*352

عنوان صفحه
مقدمه....................................................................................................................................................1
فصل اول: کلیات تحقیق.............................................................................................................3
1-1-طرح مساله ..................................................................................................................................4
1-2- اهداف تحقیق ............................................................................................................................8
1-3- اهمیت تحقیق ............................................................................................................................8
1-4- سئوالات تحقیق .........................................................................................................................9
1-5- فرضیه تحقیق ......................................................................................................................... 10
1-6- چارچوب نظری تحقیق ...........................................................................................................10
1-7- متغیرهای تحقیق...................................................................................................................... 12
1-8- تعریف مفاهیم کلیدی تحقیق...................................................................................................12
1-9- مروری بر ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق ........................................................................... 13
1-10- روش تحقیق .........................................................................................................................18
1-11- موانع، مشکلات و محدودیت های تحقیق ............................................................................18
1-12- سازماندهی تحقیق ............................................................................................................... 19
فصل دوم: بررسی مبانی نظری نقد نظام سرمایه داری و بحران های ناشی از آن......................20
2-1- دیدگاه های کارل مارکس درباره نظام سرمایه داری و نقد آن .................................................21
2-1-1- تعریف مارکس از سرمایه داری ..........................................................................................22
2-1-2- مفاهیم کلیدی در تشریح نظام سرمایه داری و نقد آن از دیدگاه مارکس.............................22
2-1-2-1- نظریه ارزش ...................................................................................................................22
2-1-2-2- ارزش اضافی...................................................................................................................23
2-1-2-3- سرمایه ............................................................................................................................24
2-1-2-4- جریان کالا ......................................................................................................................24
2-1-2-5- کاهش نرخ سود .............................................................................................................24
2-1-2-6- نیروی کار ..................................................................................................................... 24
2-1-2-7- زیربنا و روبنای جامعه ...................................................................................................25
2-1-2-8- شیوه های تولید ..............................................................................................................26
2-1-2-9- طبقه،آگاهی طبقاتی، نبرد طبقاتی .................................................................................. 26
2-1-2-10- کار بیگانه شده ............................................................................................................ 28
2-1-3- نقد سرمایه داری در دیدگاه مارکس .................................................................................. 30
2-1-3-1- بحران زایی ....................................................................................................... ............30
2-1-3-2- بهره کشی و تشدید شکاف طبقاتی ................................................................................31
2-1-3-3- پول سالاری ...................................................................................................................34
2-1-3-4- از خود بیگانگی .............................................................................................................35
2-2- نظرات نئومارکسیست‌ها (مکتب فرانکفورت) در نقد نظام سرمایه داری ................................38
2-2-1- صنعت فرهنگ؛عامل تحمیق توده ها ..................................................................................39
2-2-2- ارتباطات نوین،عامل فریب فرد در جامعه سرمایه داری .....................................................40
2-2-3- نابودی خلاقیت های ذهنی و تولید نیازهای کاذب ............................................................42
2-2-4- انقلاب روشنفکران و دانشجویان در مقابل سرمایه داری ....................................................43
2-2-5- تولید نیازهای کاذب توسط دستگاه های ایدئولوژیک نظام سرمایه داری ...........................43
2-2-6- لزوم انقلاب در برابر سرمایه داری .....................................................................................45
2-2-7- گرایش به بحران در جوامع پیشرفته ...................................................................................47
2-2-8- پول و قدرت عامل مستعمره شدن زیست جهان در نظام سرمایه داری ..............................49
2-2-9- مستعمره شدن حوزه عمومی (افکار عمومی از سوی سرمایه داران) ..................................50
2-3- سایر نظرات در نقد نظام سرمایه داری.....................................................................................51
2-3-1- تسلط نخبگان قدرت بر جامعه سرمایه داری آمریکا ..........................................................51
2-3-2- رابطه ذاتی میان بحران و نظام سرمایه داری در آمریکا .......................................................53
2-3-3- استثمار و انباشت رقابتی؛ معضل سرمایه داری....................................................................56
2-3-4- بحران مزمن سرمایه داری ...................................................................................................57
2-3-5- فروپاشی نظام سرمایه داری ............................................................................................... 57
2-3-6- بحران سرمایه داری نئولیبرال ..............................................................................................58
2-3-7- دموکراسی نظام سرمایه داری؛ پیوندی صوری میان افراد انتزاعی........................................61
2-3-8- مناسبات دموکراتیک در تسلط سرمایه داری .......................................................................63
2-4- نظریه «باز فئودالی شدن» و نقد بنیادین نظام سرمایه داری ......................................................64
2-4-1- تبیین مختصات نظام فئودالی ..............................................................................................66
2-4-2- استثمار اکثریت؛اساس نظام فئوادالی ...................................................................................67
2-4-3- تبدیل شیوه فئودالی به شیوه تولید سرمایه داری و چرخش آن ..........................................69
2-4-4- تبیین فرایند باز فئودالی شدن جامعه از دیدگاه یورگن هابرماس ........................................70
2-4-5- تبیین تئوریک فرایند باز فئودالی شدن نظام سرمایه داری از دیدگاه ریچارد بی فریمن.......72
2-4-5-1- نابرابری اجتماعی ...........................................................................................................73
2-4-5-2- کنترل و نظارت سیاسی ..................................................................................................76
2-4-5-3- معاملات قماری ............................................................................................................ 78
فصل سوم: بررسی نظری جنبش‌های اجتماعی با تاکید بر جنبش ضد وال استریت در آمریکا....81
3-1- تعریف جنبش‌های اجتماعی ....................................................................................................83
3-2- انواع جنبش‌های اجتماعی........................................................................................................85
3-3- مراحل جنبش‌های اجتماعی ....................................................................................................86
3-4- کارکردهای جنبش های اجتماعی ............................................................................................87
3-5- مهمترین جنبش‌های اجتماعی در تاریخ آمریکا........................................................................87
3-5-1- جنبش قدرت سیاهان...........................................................................................................87
3-5-2- جنبش حقوق‌ مدنی ............................................................................................................87
3-5-3- جنبش حق رای زنان ..........................................................................................................88
3-5-4- جنبش ضدجنگ .................................................................................................................88
3-5-5- جنبش کارگری ...................................................................................................................88
3-5-6- جنبش ضدجهانی شدن .......................................................................................................88
3-5-7- جنبش اجتماعی پیشرو.........................................................................................................89
3-5-8- جنبش تی پارتی .................................................................................................................91
3-5-9- جنبش ضد وال استریت بر "ضد نظام سرمایه داری فئودالی شده" ....................................93
3-5-9-1- استمرار بحران اقتصادی آمریکا ......................................................................................93
3-5-9-2- تشدید شکاف‌های اجتماعی و نابرابری طبقاتی .............................................................95
3-5-9-3- نقش کارکردی وسایل نوین ارتباط جمعی در شکل‌گیری اعتراض.................................96
3-5-9-4- اهداف و مطالبات تظاهر کنندگان جنبش ضد وال استریت ...........................................96
