

Ψc
ic

شکل :(1-2) مدارهای استاتور و روتور ماشین سنکرون
:c , b, a سیم پیچی های سه فاز استاتور : fd سیم پیچی تحریک

: 1d سیم پیچی میرا کننده محور d

1q و : 2q سیم پیچی های میراکننده محور q : ωr سرعت زاویه ای روتور برحسب رادیان بر ثانیه
: θ زاویه مابین محور مغناطیسی روتور و محور مرجع (محور مغناطیسی فاز (a
در بدست آوردن معادلات ماشین سنکرون برای ساده سازی فرضیات زیر درنظر گرفته میشود:
الف ) شکافهای موجود بر روی سطح داخلی استاتور تاثیر قابل توجهی بر اندوکتانسهای روتور درحال حرکت ندارند.
) پسماند مغناطیسی آهن استاتور و روتور قابل صرف نظر کردن است.
) از نظر تاثیر متقابل استاتور و روتور، سیم پیچیهای استاتور بصورت سینوسی در امتداد فاصله هوایی
توزیع شدهاند.
هر چند در مدل ارائه شده اثر اشباع مستقیماً منظور نشدهاست، اما با تصحیح راکتانسهای دو محور با استفاده از ضرایب اشباع و یا با داخل کردن مولفههای جبرانکننده درتحریک میدان اصلی، پدیده اشباع نیز لحاظ میشود.
با فرض حالت ژنراتوری معادلات ولتاژ مربوط به سیم بندی های استاتور و روتور را میتوان به شکل روابط
(1-2) و (2-2) نوشت.
Ψs d vs  −is Rs  dt (1-2) d vr  −ir Rr  Ψr dt که در آن :
24
vs  v a vb vc t vr  v f v1d v1q v2q t is  i a ib ic t ir  i f i1d i1q i2q t Ys  Ya Yb Yc t Yr  Y f Y1d Y1q Y2q t Ra 0 0 0 Rb Rs  0 0 0 Rc Rf 0 0 0 R1d Rr  0 0 0 0 0 R1q 0 0 0 0 R2q :درک نایب ریز لکش هب ناوت یم ار روتور و روتاتسا یاهرودراش تلاداعم Ψs  Lssis  Lsrir (2-2) Ψ  Lt .i  L i r sr srr r : نآ رد هک
Lss  − −

Lls  L0 − Lms cos 2θr 1 L0 − Lms cos 2(θr − π 1 L0 − Lms cos 2(θr  π − 3 ) − 3 ) 2 2 1 π 2π 1 2 L0 − Lms cos 2(θr − 3 ) Lls  L0 − Lms cos 2(θr − 3 ) − 2 L0 − Lms cos 2(θr −π) 1 L0 − Lms cos 2(θr  π 1 L0 − Lms cos 2(θr  π) Lls  L0 − Lms cos 2(θr  2π ) − ) 2 3 2 3 25
0 0 L f 1d Llf  L f 0 0 L L L  L 1d l1d 1df L1q 2q Ll1q  L1q 0 0 rr Ll 2q  L2q L2q1q 0 0 Ls 2q cosθr Ls1q cosθr 2π Ls 2q cos(θr − 2π ) ( cos(θr − 3 3 2π Ls 2q cos(θr  2π ) 3 ( 3 cos(θr 
s1q
s1q

L L

Ls1d sin θr
Ls1d sin(θr − 23π )

Ls1d sin(θr  23π )

Lsf sin θr 2π t ( − r sin(θ sf L  rs L sr L 3 ( 2π sin(θr  Lsf 3 با استفاده از دسته معادلات (2-1) و((2-2 میتوان بطور کامل ماشین سنکرون را بررسی نمود. اما همچنانکه در این معادلات نیز دیده میشود، معادلات دارای عباراتی هستند که با θ تغییر میکنند. با توجه به اینکه θ نیز تابعی از زمان میباشد، این موضوع سبب پیچیدهتر شدن تحلیل ماشینهای سنکرون می-
شود. میتوان با تبدیل مناسبی متغیرهای استاتور را به شکل سادهتری درآورد. این تبدیل به نام تبدیل پارک معروف است. تبدیل پارک به صورت رابطه (3-2) میباشد.
2π cos(θ  Sa ) 3 (3-2) Sb ) 2π −sin(θ  3 1 Sc 2
( 2π − cos(θ cosθ 3 2 2π 3 ) −sin(θ − 3 −sinθ 1 1 2 2
Sd
Sq S0
که S میتواند هر کدام از متغیرهای ولتاژ، جریان یا شاردور ماشین باشد. عکس تبدیل پارک نیز بصورت رابطه (4-2) بیان میشود.
1 −sinθ Sd 2 (4-2) Sq 1 ( 2π −sin(θ − 2 3 S0 1 ( 2π −sin(θ  2 3
cosθ 2π 2 ( cos(θ − 3 3 ( 2π cos(θ  3
Sa
Sb Sc
با اعمال تبدیل، معادلات حاکم بر ماشین و متغیرهای متناظر بسیار ساده میشوند. این ساده شدن در دو مفهوم کلیدی زیر ریشه دارد:
الف: با اعمال این تبدیل در شرایط بهرهبرداری عادی و حالت ماندگار تمامی جریانها و شارهای سیم-
پیچیهای استاتور و روتور دارای مقدار ثابتی خواهند بود.
26
ب: با انتخاب دو محور d و q که 90درجه اختلاف فاز دارند، شارهای تولید شده توسط جریانها بر روی یک محور هیچ پیوندی با شارهای محور دیگر نخواهند داشت. بنابراین دو دسته متغیر متعامد بدست خواهد آمد که این موضوع باعث ساده سازی بسیاری خواهد شد، زیرا هم باعث ساده سازی مقادیر راکتانسها میشود و هم می توان مدار معادل ماشین را بصورت دو مدار مستقل از هم در نظر گرفت.
معادلات نهایی پریونیت شده در دستگاه مرجع روتور به شکل روابط (5-2) و (6-2) میباشند. جزئیات بدست آوردن این معادلات در مراجع مختلف تشریح شدهاست و در اینجا از تکرار مجدد آن خودداری می-
شود. باداشتن روابط فوق، رفتار الکتریکی ماشین شبیه سازی می شود.
(5-2)
(6-2)

Yd 1 d Yq + wr V d = - i d Ra - w0 dt w0 Y d 1 Y + wr + a R q = - i q V q w0 dt d w0 Yfd 1 d efd = i fd Rfd + w0 dt Y d 1 + 1d R 1d 0 = i 1d w0 dt Y d 1 + 1q R 1q 0 = i 1q w0 dt Y2q d 1 0 = i 2q R 2q + w0 dt id Xad Xad Xl  Xad 1 Yd i fd Xad Xlf  Xad Xad  Yfd Xad Xad W0 Xl1q  Xad i1d Y1d i Xaq Xaq Xl  Xaq Yq i q Xaq Xl1q  Xaq Xaq 1  Y1q W 1q Xaq Xaq 0 Xl2q  Xaq i2q Y 2q x 0i 0 1 Y0 = - w0 براساس روابط ولتاژ و شار ارائه شده میتوان مدار معادل ماشین سنکرون را بدست آورد. این مدار درشکل
(2-2) نشان داده شده است.
27

الف: محور طولی،

ب: محور عرضی، q
xl i 0 R0
+
V 0
ج: محور صفر

-
شکل :(2-2) مدار معادل ماشین بر اساس تئوری پارک
-2-3-2 معادلات حرکت
معادلات حرکت معادلاتی هستند که اهمیت اساسی در مطالعات پایداری سیستمهای قدرت دارند. این معادلات که بعنوان معادلات لختی چرخشی نیز نامیده میشوند، تاثیر عدم تعادل بین گشتاور الکترومغناطیسی و گشتاور مکانیکی ماشین سنکرون را بیان مینمایند. در این بخش نیز معادلات حاکم بدون ذکر جزئیات بیان میشوند که برای دسترسی به جزئیات کامل میتوان به مراجع مختلف موجود مراجعه نمود.
زمانی که عدم تعادل بین گشتاورهای اعمال شده بر روی روتور وجود داشته باشد، گشتاور خالص اعمال شده، باعث شتاب گرفتن (یا کندشدن حرکت) روتور میشود. این گشتاور برابر است با:
Ta  Tm −Te(5-2)
: Ta گشتاور شتاب دهنده برحسب N.m
28
: Tm گشتاور شتاب مکانیکی برحسبN.m : Te گشتاور الکترومغناطیسی برحسب N.m معادله حرکت نیز به صورت رابطه (6 - 2) میباشد: (6-2) TaTm−Te dωr J dt در شبیه سازیهای ماشین سنکرون معمولاً شارها به عنوان متغیرهای حالت فرض میشوند. در این صورت توان الکتریکی ماشین در مبنای واحد به شکل رابطه (7-2) خواهد بود.
Pe ωr (ψd iq −ψqid )(7-2)
با تقسیم رابطه توان الکتریکی بر سرعت مکانیکی روتور، رابطه گشتاور الکترومغناطیسی به شکل رابطه -2) (7 در میآید :
Te ψd iq −ψqid(8-2)
-4-2 پارامترهای ماشین سنکرون
در معادلات حاکم بر ماشین سنکرون که در قسمت 3-2 ارائه شد، اندوکتانسها و مقاومتهای مدارهای استاتور و روتور به صورت پارامتر ظاهر شدند. این پارامترها موسوم به پارامترهای اصلی یا اساسی ماشین هستند و بصورت اجزای مدارهای معادل دو محور d و q در شکل (2-2) قابل تشخیص هستند. هر چند این پارامترها بطور کامل مشخصههای الکتریکی ماشین را بیان میکنند، اما آنها را نمیتوان از عکسالعملهای قابل اندازهگیری ماشین مستقیماً بدست آورد. از اینرو، روش مرسوم در تعیین اطلاعات ماشین این است که آنها را برحسب پارامترهایی بیان میکنند که از رفتار قابل مشاهده ماشین در پایانههای آن قابل تشخیص بوده و تحت آزمایشهای مناسب، قابل اندازهگیری هستند. در این قسمت انواع پارامترهای ماشین و ارتباط آن با پارامترهای اساسی مورد بررسی قرار میگیرد.
-1-4-2 پارامترهای اساسی ماشین
پارامترهای اساسی ماشین یا پارامترهای مدار معادل، از اعمال تبدیل پارک بر روی معادلات حوزه زمان ماشین سنکرون بدست میآیند و مشخص کننده عناصر مدارهای معادل محورهای طولی و عرضی ماشین هستند. تعداد این پارامترها با مرتبه مدل تغییر میکنند. از مشکلات عمده کار با این پارامترها، مشخص نبودن دقیق مقدار همگی آنها است. بعبارت دیگر روشی برای تعیین مقادیر دقیق این پارامترها بصورت یک-
جا وجود ندارد و روشهای موجود همگی مقادیر تقریبی مربوط به این پارامترها را بدست می دهند.
29
بعنوان نمونه اگر مدل 2-2 استاندارد IEEE Std1110 که در شکل (1-2) نشان داده شدهاست را درنظر بگیریم، کلیه عناصر مداری که در شکل نشان داده شدهاند، پارامترهای مدار معادل بوده و به راحتی قابل محاسبه و اندازهگیری نمیباشند. حتی بعضی از آنها مخصوصاً بعضی از پارامترهای برخی از شاخههای مدار محور q وجود فیزیکی خارجی نداشته و صرفاً جهت مدل سازی رفتار ماشین در نظر گرفته میشوند.
-2-4-2 پارامترهای عملیاتی
همانگونه که از نام این پارامترها پیداست، پارامترهای عملیاتی، ماشین سنکرون را از دید سیستمی بیان می-
کنند و معین کننده رابطه ورودی و خروجی ماشین سنکرون هستند. در این حالت تغییرات شار محور طولی و عرضی، تغییرات جریان محورهای طولی و عرضی و تغییرات ولتاژ سیستم تحریک بعنوان ورودی یا خروجیهای سیستم در نظرگرفته شده و با استفاده از پارامترهای عملیاتی این ورودیها و خروجیها به یکدیگر مرتبط میشوند.
در شکل عملیاتی, معادلات روتور را میتوان به صورت سیستمی با پارامترهای گسترده محسوب کرد. این پارامترها را می توان از طریق محاسبات طراحی و یا آسانتر از طریق آزمایش پاسخ فرکانسی بدست آورد.
زمانیکه تعداد محدودی مدار برای روتور در نظر گرفته شود، می توان این پارامترها را بصورت نسبت دو چند جملهای برحسب S (عملگر لاپلاس) بیان نمود. درجه چند جملهای مخرج حداکثر برابر تعداد مدارهای فرض شده بر روی روتور است. پارامترهای عملیاتی نسبت به پارامترهای مدار معادل کاربرد بیشتری داشته و به ماشین وجهه سیستمی میدهند. این پارامترها درحقیقت مشخصههای فرکانسی ماشین سنکرون هستند و عبارتند از یک دسته منحنیهای مشخصه یا روابط تحلیلی که رابطه بین امپدانس مختلط (یا عکس آن) را نسبت به لغزش در فرکانس نامی مشخص مینمایند. در زیر سه مشخصه فرکانسی مهم ماشین معرفی می شوند .
الف ) امپدانس عملیاتی محور طولی ( ( Zd(s)
این مشخصه بصورت نسبت بین دامنه مولفه اصلی و ماندگار ولتاژ آرمیچر (ناشی از مولفه محور طولی جریان آرمیچر) به دامنه مولفه اصلی و مختلط این جریان که بصورت تابعی از فرکانس بیان میشود، تعریف شده و آن را Zd(s) مینامند. این مشخصه را در حالتی که سیم بندی میدان اتصال کوتاه گردیده است، برای فرکانسهای مختلف اندازهگیری مینمایند.
ب) امپدانس عملیاتی محور عرضی ( ( Zq(s)
این مشخصه بصورت نسبت بین دامنه مولفه اصلی ولتاژ آرمیچر تولید شده توسط شار مغناطیسی محور عرضی ناشی از مولفه جریان آرمیچر در جهت محور عرضی به دامنه مولفه اصلی این جریان تعریف شده و بر حسب تابعی از فرکانس(لغزش) بیان میگردد.
ج) مشخصه فرکانسی G(s) بین سیم بندی میدان و آرمیچر
30
این مشخصه به صورت نسبت بین دامنه مولفه اصلی ولتاژ آرمیچر ناشی از جریان سیمبندی میدان در فرکانسهای مختلف به دامنه مولفه اصلی ولتاژ اعمالی در سیم بندی میدان تعریف میگردد.
-3-4-2 پارامترهای دینامیکی
این پارامترها به لحاظ سابقه، اهمیت و کاربرد فراوان آنها پارامترهای استاندارد ماشین نامیده میشوند، اما از آنجائیکه بیشتر حالتهای گذرا و دینامیکی ژنراتور را مدنظر دارند، به آنها پارامترهای دینامیکی نیز اطلاق می شود. یکی از دلایل اهمیت این پارامترها، قابلیت تشخیص و اندازهگیری آنها میباشد. این پارامترها را میتوان با استفاده از آزمایشهای خاصی که بعضی استانداردها نیز به آن اشاره دارند، مستقیماً بدست آورد. با استفاده از این پارامترها میتوان ژنراتور سنکرون را بویژه در حالات گذرا و دینامیکی تحلیل نمود. آزمایشات مربوط به استخراج این پارامترها سابقه نسبتاً زیادی دارد. تقسیم بندی این پارامترها که شامل اندوکتانسها و ثابت زمانیها هستند، به صورت پارامترهای دینامیکی محور طولی،محور عرضی همچنین پارامترهای
تندگذر و کندگذر میباشند که بسته به نوع تحلیل، جهت بررسی یک پدیده، پارامترهای مورد نیاز متفاوت
خواهد بود. این پارامترها بطور خلاصه شامل راکتانسهای سنکرون ( X q , X d )، راکتانسهای تندگذر و کندگذر محورهای طولی و عرضی( ( X ′q′, X ′d′, X ′q , X ′d ثابت زمانیهای کندگذر و تندگذر مدار باز محورهای طولی و عرضی ( ( T ′′qo ,T ′′do ,T ′qo ,T ′do و ثابت زمانیهای کندگذر و تندگذر اتصال کوتاه محورهای طولی و عرضی ( ( Tq′′,Td′′,Tq′,Td′ می باشند.
-5-2 محاسبه پارامترهای دینامیکی ماشین سنکرون بر اساس پارامترهای
اساسی ماشین
در محاسبه مقادیر اولیه شارهای گذرا در مدارهای تزویج شده از تئوری ثابت بودن شار دور استفاده میشود.
این تئوری بطور خلاصه عبارتست از اینکه شاردور مدار القائی با مقاومت و emf کوچک نمیتواند بطور لحظهای تغییر یابد. در حقیقت اگر emf یا مقاومتی در مدار موجود نباشد، شاردور آن ثابت خواهد ماند. این تئوری را میتوان در محاسبه جریانها بلافاصله بعد از تغییر شرایط مدار برحسب جریانهای قبل از تغییر استفاده کرد. هنگامی که یک اغتشاش همانند اتصال کوتاه در سمت استاتور ماشین اتفاق میافتد، شار استاتور تغییر میکند. پاسخ ماشین به اغتشاش براساس نحوه تغییرات جریانها و شارها عموماً به سه دوره زیرگذرا، دوره گذرا و ماندگار تقسیم میشود. در دوره زیرگذرا تغییر در جریان سیمپیچیهای میراکننده مانع از نفوذ شار ایجاد شده توسط استاتور به روتور میگردد. با کاهش جریان سیم پیچیهای میراکننده، دوره گذرا آغاز میشود که در آن تغییر جریانهای سیمپیچی میدان همان اثر را، اما ضعیفتر خواهد داشت. در نهایت در حالت ماندگار شار ایجاد شده استاتور به داخل روتور نفوذ خواهد کرد. شکل (3-2) توزیع شار در دورههای زیر گذرا، گذرا و ماندگار ماشین پس از وقوع یک اغتشاش سمت استاتور را نشان میدهد که بر اساس مسیر شار در هر یک از این حالتها میتوان راکتانسهای سنکرون، گذرا و زیرگذرای ماشین را تعریف کرد.
31

دوره زیرگذرا

دوره گذرا

حالت ماندگار

25%

25%

90 9090

90 9090

25%
25%
شکل (3-2) توزیع شار در ماشین سنکرون طی دورههای زیرگذرا، گذرا و ماندگار
در این قسمت نحوه محاسبه پارامترهای دینامیکی ماشین سنکرون برحسب پارامترهای اساسی یا همان پارامترهای مدار معادل ماشین تشریح میشود. همچنین مدار معادل ماشین برای هر یک حالتهای ماندگار، گذرا و زیرگذرا ارائه میشود. مدل در نظر گرفته شده برای ژنراتور بر اساس استاندارد IEEE Std1110،
32
مدل 2-2 میباشد. در صورت استفاده از مدلهایی با مرتبه متفاوت، رابطه پارامترهای دینامیکی تغییر یافته اما نحوه محاسبه آنها بصورت مشابه میباشد.
-1-5-2 محاسبه راکتانسهای ماشین
الف – راکتانسهای سنکرون
معمولاً اندوکتانس را به عنوان نسبت شاردور به جریان تعریف می کنند. وقتی که قله mmf گردان در امتداد محور d قرار گرفت، نسبت شاردور استاتور به جریان استاتور اندوکتانس محور (Ld) d نامیده میشود.
با بدست آمدن اندوکتانسها بدیهی است که راکتانسهای متناظر نیز به سادگی قابل محاسبه هستند.
همچنین وقتی قله mmf گردان در امتداد محور q قرار بگیرد، نسبت شاردور استاتور به جریان آن، اندوکتانس سنکرون محور (Lq) q خواهد بود. شکل (4-2) مدار معادل ماشین در شرایط حالت ماندگار را نشان می دهد.
x fd xl x1q xl i fd i1q  0 x1d X d → x2q X q → xad xaq 0 i i2q  0 1d الف-مدار معادل محور d ب-مدار معادل محورq شکل :(4-2) مدار معادل ژنراتور سنکرون در حالت ماندگار
در حالت ماندگار، راکتانسهای سنکرون محور d و q به ترتیب با توجه به شکل (4-2) محاسبه می شوند.
مقادیر این راکتانس ها در روابط (9-2) و (10-2) ارائه شده است.
(9-2) X d  xl  xad
(10-2) X q  xl  xaq
ب- راکتانسهای گذرا
برای محور مستقیم، با توجه به اینکه مقاومت سیمپیچیهای میراکننده معمولاً بزرگتر از مقاومت سیم بندی میدان میباشد، جریان القایی در این سیم پیچیها بسیار سریعتر از جریانهای القایی در سیم بندی میدان میرا میشود. برای دوره گذرا فرض میشود که حالت گذرای میراکننده با میرایی فوقالعاده زیاد تمام شده است، در حالیکه جریانهای القایی در سیم بندی میدان هنوز برای مخالفت با تغییر شاردور ناشی از جریان-

های استاتور تغییر میکنند. مدارهای معادل ماشین در دوره گذرا مطابق شکل (5-2) می باشد. مدار معادل محور q نیز به طریق مشابه قابل توجیه است.

33
x fd xl Vfd x1d X ′d → xad i1d  0 الف-مدار معادل محور d ب-مدار معادل محورq
شکل :(5-2) مدار معادل ماشین سنکرون در دوره گذرا
براساس مدارهای معادل بدست آمده، راکتانس های گذرای محورهای d و q به شکل روابط (11-2) و(-2 (12 محاسبه می گردند.
(11-2) xad x fd x fd xl  X ′d  xl  xad xad  x fd (12-2) xaq x1q x1q xl  X ′q  xl  xaq x aq x 1q ج-راکتانس های زیر گذرا
در دوره زیرگذرا، جریانهای گذرای القا شده در سیم بندیهای روتور سعی دارند تا شاردور هر یک از مدارهای روتور را در ابتدا ثابت نگه دارند. براین اساس مدارهای معادل محورهای d و q ماشین سنکرون در این حالت مطابق شکل (6-2) میباشد.

الف-مدار معادل محور dب-مدار معادل محورq
شکل :(6-2) مدار معادل ماشین سنکرون طی دوره زیر گذرا
در این حالت برای محور d راکتانس دیده شده معادل سه راکتانس موازی xad ، x fd و x1d میباشد که با xl سری شده است. راکتانس زیر گذرای مدار باز محور q نیز مشابه محور d محاسبه میشود. براساس مدار معادل های ارائه شده، این راکتانس ها طبق روابط (13-2) و (14-2) محاسبه میشوند.
(13-2) xad x fd x1d xl x fd  x1d X ′d′  xl  xad xad x fd  xad x1d  x fd x1d 34
(14-2) xad x fd x1d xl x1d x fd  X ′d′  xl  xad x x x ad x fd x ad x fd 1d 1d -2-5-2 محاسبه ثابت های زمانی ماشین
حضور دو مجموعه سیم بندی برروی روتور، دو مجموعه ثابت زمانی مختلف را سبب شدهاست. مجموعه با مقادیر بزرگتر مربوط به ثابت زمانیهای گذرا و مجموعه با مقادیر کوچکتر مربوط به ثابت زمانیهای زیرگذرا هستند. معمولاً سیم بندیهای میراکننده که مقاومت بیشتری نسبت به سیم بندیهای میدان دارند، با ثابت زمانیهای زیرگذرا متناظرند.
ثابت زمانیهای گذرا و زیرگذرا بر روی محورهای d و q معمولاً در دو حالت تعریف میشوند. در یک حالت که استاتور مدار باز است و ثابت زمانیهای مدار باز تعریف میشود، ( ( T ′′qo ,T ′′do ,T ′qo ,T ′do، و درحالت دیگرسیم پیچی استارتور بصورت اتصال کوتاه فرض می شود( .( Tq′′,Td′′,Tq′,Td′ میتوان نشان داد که نسبت ثابت زمانی گذرای محور d با استاتور اتصال کوتاه به ثابت زمانی گذرای محور d با استاتور مدار باز برابر است با نسبت راکتانس ظاهری که جریان استاتور با سیم بندی میدان اتصال کوتاه شده می بیند، به راکتانسی که جریان استاتور با سیم بندی میدان مدار باز میبیند.
الف -ثابت زمانی های گذرا
مدار معادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانیهای گذرای مدار باز محور d و q در شکل (7-2) نمایش داده شدهاست.

Rfd
′ T do ← R1d
i1q=0
xfd
Rsxl
x1d
xad
الف :
محور dب: محورq
شکل :(7-2) مدار معادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانی های گذرای مدار باز
براساس فرضیات فوق و مدارمعادل شکل (7-2) ثابت زمانیهای مدارباز ماشین بصورت روابط (15-2) و
(16-2) بدست می آیند. (15-2) xfdxad 1 T ′do  ω0 R fd (16-2) x1qxaq 1 T ′qo  R ω 0 1q 35
همچنین مقادیر ثابت زمانیهای گذرا با استاتور اتصال کوتاه شده بر اساس روابط (17-2) و (18-2) محاسبه میشوند.
(17-2) x′d  Td′ xd T ′do (18-2) x′q  Tq′ xq T ′qo ب- ثابت زمانیهای زیر گذرا
ثابت زمانی زیرگذرای مدار باز محور d عبارتست از زمان لازم برای کاهش مولفه d جریان به مقدار 1e ام مقدار اولیه خود، هنگامی که در ترمینال ماشینی که با سرعت نامی می چرخد، بطور ناگهانی اتصال کوتاهی رخ دهد. بعبارت دیگر این ثابت زمانی عبارتست از ثابت زمانی جریان سیمبندی میراکننده d وقتی سیمبندی میدان اتصال کوتاه شده و سیمبندیهای استاتور مدار باز باشند. از مقاومت سیم بندی میدان در این دوره کاهش ولتاژ صرف نظر میشود. ثابت زمانی های زیر گذرای مدار باز محور q نیز به طریق مشابه تعریف میشوند. مدار معادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانیهای زیرگذرای مدار باز مطابق شکل (8-2) میباشد.

براساس فرضیات فوق و مدار معادلهای ماشین در دوره زیرگذرا و ثابت زمانیهای زیرگذرای مدار باز ماشین بر اساس روابط (19-2) و (20-2) محاسبه میگردند.

الف : محورdب:محورq
شکل :(8-2) مدارمعادل ماشین جهت استخراج ثابت زمانی های زیر گذرای مدار باز
(19-2)
(20-2)

 x fd xad x fd  xad x1q xaq  aq x x 1q
1 1 ′′ xad  ω x1dxfd x1d R R 0 Tdo  ω 1d 0 1d 1 1 ′′ xaq  ω x2qx1q x2q 2q R 0 R 0 Tqo  ω 2q 36
-6-2 مراتب مختلف مدلهای ژنراتور سنکرون براساس مدل دو محوری پارک
روابط ارائه شده در قسمت (3-2) تا حدود قابل قبولی عملکرد الکتریکی دینامیکی یک ماشین سنکرون را بیان می کنند. اما گاهی این روابط را نمی توان بطور مستقیم برای مطالعات سیستمهای قدرت بزرگ بکار برد. از طرفی برخی از اوقات نیز لازم است رفتار ماشین سنکرون با جزئیات بیشتری مدل شود. در مدل دو محوری پارک همانگونه که قبلاً هم تشریح شد، مقادیر استاتور به دو سری مقادیر در دو جهت تبدیل می-
شوند که یکی در راستای محور مغناطیسی سیم پیچی میدان بوده (محور (d و دیگری با 90 درجه اختلاف با محور d عمود بر محور مغناطیسی سیم پیچی میدان میباشد (محور .(q محور d روتور شامل سیم پیچی میدان و سیم پیچیهای میراکننده میباشد. محور q نیز شامل سیم پیچیهای میراکننده این محور است.
باتوجه به تعداد سیم پیچیهای درنظر گرفته شده برای محور d و q روتور، مراتب مختلفی برای مدل ژنراتور سنکرون متصور است. براساس استاندارد IEEE Std 1110، مدل ژنراتور بایک شماره دورقمی Model AB مشخص میشود که A تعداد سیم پیچیهای درنظر گرفته شده برای محور d روتور و B

تعداد سیمپیچیهای منظور شده برای محور q روتور میباشد. جدول (1-2) مراتب مختلف ژنراتور سنکرون را نشان میدهد. نوع مدل انتخاب شده برای ژنراتور سنکرون وابسته به پارامترهای مختلفی از جمله نوع ژنراتور و ساختار فیزیکی روتور و انواع مطالعه مورد نظر است که در قسمتهای بعدی تشریح میشود.
37
جدول :(1-2) مراتب مختلف مدلهای ژنراتور سنکرون

فصل سوم:

بررسی روشهای شناسایی پارامترهای
دینامیکی ژنراتورهای سنکرون
39
-1-3 مروری بر پیشینه شناسایی پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون:
بحث پارامترهای دینامیکی ماشین سنکرون و یا به عبارت دیگر این مطلب کـه بـرای بیـان رفتـار ماشـین سنکرون در حالتهای گذرا از راکتانسهای مربوط به حالت دائم نمیتوان استفاده کرد، برای اولین بار در سـال
1920 با طرح مفهوم راکتانس اتصال کوتاه مطرح گردید. بعدها این ایده بعنوان پایه و اسـاس اولیـه تئـوری
"ثابت بودن شاردور در برگیرنده" قرار گرفت و در مقالاتی توسط دوهرتی1 درسال 1923 و بیـولی2 در سـال
1929 دوباره عنوان گردید.
آقای کری3 این مطلب را به این صورت طرح کرد که در هر مدار بسته بلافاصله بعد از هر تغییر بوجود آمـده در جریان، ولتاژ ویا موقعیت فیزیکی این مدار نسبت به موقعیت مدارات دیگـر کـه بـا آن بطـور مغناطیـسی درگیر میباشند، شار دور در برگیرنده ثابت باقی خواهد ماند . با توجه به مقاومت موجود در سیم پیچی میدان و دیگر سیم پیچیهای روتور (دمپرها) و در نتیجه تغییرات حاصله در شاردور در بر گیرنده در طی مدت زمان بعد از وقوع تغییرات ناگهانی، لزوم معرفی ثابت زمانیهای گوناگون ماشین نیز بعدها بـرای تحلیـل دقیـق تـر مورد ملاحظه قرار گرفت.
بر این اساس پارک4 و روبیرتسون5 در سال 1928 راکتانسهای دیگری از قبیل راکتانسها و ثابـت زمانیهـای محور عرضی و محور طولی را برای رژیم های تندگذر و کندگذر و به همین صورت مفاهیم دیگری همچون حالات کندگذر و تندگذر را در شارها، ولتاژها و جریانها نیز مطرح نمودند. گام بعدی در همین رونـد معرفـی مدار معادل ماشین بود. بسط منطقی این طریقه تحلیـل رفتـار ماشـین (بعـد از هـر تغییـر ناگهـانی) معرفـی مدارهای مربوط به محورهای طولی و عرضی ماشین با این فرض بود که بتوان یک اندوکتانس متقابل بـین سیم بندیهای موجود در روتور و استاتور تعریف نمود. بدین ترتیب و با در نظر گرفتن یک اندوکتانس متقابـل برای کوپلاژ بین سیم بندیهای روتور و استاتور و همچنین انتساب یک اندوکتانس پراکندگی به هـر کـدام از سیم بندیها (استاتور، میدان وبدنه روتور) مدار معادل مربوط به محور طولی ماشین. در سال 1931،کیلگوری6
در طی یک پروژه - ریسرچفاکتورهای مؤثر در محاسبات مربوط به بدست آوردن راکتانسهای ماشین سـنکرون را کـه مبنای خواص فیزیکی و ابعاد هندسی ماشین(استاتور، روتور و سیم پیچی میدان) میباشند بیان نمود. در ایـن مسیر در سال 1929، پارک نیز ایده محورهای طولی و عرضی برای ماشین را که قبلا توسط خـود او مطـرح شده بود به تبدیلات d-q که طی آن کمیات مربوط به سه فاز به متغیرهای q-d مرتبط می گردیـد بـسط داده و به این ترتیب پایه معادلات ماشین بر مبنای تئوری دو محوری بنا نهاده شد.

1-Doherty 2- Biowly 3- Cary 4- Park 5- Robertson 6- Kilgore
40
در سال 1931، شروین1 روابط لازم جهت بدست آوردن پارامترهای ماشین سنکرون را بـرای حالـت دائـم و گذرا، از طریق نتایج آزمایش ارائه نمود و این در حقیقت اولین روش پذیرفته شده بطور عام برای آزمایشهای ماشین سنکرون بود.که در سال 1945 میلادی توسط کمیته مربوط به ماشین سنکرون AIEE چاپ گردید.
از لحاظ تاریخی کمیته ماشینهای الکتریکی و استاندارد شماره 115 مربوط به IEEE ماحصل همان کمیتـه و همان روش آزمایشی ارائه شده در طی سالهای بعدی می باشد.
در طی اوائل دهه 60 میلادی به همان صورت که ابزار و تکنیکهای محاسباتی کـه در تحلیـل سیـستمهای قدرت بکار می رفت از لحاظ ابعاد و سرعت با روند رو به رشدی روبرو بود نیاز به مـدلهای دقیـقتـر ماشـین سنکرون جهت مطالعات پایداری نیز محسوس شده و بـرای ایـن خـاطر روشـهای کلاسـیک بدسـت آوردن پارامترهای ماشین سنکرون نیز دوباره مورد توجه بیشتر و دقیقتر قرار گرفت. در طی ایـن سـالها عـلاوه بـر مقالات متعددی که در این رابطه به چاپ رسید، استانداردهایی نظیر اسـتانداردBS, IEC, IEEE مربـوط به بخش ماشین نیز به دفعات متعدد چاپ و مورد تجدید نظر قـرار گرفتنـد. ایـن اسـتانداردها از میـان انـواع روشهای متفاوت و گوناگونی که ارائه میگردیدند و با توجه به رعایت نکات عملی و تکنیکهای انـدازهگیـری در طی جلسات متعدد کمیتههای ماشینهای الکتریکی، آنهایی را که تا حدی قابل قبول تشخیص مـی دادنـد انتخاب کرده و در استانداردها به عنوان روشهای کلاسیک مطرح و مورد تایید قرار می دادنـد. از مشخـصات مهم آزمایشات کلاسیک مربوط به قبل از دهه 80 تاکید روی آزمایش اتصال کوتاه سه فاز ناگهـانی و سـعی در بدست آوردن پارامترهای ماشین بـا اسـتفاده از چنـین آزمایـشی بـود کـه در حـال حاضـر هنـوز هـم در مشخصات ارائه شده در نیروگاهها نتایج حاصل از آزمایش اتصال کوتاه ناگهانی ارائه می گردد.
از جمله نکات محدودکننده اینگونه آزمایشها عدم دسترسی به پارامترهای مربـوط بـه محـور عرضـی، عـدم صرفه اقتصادی و قابلیت انجام آن در محل نیروگاهها و در تحت ولتاژ نامی بود. در حقیقت تـا قبـل از سـال
1983 روشهای دسترسی به پارامترهای مربوط به محور q در استانداردها مسکوت گذارده شده بود.
در طی سالهای 1960 الـی 1980 آزمایـشات گونـاگونی جهـت پاسـخگویی بـه سـؤالاتی از قبیـل اهمیـت پارامترهای مربوط به محور عرضی و همچنین درجه دقّت مورد لزوم برای پارامترهای ماشین و یا درجه مدل بکار رفته برای ماشین مطرح شده است. آزمایشات نیروگاه نورث فلیت2 در سال 1969 و تحقیقات انجام شده مؤسساتی چون EPRI, NPCC & Ontario-Hydro از این دسـتهانـد. ایـن مجموعـه فعالیـتهـا نتایجی از این قبیل را به همراه داشت:
در شبیه سازی دینامیکی رفتار ماشینهای الکتریکی، اطلاع دقیـق از پارامترهـای ماشـین بـه انـدازه درجه مدل انتخابی اهمیت دارد. این اهمیت در باب پارامترهای محور عرضی بارزتر است.
در تعیین پارامترهای ماشین همواره آزمایشاتی که منجر به تغییرات کوچک(بزرگ) در مقادیر ولتاژ و جریانهای ماشین گردند، اطلاعات مناسبی از پارامترها برای مطالعات مربوط بـه اغتـشاشات بـزرگ (کوچک) را در اختیار قرار نمیدهد.