3-5-9-5- حذف فئودال ها از حکومت و حاکمیت آمریکا؛خواست اصلی جنبش ضد وال استریت...............................................................................................................................................97 3-5-10- مقایسه دو جنبش مهم آمریکا (جنبش ضد وال استریت و جنبش تی پارتی)....................98
فصل چهارم: بررسی تحلیلی و آماری دلایل تبعیض و نابرابری در نظام سرمایه داری آمریکا (به سوی باز فئودالی شدن).........................................................................................................103
4-1- بررسی فئودالیزم اقتصادی در نظام سرمایه داری آمریکا .......................................................105
4-1-1- افزایش نابرابری در " درآمد" .........................................................................................107
4-1-2- تعمیق شکاف طبقاتی .......................................................................................................112
4-1-3- توزیع نابرابر ثروت و افزایش فقر در ایالات متحده .........................................................120
4-1-4- بحران مسکن.....................................................................................................................123
4-1-5- کاهش تبعیض آمیز دستمزدها............................................................................................124
4-1-6- افزایش شهریه دانشگاه ها..................................................................................................128
4-1-7- پدیده باز فئودالیزم حاصل انباشت ثروت در طبقه بالا.......................................................128
4-1-8- معاملات قماری.................................................................................................................134
4-2- بررسی روند "نابرابری اجتماعی" در نظام سرمایه داری آمریکا............................................135
4-2-1- کاهش امید به زندگی در آمریکا........................................................................................136
4-2-2- وخامت امنیت غذایی در ایالات متحده.............................................................................137
4-2-3- گسترش فزآینده انواع تبعیض‌های اجتماعی در ایالات متحده آمریکا...............................139
4-2-3-1- تبعیض مدنی ................................................................................................................139
4-2-3-2- تبعیض علیه زنان..........................................................................................................140
4-2-3-3- تبعیض علیه مسلمانان ..................................................................................................141
4-2-3-4- تبعیض علیه مهاجران لاتین تبار ...................................................................................143
4-2-3-5- تبعیض نژادی ...............................................................................................................144
4-2-4- افزایش فزآینده فقر و تبعات اجتماعی آن..........................................................................147
4-2-5- بیکاری؛ عامل تشدید نابرابری اجتماعی در آمریکا............................................................152
4-3- بررسی "کنترل و نظارت سیاسی" نابرابر در نظام سرمایه داری آمریکا................................ 154
4-3-1- خطاهای راهبردی در سیاست‌گذاری‌های دولتمردان آمریکا..............................................158
4-3-2- دموکراسی معکوس و حاکمیت اقلیت بر اکثریت..............................................................159
4-3-3- نفوذ ثروتمندان در سیاست گذاری‌های دولتی (لابی گری و رانت خواری)......................161
نتیجه گیری و جمع بندی............................................................................................................... 165
منابع و مآخذ...................................................................................................................................169
فهرست جداول
عنوان صفحه
طبقه‌بندی انواع محتمل بحران از دیدگاه هابرماس (هابرماس، 1380)...............................................47
دو فرضیه علمی ریچارد بی. فریمن...................................................................................................74
میزان نابرابری در یک مؤسسه با درجه دکتری طی سال‌های 1973 تا 2006.....................................75
جدول 1.2- شاخص های نابرابری درآمد خانوارها در امریکا در دوره‌ی زمانی 2005-2009.......109
جدول 1.2- درآمد ملی سرانه آمریک در سال های مختلف............................................................118
جدول 1.3- توزیع درآمد در آمریکا در بین سال های 1982- 2006.............................................119
جدول 1.4- توزیع ثروت خالص در ایالات متحده آمریکا در بازه زمانی 1983-2007..................130
جدول 1.5- توزیع ثروت مالی در ایالات متحده آمریکا در بازه زمانی 1983-2007......................130
جدول 1.6- ددرصد سهم ثروت یک درصد مرفه ترین گروه در مقایسه با سهم 99 درصد بقیه جمعیت آمریکا در طی سال های 1922-2007...............................................................................130
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار1.1- ضریب جینی و منحنی لورنز........................................................................................108
نمودار 1.3- سهم درآمدی صدک های 81-99 و صدک بالا...........................................................110
نمودار1.4- سهم درآمدی هزارک های 990-999 و هزارک بالا.....................................................111
نمودار1.5 - رشد درآمد حقیقی در صدک های مختلف.................................................................112
نمودار 1.6- توزیع درآمد در آمریکا در بین گروه های کم درآمد و پردرآمد جامعه.......................114
نمودار 1.7 - رشد درآمد سرمایه ای بین گروه 5% بالاترین درآمدها و 95% بقیه گروه ها در آمریکا..............................................................................................................................................115
نمودار 1.8 - شکاف درآمد در آمریکا: نسبت های بالاترین درآمدهای خانوارها به درآمدهای 90 درصد پایینی در سال 1979- 2007................................................................................................116
نمودار1.9 - توزیع نامتوازن افزایش درآمد در مقایسه با دوران پیشین که منافع رشد به طور گسترده توزیع می شد...................................................................................................................................117
نمودار 1.10 - درصد درآمد پس از مالیات ها و انتقال های نقدی فدرال بین سال های 1979 و 2007...............................................................................................................................................118
نمودار 1.11- مقایسه ی درصد رشد میانگین حقوق و دستمزدهای سالانه برای گروه های درآمدی مختلف در آمریکا در بازه زمانی 1979-2006................................................................................126
نمودار1.12- مقایسه ی درصد رشد درآمد خانواده ها در بازه زمانی 1979-2007........................126
نمودار 1.13- درصد رشد ثروت خانوارهای آمریکایی در بازه 1983-2009.................................132
نمودار 1.14- درصد سهم گروه های مختلف جامعه از کل ثروت اندوخته شده در بازه زمانی 1983-2009...................................................................................................................................134
نمودار1-2.......................................................................................................................................136
نمودار2-2.......................................................................................................................................137
نمودار3-2.......................................................................................................................................137
نمودار4-2.......................................................................................................................................146
نمودار5-2.وضعیت فقر مردم بر حسب نژاد در سال های 2000-2011(منبع:اداره آمار آمریکا).....148
نمودار6-2 درصد افراد با سطوح مختلف نسبت درآمدبه فقر(منبع:اداره آمار آمریکا).....................148
نمودار7-2 افراد زیر 125 درصداز سطح فقر وفقیرنزدیک در سالهای1991-2011........................149
نمودار8-2.تعداد خانوارهای زیر سطح فقر و نرخ فقر(منبع:اداره آمار آمریکا)................................149
نمودار 9-2 تعداد فقیر و رنخ فقر در آمریکا در بازه 1959- 2011 (منبع: اداره آمار آمریکا)..........150
نمودار10-2.نرخ بیکاری بر اساس نژادهای مختلف در سال های 1975- 2010 ..........................153
نمودار11-2. نرخ بیکاری آمریکاطی1980-2010...........................................................................154
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 2.1 - نا امنی غذایی در ایالت های مختلف و نواحی شمالی و جنوبی آمریکا.......................138
شکل 2.3- درصد مردم فقیر در نواحی و ایالات آمریکا در سال 2011 (منبع: اداره آمار آمریکا)...151
شکل 2.4- تغییر در نرخ فقر در نواحی و ایالات آمریکا در سال های 2010- 2011 (منبع: اداره آمار آمریکا).............................................................................................................................................151
مقدمه
نظام سرمایه‌داری پس از زوال نظام فئودالی در کشورهای غربی به وجود آمد و از قرن 16 میلادی به بعد و به دنبال توسعه ی صنعت پارچه بافی انگلستان در قرون 16، 17 و 18 به عنوان یک نظام اقتصادی شکل گرفت. تولید بیش از مصرف، موجب افزایش تولید و تراکم سرمایه و در نهایت پیدایش نظام سرمایه داری شد. این خصوصیت، سرمایه داری را از نظام های پیشین متمایز ساخت. در نظام سرمایه داری، افزایش سود و انباشت سرمایه، هدف اصلی است. فرض بر این است که هر فرد مادامی که قوانین اجتماعی را نقض نکند، می‌تواند آزاد و منطقی عمل کند و به فعالیت‌های اقتصادی بپردازد. در این نظام کسب حداکثر سود، تنها انگیزه‌ی معقول برای فعالیت‌های اقتصادی است.
این نظام در واقع بروز اقتصاد های مرتبط و درهم تنیده‌ای است که می‌خواهد جریان تولید، توزیع و مصرف جهانی را اداره کند. اما در پس این یکپارچگی، منافع و ثروت حاصل از تولید به شکل ناعادلانه عمدتاً متوجه کانون‌های قدرت و ثروت می‌شود که غالبا معترضانی از طیف های مختلف مردم را به همراه دارد.
آنچه مبرهن است نظام اقتصادی و سیاسی سرمایه‌داری، از قرن نوزدهم تا کنون به کمک تحولات تکنولوژیک و مدیریتی، دستاوردهایی در افزایش تولید و ثروت داشته است؛ یعنی سطحی از رفاه را ایجاد کرده که زندگی به‌شدت ساده شده است. اما در عمل هرچه جلوتر رفته تناقضات درونی خود را شدیدتر نشان داده است؛ مثلاً در مقابل افزایش رفاه مادی شکاف طبقاتی رو به گسترشی را سبب شد و مهم‌تر از آن چون ماهیتاً الگوهای رشد و توسعه سرمایه‌داری صرفاً به جنبه‌های مادی بشر توجه داشته است در زمینه‌های معنوی نه تنها رشد نکرد بلکه دچار عقب گرد شد.