7- Shervin 8- North Fleet
41
با توجه به این نکته پارامترها باید بسته به نوع مطالعه تصحیح و بهینه سازی شوند.
ارزش پارامترهای محور عرضی در شبیه سازی رفتار توربوژنراتورهای با روتـور یکپارچـه بـه حـدی است که انجام آزمایشهای جداگانه در این جهت راتوجیه میکند.
بدین ترتیب در سالهای بعد از 1980 آزمایشهای جدیدتری چون میرائی شار1 جایگاه ویژهای در حوزه تعیـین پارامترهای دینامیکی ماشینهای سنکرون پیدا کردند.
-2-3 انواع روشهای تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون:
به طور کلی آزمایشهای موجود در حوزه تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون را می توان به دو دسته :
روشهای کلاسیک
روشهای جدید
تقسیم بندی کرد. روشهای کلاسیک، آزمایشهایی محدود را تشکیل میدهند که عموماَ از نظر زمانی نیز، بـر روشهای جدید تقدم دارند. مهمترین معیارهای مطرح در انتخاب روشهای مورد استفاده عبارتنداز:
انجام آزمایش در آن کشور ممکن باشد و به ابزار پیچیده نیاز نداشته باشد.
استانداردهای معتبر آن را تایید کند.
با بکارگیری آن تعداد بیشتری از کمیتها را بتوان شناسایی کرد.
آن روش قادر به اندازهگیری پارامترهای محور عرضی نیز باشد.
-1-2-3 روشهای کلاسیک اندازهگیری پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون:
روشهای کلاسیک روشهایی محدود هستند که عموما قبل از دهه 80 میلادی ابداع شدهاند و بـا انجـام آنهـا تنها یک یا چند پارامتر شناسایی میشود. این روشها برروی هر ژنراتـوری قابـل اجـرا بـوده و بـه تجهیـزات پیشرفته و پیچیده نیاز ندارد. تغییرات این روشها در خلال این سالها عموما از جنس اصلاح روابط محاسـباتی میباشد. اغلب آنها استاندارد شدهاند، ولی متاسفانه با انجام هر یک از این آزمایشها تنهـا تعـداد محـدودی از پارامترها بدست میآیند. از نقاط ضعف این روشها مساله تعیین پارامترهای محور q اسـت. از معایـب عمـده دیگر بعضی از این روشها مخرب بودن آنهاست. با این شرایط مجوز استفاده از این روشها علیرغم اسـتاندارد بودن آنها صادر نمیگردد.
به عنوان نمونه آزمایش اتصال کوتاه سهفاز اگر چه نتایج خوبی را از جهت تعیین پارامترها در بر داشته باشد، به علت آثار مخرب الکتریکی و مکانیکی جبران ناپذیر آن چندان مورد توجـه نیـست. اغلـب کمیتهـایی کـه توسط آزمایشهای کلاسیک تعیین میشود بر پایه مدل استاندارد IEEE تبیین شـدهانـد بـا یـک سـیمپـیچ میرایی محور طولی و عرضی. بسیاری از این روشها در تعیین پارامترها برای مدلهایی از مرتبـه بـالاتر ناکـام خواهند بود.

9- dc decay
42
-2-2-3 روشهای جدید در تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون:
همگام با رشد سیستمهای کـامپیوتری، توسـعه تجهیـزات انـدارهگیـری و پدیـد آمـدن سیـستمهای هـوش مصنوعی، مجموعه جدیدی از روشها برای شناسایی پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون پدیـد آمدنـد.
بطور کلی در این روشها با اعمال ورودیهای مناسب در وضعیتهای متفاوت روتور(ایـستا یـا متحـرک) و ثبـت خروجیها، توابع انتقال ماشین شناسایی شده است. سپس با فرض یک مدل خاص بـرای ماشـین مـیتـوان پارامترهای ماشین را با روشهای مناسبی تخمین زد. اخیرا مدلهایی با مرتبه بالاتر نیز در اسـتانداردها مطـرح شدهاند. شناسایی پارامترهای دیگری که همگام با رشد درجه مدل مطرح شدهاند را صرفا میتوان با اسـتفاده از روشهای جدید تعیین پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون شناسایی کرد، اگر چه توانایی روشهای مذکور در تعیین این پارامترها متفاوت است. در مجموع روشهای جدید را میتوان تلاشـهایی بـرای دسـتیـابی بـه اهداف زیر دانست:
أ- دستیابی به روشهای بلادرنگ در تخمین پارامترها ب- استفاده از اطلاعات بهره برداری برای شناسایی پارامترها ت- شناسایی پارامترها با دقت هرچه بیشتر ث- تلاش در سادهسازی مکانیزم تخمین
به عنوان نمونه از مهمترین روشهای مطرح در این دسته به موارد زیر میتوان اشاره کرد: (1 روشهای بنا شده برپایه سیستمهای هوش مصنوعی:
(a تخمین پارامترهای دینامیکی با استفاده از شبکه عصبی (b تخمین پارامترهای دینامیکی با استفاده از الگوریتم ژنتیک
(2 روشهای بنا شده بر پایه تکنیکهای معادلات معادلات جزئی: (a تعیین پارامترها با استفاده از تکنیک اجزاء محدود
(3 شناسایی پارامترها ماشین سنکرون با استفاده از تست پاسخ فرکانسی
(4 شناسایی پارامترها با استفاده از دامنه وسیع تحریک
(5 شناسایی پارامترها با استفاده از اطلاعات تست باربرداری
(6 شناسایی پارامترها با استفاده از اطلاعات میرایی شار
(7 شناسایی پارامترها با اطلاعات بدست آمده از اغتشاشات بهره برداری (a تخمین پارامترها با استفاده از اغتشاشات بزرگ بهره برداری (b تخمین پارامترها با استفاده از اغتشاشات کوچک بهره برداری
عموم این روشها غیر مخرب بوده و نتایج خوبی را در تخمین پارامترها نشان داده اند. از نکات قابـل توجـه در این روشها توانایی آنها در تعیین پارامترهای محور عرضی علاوه بر محور طولی و همچنـین امکـان تخمـین پارامترها، متناظر مدلهایی با درجههای مختلف است. البته این به معنی توانایی برابر این روشها برای تخمین
43
و شناسایی پارامترها در جهات مختلف نیست. البته همه این روشـها در حـال تکامـل و بهبـود مـیباشـند و
بسیاری از آنها هنوز استاندارد نشدهاند.
44
فصل چهارم:

شناسایی بلادرنگ پارامترهای
دینامیکی ژنراتورهای سنکرون با
استفاده از رویتگر شبکه عصبی
45
-1-4 اصول کار شبکه های عصبی:
یکی از روشهای مشهور در حوزه هوش مصنوعی شبکه عصبی مصنوعی است. شبکههای عصبی مـصنوعی الهام گرفته از شبکه عصبی انسان هستند که توانایی بالایی در تقلید رفتار توابـع غیـر خطـی از خـود نـشان دادهاند. انسان با استفاده از تجربیاتی که از وقایع پیرامون خود دارد و ارتباطی که بین آن وقایع و عوامل مؤثر بر آنها برقرار میکند، نسبت به تخمین وقایع آتی بر پایه وضـعیت عوامـل مـؤثر اقـدام مـینمایـد. براسـاس تحلیلهای موجود شبکه عصبی مغز انسان از لایههای مختلفی تشکیل شده که لایه خـارجی آن(کـورتکس)
متصل به مجاری ورودی است. این ورودیها در انسان حواس او هستند. تجربیات ما به صورت تفاوت قوت و ضعف نقاط اتصال سلولهای عصبی به یکدیگر(سیناپسها) بروز مـیکنـد. هـر یـک از نـرونهـا پیونـدهای متعددی با سلولهای لایه بعد دارند.

شکل:1-4 طرح کلی سلول عصبی انسان
مسلم است که هرچه تعداد پیوندهای عرضی بیشتر باشد شبکه توانایی بیشتری در آموزش رفتـار توابـع غیـر خطی خواهد داشت.
-2-4 اصول کار شبکه عصبی تخمین گر پارامترها:
با درنظر گرفتن مبادی ذکر شده، مراحل شبیهسازی شبکههای عصبی بدین صورت خواهد بود:
ساخت نرون مصنوعی
ساختاربندی آن در قالب لایههای مختلف
تهیه بانک اطلاعات لازم برای آموزش شبکه عصبی
آموزش شبکه عصبی
تست شبکه
46

شکل :2-4 شکل کلی سلول عصبی مصنوعی
لایههای شبکه عصبی را به سه دسته لایه ورودی، لایه خروجی، و لایه (لایههای) مخفی تقسیم مـیکننـد.
تعداد عناصر لایه ورودی و خروجی باید برابر تعداد ورودی، خروجیهای در نظـر گرفتـه شـده بـرای شـبکه باشند. افزایش تعداد لایههای مخفی در شبکه عصبی دو اثر متضاد را به همراه دارد. از یک طرف تقلیـد هـر چه بهتر رفتار هر تابع غیر خطی را امکان پذیر می سـازد و از طـرف دیگـر مـشکلات شـبیه سـازی و مـدت آموزش را افزایش میدهد. در عمل باید بسته به شرایط، بین این دو عامل بهینهسازی شود. در عمل در طـی تحقیقات متعدد انجام شده شبکه عصبی با یک لایه مخفی به عنوان حالت بهینه مطرح شده است.

شکل:3-4 ساختار شبکه عصبی توسعه یافته
همانگونه که پیشتر مطرح شد تعداد نرونهای لایه خروجی شبکه عصبی برابـر تعـداد خروجـیهـای در نظـر گرفته شده برای آن شبکه است. در این طرح، شبکه عصبی با یک خروجی در نظر گرفته شده است. بنابراین برای تخمین هر یک از پارامترهای مورد نظر باید یک شبکه مستقل تـشکیل شـده، آمـوزش دیـده و مـورد استفاده قرار گیرد. این روش اگرچه مشکلاتی را در تشکیل و آموزش شبکههای متعدد به همـراه دارد لـیکن گامی در جهت دستیابی به حداکثر قابلیت شبکههای عصبی در تخمین پارامترهـای دینـامیکی ژنراتورهـای سنکرون بر اساس دادههای بهرهبرداری است. همانگونه که همواره بهینهسازیهای تک هدفه نتایج بهتـری از جهت دستیابی به نتیجه مورد نظر دارند، با توجه به تشابه ساختاری این معنی در باب شـبکههـای عـصبی نیز صادق است. تعداد نرونهای لایه ورودی نیز برابر تعداد ورودیهای در نظر گرفته شده برای شبکه عـصبی
47
است. تعداد شش ورودی برای شبکه مورد نظر در نظر گرفته شده است. تعداد ورودیها در این طرح با توجه به مجموعه پارامترهای قابل اندازهگیری در خروجی ژنراتورهای سنکرون انتخاب شده است. البته انتخـاب و ترتیب آرایش این پارامترها برپایه رؤیت پذیری پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون در رفتار دینـامیکی آن شکل گرفته است. این بحث در طی مطالعات پیشین انجام شـده در مرکـز مطالعـات دینامیـک ایـران مـورد بررسی قرار گرفته است.
-1-2-4 دادههای آموزشی و آموزش شبکه عصبی تخمینگر:
از نکات بسیار مهم در تشکیل شبکه عصبی مـصنوعی، بانـک اطلاعـات آموزشـی مـورد اسـتفاده اسـت. در تجربیات گذشته که در حوزه استفاده از شبکههای عصبی مصنوعی مطرح است، گاه اصلاح مکانیزم تهیـه و تغییر دامنه دادههای آموزشی، یک شبکه عصبی با نتایج ضعیف را به شبکهای بـا نتـایج قابـل قبـول تبـدیل کرده است. شاید بتوان مهمترین نکته در گردآوری اطلاعات آموزشـی را شـمول و فراگیـری آن نـسبت بـه حالتهای مختلف رفتاری مطرح در حوزه مورد نظر دانست. اگرچه این شمول را نباید با بزرگی ابعـاد اشـتباه گرفت. عامل مهم نگاه ریشهای و بنیادین به حالات مطرح در آن حوزه است. از آنجا که این شبکه بر آنـست تا بر پایه اطلاعات بهرهبرداری نسبت به تخمین پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون اقدام نماید، لـذا بایـد بانک اطلاعات لازم برای آموزش شبکه عصبی در این حوزه فراهم شود. مجموعه اغتـشاشاتی کـه در طـی بهرهبرداری از ژنراتورها رخ میدهد را میتوان به سه دسته عمده تقسیم کرد:
اغتشاشاتی که در حوزه تحریک رخ می دهند
اغتشاشاتی که در حوزه توان ورودی رخ میدهند
اغتشاشاتی که در شبکه تحت تغذیه رخ میدهند
بدین ترتیب از هر یک از این حوزههای سهگانه یک نمونه شایع به عنوان نماینده آن گروه بـدین ترتیـب در
نظر گرفته شده است:
تغییر ناگهانی %10 در تحریک ژنراتور
تغییر ناگهانی %10 در توان ورودی ژنراتور
وقوع اتصال کوتاه سهفاز 10-5)میلی ثانیه) در خروجی ژنراتور
48

شکل :4-4 شکل کلی روش تهیه اطلاعات بهرهبرداری ژنراتورهای سنکرون
(برای آموزش و تست شبکه عصبی)
60 مجموعه از مقادیر نمونه پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون به عنوان مقـادیر پایـه در تـشکیل بانـک اطلاعات آموزشی شبکه عصبی در نظر گرفته شده است. این مجموعه از دادههایی مربوط به:
واحدهای بخاری- فسیلی
واحدهای بخاری-فسیلی با پیوند عرضی
واحدهای بخاری- هستهای
واحدهای آبی
واحدهای با توربین احتراقی
تشکیل شده است. برای هر مجموعه از این پارامترها دو گام افزایشی و دو مرحله کاهش در نظر گرفته شده
است. هر یک از این مراحل تغییرات %10 پارامترها را بهمراه خواهد داشت. مجموعه نهایی دربرگیرنـده 225
مجموعه از مقادیر نمونه پارامترهای دینامیکی ژنراتور سنکرون میباشد. مجموعه یک ژنراتور متصل به شین
بینهایت برای شبیه سازی رفتار ژنراتور سنکرون در نظر گرفته شده است. برای این که آثـار تفـاوت سـاختار
شبکه در رفتار ژنراتور نیز لحاظ شده باشد در هر مرحله از شبیهسازی بصورت همگام با تغییرات پارامترهـای
ژنراتور، تغییراتی در حوزه پارامترهای شبکه نیز در نظر گرفته شده است. در هر دوره شبیه سازی از خروجـی
ژنراتور 1000 نمونهگیری با فاصله زمانیهایی برابر0,01 ثانیه بعمل آمده است. 20 نمونه از اندازهگیری های
انجام شده و پارامترهای متناظر با آن به عنـوان مجموعـه اطلاعـات آموزشـی در نظـر گرفتـه شـده اسـت.
نمونههای منتخب از میان اندازهگیریهای انجام شده با گامهای متغیر و قابل کنترل گزینش شـدهانـد، ایـن
رویکرد امکان تهیه تصویری بهتر از رفتار دینامیکی ژنراتور سنکرون در قبال یک اغتـشاش را بـا رعایـت دو
مشخصه حداقل حجم اطلاعات و حفظ حداکثر مشخصات رفتاری فراهم میآورد.
49

شکل:5-4 آلگوریتم آموزش شبکه عصبی
آموزش شبکه بر پایه الگوریتم پسانتشار و با استفاده از راهبرد مارکوئیس_لونبرگ انجام شده است. برای هر یک از انواع سهگانه اغتشاشات ذکر شده بانک اطلاعات آموزشی مستقلی در نظـر گرفتـه شـده اسـت. ایـن روش امکان مقایسه بین نتایج اخذ شده در قبال هر یک از انواع اغتشاشات را فـراهم مـیآورد. ایـن راهبـرد امکان مقایسه درجه قابلیت اطمینان نتایج حاصل از تخمین پارامترهای گوناگون در قبال اغتشاشات مختلـف را نیز فراهم میĤورد.
-2-2-4 تست شبکه عصبی تخمینگر:
تست شبکه عصبی با استفاده از اطلاعات بهره برداری که در مجموعه آموزشی لحـاظ نـشده، شـکل گرفتـه است. بدین ترتیب تصویر واقعگرایانهتری از قابلیتهای شبکه مذکور خواهیم داشت. برای تحقق این معنـی اطلاعات مربوط به 75 ژنراتور سنکرون متفاوت با نمونه های مطـرح شـده در مجموعـه آموزشـی، دادههـای حاصل از اندازهگیریهای بعمل آمده در قبال رفتار دینامیکی آنهـا و مقـادیر حقیقـی پارامترهـای دینـامیکی متناظر با آن به عنوان مجموعه دادههای تست شبکه عصبی در نظر گرفته شده است. طرح کلی روش تست و بهرهبرداری شبکه عصبی مذکور در شکل4-6 بیان شده است. هریک از مراحـل آمـوزش و تـست شـبکه عصبی تخمینگر با مشخصات ذکر شده در قبال سه اغتشاش نمونه مطرح در نظر گرفته شده است.
50

شکل:6-4 طرح کلی روش تست و بهرهبرداری از شبکه عصبی
-3-4 نتایج:
مجموعه نتایج در سه بخش سازماندهی شده است. هربخش در برگیرنده نتایج آموزش و تست شبکه عصبی بر پایه یکی از انواع سهگانه اغتشاش میباشد. این طریقه بررسی امکان مقایسه بهتر نتایج را فراهم سـاخته، شاهدی بر رؤیت پذیری پارامترهای دینامیکی ژنراتورهای سنکرون در ازای اغتشاشات مختلف مـیباشـد. از طرف دیگر بررسی مقایسهای نتایج درجه دقـت شـبکه عـصبی در تخمـین پارامترهـای دینـامیکی بـر پایـه اطلاعات مختلف بهرهبرداری را نیز بیان میکند. برداشتهای مقایسهای امکان تعیین بهتر قابلیتهای شبکه عصبی را بدور از آثار ناشی از الگوی آموزشی فراهم میآورد، زیرا ابعاد و مکانیزم تشکیل مجموعـه آموزشـی در تخمین همه این پارامترها مشابه بوده است.
برای بررسی رفتار هر شبکه عصبی دو معیار اصلی دامنه و توزیع فراوانی خطا در نظر گرفتـه شـده اسـت. در تحلیل بر اساس توزیع فراوانی خطا، درصد فراوانی غالب و دامنه خطای متناظر با آن بیان شدهاند. با توجه به حجم زیاد مجموعه نتایج، چند نمونه از شبکههای تخمینگر و دادههای بدست آمده از طریق آنها در مرحلـه آموزش و تست ارائه شده است. این مجموعه به سه حوزه آموزش و تست بر اساس اطلاعـات بهـرهبـرداری شکل گرفته برپایه تغییر ناگهانی تحریک، تغییر ناگهانی تـوان ورودی و اغتـشاش حـوزه شـبکه متـصل بـه ژنراتور تقسیم شده است. برای فراهم سازی امکان مقایسه بیشتر، نتایج متناظر هر پارامترکه با استفاده از هر یک از بانکهای اطلاعاتی سهگانه مذکور بدست آمده اسـت در اختیـار خواننـده محتـرم قـرار گرفتـه اسـت.
پارامترهای دینامیکی مطرح برای ژنراتورهای سنکرون _در نگاه اشتراکی بین انواع مختلف آن _کـه مـا بـه تخمین آنها همت گماشته ایم مجموعهای بدین صورت را تشکیل خواهد داد:
51
جدول( (1-4 ردیف نام پارامتر مشخصه واحد
1 راکتانس سنکرون محور d Xd pu
2 راکتانس حالت گذرا محور d Xd' Pu
3 راکتانس فوق گذرا محور d Xd" Pu
4 راکتانس سنکرون محور q Xq pu
5 راکتانس فوق گذرا محور q Xq" Pu
6 راکتانس پوتیه Xl pu
7 ثابت زمانی محور d در دوره گذرا Td' s
8 ثابت زمانی محور d در دوره فوق گذرا Td" s
9 ثابت زمانی محور q در دوره فوق گذرا Tq" s
10 ثابت اینرسی H s
52
-1-3-4 نمونههایی از نتایج شبکه عصبی تخمینگر:
پارامتر مورد تخمین: X"d
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی تحریک

شکل :7-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین xd"

شکل :8-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
53

شکل :9-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :10-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd"
54

شکل :11-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل :12-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
55
پارامتر مورد تخمین: X"d
اغتشاش مورد استفاده: وقوع اتصال کوتاه در شبکه متصل به ژنراتور

شکل :13-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xd"

شکل :14-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
56

شکل :15-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :16-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd"
57

شکل :17-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل :18-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
58
پارامتر مورد تخمین: X"d
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی توان ورودی

شکل :19-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xd"

شکل:20-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
59

شکل:21-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش

شکل :22-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xd"
60

شکل :23-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل:24-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
61
پارامتر مورد تخمین: X"q
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی تحریک

شکل :25-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین xq"

شکل :26-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
62

شکل :27-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :28-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xq"
63

شکل :29-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :30-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش
64
پارامتر مورد تخمین: X"q
اغتشاش مورد استفاده: وقوع اتصال کوتاه در شبکه متصل به ژنراتور

شکل :31-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xq"

شکل :32-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
65

شکل :33-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :34-4 نمودار خروجی شبکه عصبی تحت تست برای تخمین xq"
66

شکل :35-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل :36-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
67
پارامتر مورد تخمین: X"q
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی توان ورودی

شکل :37-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین xq"

شکل :38-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
68

شکل :39-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :40-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین xq"
69

شکل :41-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل:42-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
70
پارامتر مورد تخمین: T"d
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی تحریک

شکل :43-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند برای تخمین Td"

شکل :44-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
71

شکل :45-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :46-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td"
72

شکل :47-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :48-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش
73
پارامتر مورد تخمین: T"d
اغتشاش مورد استفاده: وقوع اتصال کوتاه در شبکه متصل به ژنراتور

شکل :49-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Td"

شکل:50-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
74

شکل:51-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش

شکل :52-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td"
75

شکل :53-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل :54-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
76
پارامتر مورد تخمین: T"d
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی توان ورودی

شکل :55-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Td"

شکل :56-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
77

شکل :57-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :58-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Td"
78

شکل :59-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل:60-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
79
پارامتر مورد تخمین: T"q
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی تحریک

شکل :61-4 نمودار خروجی شبکه عصبی درفرایند آموزش برای تخمین Tq"

شکل :62-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
80

شکل :63-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :64-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Tq"
81

شکل :65-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :66-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش
82
پارامتر مورد تخمین: T"q
اغتشاش مورد استفاده: وقوع اتصال کوتاه در شبکه متصل به ژنراتور

شکل :67-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Tq"

.
شکل:68-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
83

شکل:69-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحلهآموزش

شکل :70-4 نمودار خروجی شبکه عصبی تحت تست برای تخمین Tq"
84

شکل :71-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل :72-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
85
پارامتر مورد تخمین: T"q
اغتشاش مورد استفاده: تغییر ناگهانی توان ورودی

شکل :73-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند آموزش برای تخمین Tq"


شکل :74-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله آموزش
86

شکل :75-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله آموزش

شکل :76-4 نمودار خروجی شبکه عصبی در فرایند تست برای تخمین Tq"
87

شکل :77-4 هیستوگرام خطای شبکه عصبی در مرحله تست

شکل:78-4 نمودار خطای تخمین شبکه عصبی در مرحله تست
88
-2-3-4 بررسی تحلیلی نتایج:
در طی این پروژه، شبیه سازیهای مربوطه در جهت تخمین کلیه پارامترهای مذکور انجام شده و بـر اسـاس اغتشاش بکار گرفته شده در تهیه دادههای بهرهبرداری تقسیم بندی و مقایسه شـده اسـت. بررسـی تحلیلـی نتایج در قالب شاخصبندیهای زیر ارائه شده است:
.1 بررسی مقایسهای رفتار شبکه عصبی تخمینگر در دوره آموزش:
.A تحلیل نتایج بدست آمده بر پایه توزیع فراوانی خطا:
این بررسی بر پایه توزیع فراوانی خطای شبکه عصبی تخمینگر در مرحلـه آمـوزش، شـکل گرفتـه است. در مسیر تخمین هر یک از پارامترها نتایج سهگانه بدست آمده به ترتیب بر اساس برازندگی از دیدگاه حداقل خطا مرتب شده است. این نتایج برپایه اغتشاش متناظر با آنها نام گذاری و در جـدول
2-4 جای گرفتهاند.
.B تحلیل نتایج بدست آمده بر پایه حداکثر دامنه خطا:
نتایج سهگانه بدست آمده در تخمین هریک از پارامترها بر اساس شـاخص حـداکثر خطـا ارزیـابی و اولویت بندی شدهاند. نتایج این تحلیل به ترتیب بیان شده در گام قبل نامگذاری و در قالـب جـدول
3-4 در اختیار قرار گرفته است.
.2 بررسی مقایسهای رفتار شبکه عصبی تخمینگر در دوره تست:
.A تحلیل نتایج بدست آمده بر پایه توزیع فراوانی خطا:
این بررسی بر پایه توزیع فراوانی خطای شبکه عصبی تخمینگر در مرحله تست، شکل گرفته است.
در مسیر تخمین هر یک از پارامترها، نتایج سهگانه بدست آمده بر اساس برازندگی از دیدگاه حداقل خطا ترتیب یافته است. این نتایج برپایه اغتشاش متناظر با آنها نام گـذاری و در جـدول 2-4 جـای گرفتهاند. به علّت اهمیت خاص نتایج حاصل در این بخش، علاوه بر تحلیلهای فوق شاخص خطای متناظر با فراوانی غالب و درصد فراوانی مربوطه در بهترین حالت نیز ارزیابی و در جدول 2-4 ارائـه شده است.
.B تحلیل نتایج بدست آمده بر پایه حداکثر دامنه خطا:
89
نتایج سهگانه بدست آمده در تخمین هریک از پارامترها بر اساس شاخص حداکثر خطا ارزیابی و بـر اساس برازندگی مرتب شده است. نتایج این تحلیل به همان صورت نامگذاری و در جدول 3-4 ارائه شده است.
درباب عملکرد شبکه عصبی در تخمین :Xd
با مقایسه نتایج بدست آمده با استفاده اغتشاشات مختلف هیستوگرام خطای شبکه در مرحله آموزش بهتـرین توزیع فراوانی را در وقوع قبال اتصال کوتاه در ترمینال ژنراتور نشان میدهـد نتـایج حاصـله بـر پایـه تغییـر ناگهانی تحریک و تغییر توان ورودی در مراتب بعدی قرار میگیرند.
از نظر دامنه خطا نیز در این مرحله بهترین نتایج به ترتیب در قبال نتایج حاصله از وقوع اتصال کوتاه, تغییـر توان ورودی و تغییر ناگهانی تحریک شکل گرفته اند.
در مرحله تست بهترین توزیع فراوانی در مرحله اول مربوط به نتـایج حاصـل از تغییـر ناگهـانی تحریـک، در مرحله دوم مربوط به نتایج حاصله بر پایه وقوع اتصال کوتاه و نهایتًا از تغییر توان ورودی بدست میآید.
کمترین دامنه خطا به ترتیب متعلق به تخمین برپایه نتایج حاصل از وقوع اتصال کوتاه، تغییر تـوان ورودی و نهایتًا تغییر تحریک میباشد.
در مرحله تست محدودترین دامنه خطا مربوط به وقوع اتصال کوتاه است. نتایج حاصل از تغییر تـوان ورودی و تغییر ناگهانی تحریک در مراتب بعدی قرار دارند.
%73,3 از نتایج دارای خطای کمتر از %9,2 دامنه تغییرات Xd هستند.
درباب عملکرد شبکه عصبی در تخمین :X'd
هیستوگرام خطای شبکه در مرحله آموزش نتایجی بدین ترتیب را در بر داشته است: در مرحلـه اول بهتـرین نتایج همراستا با تغییر ناگهانی تحریک شکل گرفته است، در مرحله دوم با تغییـر تـوان ورودی و در مرحلـه سوم با استفاده از وقوع اتصال کوتاه در خروجی ژنراتور.
کمتریم دامنه خطا در مرحله آموزش مربوط به وقوع اتصال کوتاه در ترمینال ژنراتور و در مرحله دوم و سـوم
مربوط به تغییر ناگهانی تحریک و توان ورودی ژنراتور میباشد.
در مرحله تست نمودار خطای شبکه نتایج مشابهی را در قبال اغتشاشهای سهگانه بجای گذاشته است و بـه سختی میتوان بین آنها تمایز قائل شد. شاید بتوان نتایج مربوط به تغییر توان ورودی، و در گامهـای بعـدی مربوط به تغییر ناگهانی تحریک و وقوع اتصال کوتاه در خروجی ژنراتور دانست.
90
کمترین دامنه خطا در این مرحله بترتیب مربوط به تغییر ناگهانی تحریک، وقوع اتصال کوتـاه و تغییـر تـوان ورودی میباشد.
%70 نتایج دارای خطای کمتر از %8,9 دامنه تغییرات X'd میباشند.
درباب عملکرد شبکه عصبی در تخمین :X"d
نمودارهای بدست آمده در مرحله آموزش از دیدگاه توزیع فراوانی خطا بهترین نتایج را متناظر با وقوع اتصال کوتاه در ترمینال ژنراتور و در مراحل بعدی همراستا با تغییر توان ورودی و تغییر تحریک، نـشان مـیدهنـد.
اگرچه دو مورد اخیر نتایج مشابهی را نشان میدهند و به سختی میتوان بین آنها تفاوت قائل شد.