دستاوردهای تکنولوژیک در تولید کالا و خدمات هرچند توانسته با تولید ثروت و درآمد، سطح رفاه را بالا ببرد، منتها اکثریت مردم جهان و حتی بیشتر مردم کشورهای پیشرفته مثل امریکا یا اتحادیه‌ی اروپا از این رشد درآمد و پیشرفت کم‌بهره و بعضاً بی‌بهره هستند. نتیجه‌ی این امر چیزی نیست جز شکاف طبقاتی و گستردگی معضل فقر که یکی از موضوعات اعتراض در جنبش وال‌استریت است.
در حقیقت قواعد مستقیم و غیر‌مستقیم نظام سرمایه‌داری ذاتا نابرابری ایجاد می‌کند؛. مطالعات در امریکا نشان می‌دهد. بیش از نیمی از درآمد آمریکا به 398 نفر از ثروتمندان آمریکایی تعلق دارد. این‌ها نشان‌دهنده‌ی نابرابری‌های بسیار عمیقی است که یکی از دلایل فریاد معترضان جنبش ضد وال استریت به ‌شمار می‌رود.
جنبش تسخیر وال استریت که در آغاز تنها بر مطالبات اقتصادی متمرکز بود، با فراگیرتر‌شدن اعتراضات، وجوه متفاوت اجتماعی و سیاسی را نیز در دستور کار قرار داده که همین امر، اهمیت تحقیق پیرامون آن را دوچندان کرده است. وال استریتی‌ها با شعار معروف «ما 99 درصدیم»، در عمل مطالبات اجتماعی و خواست خود برای برقراری عدالت را مورد تأکید قرار داده و علیه آنچه بی‌عدالتیِ یک درصد ثروتمندِ حاکم بر آمریکا می‌خوانند فعالیت می‌کنند.

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

در واقع جنبش ضد وال‌استریت یک بحران سیاسی و اقتصادی عظیمی است که برعلیه نظام بازفئودالی شده کنونی آمریکا به پا خواسته است. مسؤولان غربی در تلاش هستند که اعتراض‌های ضد وال استریتی را یک جنبش اجتماعی علیه بیکاری و بحث اقتصادی و مالی در غرب نشان دهند؛ اما علاوه بر این که سرمایه‌های مرئی غرب شبیه بازارهای مالی با شکست، کسری و ناکامی مواجه شده است، سرمایه‌های نامرئی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی که که دارای اهمیت بیش‌تری هستند، رو به زوال و نیستی گذاشته‌اند لذا این تحقیق قصد دارد با نقد نظام سرمایه داری در آمریکا به علل اصلی این بحران در چارچوب تئوری "بازفئودالی شدن" دست یابد. این تئوری تقریبا آخرین دیدگاه متاخری است که در مورد نقد نظام سرمایه داری ارائه شده است و مبدع آن اندیشمندانی چون هابرماس و بی فریمن می باشند که با ارائه دلایل اجتماعی- اقتصادی و سیاسی در پی تایید این نظریه هستند که تبعیض و نابرابری حاصل نظام سرمایه داری است و این مساله خود ناشی از حاکمیت یک اقلیت قدرتمند و ثروتمند است که تمام کانون های تصمیم گیری را به دست گرفته است و در این میان جنبش ضد وال استریت در پی این پیامد نظام سرمایه داری بوجود آمده است.
فصل اول:
کلیات پژوهش
1-1. طرح مساله
استمرار بحران اقتصادی و موج بیکاری در آمریکا و بسیاری تبعیض‌های سیاسی و اقتصادی زمینه‌ای فراهم کرد تا مردم معترض آمریکا، دست به تظاهرات بزنند. جنبش موسوم به «اشغال وال‌استریت» در 17 سپتامبر 2011 (26 شهریور 1390) با فراخوان مجله آدباسترز آغاز شد. این مجله در 13 جولای از مردم آمریکا خواسته بود که برای مخالفت با بانک‌ها و روش‌های اعمال‌شده اقتصادی در پارک زاکوتی در میدان آزادی در منهتن نیویورک و در نزدیکی مرکز تعاملات مالی این شهر موسوم به «وال‌استریت» جمع شوند.
مجله ادباسترز، اولین مجله ای است که خود را مخالف جنبش مصرف گرایی سرمایه داری می داند، این مجله با چاپ عکسی از وال استریت و درج نشانی اینترنتی گروهی موسوم به «تسخیر وال استریت» در یکی از شبکه های اجتماعی، مدعی شد که باید قلب مؤسسات مالی جهان یعنی وال استریت آمریکا را برای مقابله با مصرف‌گرایی و تبدیل انسان ها به ماشین‌های مصرف کالاهای تبلیغاتی آنان، هدف قرار داد.
همچنین در نسخه چاپ ژوئیه خود به مشترکان خود که در آن زمان بالغ بر نود هزار نفر بودند اعلام کرد که روز 17 سپتامبر برای تحصن در وال استریت و رونمایی از جنبش تسخیر وال استریت مناسب است. بر اساس این فراخوان تظاهراتی شکل گرفت که خیلی سریع به جنبشی گسترده و فراگیر تبدیل شد و بیش از دو هزار شهر در آمریکا و 1500 شهر در دنیا را در برگرفت.
در واقع وال استریت نام خیابانی است که نماد اقتصاد آمریکا و بازار بورس در جهان محسوب می‌شود. این خیابان در سال 1929 و به دنبال سقوط ارزش سهام در بازار بورس نیویورک و آغاز بحران اقتصادی بی‌سابقه نیز شاهد تظاهرات اعتراض‌آمیز بود، بحرانی که بیش از ١٢ سال ادامه یافت. اکنون و بعد از 80 سال، معترضان در قالب جنبش "وال استریت را اشغال کنید"، معتقدند که بانکداران و سرمایه‌داران اقتصاد جهان، که اغلب در وال استریت حضور دارند، قصد دارند تا مشکلات ناشی از رکود اقتصادی آمریکا را بر دوش 99 درصد مردم عادی بگذارند.
جنبش ضد وال استریت در پایگاه اینترنتی خود و در بخش معرفی آورده است: «ما 99 درصدی هستیم که از خانه‌های خود بیرون رانده شده‌ایم. ما از خدمات درمانی مطلوب محروم بوده‌ایم. ما از آلودگی محیط زیست رنج می‌بریم. ما ساعات طولانی را برای مقدار اندکی دستمزد و بدون بهره‌مندی از حقوق قانونی خود سخت کار می‌کنیم، البته اگر بتوانیم کاری پیدا کنیم. در حالی که یک درصد دیگر از همه چیز برخوردار است، ما از هیچ چیز برخوردار نیستیم. ما 99 درصد جامعه هستیم.» occupywallst.org))
اعتراض به مسائلی همچون فقر، قدرت و نفوذ شرکت‌های بزرگ، نابرابری اجتماعی، جنگ‌های خاورمیانه، بدهی دانشجویان و پاداش‌های زیاد برای مجریان وال استریت، نفوذ نظام سرمایه‌داری در سیاست آمریکا، وضع نامطلوب اقتصاد و بیکاری حاصل از سیاست‌های غلط دولت و اعمال نفوذ لابی‌های سرمایه‌داری از جمله اهداف آغاز این جنبش اعلام شده است.
در این میان، شعار محوری جنبش، «99 درصد در برابر یک درصد»، بازتاب جهانی وسیعی پیدا کرد و از امریکا به استرالیا، نیوزیلند، ژاپن، فیلیپین، تایوان، آلمان، انگلیس، هلند، کانادا، آفریقای جنوبی و... توسعه یافت. در حقیقت امریکا و «وال‌استریت» دچار شوکی به نام «خیزش مردمی علیه سرمایه‌داری» شد که در نوع خود طی سال‌های اخیر بی‌نظیر بوده است. البته در این خیزش نه فقط یک مطالبه اقتصادی بلکه در عمق آن یک اعتراض سیاسی نهفته است.
حضور اقشار مختلف مردم در میان معترضان این حقیقت را آشکار می‌کند که معترضان فقط از یک قشر خاص نیستند بلکه در این جنبش افرادی متشکل از نویسندگان مشهور، بازیگران سرشناس، سناتورها، دانشجویان، استادان دانشگاه، پزشکان، وکلا، اساتید، پرستاران، آتش نشانان، سربازان سابق ارتش و اعضای کلیسای پروتستان به چشم می‌خورند.
"لینا پالتون" یکی از رهبران جنبش وال استریت که به صورت داوطلبانه در سازمان‌دهی جنبش اشغال وال استریت شرکت کرده‌ این جنبش را بخشی از جنبش قدرتمند جهانی مردمی می‌داند و معتقد است که "این جنبش به دنبال گسترش عدالت اقتصادی در برابر شیوه‌های اقتصادی نئولیبرال، جنایات قدرتمندان وال استریت و حکومتی است که از سوی گروه‌های قدرتمند تجاری کنترل می‌شود. این جنبش در بر دارنده‌ی گروه 99 درصدی مردم است که قصد دارند به ظلم و ستم گروهی یک درصدی قدرتمندان و ثروت‌اندوزان پایان بخشند." (farsnews.ir)
لینا پالتون تصریح می کند که : "افرادی که در جنبش اشغال وال استریت شرکت کرده‌اند به هر دو حزب آمریکا اعتراض دارند، زیرا پول و سرمایه‌ی هنگفتی که در اختیار شرکت‌های وال استریت است، باعث نفوذ همه‌جانبه‌ی آن‌ها در فرآیند سیاسی و سیستم اقتصادی کشور شده و این موضوع منجر به بی‌عدالتی و نابودی محیط شده است. در حال حاضر، نمایندگان منتخب ما از ما می‌خواهند سختی را به جان بخریم و در ازای حقوق کم، سخت کار کنیم، دیرتر بازنشسته شویم (شاید هم اصلاً نشویم) و حقوق حمایت از نیروی کار را فراموش کنیم. آن‌ها روی اطاعت ما شرط‌بندی می‌کنند و این کاملاً اشتباه است. علت ویرانی هر قسمتی از جامعه، ریشه در حرص و طمع شرکت‌های بزرگ دارد. اگر ردپای پول را دنبال کنید، خواهید دید که همه‌ی راه‌ها به وال استریت ختم می‌شود". (farsnews.ir)
همچنین بررسی و مطالعه شعارها و خواسته‌های مطرح شده در جنبش می‌تواند در تحلیل علل پیدایی این جنبش و در نتیجه اثبات فرضیه تحقیق کمک مؤثری بنماید. شعارها و مطالباتی همچون:
- "ما قادر به درک دلیل این امر نیستیم که مجبور به پرداخت هزینه‌های این بحران شده‌ایم، در حالی که کسانی که باعث بحران شدند، همچنان به دریافت سودهای کلان ادامه می‌دهند. ما خسته و ناراحت از بی‌عدالتی‌های پی در پی هستیم. ما خواهان بازگشت کرامت انسانی هستیم."
- "یک درصدی عزیز، ما خواب بودیم. اکنون، بیدار شدیم. امضاء، 99 % "
- "ما و جهان ما، در بحران است."
- "مسئولانِ منتخب ما مقصرند."
- "بانکداران و سودجویان وال استریت باید به عنوان مقصران اصلی جرائم مالی بزرگی معرفی شوند، که باعث ورشکسته شدن ملت ما و تخریب اقتصاد جهانی خواهند شد."
- "99 درصد یعنی اکثریت شهروندان، دیگر حاضر نیستند که اسیر اقلیت 1 درصدی ثروتمندان باقی بمانند."
- "من هیچی نیستم، من غیرمتعارف نیستم، من یک هرج و مرج طلب نیستم، من گیج و منگ نیستم. من یک چپگرای افراطی نیستم، من فقط یک مادر هستم که برای به دست آوردن آینده‌ای بهتر برای فرزندانم، اینجا حضور دارم." (لطفیان؛ 1391،5)
با استناد به این شواهد می‌توان این ادعا را داشت که در نظام اقتصادی امروز امریکا، ثروت از فقرا و طبقه متوسط گرفته شده است و در بین افراد مرفه بازتوزیع می شود. اکثریت 99 درصدی امریکا شاهد تنزل کیفیت زندگی خود، بر باد رفتن آرزوهایشان و کاهش امنیت خود بوده اند، فقط به این دلیل که ثروتمندترین افراد در جامعه ی امریکایی برای افزایش قدرت و ثروت خود به ضرر دیگران به هر کاری دست زده اند. نتیجه اینگونه رفتارهای غیر دموکراتیک به این فرضیه در اذهان مردم شکل می دهد که: رهبران امریکایی، اوضاع را به نفع طبقات کم درآمد تغییر نخواهند داد؛ لذا مردم خودشان باید دست به کار شوند تا مشکلاتشان حل شود. ( لطفیان؛ 1391،7)
در واقع ، سیاست های دولت آمریکا فقر بیشتری را برای بسیاری از مردم و ثروت بیشتری برای شمار اندکی از مردم امریکا به ارمغان آورده است و مثلث وال استریت، شرکت های بزرگ، و کنگره ایالات متحده امریکا با سیاست های هماهنگ شده مشغول نابودی سیستماتیک کشور و طبقه ی متوسط امریکا بوده اند و هستند. با این اوصاف سرمایه داران بزرگ وال استریت امروزه با استراتژی های مختلف در نبردهای انتخاباتی اعمال نفوذ می کنند تا ثروت و قدرت از 99 % مردم به 1% بالای جامعه بازتوزیع شود.
می توان گفت که در حوزه داخلی مردم دریافته اند، که نظام سرمایه داری خلاف ادعای رفاه، کارکردی برای آنها نداشته و چنانکه ذکر شد، طبقه ثروتمند محدود بر کل جامعه حاکم بوده اند. در این میان، نظام سرمایه داری با اعمال دیکتاتوری انحصاری قدرت با ترکیبی از یک یا دو حزب نظیر، ساختار آمریکا با محوریت جمهوریخواه و دموکرات،خواسته های سرمایه داران را بر جامعه تحمیل کرده اند. نکته اساسی آنکه، این سرمایه داری نه تنها دستاوردی برای رفاه مردمی نداشته، بلکه به گسست بنیاد خانواده ها و ساختار اجتماعی و تبدیل مردم به افرادی صرفاً مادی بدون توجه به حقوق انسانی و متعالی منجر شده است.
همچنین در صحنه بین الملل در حالی که سران آمریکا با ادعای رفاه جهانی و کمک به ملت ها به اشغال سایر کشورها پرداخته اند اما در عمل همچنان از برخی حاکمان دیکتاتور حمایت کرده و حتی در این راه، در برابر ملت ها قرار گرفته اند.
اکنون ملت آمریکا دریافته اند که این ادعاها، صرفاً فریبی برای تأمین منافع سرمایه داران بوده و نه برای ارتقای جایگاه جهانی ملت آمریکا و یا کمک به سایر ملت ها. چنانکه نمود آن را در جنایات صورت گرفته درکشورهای تحت اشغال و بی تفاوتی غرب در برابر جنایات اشغالگران قدس می توان مشاهده کرد. تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا نیز نشان داد که سران آمریکا برای منافع سرمایه داران از حاکمان دیکتاتوری حمایت کرده اند که صرفاً تأمین کننده منافع نظام سرمایه داری بوده اند. این دیکتاتوری که برگرفته از عملکردهای سران کشور بوده اکنون به حقارتی برای مردم آمریکا مبدل شده است به ویژه که این امر تزلزل جایگاه جهانی آنها را به همراه داشته است.
1-2. اهداف تحقیق
از اهداف مهم این تحقیق آشکار ساختن این واقعیت در نظام اقتصادی- اجتماعی سرمایه داری ایالات متحده است که چگونه اقلیت کوچک یک درصدی ثروتمندان، مشغول تنظیم قوانین اقتصاد و قوانین ملی و تحمیل دستور کار نئولیبرالیسم و نابرابری اقتصادی بوده اند، که تنها پیامدش آینده ی تاریکی برای اکثریت ملت آمریکایی خواهد بود. در حقیقت این پژوهش در پی اثبات فرضیه تحقیق است که «تبعیض و نابرابری در نظام سرمایه داری آمریکا علت اصلی پیدایش جنبش ضد وال استریت است.»
همچنین این تحقیق درصدد است با رویکردی متفاوت از سایر تحلیل های ارائه شده با شیوه ای کاملا علمی و مستند به بررسی ریشه های اصلی و اهداف و عوامل ایجاد این جنبش پرداخته و راه را برای سایر مباحث علمی و آکادمیک پیرامون این موضوع هموار سازد.