projct-fi

( 3 - 1 روش کار و تحقیق 11
فصل دوم : رابطه تلفات و افت ولتاژ در تجهیزات با ولتاژکاری و ارائه تابع هزینه 13
.1-2 مقدمه 14
.2-2 تعاریف و ضرایب کاربردی 15
.3-2 اجزاء تلفات و رابطه آنها با سطح ولتاژ 16
.4-2 اجزاء موثر درافت ولتاژ و رابطه آنها با ولتاژ کاری 26
2ـ.5 ارائه توابع هزینه با در نظر گرفتن ضوابط اقتصادی 30
2ـ.6 نتیجه گیری 33
فصل سوم : شبکه های توزیع برق با ولتاژمیانی 34
.1-3 مقدمه 35
.2-3 شبکه نوع اول 36
.1-2-3 بررسی تلفات شبکه نوع اول 37
.2-2-3 بررسی افت ولتاژ شبکه نوع اول 43
.3-3 شبکه نوع دوم 48
.1-3-3 بررسی تلفات شبکه نوع دوم 49
.2-3-3 بررسی افت ولتاژ شبکه نوع دوم 52
.4-3 شبکه نوع سوم 56
.1-4-3 بررسی افت ولتاژ شبکه نوع سوم 58
.2-4-3 بررسی تلفات شبکه نوع سوم 59
.5-3 شبکه نوع چهارم 62
.1-5-3 بررسی افت ولتاژ شبکه نوع چهارم 63
.2-5-3 بررسی تلفات شبکه نوع چهارم 66
.6-3 مقایسه شبکه نوع دوم و سوم 68
.7-3 نتیجه گیری 69
فصل چهارم : تجهیزات سیستم توزیع با ولتاژمیانی 71
.1-4 مقدمه 72
.2-4 تجهیزات سیستم توزیع مرسوم 73
۵
فهرست مطالب عنوان مطالب شماره صفحه
.3-4 تجهیزات سیستم توزیع با ولتاژ میانی 78
.4-4 جداول هزینه سیستم توزیع با ولتاژ میانی و فشار ضعیف 86
.5-4 نتیجه گیری 88
فصل پنجم : انتخاب سطح ولتاژمیانی بهینه 89
5ـ.1 مقدمه 90
5ـ.2 تعریف سطح ولتاژ میانی و بررسی استانداردهای مختلف 91
5ـ.3 بررسی هزینه تجهیزات متأثراز سطح ولتاژ و ارائه جداول و توابع 93
5ـ.4 بررسی تلفات تجهیزات خط متأثر از سطح ولتاژ میانی 100
5ـ.5 انتخاب سطح ولتاژ میانی مناسب برای شبکههای نوع اول ، دوم ، سوم 102
5ـ.6 انتخاب سطح ولتاژ میانی برای شبکه نوع چهارم 106
.7-5 نتیجه گیری 109
فصل ششم : حریم خطوط هوایی شبکه های توزیع با ولتاژ میانی 110
6ـ.1 مقدمه 111
6ـ.2 طبقه بندی سطوح ولتاژ میانی جهت تعیین حریم 112
6ـ.3 تعاریف 112
6ـ.4 حریم خط هوایی از ریل راهآهن 114
6ـ. 5 حریم راهها 114
6ـ.6 حریم خطوط مخابرات و تلفن 115
6ـ.7 حریم خطوط نفت و گاز 116
6ـ. 8 حریم دو خط انتقال با ولتاژ مختلف 116
6ـ.9 فاصله آزاد سیمها از ساختمان و ابنیه 117
.10-6 فواصل مجاز هادیها از یکدیگر 118
.11-6 نتیجه گیری 119
فصل هفتم : انتخاب شبکه نمونه واقعی و پیاده سازی شبکه ولتاژ میانی 120
.1-7 مقدمه 121
.2-7 پیادهسازی شبکه ولتاژ میانی نوع اول روی شبکه نمونه واقعی 122
7ـ.3 شبکه نمونه واقعی برای شبکه ولتاژ میانی نوع دوم 130
7ـ.4 شبکه نمونه واقعی برای شبکه ولتاژ میانی نوع چهارم 133
7ـ. 5 بررسی افت ولتاژروی شبکه های نمونه 136
۶
فهرست مطالب عنوان مطالب شماره صفحه
فصل هشتم : نتیجهگیری و پیشنهادات 139
نتیجهگیری 140
پیشنهادات 142
منابع ومĤخذ 143
فهرست منابع فارسی 144
فهرست منابع لاتین 145
سایتهای اطلاع رسانی 146
چکیده انگلیسی 147
٧
فهرست جدول ها عنوان شماره صفحه
: 1-1 ولتاژهای میانی و فرکانس تغذیه در تعدادی از کشورها 7
: 1-4 لیست تجهیزات سیستم توزیع مرسوم 86
: 2-4 لیست تجهیزات سیستم توزیع با ولتاژمیانی نوع اول 87
: 3-4 لیست تجهیزات شبکه نوع چهارم 88
: 1-5 ولتاژهای نامی سیستم در استانداردIEEE std 141 91
: 2-5 سطوح ولتاژ در رده زیر1kVدر استانداردIEC 38 92
: 3-5 سطوح ولتاژ بین35 kV تا 1kVدر استانداردIEC 38 92
: 4-5 سطوح ولتاژ در استاندارد کانادا 92
: 5-5 تجهیزات خط ولتاژ میانی متأثر از ولتاژ خط باسیم هوایی یا کابل خودنگهدار 99
: 6-5 لیست تجهیزات مربوط به ترانس سه فاز و تکفاز مشترک بین مصرفکنندگان 100
: 7-5 لیست تجهیزات مربوط به ترانس تکفاز نصب در محل مشترکین 100
: 8-5 تلفات مربوط به المانهای متأثرازولتاژ شبکه 101
: 9-5 تلفات وافت ولتاژ درخط با سیم هوایی به طول 1 کیلومتر 103
: 10-5 تلفات وافت ولتاژ درخط با کابل خودنگهدار به طول 1 کیلومتر 104
: 11-5 تلفات وافت ولتاژ در کابل زمینی از پست تا خط به طول 70 متر 104
: 12-5 هزینه احداث خط با سیم هوایی به طول 1 کیلومتربرحسب 104
: 13-5 هزینه احداث خط با کابل خود نگهدار به طول 1 کیلومتر بر حسب 104
: 14-5 هزینه کل ناشی از تلفات و احداث خط با سیم هوایی 105
: 15-5 هزینه کل ناشی از تلفات و احداث خط با کابل خودنگهدار 105
: 16-5 فاصله بین هر هادی با بدنه تیر و اتریه 106
: 17-5 فاصله مجاز عایقی بین هادیهای خط 107
: 1-6 حریم خطوط توزیع وزارت نیرو 113
: 2-6 حریم مربوط به جاده ها وراهها 114
: 3-6 حداقل ارتفاع سیم ( فاصله مجاز قائم هادیها ) از سطح جاده 115
: 4-6 فاصله عمودی دو خط انتقال با ولتاژ مختلف 116
: 5-6 فاصله مجازبین هادیهای خط برای سطوح ولتاژمیانی 118
: 6-6 فاصله مجازهر هادی خط ازبدنه برای سطوح ولتاژمیانی 119
: 1-7 جدول تلفات توان درخط برای نقاط مختلف نصب ترانس در شبکه نوع اول 126
: 2-7 جدول مقایسه تلفات وهزینه برای مکان وظرفیت نهایی ترانسها 127
: 3-7 لیست تجهیزات محذوف از شبکه توزیع فشار ضعیف و هزینه مربوطه 128
: 4-7 لیست تجهیزات و هزینه شبکه ولتاژ میانی 127
: 5-7 هزینه احداث خط برای ولتاژ میانی6/6 kV 130
٨
فهرست جدول ها عنوان شماره صفحه
6-7 : هزینه احداث خط فشار متوسط20kV 131
7-7 : تلفات توان خط, برای نقاط مختلف نصب ترانس شبکه نوع چهارم 135
: 8-7 ارزش آتی هزینه تلفات و احداث برای هر یک از حالات ترانس گذاریC 135
: 9-7 مقایسه درصد افت ولتاژ برای شبکه ولتاژ میانی وفشارضعیف 136
: 10-7 مقایسه درصد افت ولتاژدر شبکه نوع دوم وفشار متوسط20 کیلوولت 137
: 11-7 مقایسه درصد افت ولتاژدرشبکه نوع چهارم برای نصب ترانس تکفازدرمحل مشترکین 137
: 12-7 مقایسه درصدافت ولتاژدرشبکه نوع چهارم برای انشعاب ترانس سه فاز 138
٩
فهرست شکل ها عنوان شماره صفحه
: 1-1 سیستم تکفاز تک سیمه استرالیا 8
: 2-1 سیستم تکفاز تک سیمه برزیلی 9
: 3-1 سیستم توزیع1 kV در نپال 10
: 1-2 انشعاب ترانس سه فاز از خط 23
: 2-2 انشعاب ترانس تکفاز از خط 24
: 3-2 فیدر شعاعی ساده 29
: 1-3 دیاگرام تک خطی شبکه نوع اول 36
: 2-3 دیاگرام تک خطی شبکه نوع اول جهت محاسبه تلفات کل شبکه 37
: 3-3 دیاگرام تک خطی جهت مقایسه تلفات خط فشار میانی وفشارضعیف 38
: 4-3 دیاگرام تک خطی جهت محاسبه افت ولتاژ 44
: 5-3 دیاگرام تک خطی جهت مقایسه افت ولتاژ شبکه ولتاژمیانی و فشارمتوسط 46
: 6-3 دیاگرام تک خطی شبکه نوع دوم 48
: 7-3 دیاگرام تک خطی جهت بررسی تلفات شبکه نوع دوم 49
: 8-3 دیاگرام تک خطی شبکه نوع دوم جهت بررسی افت ولتاژ 52
: 9-3 دیاگرام تک خطی جهت مقایسه شبکه ولتاژمیانی وفشارضعیف 55
: 10-3 شبکه ولتاژ میانی نوع سوم 56
: 11-3 امپدانس از دید اولیه ترانس 58
: 12-3 دیاگرام تک خطی شبکه نوع چهارم 63
: 1-6 فاصله آزاد سیمها از ساختمان و ابنیه 117
: 1-7 شبکه توزیع فشار ضعیف شهرک کشت وصنعت مغان 123
: 2-7 محل اولیه نصب ترانسها در شبکه نمونه برای شبکه نوع اول 125
: 3-7 فیدر خروجی پست20 کیلوولت طاووسیه غرب تهران 132
: 4-7 شبکه نمونه برای شبکه نوع چهارم 133
١٠
چکیده :
در سیستم توزیع ایران ازدو سطح ولتاژ400V و 20kV جهت توزیع انرژی بـرق بـین مـشترکین اسـتفاده می شود. استفاده ازاین دوسطح ولتاژ به تنهایی, باعث گسترش بیشترشبکه 20kV شده وهزینـه احـداث زیادی را تحمیل می کند. از طرفی گسترش شبکه 400V نیزباعث تلفات وافت ولتاژ بیـشتر در سیـستم توزیع معمول می شود.
دراین پروژه سطوح ولتاژاستاندارد مورد تأیید وزارت نیرو بین دوسطح ولتاژ مذکور انتخـاب و سـطوح ولتاژ استاندارد انتخابی به دو رده فشار ضعیف وفشار میانی تقسیم شده اند. با توجـه بـه دو رده ولتـاژی,
برای هرکدام شبکه توزیع متناسب با سطح ولتاژ آن ارائه شده اسـت. کـه شـبکه هـای نـوع اول , دوم و سوم برای رده فشارمیانی وشبکه نوع چهارم برای رده فشار ضعیف درنظرگرفته شده است. که هرکـدام از نظرتلفات وافت ولتاژ با سیستم توزیع معمول مقایسه شـده وروابـط لازم جهـت طراحـی بهینـه شـبکه ولتاژ میانی ارائه شده است. ازبین سطوح ولتاژ استاندارد انتخابی برای هر رده وبرای هرنوع شـبکه ارائـه شده , سطح ولتاژمیانی بهینه ازنظر کمترین مجمـوع ارزش آتـی هزینـه تلفـات واحـداث انتخـاب شـده است. استفاده از سطح ولتاژمیـانی درشـبکه توزیـع فعلـی باعـث کـاهش طـول شـبکه 20kV ونیزتعـداد پستهای زمینی فشارمتوسط خواهد شد. ازطرفی هزینه ناشی ازتلفات نیز بدلیل کاهش طول شـبکه فـشار ضعیف , کاهش می یابد. باتوجه به بررسیهای انجام شده سطح ولتاژ 6/6 kV به عنوان سطح ولتاژ بهینـه برای شبکه های نوع اول , دوم وسوم و سطح ولتاژ 1 kV برای شبکه نوع چهارم انتخاب شده انـد. پـس ازانتخاب این دوسطح ولتاژ, انواع شبکه ولتاژمیانی روی شبکه نمونه واقعـی, پیـاده سـازی شـده ونتـایج لازم بدست آمده است.
١
مقدمه :
در سیستم توزیع معمول , پستهای فوق توزیع از طریق شبکه فشار متوسط20kV پستهای فشار متوسط واقع در سطح منطقه را تغذیه میکنند. این پستهابا تبدیل سـطح ولتـاژ فـشار متوسـط بـه فـشار ضـعیف ، انرژی بـرق را بـا سـطح ولتـاژ قابـل اسـتفاده در اختیـار مـصرفکننـدههـا قـرار مـیدهنـد. در برخـی از مناطق, اغلب در حواشی شهرها و مناطق روستایی مستقیماً از سطح ولتاژ فشار متوسط استفاده شده و در نقاط بار ترانسهای 20 / 0/4 kV تعبیه و مصرفکنندگان تغذیه میشوند.
انتخاب سطح ولتاژ برای یک خط به پارامترهای مختلفی وابسته است که از جمله آنها میتوان بـه طـول فیدر ، قدرت انتقالی ، هزینه احداث ، تلفات ، حریم و غیره اشاره نمود. در صورتی کـه از سـطح ولتـاژ بالاتری استفاده شود ظرفیت آزاد اضافی در خطوط ایجاد خواهد شد. که در اینـصورت هزینـه اضـافی برای احداث ظرفیت آزاد خط پرداخت می شود. از طرفی اگر این سطح ولتاژ نـسبت بـه طـول فیـدر و قدرت انتقالی آن پایین تر از حد استاندارد انتخاب شودتلفات و افـت ولتـاژ بیـشتر و حتـی بـیش از حـد مجاز خواهد بود. که ارزشآتی تلفات احتمالاً بیشتر از هزینه احداث اضافی خواهد بود که باید صـرف احداث خط با سطح ولتاژ بالاتر میشد.
در طراحی سیستم توزیع پس از برآورد بار و تعیین مراکز چگـالی بـار ، عمـل جایـابی پـستهای 20kV
صورت میگیرد. پس از آن از طریق کابل زمینی یا خط هوایی فشارمتوسط این پستها تغذیه می شـوند.
که پس ازتبدیل یکباره سطح ولتاژ فشار متوسط به فشارضعیف انرژی برق دراختیار مصرف کننده گان قرار میگیرد.اما سوالی که اینجا مطرح میشود این است که اگرازیک سطح ولتاژ بین400V و 20 kV
استفاده شودچه اتفاقی میافتد. به عبارتی دیگر بـه جـای اینکـه از فیـدرهای 20kV بـا طـول نـسبتاً زیـاد استفاده شود از یک سطح ولتاژمیانی بین 400V و 20kV اسـتفاده کـرده و بـدین ترتیـب هزینـه شـبکه
20kV و همچنین طول آنرا کاهش داده و این سطح ولتاژ میانی تا نزدیکتـرین نقطـه بـه بارهـای انتهـایی منتقــل شــود در ایــن صــورت منــافع احتمــالی زیــادی خواهــد داشــت. زیــرا پــستهای زمینــی حــذف خواهندشدویاحداقل تعدادآن به نصف کاهش پیدا میکند. ازطرفی طول فیدرهای20kV نیـز کوتـاهتـر خواهندشد. از سوی دیگر چون ازشبکه هوایی فشارضعیف اغلب بـرای توزیـع اسـتفاده مـیشـود وایـن شبکه باشبکه توزیع فشارمیانی بطورمشترک برروی یک تیر احـداث خواهندشـد هزینـه احـداث شـبکه ولتاژمیانی کاهش می یابد. در مناطق خارج شهر یا مناطق روستایی و ویلایی که بارها در فواصـل نـسبتاً طولانی از یکدیگر قرار دارند. در سیستم توزیع فعلی همـانطور کـه در بـالا ذکـر شـد از خطـوط فـشار متوسط 20kV برای توزیع انرژی استفاده میشود.
٢
هزینه احداث خط وپستهای 20kV زیاد وقابل توجه اسـت. مخصوصاًدرپـستهای هـوایی هزینـه تـرانس پست وابسته به سطح ولتاژ آن میباشد. درصورتیکه ازیک سطح ولتاژمیانی مناسب جهت توزیع انـرژی برق استفاده شودقطعاً هزینه احداث کاهش پیدا خواهدکردبا این فرض که خروجی پستهای فوق توزیع دارای چنین سطح ولتاژ میانی باشند. ازطرفی تلفات درخط, درصورتیکه ظرفیـت یاقـدرت توزیـع شـده بزرگ ویا فیدرطولانی باشد نسبت به شبکه فشار متوسط بیشترخواهد بود. در موارد خاص هزینه خط با سطح ولتاژ میانی علاوه بر تلفات بدلیل افزایش سطح مقطع هادی جهت داشتن ولتاژ مجاز دربارانتهـایی وهمچنین قدرت کششی قابل تحمل توسط تیرها وکنسولها هزینـه احـداث آن بیـشتراز هزینـه احـداث شبکـه فشارمتوسط می باشد. بنابراین لـزوم بررسی حالتهای مختلف ضـروریست. در سیستمهای توزیـع انرژی برق ایران مناطق توزیع انرژی را میتوان به دوقسمت تقسیم نمودکه عبارتند از :
مناطق شهری
مناطق روستایی و حومه
با توجه به دو طبقهبندی فوق ، محل و چگالی بارها , هر یک از شبکه های ولتاژ میانی باید برای هـر دو مورد متناسب با آن طراحی شود. که این کار به طور کامل و با جزئیات صورت گرفته و تلفـات و افـت ولتاژ وروابط مربوط به هر کدام جهت طراحی بهینه ارائه شدهانـد. در اسـتفاده از شـبکه ولتـاژ میـانی در مناطق شهری نکته بسیار مهم و اساسی وجود دارد که باید به آن پرداخته شود و آن نحـوه تبـدیل ولتـاژ فشار متوسط20kV به فشار میانی میباشد. در صورتیکه خروجی پستهای فوق توزیع دارای فیـدر ولتـاژ میانی باشد مشکل احداث پست زمینی و هوایی فشار متوسـط بـه فـشارمیانی بـرای فیـدرهای بـا طـول و قدرت انتقالی پایین حل خواهد شد. درصورتیکه طول فیدر طولانی و بارسنگین باشد. طوری که انتقـال آن با سطح ولتاژ میانی مقدور نباشد از سطح ولتاژ فشار متوسط استفاده می شود ودرنقـاط مختلـف نیـاز به پستهای هوایی فشار متوسط به میانی خواهد بود. در احداث پستهای هـوایی محـدودیتهـایی وجـود دارد ازجمله برای پستهای تا 400kVA میتوان به راحتی پست هوایی احداث و بهرهبـرداری نمـود.امـا برای ظرفیتهای500kVA و 630 kVA نیاز به مجوز بوده و احداث این پستها بـا مـشکل اجرایـی همـراه است.[2] این محدودیت در اجرای پـستهای هـوایی باعـث محـدود شـدن طـول فیـدرهای ولتـاژ میـانی خواهد شد. بنابراین در صورتی که ظرفیـت پـست بـالاتر از ایـن مقـدار باشـد یـا بایـد دو پـست هـوایی احداث یا اینکه پست زمینی بررسی شود. اما آنچه بدیهی به نظـر مـیرسـد احـداث پـست زمینـی فـشار متوسط به فشارمیانی و در ادامه احداث پستهای هوایی فشارمیانی به فشار ضـعیف, هزینـه بـیش از پـیش افزایش یافته و ارزش آتی هزینه اضافی را که برای احداث پستها پرداخت می شود بـیش ازارزش آتـی تلفات کاهش یافته خواهد بود. در این پروژهبا توجه به توضیحات ارائه شده در فوق آرایشهای مناسـب
٣
برای خطوط ولتاژ میانی ارائه و همچنین سطح ولتاژ میانی مناسب با در نظـر گـرفتن نـوع منطقـه اعـم از شهری یا روستائی بودن آن انتخاب و روی یک شبکه نمونه واقعی پیادهسازی خواهد شد.
مسئله مهم دیگرحریم خطوط میباشد. شبکه ولتاژ میانی زمانی اقتصادیتر خواهد بود که از خط با سیم هوایی استفاده شود. زیرا در غیر اینصورت باید از کابل خود نگهدار و یا کابل زمینـی اسـتفاده شـودکه این خود در مواردی باعث غیر اقتصادی شدن طرح خواهد شد. بنابراین بررسی حریم خطـوط یکـی از مباحث این پروژه را تشکیل میدهد.
در این پروژه ابتدا به بررسی تلفات و افت ولتاژ در تجهیزات سیستم توزیع و رابطه افـت ولتـاژ و تلفـات آنها با سطح ولتاژکاری و همچنین مقایسه تلفات ترانس سه فاز و تکفاز برای قدرتهای مساوی پرداختـه شده است. سپس در ادامه تابع هزینه و روابط مربوطه جهت محاسبه ارزش آتی هزینـه تلفـات وسـرمایه گذاری ارائه می شوند. درفصل بعد انواع آرایشهای شبکه توزیع با ولتاژ میـانی ارائـه و از نظـر تلفـات و افت ولتاژ مورد بررسی قرار میگیرند. در فصل چهارم تجهیزات مربوط به شبکه ولتاژ میانی بحث شـده و درفصل پنجم انواع استانداردهای بینالمللی در مورد سطوح ولتاژ بررسی و با توجه به انوع آرایشهای خط, سطح ولتاژ میانی مناسب انتخاب شده است. در فصل ششم حریم خطوط برای شـبکه ولتـاژ میـانی تعریف و فواصل هادیها برای خطوط ولتاژمیانی ازیکدیگروتأسیـسات اطـراف آن بررسـی شـده اسـت.
در فصل هفتم شبکه نمونه با توجه به نوع شبکه ولتاژ میانی انتخاب و روی آن پیاده سازی شده و نتـایج بدست آمده بررسی و پیشنهادات لازم ارائه شده است.
۴