1-3. اهمیت تحقیق
اهمیت موضوع این تحقیق ناشی از ارتباط آن با بحران های نظام های سرمایه داری است؛ از آنجا که امروزه بحران های سرمایه داری امنیت سیاسی و اقتصادی کل جهان را تحت تاثیر قرار می دهد، بررسی یکی از این بحران ها از اهمیت فوق العاده ای برخوردار خواهد بود
در این میان ایالات متحده آمریکا که خود را نماد نظام سرمایه داری می داند، بیش از سایرکشورها درمعرض این قبیل چالش ها قرار دارد. جنبش ضد وال استریت یکی از نمونه های اعتراض مردم آمریکا نسبت به نظام حاکم است که توانست به سرعت به یک جنبش اجتماعی فراگیر تبدیل شود و در بیشتر شهرهای آمریکا گسترش یابد..
همچنین آنچه بیش از همه ضرورت پرداختن به این موضوع را لازم ساخته ، حضور و مشارکت صاحب نظران، نخبگان، اساتید و نظریه پردازان علوم سیاسی و علوم اقتصادی در روند این جنبش است. در میان شرکت کنندگان جنبش ضد وال استریت نه تنها جوانان و افراد میانسال بلکه اساتید دانشگاه و سیاست مدارانی نیز دیده می شود که به ضعف ها و نواقص نظام سرمایه داری اعتراض دارند. این مسئله بر غنای نظری تحقیق می افزاید چرا که دیدگاه های آنان در برخی موارد قابل استناد می باشد که اهمیت تحقیق را دو چندان ساخته است.
1-4. سئوالات تحقیق
در این میان نظرات و دیدگاه های متفاوتی در خصوص علت های شکل گیری این جنبش مطرح شده است و به دلایلی همچون شکاف اجتماعی شدید در میان جامعه آمریکا، فقر مالی شدید و بیکاری فزاینده مردم، نارضایتی از عملکرد حکومت در حفظ منافع ملی در عرصه بین المللی به خصوص در جنگ افغانستان و عراق، چالش های موجود درنظام سرمایه داری حاکم بر آمریکا و بسیاری مباحث دیگر مطرح شده است؛ اما واقعا علت اصلی پیدایش این جنبش چه می تواند باشد؟ با توجه به مطالبی که گفته شد پرسش اصلی این تحقیق بدین صورت مطرح می شود:
«علت اصلی پیدایی جنبش "ضد وال استریت" در آمریکا چیست؟»
سئوالات فرعی دیگری هم در این فرایند قابل طرح است که در متن تحقیق به آنها پاسخ داده می شود، سئوالاتی همچون:
1- انتقادات بنیادین نظریه پردازان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در خصوص نظام سرمایه داری چیست؟
2- دلایل اقتصادی ایجاد این جنبش چه می باشد؟
3- دلایل سیاسی تشکیل جنبش ضد وال استریت چیست؟
4- دلایل اجتماعی تشکیل جنبش ضد وال استریت کدامند؟
1-5. فرضیه تحقیق
همان طور که اشاره شد جنبش تسخیر وال‌استریت، نشانگر بحران بزرگی است که کاخ سفید و حاکمیت سرمایه‌داری را به چالش کشیده است. فرض بر این است که در این جنبش، توده‌های فرودست بر اثر تبعیض و نابرابری که خصیصه اصلی نظام سرمایه‌داری است؛ به غارت حاصل دسترنج خود از سوی کارتل‌ها، کمپانی‌ها، بانک‌ها و مؤسسات مالی علیه وال‌استریت به اعتراض برخاسته‌اند و به احقاق مطالبات پافشاری میکنند؛ لذا این پژوهش به دنبال مطالعه فرضیه زیر است:
« تبعیض و نابرابری در نظام سرمایه‌داری آمریکا علت اصلی پیدایی جنبش ضد وال استریت در آمریکا و گسترش آن است.»
1-6. چارچوب نظری تحقیق؛ "باز فئودالی شدن"
چارچوب نظری این تحقیق به طور کلی برپایه نظریات اقتصاد سیاسی و به طور اخص برپایه نظریه بازفئودالی کردن جامعه که خود ایده ای جدید در عرصه اقتصاد سیاسی است شکل گرفته است بر این اساس اقتصاد سیاسی طیف گسترده ای از رویکردهای خاص و کلی را در بر می گیرد. در معنای سطحی اقتصاد سیاسی عبارت است از مطالعه ی روابط اجتماعی، به خصوص روابط قدرت، که شامل روابط متقابل بین بخش های تولید، توزیع، و مصرف منابع از قبیل منابع ارتباطاتی می شود. برای اقتصاد سیاسی دانان کلاسیک قرن هجده و اوایل قرن نوزده، نظیر کسانی مثل آدام اسمیت، دیوید ریکاردو، و جان استوارت میل این امر به معنای درک انقلاب عظیم سرمایه داری بود، انقلابی که جوامع شکل گرفته بر پایه ی کار کشاورزی را به جوامع تجاری، کارخانه محوری، و در نهایت صنعتی تبدیل کرد. برای کارل مارکس نیز این امر به معنای بررسی نیروهای پویا در چارچوب سرمایه داری و روابط مابین سرمایه داری و صورت های دیگر سازماندهی اقتصاد سیاسی بود. او بر این باور بود که فرآیند تغییر اجتماعی در نهایت از سرمایه داری به سمت سوسیالیسم میل می کند. اقتصاد سنتی بیشتر متمایل بود که پویایی موجود در تاریخ و تغییر اجتماعی را نادیده گرفته و به این شکل اقتصاد سیاسی را به علم اقتصاد تنزل بخشد. بر طبق این دیدگاه اقتصاددانان تنها قادر بودند که به اختصار توضیح بدهند که چگونه خریداران و فروشندگان بر سر قیمت های بازار به توافق می رسند، اما آنان کاری به فرآیندهای تغییر اجتماعی و اقتصادی که شرایط و زمینه ی توافق بر سر قیمت ها را فراهم می کردند، نداشتند.
اقتصاد سیاسی دانان معاصر با اخذ مواضع متفاوت با جریانات اقتصادی اصلی، خود را متمایز می کنند. آنها همانند اقتصاد سیاسی دانان کلاسیک، تغییرات و تحولات اجتماعی را مدنظر قرار می دهند اما بیشتر تمرکزشان معطوف فرآیندهای گذار، مانند گذار از اقتصاد صنعتی به اقتصاد خدماتی یا اطلاعاتی، است. ویژگی برجسته دیگر اقتصاد سیاسی، علاقه ی آن به بررسی کلیت اجتماعی یا کلیت روابط اجتماعی است که در واقع عرصه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، و فرهنگی زندگی را شامل می شود. از زمان آدام اسمیت تا مارکس، و پس از او نیز تا نظریه پردازان صنعت محور، محافظه کار و نئومارکسیست معاصر، هدف ثابت اقتصاد سیاسی، اتحاد اقتصاد و سیاست بوده است که در این راستا به تاثیر متقابل این دو بر یکدیگر و همچنین ارتباط آنها با گستره ی اجتماعی و نمادین وسیع تری از فعالیت بشری پرداخته شده است. اقتصاد سیاسی دان امروزی در پی پاسخ به پرسش هایی نظیر موارد زیر بر می آید: ارتباط قدرت و ثروت چگونه است؟ این دو چگونه بر نظام های رسانه ای، اطلاعاتی، و سرگرمی ما تاثیر می گذارند؟
اما دیدگاه بازفئودالی که توسط ریچارد بی فریمن و هابرماس مطرح شده است جای تامل بیشتری دارد. جامعه بازفئودالی شده به شدت به مسئله تبعیض و بی عدالتی دامن زده و روسا ومدیران سرمایه دار را همچون حاکمان شبه فئودال با اختیارات وسیع متولی بی چون و چرای مردم می کند (بی فریمن،20012)
بنابراین بازگشت به نظام تبعیض آمیز فئودالیزم در جامعه آمریکا بالاخص در عرصه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی قابل مشاهده است.
1-7. متغیرهای تحقیق
متغیر مستقل: تبعیض و نابرابری در نظام سرمایه داری آمریکا
متغیر وابسته: جنبش تسخیر وال استریت
1-8. تعریف مفاهیم کلیدی تحقیق
تبعیض ؛ بر اساس تعریف ارائه شده در فرهنگ لغات آکسفورد عبارت است از رفتار ناعادلانه و ناشی از تعصب با گروه‌هایی از اتباع جامعه، خصوصاً بر اساس تفاوت‌های نژادی، سنی و جنسی (oxforddictionaries.com). به این موارد می‌توان هر خصیصه‌ای را که بر اساس آن بتوان متن و اکثریت جامعه را از حاشیه ی آن جدا کرد نیز اضافه نمود. برای مثال مذهب، طبقه اجتماعی، معلولیت‌های جسمی و نیز رویه ی جنسی از جمله مواردی است که دیگر نویسندگان از آن به عنوان فیلترهایی برای تقسیم جامعه به متن و حاشیه استفاده می کنند.