فصل اول


کلیات
۵
.1-1 هدف :
همانطوریکه در مقدمه ذکر شد درایـن پـروژه یـک سـطح ولتـاژ میـانی بهینـه انتخـاب و از نظـر فنـی و اقتصادی تأثیر این سطح ولتاژ در سیستم توزیع ارزیابی می شود. بررسی فنی شامل :
تلفات
افت ولتاژ
بررسی اقتصادی شـامل بدسـت آوردن ارزش آتـی تلفـات کـاهش یافتـه احتمـالی و همچنـین هزینـه احداث اضافی برای پیادهسازی شبکه ولتاژ میانی و در نهایت بدست آوردن هزینه فایده میباشد. قبل از انجام پروژه قطعاً نمیتوان اظهار نظرکردکه افت ولتاژ و تلفات کاهش مییابند یا خیر و یا اینکـه هزینـه احداث افزایش خواهد یافت و یا بالعکس. زیرا با اعمال شبکه ولتاژ میانی پستهای زمینـی20kV حـذف خواهند شد. همچنین طول خط فشار متوسط نیز کاهش خواهد یافت. از طرفی یک هزینه اضافی جهت احداث خطوط فشار میانی صرف خواهدشد. بنابراین اظهار نظر در مورد کاهش یا افزایش هزینه قبل از انجام پروژه خالی از اشکال نمیباشد.
در مورد کاهش یا افزایش تلفات و افت ولتاژ در خط نیز همین وضعیت حاکم است. تـرانس بـه عنـوان وسیلهای که تقریباً تلفات قابل توجهی را در سیستم توزیع داشته و افزایش تعداد این دستگاه در سیـستم توزیع نشانه افزایش تلفات می باشد. بنابراین انتخاب محل , ظرفیت و تعـداد تـرانس چـه از نظـر هزینـه وتلفات تعیین کننده خواهد بود. همچنین ترانس بدلیل امپدانس سیمپیچی اولیه و ثانویه آن اگر ظرفیـت و محل آن بطور صحیح انتخاب نشودباعث افت ولتاژ بیش ازحد مجازدرثانویه آن خواهد شد چه برسد به اینکه سطح ولتاژ از طریق خط فشارضعیف و کابل سرویس بدست مشترکین برسد. بنابراین بـا توجـه به مطالب فوق هدف ازانجام این پروژه درگام اول انتخاب مناسبترین و بهینهترین سطح ولتاژ میانی بـا توجه به سیستم توزیع ایران و در گام بعدی بررسی تـأثیر اسـتفاده از ایـن سـطح ولتـاژ میـانی درتلفـات، افت ولتاژ و همچنین ارزش آتی هزینه کاهش یا افزایش یافته تلفات واحداث خط فشار میانی می باشد.
۶
.2-1 پیشینه تحقیق :
سطح ولتاژمیانی درشبکه توزیع برق درکشورهای مختلف ازسالها قبل مورد استفاده قـرار گرفتـه اسـت.
جدول( 1 ـ ( 1 بطور خلاصه سطوح ولتاژ زیر22 kV جهت تغذیه بارها و همچنین فرکانس نامی شـبکه رادرکشورهای مختلف نشان می دهد.[15] در کشور ما نیز این تحقیقات بطـور محـدود و در برخـی از برق منطقهایها انجام شده و مقالاتی نیز در این زمینه ارائه شده است. در ادامه این بخش بـه تعـدادی از تجربیات و تحقیقات کشورها در جهت تغییر سطح ولتاژ موجـود و اسـتفاده از یـک سـطح ولتـاژ میـانی دیگر و همچنین تجربیاتی در جهت تغییر ساختار سیستم توزیع و آرایش جدید شبکه پرداخته میشود.
جدول ( 1 ـ : ( 1 ولتاژهای میانی و فرکانس تغذیه در تعدادی از کشورها
ولتاژتغذیه ( ( kV فرکانس ( ( HZ کشور
13/2 و 6/88 50 آرژانتین
11 و 6/6 و 19/1 50 استرالیا
12/5 و 7/2 و 0/6 60 کانادا
11/2 و 13/8 50 و60 برزیل
10 و 6 و 0/66 50 آلمان
6/6 50 و60 ژاپن
3 و 1 و 11 50 نپال
.1-2-1 تغییر سطح ولتاژ از 10 kV به 17/3 kV در ایرلند[16]
پروژه فوق در جهت تغییر سطح ولتاژ10kV شبکه روستایی به 17/3 kV انجام شده که ظرفیـت سیـستم را بدون هیچگونه تغییری در شبکه 1/73 برابر افزایش میدهد. مناطق روسـتایی در جمهـوری ایرلنـد بـا مساحت70000 کیلومترمربع توسط66000 کیلومترخطـوط هـوایی 10kV تغذیـه مـیشـوند. ایـن شـبکه بصورت سه فاز سه سیمه بوده وتغذیه تکفاز آن دو سیمه (فاز به فـاز) مـیباشـد. سیـستم فـوق از لحـاظ اقتصادی جهت تغذیه مناطق روستایی پراکنده و با بار کم طراحی شده و به مدت 30 سال بدون اشـکال کارکرده است. با افزایش بار مصرفی و تغذیه مصارف بین ( 500 kVA تا ( 1000kVA شـبکه فـوق بـا مشکلاتی چون افت ولتاژ و افزایش تلفـات مواجـه گردیـد. از جملـه راهحلهـایی کـه بـرای ایـن شـبکه پیشنهادگردید تغییر سطح ولتاژ از10kV به17/3 kV بود. بدین ترتیب با افزودن زمین به سیستم سـه فـاز
(چهار سیمه) و با توجه به طراحی شبکه موجود ، تغییری در سطح عایقی ایجاد نخواهدشـد. در سیـستم تکفاز نیز آرایش فاز به فاز بصورت فاز زمین تغییر کـرده تـا هیچگونـه تغییـری در شـبکه تکفـاز ایجـاد
٧
نشود. پس از پیادهسازی این روش, از لحاظ اقتصادی طرح فوق با توجه به افزایش ظرفیت ایجـاد شـده
(1/73) برابر, دارای هزینهای معادل نصف هزینه احداث یک خط10 kVجدید میباشد.
.2-2-1 استفاده از سیستم تکفاز تک سیمه در آفریقای جنوبی[18]
به دلایل زیر برقرسانی با روش تکفاز( تک سیمه )با استفاده ازولتاژمیانی به مناطق با بـارکم و روسـتایی درآفریقای جنوبی مورد توجه و بررسی بوده است :
ضریب استفاده از شبکههای روستایی بین 10% تا 30% میباشد.
مشتریان قادر به بازپرداخت هزینههای توسعه و سرمایهگذاری نیستند.
بدین لحاظ بررسیهای مختلفی درجهت کاهش هزینهها و اسـتفاده مناسـبتـر از شـبکه صـورت گرفتـه است. که ازآن جمله استفاده از سیستم تکفاز و تک سیمه با استفاده ازولتاژمیانی میباشد. ایـن روش بـا توجه به تجربیات کشورهای مختلف ازجمله استرالیا و برزیل دراین زمینه به دو شکل انجام میشود.
الف) سیستم استرالیایی :
در این روش توسط ترانس، شبکه تکفاز تک سیمه از شبکه فشارمتوسط مجزا میگردد. شکل 1) ـ ( 1
نمایـی از سیستم فوق را نشان میدهد.

ترانس مجزاکننده
22kV

220V
ترانس توزیع
شکل ( 1 ـ : ( 1 سیستم تکفازوتک سیمه استرالیایی
از مزایای این سیستم عدم تأثیرشبکه تکفاز روی حفاظت اتصال کوتاه شبکه فشارمتوسط مـیباشـد و از معایب این سیستم میتوان به هزینه ترانس مجزا کننده اشاره نمود.
ب) سیستم برزیلی :
دراین روش که درشکل ( 1 ـ ( 2 نشان داده شـده اسـت ، شـبکه تکفازمـستقیماً بـه شـبکه فـشارمتوسط متصل میشود.
٨

12/7kV

220V
ترانس توزیع
شکل ( 1 ـ : ( 2 سیستم تکفازوتک سیمه برزیلی
عمده مزیت این روش اتصال کم هزینه آن به شبکه سنتی میباشد و عیب عمده آن تأثیر روی حفاظـت اتصال کوتاه زمین و انتقال جریان نامتعادلی بارها به شبکه اصلی میباشد. در منـاطقی کـه از تـراکم بـار بالاتری برخوردار هستند به دلیل اینکه امکـان متعـادلسـازی بـار وجـود دارد از روش برزیلـی اسـتفاده مــیشــود. پــروژههــای ابتــدایی در ســطح ولتــاژ 1kV تکفــاز بــا ( بــار ( 16 kVA و 1/73 kV ســه فــاز با (بار ( 25 kVA با سیستم تک فاز تک سیمه به مرحله اجرا گذاشـته شـد. مطالعـات انجـام شـده نـشان میدهد که استفاده ازاین سیستم در فیدرهای با طول بسیارکم با صرفه اقتصادی همـراه اسـت و سیـستم تکفاز تک سیمه با روش استرالیایی نیز در مسافتهای بیش از 8/5 کیلومتر مناسب است.
.3-2-1 سیستم توزیع ولتاژمیانی در نپال[19]
سیستم توزیع درنپال باسطح ولتاژ میانی1 kV و هادیها ACSR وافت ولتـاژ % 5 طراحـی شـده اسـت.
شکل ( 1 ـ ( 3 نمایی از سیستم توزیع 1kV در نپال را نـشان مـیدهـد. در ایـن سیـستم در بخـشهایی از کابل هوایی ( خودنگهدار ) علیرغم اینکه گران تـر ازهادیهـای هـوایی اسـت اسـتفاده شـده اسـت. از جمله دلایل اینکار میتوان به موارد زیر اشاره نمود :
فاصله عایقی کمتر
دکلهای کوچکتر ( یا حتی استفاده از درختان به جای دکل )
عدم نیاز به مقره
بالا رفتن ایمنی
طراحی و ساخت لوازم جانبی سیستم فوق توسط صنایع محلی
چشم انداز بهتر از دیدگاه توریستی
کاهش دزدی برق از سیستم توزیع
٩

33kV
33 / 1kV
1kV / 220V
1kV / 400V
شکل ( 1 ـ : ( 3 سیستم توزیع 1kV در نپال
با توجه به اینکه در مناطق روستایی میزان بار بسیار کم در حدود 100W برای هر مشترک , بدلیل اینکه عمده مصرف برق جهت روشنایی استفاده میشـود. اسـتفاده از ولتـاژ فـشار ضـعیف حـداکثر تـا شـعاع
2کیلومتر را میتواند تغذیه نماید و لیکن استفاده از سطح ولتاژ میانی 1kV این امکان را میدهد که این محدوده تا شعاع 5کیلومتر افزایش یابد.
مزایای استفاده از این سیستم که قبلاً در نروژ پیاده شده است عبارتست از :
افت ولتاژ پایینتر
استفاده از سیستم سه سیمه به جای چهار سیمه
خریداری اقتصادی ترانسهای ولتاژ بالاتر از لحاظ انـدازه و سـاخت داخلـی تـرانسهـای ولتـاژ میـانی
( این ترانسها با قدرت1kVA ، 2kVA و5 kVA برای تکفاز و10kVA و25kVA برای سه فاز بصورت خشک ساخته میشوند )
کاهش خطرات اتصال کوتاه با کاهش سطح ولتاژ
کاهش دزدی برق از سیستم توزیع
١٠
.3-1 روش کار و تحقیق :
در این پروژه که هدف انتخاب سطح ولتاژمیانی بهینه برای شبکه توزیع ایران وپیاده سازی آن می باشد.
روشی که دراین پروژه برای انجام آن انتخاب شده روش علمی مبتنی بـر واقعیتهـای عملـی موجـود در شبکه توزیع ایران است. به عبارتی ضمن انجام محاسبات علمی شرایط عملـی واجرایـی نیزدرنظرگرفتـه می شود. زیرا زمانی طـرح علمـی قابـل اجـرا مـی باشـد کـه محـدودیتها و شـرایط عملـی واجرایـی در نظرگرفته شود. با توجه به اهداف پروژه مبنی برانتخاب سطح ولتاژ میانی بهینه و همچنین بررسی فنـی و اقتصادی استفاده از ولتاژمیانی , پروژه در چهار مرحله جهت انجام قالب بندی شده است.
در مرحله اول المانها وتجهیزات مختلف سیستم توزیع که در افت ولتاژوتلفـات موثرانـد مـورد بررسـی قرارمی گیرند. اهمیت این مرحله بخاطر استفاده از نتایج حاصـله ازآن بـرای انتخـاب سـطح ولتاژمیـانی بهینه درمرحله سوم وبررسی تلفات وافت ولتاژدر مرحله دوم است. درایـن مرحلـه المانهـایی کـه نقـش اصلی در تلفات و افت ولتاژدرسیستم توزیع دارند مورد بررسی قرار می گیرند که ازآن جمله می تـوان به ترانس اشاره نمود. تلفات خود ترانس واینکه ازترانس سه فـاز ویـا تکفـاز بـا قـدرت معـادل بـاآن در پست استفاده شود و رابطه افت ولتاژ ترانس با سطح ولتاژکاری آن بررسی می شود. درادامه این مرحلـه ارزش آتــی تلفــات وهزینــه احــداث مــورد بررســی قــرار گرفتــه وروابــط مربوطــه ارائــه شــده انــد. ایــن بخش, نقش تعیین کننده ای را درانتخاب سطح ولتاژمیانی وهمچنـین مقایـسه سیـستم توزیـع معمـول بـا سیستم توزیع با استفاده از ولتاژمیانی دارد. دراین مرحله تابع هزینه ای معرفی شده که ازدو مولفه هزینـه تلفات و هزینه احداث تشکیل شده است.
( 1 – 1 )ارزش آتی هزینه تلفات + ارزش آتی هزینه سرمایه گذاری F =
مجموع این دو مولفه در مقایسه دو سیـستم توزیـع مـذکور و انتخـاب سـطح ولتـاژ میـانی تعیـین کننـده خواهد بود. وکمترین مقدار برای تابع فوق , بهینه ترین حالت می باشد. تفاضل تابع هزینه بـرای سیـستم توزیع با ولتاژ میانی و سیستم توزیع مرسوم مقدار هزینه فایده را خواهدداد.
در مرحله دوم بادرنظرگرفتن شرایط فیزیکی مناطق مختلف درایران شبکه های ولتاژمیانی متناسب با آن ارائه می شوند. درادامه, بررسی تلفات و افت ولتاژ برای این شبکه ها انجام شده وبا شبکه توزیع معمول مقایسه و روابط لازم جهت طراحی بهینه شبکه ولتاژ میانی ارائه می شوند.
در مرحله سوم با توجه به نوع شبکه ارائه شده درمرحله دوم, تجهیزات سیستم توزیع با ولتاژمیانی تعیـین می شود. سپس سطح ولتاژمیانی درگام اول از بین سطوح ولتاژ استاندارد ودرگام دوم بـا در نظرگـرفتن چند ظرفیت انتقالی با توجه به شبکه توزیع ایران وطول فیدر1کیلومتری وبااسـتفاده از تـابع هزینـه ارائـه شده درمرحله دوم ونتایج بدست آمده ازمرحله اول انتخاب می شود. در این مرحله با توجـه بـه طـول و
١١
قدرتهای مختلف که بطور مفصل علت انتخاب آنها بحث خواهد شد و با استفاده از تابع هزینـه , سـطح ولتاژی که کمترین هزینه را از نظر مجموع ارزش آتی تلفات وسرمایه گذاری دارد انتخاب می شود.
در مرحله چهارم با توجه به انواع شبکه های ولتاژمیانی ارائـه شـده درمرحلـه دوم , شـبکه نمونـه واقعـی متناسب با آن انتخاب و شبکه ولتاژمیـانی روی آن پیـاده سـازی مـی شـود. درنهایـت شـبکه ولتاژمیـانی طراحی شده با شبکه توزیع مرسوم مقایسه و نتایج حاصله ارائه خواهد شد.
١٢