نابرابری ؛ به موقعیتهای نابرابر بین افراد اشاره دارد که می‌تواند سیاسی، اقتصادی، فرهنگی باشد. نابرابری اجتماعی، بنیانهای متعددی می‌تواند داشته باشد. عده‌ای از محققان معتقدند که بنیانهای اصلی نابرابری، تفاوتهای فردی در توانایی‌های ذاتی و انگیزه و تمایل به سخت‌کوشی است. دیدگاه دیگر معتقد است نابرابری در اصل، مبتنی بر تفاوتهایی است که جامعه در رفتار و برخورد با افراد بین آنها قایل می‌شود. علت این فرق‌گذاری مشخصه‌هایی همچون طبقه اجتماعی، اقتصادی، نژاد، قومیت، جنسیت و دین است که به طریق اجتماعی تعریف شده‌اند. از آنجا که طبقه، اساسی‌ترین نوع نابرابری، یعنی تفاوت در میزان دسترسی مردم به ابزار مادی زندگی است؛ لذا در اکثر بحثهای مربوط به نابرابری اجتماعی از اهمیت بسیاری برخوردار است.(شایان‌مهر، 1377، ص522)
نظام سرمایه داری ؛ سیستمی که در آن مالکیت خصوصی سرمایه٬تعیین کننده چهره اقتصادی و سیاسی و نظم اجتماعی خاص آن سیستم است به این صورت که در آن طبقه حاکم٬که سرمایه داری یا بورژوازی نامیده میشود٬از نیروی تولیدی جامعه به سود خود بهره گیری میکند.این سود از راه کمتر پرداختن به کارگران بدست می آید٬یعنی کمتر از مبلغی که بنظر سوسیالیستها در حد ارزش تولید کارگران است.مبلغی که به کارگران پرداخت میشود برابر است با ارزش نیروی کار کارگر در شرایط مالکیت خصوصی ابزارهای تولید و بازار کار.(جاسبی، 1376)
بازفئودالی شدن؛ به این معنا که حوزه عمومی تحت سلطه و سیطره تعداد معدودی از سازمان‌ها و تشکیلات عظیم و قدرت‌مند قرار می‌گیرد و در این میان تنها اجتماعات یا عامه سازمان یافته تا حدودی قادر به اعمال نفوذ هستند.(نوذری،1389)
جنبش ضد وال استریت؛ جنبش ضد وال‌استریت در 17 سپتامبر 2011 (26 شهریور 1390) آغاز شد. جنبشی فراگیر که بر اثر بحران های ناشی از سیاست های نظام سرمایه داری در ایلات متحده آمریکا شکل گرفت و توانست در مدت زمان کوتاهی گسترش یابد. ایجاد برابری، اعتراض به مسائلی همچون فقر، قدرت و نفوذ شرکت‌های بزرگ، نابرابری اجتماعی، جنگ‌های خاورمیانه، بدهی دانشجویان و پاداش‌های زیاد برای مجریان وال استریت، نفوذ نظام سرمایه‌داری در سیاست آمریکا، وضع نامطلوب اقتصاد و بیکاری حاصل از سیاست‌های دولت و اعمال نفوذ لابی‌های سرمایه‌داری از جمله اهداف آغاز این جنبش اعلام شد.
1-9. مروری درادبیات و پیشینه تحقیق
از میان بسیاری از سخنرانی ها و پروژه - ریسرچهای علمی خارجی مهمترین آن سخنرانی ریچارد بی فریمن تحت عنوان " بازفئودالی کردن" در مرکز اقتصادی لندن(2012) به عنوان یک ایده و طرح جدید پیرامون دلایل شکل گیری جنبش ضد وال استریت مورد توجه محقق قرار گرفته است و همچنین دیدگاه های یورگن هابرماس درباره این رویداد نیز قابل تامل است. که به تفصیل در فصول آینده مورد بحث قرار گرفته است.
پیرامون جنبش تسخیر وال استریت و بررسی علل وقوع آن در ایران تحقیقات زیادی صورت نگرفته است و فقط در حد ارائه مقالات علمی در یک یا دو فصلنامه یا مجله همچون فصلنامه مطالعات آمریکا ، فصلنامه آزاد سوره اندیشه بسنده شده است. البته باید اذعان داشت که در این مجال یکساله که از شروع جنبش می گذرد تحلیل های سیاسی و اقتصادی از سوی کارشناسان داخلی صورت گرفته است اما از انسجام نظر و وحدت رویه علمی برخوردار نبوده و هرکدام با زاویه خاص و فراتر از مسایل آکادمیک بلکه با سیاست ورزی به این موضوع پرداخته اند. در این میان موسسه مطالعات آمریکا با چاپ دو جلد کتاب با نام های "فقر در ایالات متحده آمریکا نگاهی به روش سنجش و علل افزایش" نوشته دکتر فؤاد ایزدی با همکاری مهسا ماه پیشانیان، و کتاب "جنبش وال استریت و آینده نظام سرمایه داری امریکا، تحلیل چالش های اقتصادی، و شکافهای اجتماعی داخلی" به نویسندگی دکتر سعیده لطفیان پیرامون این موضوع به بیان دیدگاه های مختلف و تحلیل این موضوع پرداخته است. (ایزدی و ماه پیشانیان،1390)(لطفیان،1390)
همچنین کتاب "بحران نقد اقتصاد سیاسی سرمایه داری لیبرال" به نویسندگی محمد قراگوزلو کند وکاوی علمی در جهت اوضاع نابسمان سرمایه داری لیبرال و بحران اخیرارائه کرده است.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران نیز با ترجمه کتاب "تسخیر وال استریت ؛ داستان جنبشی که آمریکا را دگرگون کرد" علاقمندان به این موضوع را به سوی یک واقعیت مستند نوشته شده توسط 60 نفر از متحصنین جنبش تسخیر وال استریت رهنمون می سازد. (www.irdc.ir)
لیکن حول محور مباحث اقتصاد سیاسی نوشته های متعددی ارائه شده است. کتاب های مهمی که توسط مارکس نوشته شده است همچون کاپیتال یا دست نوشته های سیاسی و اقتصادی مارکس مرجع مهمی پیرامون این تحقیق به حساب می آیند که در شرح آن کتاب های زیادی چه در داخل و چه درخارج از کشور نوشته و تدوین شده است.
همچنین آراء و نظریات دیگر متفکران اجتماعی همچون هابرماس (بحران مشروعیت) و سایر اندیشمندان انتقادی در نقد نظام سرمایه داری از جمله منابعی است که می تواند ما را به رسیدن نتایج ارزنده ای در تحقیق رهنمون سازد.
دیدگاه برخی از تحلیلگران اقتصادی و سیاسی آمریکا و سایر کشورهای درگیر نظام سرمایه داری در واکنش به جنبش تسخیر وال استریت قابل تامل است.این اندیشمندان معاصر هر کدام بنا بر تخصصشان از منظری ویژه به این نظام توجه کرده اند در این قسمت به برخی از این دیدگاه ها اشاره می شود:
- پرفسور لستر تارو استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد و ام آی تی که از نظریه پردازان اقتصاد جهانی است، گر چه همچون فرانسیس فوکویاما که عصر کنونی سرمایه داری را «پایان تاریخ » نامیده، معتقد است نظام سرمایه داری در میدانی بی رقیب، تنها سرپا ایستاده است، اما معتقد است که بین دموکراسی و سرمایه داری تناقض وجود دارد. نظام سرمایه داری در جانب تولید، نابرابری های بزرگی در میزان درآمد و ثروت ایجاد می کند.
«تارو» با نقل این ادعا که در نظام سرمایه داری، درآمد همه افراد جامعه افزایش می یابد، به عملکرد بیست سال گذشته اشاره کرده و پوچی این ادعا را برملا می سازد. وی می گوید:
«مدافعان نظام سرمایه داری معمولا ادعا می کنند که این نظام، درآمد همه را پیوسته افزایش می دهد و فقط گاهی ممکن است که نابرابری ایجاد شود. متاسفانه، این ادعا در تمام بیست سال گذشته ابطال شده است. اگر دولت در کار بازار، دخالت نکند و به یاری بازندگان نشتابد، تنها راهی که باقی می ماند این است که مستمندان را از جامعه بیرون بریزیم. هربرت اسپنسر از اقتصاددانان قرن نوزدهم، مفهومی ساخت که آن را در نظام سرمایه داری، "بقای اصلح" نامید.»