فصل دوم
رابطه تلفات وافت ولتاژدرتجهیزات سیستم
توزیع باولتاژکاری و ارائه تابع هزینه
١٣
.1-2 مقدمه :
در این فصل ابتدا ضرایب و تعاریف مهم ارائه سپس به بررسی اجزاء مهم تلفات ازقبیل ترانس ، خطوط و ... پرداخته می شود. هدف اصلی از این فصل بررسی تلفات اجزائی که نقش مهمی در تلفـات شـبکه توزیع دارند و اینکه تلفات در آنها تابعی از سطح ولتاژ خط می باشد. چون در فصول آینده نیاز بـه ایـن است که تلفات چه تجهیزاتی با سطح ولتاژ آن رابطه دارد. به همین دلیل نیاز به بررسی آن در این فصل ضروری به نظر می رسد. همچنین با توجه به نیاز برای مقایـسه تلفـات در تـرانس سـه فـاز و تکفـاز ایـن مقایسه انجام می شود. در بخشهای بعدی این فصل افت ولتاژ در ترانس ، خط و اجزائی که افـت ولتـاژ درآنها با سطح ولتاژ کاری متناسـب اسـت بررسـی مـی شـود. ایـن بـه خـاطر وجـود تجهیـزات اضـافی درسیستم توزیع با ولتاژمیانی است. که مهمترین آنها ترانس می باشدکه نقش عمده ای را درافـت ولتـاژ شبکه دارد. درانتهای فصل تابع هزینه با توجه به تلفات و هزینه سرمایه گذاری ارائه شده است. این تـابع جهت انتخاب سطح ولتاژمیانی و همچنین مقایسه شبکه توزیع مرسوم با شـبکه ولتاژمیـانی و نیـز بدسـت آوردن هزینه فایده بکارمی رود.
١۴
.2-2 تعاریف و ضرایب کاربردی :
تعریف تلفات :
آن بخش از انرژی الکتریکی که به کار مفید تبدیل نشود، تلفات نام دارد.
تلفات انرژی :
مقدار متوسط تلفات توان در دوره مورد مطالعه می باشد. که از رابطه زیر به دست می آید :
 T  PLossmax  FLS( 1 - 2) تلفات انرژی
که :
: PLossmax تلفات توان ماکزیمم ( ( kW
: FLs ضریب تلفات
: T دوره زمانی ( ساعت )
ضریب بار :
ضریب بار شاخص دیگری است که بـرای بررسـی مـصارف مـی توانـد مـورد اسـتفاده قـرار گیـرد. در حقیقت این ضریب تابعی است از انرژی و توان انتقالی ،که مقدار آن درهر مصرف کننده ازرابطـه زیـر به دست می آید: [7]
( 2 - 2 ) انرژی در دوره T  ضریب بار (پیک بار) T  رابطه ( 2 - 2) را می توان بصورت رابطه زیر نوشت : ( 3 - 2 ) Pav  ضریب بار P max ضریب تلفات :
شاخص دیگری که در مطالعات بار مورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد ، ضـریب تلفـات مـی باشـد. کـه در حقیقت از نسبت تلفات انرژی دردوره مورد مطالعه به حداکثر تلفات توان ( یا تلفات در بار ماکزیمم )
به دست می آید .[7] این تعریف را می توان بـه صـورت نـسبت تلفـات تـوان متوسـط بـه تلفـات تـوان ماکزیمم بصورت زیر نشان داد :
( 4 - 2 ) av ( P Loss ضریب تلفات max P Loss رابطه ضریب بار و ضریب تلفات :
در حالت کلی همواره برای ضریب تلفات و توان رابطه زیرصدق می کند.[7]
F 2Ld  FLs  FLd( 5 - 2 )
١۵
که :
: FLd ضریب بار
: FLs ضریب تلفات
بر اساس برخی مطالعات تجربی رابطه زیر برای این دو ضریب ارائه شده است .[7]
FLs 0 .3 FLd 0.7F 2Ld( 6 - 2 )
.3-2 اجزاء تلفات و رابطه آنها با سطح ولتاژ :
در این بخش تلفات تجهیزاتی از سیستم توزیع بررسی می شود که نقش عمـده ای را در تلفـات دارنـد.
همچنین رابطه تلفات این تجهیزات با افت ولتاژ مورد بررسی قرار می گیرد.
.1-3-2 تلفات ترانس
تلفات درترانس توزیع شامل دو مؤلفه است :
الف) تلفات مسی :
تلفات مسی یا تلفات ژول که در سیم پیچیهای ترانسفورماتورها ایجاد میگردد ، یکـی از عوامـل اصـلی تلفات در ترانسفورماتورها می باشد. و عملاً درصد عمده ای را به خود اختصاص می دهد. بـا توجـه بـه اینکه این بخش ازتلفات مستقیماً به جریان عبوری از ترانس بستگی دارد. در بی باری مقـدار آن تقریبـاً معادل صفر و در حالتیکه توان عبوری ازآن برابر توان اسمی باشـد مقـدار تلفـات بـارداری نیـز بـه حـد اسمی خود می رسد. در حالت کلی تلفات بارداری در بار دلخـواه S را مـی تـوان بـه صـورت تـابعی از مقادیر اسمی و مطابق رابطه زیر نشان داد.[5]
LL  LL n ( SS ) 2( 7 – 2 )

n
که :
: Sn قدرت اسمی ترانس ( ( kVA
: LL تلفات بارداری ترانس در بار دلخواه ( ( kW
S: بار انتقالی از ترانس ( ( kVA
: LLn تلفات بارداری ترانس در بار نامی ( ( kW
ب) تلفات بی باری :
تلفات بی باری ترانس ناشی از دو مولفه می باشدکه عبارتند از :
جریان مربوط به تلفات هسته
جریان مغناطیس کننده
برآیند این دو جریان, تلفاتی را در ترانس ایجاد می کند که به تلفات بی باری موسوم است. لازم به
١۶
ذکر است که جریان مغناطیس کننده فقط باعث تلفات مسی می شودکه از آن صرفنظر می شود.
تلفات توان درآهن از رابطه زیر به دست می آید: [1]
PFe  K e B 2m f 2  K h Bm 2 fW Kg( 8 - 2 )
که :
: Bm چگالی شار هسته ترانس ( Wb ) m 2 f : فرکانس شبکه ( ( Hz : K e ضریب تلفات فوکو : K h ضریب تلفات هیسترزیس عبارت اول سمت راست رابطه ( ( 8 - 2 مربوط به تلفـات فوکـو و عبـارت دوم آن مربـوط بـه تلفـات هیسترزیس است. این تلفات برای هرترانس چه در طول بی باری و بارداری تـرانس مقـدارثابتی بـوده و در هنگام محاسبه با ضریب تلفات FLS = 1 لحاظ خواهند شد.
ج) مجموع تلفات انرژی در ترانس :
کل تلفات انرژی در ترانس ها در اثر دو عامل تلفات بارداری و بی باری به وجود می آید ، کـه مقـدار آنرا درحالت کلی به صورت زیر می توان نشان داد :
( 9 - 2 ) W Loss  T [ PNL  PFL . K 2 . F Ls ] 2 ) ( 10 - S K  Sn که : : FLs ضریب تلفات
: PFL تلفات مسی ترانس در بار نامی ( ( kW
T: تعداد ساعات مؤثر سالیانه که ترانس تحت اعمال ولتاژ است ( ساعت )
: PNL تلفات بی باری ترانس ( ( kW
: K نسبت بار کشیده شده از ترانس به ظرفیت نامی آن
.2-3-2 رابطه تلفات ترانس با سطح ولتاژ کاری
دراین بخش رابطه تلفات ترانس برای قدرت ثابت با سطح ولتاژ آن بررسی مـی شـود. نتیجـه ای کـه از این بخش حاصل می شود. درانتخاب سطح ولتاژ میانی مورد استفاده قرارمی گیرد.
.1-2-3-2 رابطه تلفات مسی ترانس با سطح ولتاژ
تعداد دورسیم پیچی های اولیه و یـا ثانویـه تـرانس از رابطـه زیرکـه نـسبت ولتاژفـاز بـه ولتـاژ روی هـر حلقه است محاسبه می شود.[1]
( 11 - 2 ) VS TS  Et ١٧
که :
: VS ولتاژ فاز ( ( kV
: Et ولت بر دور هر فاز ( ( kV
: TS تعداد دور فاز
ولت دور یا Et از رابطه ( ( 12 - 2 به دست می آید.[1]
Q( 12 - 2 ) Et  K

که :
: Q قدرت ظاهری ترانس( ( kVA
: K ضریب ثابت
بــا جایگــذاری رابطــه ( ( 12 – 2 در رابطــه ( ( 11 - 2 و همچنــین جــایگزینی ولتــاژ VS فــاز بــا ولتــاژ خط Vm رابطه زیر بدست می آید :
( 13 - 2 ) Vm TS  K 3 Q جریان هر فاز ترانس با رابطه ( ( 14 - 2 معادل است : IS  Q ( 14 - 2 ) 3
3Vm

که :
: Q قدرت ظاهری سه فاز ترانس( ( kVA : Vm ولتاژ خط میانی( ( kV
سطح مقطع سیم پیچی از رابطه نسبت جریان فاز به چگالی جریان سیم بدست می آید.
( 15 - 2 ) IS aS  δ : a S سطح مقطع سیم پیچی(( mm2 : δ چگالی جریان هادی ( A ) mm 2 با جایگذاری رابطه ( ( 14 - 2 در رابطه ( ( 15 - 2 رابطه زیر بدست می آید : ( 16 - 2 ) Q a S  3Vm δ
مقاومت اسمی سیم پیچی ازرابطه زیربدست می آید :
( 17 - 2 ) T S L mts ρ R S a S که : : ρ مقاومت ویژه سیم ( ( Ω mm 2 m ١٨
: TS تعداد دور سیم پیچی
: a S سطح مقطع سیم پیچی ( mm2) : Lmts طول حلقه سیم پیچی ( m)
تلفات مسی سیم پیچی از رابطه ( ( 18 - 2 به دست می آید :
PLoss  3 RS I 2S( 18 -2 )
بــا جایگــذاری روابــط ( ( 17 - 2 و ( ( 14 - 2 در رابطــه ( ( 18 - 2 و پــس از ســاده ســازی رابطــه زیــر بدست می آید :
( 19 - 2 ) Q δLmts PLoss  ρ K همانطوری که از رابطه ( ( 19 - 2 مشاهده می شود تلفات مسی مستقل از سطح ولتاژ خط بوده و تـابعی از ظرفیت آن است.
.2-2-3-2 رابطه تلفات آهن با سطح ولتاژ
تلفات توان آهن ترانس از رابطه زیر به دست می آید :
PFe  Kh fB2m  Ke f 2 B 2mW Kg( 20 - 2 )

رابطه ( ( 20 - 2 تلفات توان درآهن ترانس را نشان می دهد که تابعی از چگالی شـار، فرکـانس و وزن آهن می باشد. از طرفی ولت بر دور هر فاز نیز رابطه ای با فرکانس , چگالی شـار و سـطح مقطـع هـسته داردکه با ثابت فرض کردن E t ولتاژ روی هردور فاز, رابطه زیر برای E t بصورت زیرمی باشد.[1]
( 21 - 2) Et  4.44 fBm A با جایگذاری E t با رابطه ( ( 12 - 2 برای سطح مقطع آهن رابطه زیر بدست می آید : ( 22 - 2 ) K Q A  4.44* f * Bm با بررسی رابطه ( ( 20 - 2 استنباط می شود که تلفات آهن تابعی از فرکانس شـبکه وچگـالی شـار آن است. با فرض فرکانس ثابت شبکه واینکه چگالی شار تابعی از ظرفیت ترانس است سطح مقطـع هـسته نیز تابعی ازظرفیت آن بوده و هیچ وابستگی به سـطح ولتـاژ آن نـدارد. بنـابراین تلفـات آهـن تـرانس بـا ظرفیت ثابت هیچ رابطه ای با سطح ولتاژکـاری آن نـدارد. بـا توجـه بـه مباحـث صـورت گرفتـه معلـوم می شودکه تلفات ترانس فقط تابعی از ظرفیت آن بوده وهیچ رابطه ای با سطح ولتاژ آن ندارد.
.3-3-2 مقایسه تلفات ترانس سه فاز با ترانس تکفاز با قدرت مساوی
با توجه به دو مؤلفه تلفات مسی و آهنی ترانس دراین بخـش نیـز هـر دو مـورد بـرای هـر دو تـرانس بـا ظرفیت مساوی مقایسه و نتیجه گیری خواهد شد.
١٩
.1-3-3-2 مقایسه تلفات مسی برای ترانس سه فاز و تکفاز با قدرت مساوی
تلفات مسی کل سیم پیچ ترانس سه فاز از رابطه زیر به دست می آید :
( 23 - 2 ) 2 2 n1 RS )I P ( 3(RP  ( PCu3ϕ  n2 که : IP : جریان فاز بر حسب ( ( A : RS مقاومت اهمی سیم پیچی ثانویه( ( Ω : RP مقاومت اهمی سیم پیچی اولیه ( ( Ω n1 : نسبت تبدیل ترانس n 2 جریان فاز اولیه ترانس از رابطه زیر بدست می آید ( اتصال ترانس ستاره - ستاره می باشد ) : ( 24 - 2 ) ( Q I P  ( 3Vm : Q قدرت ظاهری ترانس ( ( kVA : Vm ولتاژ خط ( ( kV IP : جریان فاز ترانس ( ( A سطح مقطع سیم پیچی اولیه از رابطه زیر بدست می آید : ( 25 – 2 ) I P aP  δ که : ( A mm 2 : δ چگالی جریان سیم پیچی ( : I P جریان فاز اولیه بر حسب ( ( A مقاومت سیم پیچی فاز از رابطه زیربدست می آید.[1] ρL T ( 26 - 2 ) Pmtp RP  aP بـا جایگــذاری روابــط ( ( 25 - 2 و ( ( 24 - 2 ورابطــه ( ( 11 - 2 در رابطــه( ( 26 - 2 و پــس از ســاده سازی رابطه زیر بدست خواهد آمد :
( 27 - 2 ) V m 3ϕ L mtp ρδ  R P Q 3 K 3ϕ I P : RP مقاومت اهمی سیم پیچی فاز اولیه ( ( Ω ρ : مقاومت ویژه هادی سیم پیچی ( ( Ω mm 2 A m 3ϕ : δ چگالی جریان ( ) mm 2
٢٠
: IP جریان اولیه فاز ( ( A
Q: قدرت سه فاز ( ( kVA
: Lmtp طول حلقه متوسط فاز اولیه ( m) : Vm ولتاژ خط ( kV )
: K3 φ ضریب ثابت ترانس سه فاز
از رابطه ( ( 27 - 2 برای سیم پیچی ثانویه رابطه زیر بدست می آید : ( 28 - 2 )

VLV 3ϕ Lmts ρδ RS Q 3K 3ϕ I S
با جایگذاری روابط ( ( 28 - 2 و ( ( 27 - 2 و ( ( 24 - 2 در رابطـه ( ( 23 - 2 و پـس از سـاده سـازی رابطه زیر بدست می آید :
( 29 - 2 ) ) Q Lmtp3φ L mts3φ ρδ3ϕ( PCu3ϕ K 3ϕ : PCu3 ϕ تلفات مسی ترانس ( ( kW
اگر محاسبات مشابه برای ترانس تکفاز نیز انجام شود تلفات کل مس برای ترانس تکفاز برابر است با :
( 30 - 2 ) ) Q 1φ Lmts 1φ Lmtp ρδ PCu 1ϕ  1ϕ ( K 1ϕ اگر نسبت رابطه( ( 29 - 2 به ( 30 - 2 )محاسبه شود با فرض قدرت یکـسان بـرای هردوتـرانس رابطـه زیر بدست می آید :
( 31 - 2 ) ( 3 ϕ L mts  3 ϕ L mtp )  3 ϕ δ  1 ϕ K  3 ϕ PCu 1 ϕ L mts  1 ϕ L mtp 1 ϕ δ 3 ϕ K 1 ϕ PCu با دقت در رابطه ( ( 31 - 2 با مساوی در نظر گرفتن چگالی جریان سیم پیچـی هـای سـه فـاز و تکفـاز رابطه ( ( 31 - 2 تابعی از نسبت ضریب ثابت ترانس تکفاز به ترانس سه فاز کـه بـستگی بـه سـتونی یـا زرهی بودن ترانس ها داشته و ایـن نـسبت بـرای تـرانس زرهـی کوچکترازیـک وبـرای تـرانس سـتونی بزرگتر یا مساوی یک می باشد. با توجه به اینکه اکثر ترانسفورماتورهای توزیع از نوع ستونی می باشـند بنابراین نسبت ضریب ثابت ترانس تکفاز به ترانس سه فازبزرگتر یا مساوی یک خواهـد بـود. در مـورد نسبت طول متوسط حلقه ها نیز بستگی به نوع سیم پیچی های آن دارد. اما در مجموع حاصلـضرب ایـن دو مقادیرنزدیک عدد 1 بوده و نشان دهنده تساوی تلفات مسی ترانس سه فاز و تکفاز است. با مراجعـه به جداول اطلاعات مربـوط بـه مشخـصات ترانـسهای تکفـاز و سـه فازسـاخت شـرکت ایـران ترانـسفو,
مشاهده می شودکه این تلفات برای هر دو ترانس برای اکثر ظرفیتها با سطح ولتـاژ برابـر، مـساوی بـوده وفقط برای برخی از ظرفیتها تلفات مسی ترانس سه فازبزرگتر از تلفات مسی ترانس تکفاز می باشد.
بنابراین می توان نتیجه گرفت که :
PLoss cu 3 φ ≥ PLoss cu 1φ( 32 - 2 )
٢١
رابطه ( ( 32 - 2 نشان می دهدکه تلفات مس ترانس سه فاز بزرگتر یا مساوی تلفات مس ترانس تکفاز
با ظرفیت مساوی با آن است.
.2-3-3-2 مقایسه تلفات آهن ترانس سه فاز با تلفات آهن ترانس تکفـاز بـا
قدرت مساوی
با مراجعه به رابطه ( ( 20 - 2 این فصل تلفات آهن در تـرانس بـا فرکـانس، چگـالی شـار و وزن هـسته متناسب است. اگر فرکانس برای هر دو ترانس یکسان در نظرگرفته شود و چگـالی شـارنیز متناسـب بـا ظرفیت ترانس انتخاب شود تنها متغیرها سطح مقطع هسته و طول آهـن تـرانس مـی باشـند. بـا توجـه بـه رابطه ( ( 22 - 2 اگر نسبت سطح مقطع هسته ترانس سه فاز به ترانس تکفاز نوشته شود :
( 33 -2 ) 3ϕ K  A 3 ϕ K 1ϕ A 1ϕ با دقت در رابطه ( ( 33 - 2 نسبت ضریب ثابت ترانس سه فاز به ترانس تکفاز بـا توجـه بـه نـوع تـرانس تعیین می شود. این نسبت برای ترانس ستونی, کوچکتر یا مساوی عدد 1 و برای ترانس زرهـی بزرگتـر ازعدد 1است. با توجه به اینکه اکثرترانسفورماتورهای توزیـع ازنـوع سـتونی مـی باشـند بنـابراین سـطح مقطع ترانس سه فاز بایدکوچکتر یا مساوی ترانس تکفاز باشـد. درحالیکـه ایـن نـسبت, بـسته بـه طـراح ترانس دارد و با توجه به بازه موجود برای انتخاب این ضـریب بـرای تـرانس تکفـاز, هـر دو ضـریب را می توان مساوی در نظر گرفته و بیان کرد که سطح مقطع هسته برای ترانس سه فـاز وتکفـاز بـا ظرفیـت مساوی معادل هم اند. با در نظرگرفتن حجم آهن, با توجه به طول آهن بزرگترترانس سـه فازنـسبت بـه تکفاز, حجم آهن در ترانس سه فاز بزرگتر بوده و تلفات آهن ترانس سه فاز بزرگتـر از تـرانس تکفـاز خواهد بود. بنابراین تلفات آهن ترانس سه فاز بزرگتر یا مساوی ترانس تکفاز است.
PLoss Fe 3 φ ≥ PLoss Fe 1φ( 34 - 2 )
با مراجعه به جدول مربوط به مشخصات ترانس سه فـاز و تکفـاز سـاخت شـرکت ایـران ترانـسفو بـرای سطوح ولتاژ مساوی, تلفات آهن برای ظرفیتهای 100 kVA و 10kVAبرای ترانس سـه فـاز بزرگتـر از ترانس تکفاز است. بنابراین تلفات ترانس تکفاز کوچکتر و یا مساوی ترانس سه فـاز هـم قـدرت بـا آن است. اما اختلاف تلفات ترانس سه فاز و تکفاز تقریباً کم بوده و می شـود تلفـات آن دو را یکـسان در نظر گرفت.
.4-3-2 مقایسه تلفات ترانس سه فاز با n ترانس با مجموع ظرفیت معادل آن
بهترین روش برای انجام این مقایسه, از روی جدول مربوط به تلفات ترانس است. با مراجعه بـه جـدول مشخصات ترانس سه فاز وتکفاز ساخت شرکت ایران ترانسفو مشاهده می شودکه تلفات ترانس سه فاز کمتر از تلفات n ترانس تکفاز با مجموع ظرفیت معادل با ظرفیت ترانس سه فازاست.
٢٢
.5-3-2 مقایسه تلفات خط ناشی از بکارگیری ترانس سه فاز و ترانس تکفاز
تلفات درکابل وخط عکس مجذورولتاژخط است. یعنی باافزایش ولتاژ خط به اندازه دوبرابر برای یک
قدرت وطول فیدر ثابت, تلفات آن 1 حالت قبلی خواهد شد. درانشعاب ترانس سه فاز از خط با فـرض
4
متعادل بودن بارهای انشعابی درفازهای ترانس, تلفات خطی با توجه به شکل( 1 - 2 )بدست میآید.