- استفان کلاسن استاد اقتصاد دانشگاه گوتنگن آلمان نیز سرخوردگی مردم آمریکا را مورد اشاره قرار می دهد و ریشه های این جنبش را ناشی از نابرابری فزاینده در آمریکا و سرخوردگی از وضعیت بد اقتصادی می داند. وی معتقد است که معترضان خواستار وضع قوانین و مقررات بهتر در مورد بخش مالی و اخذ مالیات بیشتر از این بخش هستند. (farsnews.ir)
- راس لوین استاد دانشگاه براون آمریکا به عنوان یک اقتصاددان، اعلام کرد که منابع عمومی آمریکا برای کمک به ملاکان، بانکداران و مدیران ثروتمند بانک های خصوصی مصرف شده است. او نیز معتقد است که ریشه های این جنبش را می توان در سرخوردگی عمومی و اعتقاد مردم به این نکته دانست که منابع عمومی برای کمک به مالکان، بانکداران و مدیران ثروتمند بانک های خصوصی مصرف شده است و این در حالی است که هم اکنون اقشار مختلف مردم در رنج به سر می برند اما مالکان، بانکداران و مدیران همچنان درآمد و حقوق و مزایای بالایی دارند. (farsnews.ir)
- دانیل هامرمش اقتصاددان غربی از دانشگاه تگزاس آمریکا، دانشگاه گوتنگن آلمان و دانشگاه براون آمریکا، بیکاری، نابرابری و سرخوردگی را ریشه های اصلی اعتراضات اخیر مردم در جنبش وال استریت عنوان کرده اند. (farsnews.ir)
از دیدگاه وی این جنبش بیش از همه از بیکاری بالا و نارضایتی عمومی برخاسته است. این نابرابری در آمریکا بسیار شدید در حالی است که کسانی که خود عامل بحران اقتصادی و مالی بودند از عواقب آن در امان مانده اند.
- در همین رابطه «دیوید شولتر»، استاد دانشگاه «هملاین» آمریکا نیز نتایج تحقیقات خود را طی پروژه - ریسرچ‌ای منتشر کرد که به خوبی علت فوران خشم مردم آمریکا را برای هر خواننده ای قابل درک می کند.
براساس نتایجی که از این تحقیقات حاصل شده، شکاف طبقاتی در جامعه آمریکا از سال ۱۹۷۹ تاکنون به طور خیره کننده ای افزایش یافته است.
این تحقیقات نشان می دهد، براساس گزارش کنگره آمریکا، درآمد یک درصد مرفه آمریکا از سال ۱۹۷۹ تا سال ۲۰۰۷ بیش از ۲۷۵درصد رشد داشته است و این در حالی است که درآمد ۲۰درصد پائین جامعه تنها ۱۸درصد رشد به خود دیده است.
در این پروژه - ریسرچتحقیقاتی آمده است که ثروتمندان آمریکا یا اصلا مالیات پرداخت نمی کنند یا بسیار کمتر از سایر مردم این کشور اقدام به پرداخت مالیات می کنند. در این گزارش به نام برخی شرکت های بزرگ آمریکایی از جمله بوئینگ، ولز فارگو، دوپانت و... اشاره شده که طی دو سال گذشته هیچ مالیاتی پرداخت نکرده اند.
- توماس نیلور استاد بازنشسته اقتصاد و رهبر جنبش جمهوری ورمونت با اشاره به اعتراض های اخیر در وال استریت، حکومت آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرد. به اعتقاد وی، بر خلاف باور عموم، نیویورک بزرگترین شهر جهان انسان‌ها نیست، بلکه وال استریت خانه شیطان بزرگ است. نیلور با اشاره به سلطه وال استریت و شرکت های بزرگ بر دولت آمریکا، تصریح کرد: این امپراتوری رو به افول است و در جنبش وال استریت می توان بسیاری از خواست های مردم از جمله اعتراض به سرکوب آزادی های مدنی، طمع ورزی شرکت های بزرگ و تسلط اقلیت قدرتمند بر اکثریت را مطالبه کرد.
- "مت تایبی" تحلیلگر و نویسنده آمریکایی در پروژه - ریسرچای در سایت تحلیلی - سیاسی بسوی آینده مالزی معتقد است، که جنبش تسخیر وال استریت ریشه های تبعیض و بی عدالتی در آمریکا را به لرزه درآوده است. وی با نگاهی به تاریخ امریکا نشان می دهد که در این کشور همیشه ثروتمندان مورد احترام طبقات پایین جامعه بوده اند و جنبش های طبقاتی در این کشور شکل نگرفته است. اما آنچه در دو دهه اخیر به ویژه در یک دهه گذشته در امریکا بوجود آمده است، شدت گرفتن ناگهانی بحران های اقتصادی است. از یک سو طبقات جدیدی از ثروتمندان به وجود آمده اند که بر خلاف اسلاف خود به هیچ وجه نگران حقوق اجتماعی و اقتصادی دیگران نیستند و از طرف دیگر بحران اقتصادی باعث شدت گرفتن نرخ بیکاری در این کشور شده است.
مت تایبی به نکته مهم دیگری نیز اشاره می کند از نقطه نظر او میلیونرها و میلیاردرها حکومت و دولت را در آمریکا در اختیار گرفته اند. هم اکنون 245 نفر از میلیونرهای امریکا عضو کنگره امریکا هستند و 66 نفر از کسانی که در لیست میلیونرهای امریکایی قرار دارند، از سناتورها هستند.
معنی چنین وضعیتی آن است که هر طرح و لایحه ای که با هدف گسترش خدمات اجتماعی و رفاهی به بهای کاسته شدن از منابع درآمد این ثروتمندان ارائه شود، راهی برای تصویب در این دو مجلس پیدا نخواهد کرد، زیرا میلیونرهایی که باید این قوانین را تصویب کنند اول به جیب خود می اندیشند. (irna.ir)
- رابرت لیبرمن استاد علوم سیاسی در دانشگاه کلمبیا در کنفرانسی در شورای روابط خارجی آمریکا اظهار داشت که توزیع درآمدها، بیش از هر زمان دیگری ناعادلانه است. یک درصد ثروتمند جامعه شاهد دویست و هفتاد و پنج درصدی درآمدش در سی سال اخیر است و به موازات این، بیست و پنج درصدی که فقیرترین ها را تشکیل می دهند فقط هجده درصد افزایش درآمد داشته است اما نابرابری های واقعی نه ناشی از توزیع نامناسب، بلکه از دستمزدهای پایین ناشی می شود.
- دکتر'کاتیا هادسون'دانشگاه 'تورنتو' کانادا استاد رشته جامعه شناسی سیاسی می گوید: جنبش 'وال استریت' خواهان پایان بخشیدن به تاثیر پول در سیاست آمریکا است و به دنبال ایجاد نظام پایدار اقتصادی و سیاسی در آمریکا است که دارای دو بعد داخلی و بین المللی است.
وی با بیان اینکه این جنبش در بعد داخلی، خواهان پایان بخشیدن به تأثیر پول در سیاست آمریکا است، می افزاید: اعضای این جنبش در بعد بین المللی با حاکمیت شرکت های بزرگ و سرمایه داران بر نظام اقتصاد جهانی مبارزه می کنند. این جنبش اجتماعی، فکری، فرهنگی و سیاسی می تواند نظامی را پیشنهاد کند که بر اصول انسان گرایی و مردم سالاری استوار باشد
خانم هادسون با بیان اینکه وخامت بحران اقتصادی آمریکا که از سال 2007 شروع شده به حدی است که 48 میلیون نفر از مردم این کشور فاقد بیمه اجتماعی شدند، تصریح می کند: در آمریکا فردی که بیمه اجتماعی نداشته باشد حتی از تحصیل هم محروم می شود.