R
S
T
∆/Y

T
Load 3phas
شکل ( : ( 1 - 2 انشعاب ترانس سه فاز از خط
اگر مقاومت هر فازخط معادل و برابر با r باشد، جریان خط با توجه به بار سه فاز برابر با :
( 35 - 2 ) S3φ I L  3Vm که: : S3φ قدرت مصرفی بار سه فاز ( ( kVA : Vm اندازه ولتاژ خط ( ( kV : IL اندازه جریان خط ( ( A
رابطه تلفات برای خط سه فاز برابر است با : ( 36 - 2 )
با جایگذاری رابطه ( ( 35 - 2 در ( ( 36 - 2 رابطه زیر بدست میآید :

2
L

PLoss 3 φ  3 rI
( 37 - 2 ) 2 ( S 3 φ r ( PLoss 3 φ  V m در انشعاب ترانس تکفاز از خط بین فاز و نول تلفات خط با توجه به شکل ( ( 2 - 2 بدست می آید.
٢٣

R

S
T
N
∆/Y

T
Load 1phas
شکل ( : ( 2 - 2 انشعاب ترانس تکفاز از خط
اگر مقاومت سیم نول معادل باسیم فاز وبرابر r باشد. جریان خط با توجه به بارتکفاز, درسـیم فـاز برابـر خواهد بود با :
I L  S( 38 - 2 )
VP
رابطه ( ( 38 - 2 معادل با جریان خط در سیم فاز است که :
: S قدرت مصرفی بار ( ( kVA
: VP ولتاژ فازسمت اولیه ترانس ( ( kV
: IL جریان خط بر حسب ( ( A
جریان سیم نول معادل با مجموع جریان عبوری سایر فازها ازاین سیم است.
( 39 - 2 ) S * ( n ... * V P : Si قدرت مصرفی بار تکفاز ( ( kVA n : VPi ولتاژ فازاولیه ترانس ( ( kV
* S * S I n 2  1 ( * V * V P P 2 1 تلفات در خط شامل تلفات سیم فاز ونول است که بـا اسـتفاده ازروابـط ( ( 38 - 2 و ( ( 39 - 2 رابطـه زیر بدست میآید :
2 n S *K 2 S ( 40 - 2 ) ( K ∑1  PLoss1φ  r( VK* VP رابطه ( ( 40 - 2 تلفات در خط ناشی از انشعاب ترانس تکفاز را نشان می دهد.
: r مقاومت اهمی سیم فاز و نول ( ( Ω
: S قدرت ظاهری هر ترانس ( ( kVA
: VP ولتاژ فازسر ترانس بر حسب ( kV )
: Vk ولتاژ فاز سراولیه ترانس های منشعب ازخط ( kV )
٢۴
با بدست آوردن نسبت رابطه ( ( 37 - 2 به ( ( 40 - 2 رابطه زیر بدست می آید :
2 ( S r ( PLoss 3φ ( 41 - 2 ) Vm  2 * n 2 S PLoss 1φ ( S K ∑  r ( * VP VK K 1 با فرض اینکه VP ولتاژ فاز با فرض عدم تعادل خط باز با V m برابر خط معـادل باشـد. بـا سـاده سـازی رابطه ( ( 41 - 2 رابطه زیر بدست می آید : 3 2 * S k n 3S ∑ r ) 2 r ( PLoss 1φ * ( 42 - 2 ) k V k 1  Vm  2 S r 2 S r PLoss 3φ Vm Vm 2 * S n k k ∑1 PLoss 1φ ( 43 - 2 ) * k V 3 2 S PLoss 3φ Vm
با دقت در رابطه ( ( 43 - 2 مشاهده می شود که تلفات در خط بـا انـشعاب تـرانس تکفـاز, حـداقل سـه
برابرآن در استفاده از ترانس سه فاز است. در صورتیکه ترانس تکفاز بین دو فازخط قرارگیرد با توجـه
به رابطه ( ( 42 - 2 تلفات خط در این حالت برای استفاده از ترانس تکفاز معادل یـا بزرگتـر از تلفـات خط در حالت استفاده از ترانس سه فاز خواهد بود.
P Loss Line 1 φ ≥ PLoss Line 3 φ( 44 - 2 )
.6-3-2 سایر اجزاء تلفات
همانطوریکه دربخشهای قبلی بحث شد اجزائی که بیشترین تلفات رابه خوداختصاص می دهنـداز قبیـل ترانس وخط مورد بررسی قرارگرفتند. دراین بخش سایراجزاء تلفات نیزموردبررسی قرار می گیرند.
- 1 کلیدها :
این نوع تجهیزات جهت قطع و وصل و حفاظت در سیستم توزیع مورد استفاده قرارمی گیرنـد. باتوجـه به اینکه کنتاکت کلیدها ازموادی ساخته می شوندکه قابلیت هدایت بالایی داشته باشـند، بنـابراین افـت ولتاژ و تلفات ناچیزی داشته و می توان ازآنها صرفنظر کرد.
- 2 فیوز :
این المان جهت حفاظت دربرابراتصال کوتاه مورداسـتفاده قرارمـی گیردوباتوجـه بـه تعدادانـدک آنهـا درسیستم توزیع می توان ازتلفات آنهاصرفنظرکرد. تلفات این وسیله برای قدرتهای بـسیاربالازیر100W
می باشد.[3]
٢۵
- 3 ترانسفورماتورهای اندازه گیری :
این تجهیزات در داخل پستهای اصلی و زمینی جهت اندازه گیری بکـار مـی رونـد. بـا توجـه بـه تعـداد اندک آن و همچنین ظرفیت نامی آنهـا کـه در حـدود 60VA اسـت، مـی تـوان از تلفـات آن کـه زیـر
100W می باشد صرفنظر نمود.[3]
- 4 مقره ها و برقگیر :
این تجهیزات جهت نگه داشتن هادیهای خطوط و ایزولاسیون آنهـا از یکـدیگر و یـا حفاظـت خـط در برابر صاعقه به کار می روند. با توجه بـه اینکـه تلفـات در ایـن نـوع تجهیـزات از نـوع خزشـی و نـشتی می باشد، می توان از تلفات مقره و برقگیرها صرفنظر نمود.
- 5 کات اوت :
این وسیله جهت قطع و وصل اولیه ترانس در پستهای هـوایی مـورد اسـتفاده قرارمـی گیـرد. باتوجـه بـه خاصیت هدایت خوب کنتاکتهای آن می توان ازتلفات این وسیله نیزصرفنظر نمود.
.4-2 اجزاء موثر درافت ولتاژ و رابطه آنها با ولتاژ کاری :
.1-4-2 ترانس و رابطه افت ولتاژ آن با ولتاژ کاری
در شبکه های ولتاژ میانی که در فصول آینده مورد بررسی قرار می گیرند، نقش این وسیله درافت ولتاژ قابل توجه است و بخش عمـده ای از افـت ولتـاژ رابـه خوداختـصاص مـی دهـد. درشـبکه بااسـتفاده از ولتاژمیانی, دوترانس، یکی جهـت تبـدیل سـطح ولتـاژ فـشارمتوسط بـه فـشارمیانی و دیگـری درسـمت مشترکین جهت تبدیل ولتاژ میانی به فشار ضعیف بکارمی روند. افت ولتاژ شامل دو مؤلفه است :
افت ولتاژ روی مقاومت سیم پیچی
افت ولتاژ روی راکتانس سیم پیچی
با توجه به اینکه هر کدام از این دو مؤلفه در سـیم پیچـی اولیـه و ثانویـه آن وجـود دارد. بنـابراین بـرای هرسیم پیچی بایدروابط افت ولتاژناشی ازهردومولفه محاسبه شود.
- 1 افت ولتاژ روی مقاومت سیم پیچی :
VR افت ولتاژکل روی مقاومت سیم پیچیهای اولیه و ثانویه ترانس می باشد :
VR  VR p  VRs( 45 - 2 )
: VR P افت ولتاژ روی مقاومت سیم پیچی اولیه ( V )
: VR S افت و لتاژ روی مقاومت سیم پیچی ثانویه ( V )
اگر مقاومت اولیه rP و مقاومت ثانویه آن rS باشد و مقاومت ثانویه با نسبت تبدیل ترانس به اولیه منتقل
شود رابطه ( ( 46 - 2 را می توان نوشت.
٢۶
( 46 - 2 )
که :
: r P مقاومت اولیه ترانس ( ( Ω
: rS مقاومت ثانویه ترانس ( ( Ω
: RP مقاومت کل از دید اولیه ترانس ( ( Ω
: T P نسبت تبدیل ترانس
TS
افت ولتاژ روی مقاومت ترانس برابر با رابطه زیر است : ( 47 - 2 )
مقادیر rP و rS سیم پیچها برابرند با :
( 48 - 2 )
( 49 - 2 )
که :
: δ چگالی جریان هادی سیم پیچی ( A )
2mm

2 p T * rs rp R P Ts VR  RP IP
T P L mtp ρδ  rP I P ρδ T S L mts  rS I S : ρ مقاومت ویژه هادی سیم پیچی ( ( Ωmm2
m
: I P جریان فاز ( A )
: TP تعداد دور اولیه ترانس
: Lmtp طول حلقه متوسط سیم پیچی ( ( m
با جایگذاری روابط ( 48 - 2 )، ( ( 49 - 2 و ( ( 46 - 2 در ( ( 47 - 2 رابطه زیر بدست می آید :
( 50 - 2 ) ( ρδ T P L mtp 2 P T L S ρδ T I P   mtS  V R I p I S T S باساده سازی رابطه ( 50 - 2 ) و جایگذاری مقدار IS با IP و با در نظر گرفتن ضریب تبدیل ( TP ) : T ( 51 - 2 ) Lmts T P L mtp S ρδ V R که مقدار TP یا تعداد دور برابر با رابطه زیر می باشد : V ( 52 - 2 ) p T P  Q K با جایگذاری رابطه ( 52 - 2 ) در ( ( 51 - 2 رابطه زیر بدست می آید : ( 53 - 2 ) ( ( Lmtp ρδ  L mts V R  V P  Q k
٢٧
با دقت در رابطه ( 53 - 2 )استنباط می شود که افت ولتاژ روی مقاومت اهمی ترانس تـابعی از عکـس ظرفیت ترانس است. یعنی با افزایش ظرفیت, افت ولتاژ اهمی کاهش می یابد و تابعی از سطح ولتاژ نیـز می باشد. به این دلیل که با افزایش سطح ولتاژ برای یک قدرت ثابت تعداد دور سـیم پیچـی افـزایش و سطح مقطع آن به خاطر کاهش جریان کاهش می یابد، بنابراین مقاومت افزایش خواهد یافت. افـزایش مقاومت باعث افت ولتاژ بیشتر می شود. تغییرات افت ولتاژ بستگی به پارامترهای اجرایی از جمله طـول متوسط حلقه سیم پیچیهای اولیه و ثانویه نیز دارد.
-2 افت ولتاژ روی راکتانس سیم پیچی :
افت ولتاژ در راکتانس نیز از دو مؤلفه تشکیل شده که عبارتند از :
افت ولتاژ روی راکتانس سیم پیچی اولیه VX P
افت ولتاژ روی راکتانس سیم پیچی ثانویه VXS
VX افت ولتاژ روی راکتانس کل ترانس می باشد :
VX  V x p  Vx s( 54 - 2 )
راکتانس اولیه و ثانویه ترانس از دو رابطه زیر به دست می آید: [1]
p b 55 - 2 ) ) 3 s b 56 - 2 ) ) 3
a L mt  * 2 L c a mt L  2 * L c
* 2 2πfμ  X P 0 T p * 2 2 πfμ  X s 0 T s راکتانس ترانس از دید اولیه آن معادل است با :
p b b L 2 T s a  * * T 2 2πfμ x x X ( 57 - 2 ) mt P 3 L T 0 p s p P c s افت ولتاژ نسبی روی راکتانس کل ترانس برابر با : ( 58 - 2 ) VX  IP X P از طرفی تعداد دور TP سیم پیچی اولیه ترانس برابر است با : VP ( 59 - 2 ) TP  Q K با جایگذاری روابط ( ( 57 - 2 و ( ( 59 - 2 در ( ( 58 - 2 رابطه زیر به دست می آید : b s  b p mt L 2 V p ( 60 - 2 ) a  * * 2πfμ 0 p I V x  3 L Q k c
٢٨
با جایگذاری جریان فاز در رابطه ( ( 60 - 2 رابطه زیر به دست می آید :
bs  b p mt L 2 V p Q ( 61 - 2 ) a  * * 2πfμ  V 3 3V c L 0 k Q p x با ساده سازی رابطه ( ( 61 - 2 رابطه نهایی زیر به دست می آید :
bs  bp mt L 2 ( 62 - 2 ) πfμ0 * Vx  2 *V p 3 a  * Lc 3k با دقت در رابطه ( ( 62 - 2 استنباط می شود که افت ولتاژ روی راکتانس سیم پیچـی تـرانس وابـسته بـه سطح ولتاژ و پارامترهای طراحی ترانس بوده و مستقل از ظرفیت ترانس می باشد.
.2-4-2 خط و رابطه افت ولتاژآن با سطح ولتاژ شبکه
در خطوط سه فاز با بارهای متعادل افت ولتاژ شامل دو مؤلفه است :
افت ولتاژ روی مقاومت اهمی خط
افت ولتاژ روی راکتانس خط

V2 R,X V1

P,Q
شکل ( : ( 3 - 2 فیدر شعاعی ساده
در شکل فوق یک خط با مقاومت و راکتانس X) و( R که درانتهای آن بار Q) و( P را تغذیه می کند.
افت ولتاژ این خط از رابطه زیر به دست می آید.
( 63 - 2 ) * 100 RP  XQ V  V 2 نحوه بـه دسـت آوردن رابطـه ( ( 63 - 2 جـزء مـسائل ابتـدائی بـوده و از بحـث در مـورد آن صـرفنظر می شود. رابطه ( ( 63 - 2 در فصل مربوط به انتخاب سطح ولتاژ میـانی مناسـب, نقـش مهمـی خواهـد داشت. از این رابطه جهت یافتن سطح مقطع خط با توجه به درصد افت ولتاژ مجاز اسـتفاده خواهدشـد.
در اینجا دوسوال مطرح است. یکی درصد کاهش افت ولتاژ در خـط و دیگـری تعیـین سـطح مقطـع از روی افت ولتاژ مجاز. با مراجعه به رابطه ( ( 63 - 2 استنباط می شود که افـت ولتـاژ بـا عکـس مجـذور
ولتاژخط متناسب است. با افزایش ولتاژخط به اندازه دو برابر, درصدافت ولتاژ 1 برابر خواهد شـد. در
4
مورد یافتن سطح مقطع هادی خط با توجه به افت ولتـاژ مجـاز, لازم اسـت توضـیح داده شـودکه بـرای انتخاب سطح ولتاژ میانی مناسب برای یک قدرت و طول مساوی, اگر برای هر سطح ولتاژی یک
٢٩
سطح مقطع انتخاب شود این انتخاب خالی از اشکال نخواهد بود. زیرا در محاسبات مربوط به هزینه کل نتیجه واقعی بدست نخواهدآمد. به عنوان مثال برای دو سطح ولتاژ 3/3 kV و 6/6 kV اگر یـک بـار پـر قدرتی در انتهای خط به طول 2 کیلومترتغذیه شود هر دوی این سطوح ولتاژ شاید بتوانند با یـک سـطح مقطع مساوی آن را انتقال دهند. در حالی که افت ولتاژ یکی بیشتر از دیگری خواهد شـد. بـرای اینکـار یک افت ولتاژ مجاز در نظرگرفته می شود که با توجه به آن سطح مقطع تعیین خواهد شد. سـطح ولتـاژ
6/6 kV این قدرت را با در نظر گرفتن افت ولتاژ مجاز با یک سطح مقطع پایین تر انتقال مـی دهـد کـه این خودباعث کاهش هزینه هادی و نگه دارنده های آن خواهد شد. در حالی که سـطح ولتـاژ 3/3 kV