این استاد جامعه شناسی معتقد است که با وخیم شدن وضعیت زندگی مردم، بیکاری، افزایش تورم و افزایش هزینه های نظامی در آمریکا خشم مردم آمریکا به اوج خود رسید و منجر به شکل گیری قیام علیه وال استریت به عنوان نماد نظام سرمایه داری شده است.(irna.ir)
1-10. روش تحقیق
بنا بر انواع روش های مطالعاتی در تحقیقات، تحقیق حاضر بر اساس روش توصیفی - تحلیلی طراحی و تولید شده است؛ زیرا درصدد توصیف جنبش ضد وال استریت بوده و به بررسی و تحلیل ریشه ها و دلایل پیدایش و گسترده شدن آن می‌پردازد.
در این تحقیق از منابع حتی الامکان دست اول برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است و منابع مورد نظر عمدتا منابع نوشتاری و همین طور اینترنتی می باشند.
1-11. موانع، مشکلات و محدودیت‌های تحقیق
یکی از مهمترین موانع و محدودیت های انجام این تحقیق عدم دسترسی آسان به منابع درجه اول و قابل استناد می باشد. کمبود منابع از آن جهت است که این موضوع به لحاظ زمانی از پیشینه کوتاهی برخوردار بوده است و منابع مهمی نیز در این زمینه به فارسی ترجمه نشده است.
همچنین از وجود مشکلاتی که در جمع آوری و گردآوری مطالب بر سر راه محقق بود وجود مقالات ژورنالیستی و روزنامه ای است که فضای علمی این موضوع را به حاشیه رانده اند چرا که غالبا با نگاهی ظاهری و سطحی به مسئله پرداخته اند. عدم دسترسی آسان و بعضا گران کتاب های مورد نیاز نیز از جمله سختی های کار به حساب می آمد .
1-12. سازماندهی تحقیق
فصل اول این تحقیق به تشریح کلیات تحقیق که طرح مسأله، ضرورت تحقیق، هدف تحقیق و تاریخچه بحث را شامل می شود، پرداخته و فصل دوم به نقد سرمایه داری در چارچوب نظری با مروری بر نظریات متفکران و سپس جمع بندی آنها در قالب چارچوب مفهومی اختصاص یافته است. فصل سوم؛ با نگاهی به مهمترین جنبش های اجتماعی در آمریکا به مسئله جنبش وال استریت به طور واضح تری می پردازد و در فصل چهارم به بررسی تحلیلی و آماری ریشه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی تبعیض و نابرابری در آمریکا اختصاص یافته و در نهایت در نتیجه گیری خلاصه ای از تحقیق حاضر و نتایج به دست آمده مورد جمع بندی قرار می گیرد.
فصل دوم:
بررسی مبانی نظری نقد نظام سرمایه داری و بحران‌های ناشی از آن
نظام سیاسی- اقتصادی حاکم بر آمریکا نمونه اعلای یک نظام سرمایه داری نئولیبرال است و تاکنون بحران های زیادی همچون بحران ضد وال استریت را بوجود آورده است. در این فصل نظام سرمایه داری از مناظر مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. ابتدا به نظریات مارکس به عنوان مهمترین منتقد جدی نظام سرمایه داری اشاره شده است و با ارائه مهمترین مفاهیم کلیدی در نقد نظام سرمایه داری، مفهوم بحران که، همزاد این نظام بوده تشریح و تبیین می گردد. از دیدگاه مارکس سرانجام نظام سرمایه داری به زوال و نابودی خواهد بود.
در ادامه به نظریات اهالی مکتب فرانکفورت و سایر متفکرینی که در این قلمرو اندیشیده اند و نظام سرمایه داری را به چالش کشانده اند پرداخته شده است و در نهایت با ارائه جدیدترین نظریه حول محور نقد نظام سرمایه داری به تبیین چارچوب تئوریک این پژوهش اشاره می شود. چارچوب مورد نظر مبتنی بر نظریه "بازفئودالی شدن" است که در دیدگاه های دو اندیشمند معاصر و متاخر، یورگن هابرماس و ریچارد بی فریمن تجلی یافته و مورد مداقه و تحلیل علمی قرار گرفته است.
2-1. دیدگاه های کارل مارکس درباره نظام سرمایه داری و نقد آن
کارل مارکس متفکری بود که تأثیرات ژرفی در تاریخ اندیشه فلسفی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بر جای نهاده است.
مارکس بیش از هر متفکر دیگری به مسئله سرمایه داری پرداخته است و درباره بحران در نظام سرمایه‌داری اندیشیده و قلم زده است. هسته مرکزی در اندیشه‌ مارکس حول محور نقد نظام سرمایه‌داری است. او معتقد است که بحران، همزاد این نظام بوده و سرانجام آن را به سوی زوال و نابودی می‌کشاند.
به نظر مارکس، بزرگ و انبوه شدن در ذات سرمایه و ثابت ماندن در حکم مرگ آن است. او تلاش می‌کند تا ثابت کند که این رشد تا ابد ممکن نیست و در جایی به رکود و سپس بحران می‌کشد و آنگاه است که ساعت مرگ سرمایه فرا می‌رسد. مارکس اشکال سرمایه، مدارج گوناگون و مراحل دگردیسی آن را به تفصیل و با مثال‌های فراوان توضیح می‌دهد. (مارکس، ۱۳۶۳)
از نظر مارکس ؛ وقتی انسان‌ها در مسیر تکاملی‌شان مرحله ابتدایی و اشتراکی یعنی کمون اولیه را پشت سر می‌گذارند، برای برآورده ساختن نیازهای ثانوی خود درگیر یک همزیستی تنازع آمیز می‌شوند. اینجا تقسیم کار اجتماعی شکل می‌گیرد و تقسیم کار در جامعه بشری منجر به تشکیل طبقات متنازع می‌شود. (همان منبع)
در حقیقت جامعه از توازن متغیر نیروهای متضاد ساخته می‌شود. بر اثر تضادها و کشاکش‌های این نیروها، تغییر و دگرگونی اجتماعی پدید می‌آید. کشمکش اجتماعی ترجیع بند تکامل تاریخ و جامعه بشری است. نیروی محرک تاریخ نیز، همان شیوه ارتباط انسان‌ها در رهگذر کشمکش‌های شان برای بدست آوردن نیازهای زندگی از چنگ طبیعت است.
در این بخش، سعی می گردد که با استفاده از نظریات مارکس به عنوان یک نظریه پرداز حوزه اقتصاد سیاسی به بررسی و نقد نظام سرمایه داری پرداخته و مفروض خود که همان تبعیض و نابرابری در این نظام است، از رهگذر نظریات این اندیشمند مورد بررسی قرار گیرد.
2-1-1. تعریف مارکس از سرمایه داری
از دیدگاه مارکس؛ سرمایه‌داری به وجه تولیدی اطلاق می‌شود که به سوی ارزش‌افزایی یعنی تولید ارزش افزوده و انباشت سرمایه جهت‌گیری دارد. مشخصه اصلی آن مالکیت خصوصی بر ابزار تولید و تقسیم جامعه به طبقه‌هاست. دو طبقه اصلی آن یکی دارندگان سرمایه و ابزار تولید، و دیگری کارگران‌اند که چیزی جز نیروی کار خویش برای فروش ندارند. (احمدی، 1385، 115ـ114)
مارکس معتقد است که؛ سرمایه‌داری بر اثر وجود رقابت، تولیدکنندگان کوچک و متوسط را یکی پس از دیگری نابود می‌کند و بزرگ مالکی توسعه می‌یابد، ارباب حرف و صنایع کوچک به صورت مزدوران تهی دست در می‌آیند و در نتیجه، روز به روز اکثریت قریب به اتفاق مردم تهیدست می‌شوند.
2-1-2. مفاهیم کلیدی در تشریح نظام سرمایه داری و نقد آن از دیدگاه مارکس
2-1-2-1. نظریه ارزش
اساس و پایه همه عقاید مارکس، نظریه ارزش اوست. عصاره نظریه مارکس این است که اساس ارزش، تنها بر "کار دستی" نهاده شده و تنها، بازوی انسان است که ممکن است خلاق ارزش باشد. اختراع، سازمان‌گذاری و مدیریت، هیچ کدام ارزش زا نیستند. مبنای ارزش هر کالای تولیدشده، تنها مقدار کار نهفته در آن است و این مقدار کار، تنها واحد معقول، مشترک و قابل سنجش است؛ تا بتوان برای ارزش کالاها و مبادله آنان یافت. (مارکس، ۱۳۶۳)
2-1-2-2. ارزش اضافی
ارزش اضافی، بر نظریه ارزش استوار است؛ چون به عقیده مارکس کار تنها عنصر تشکیل دهنده تولید است؛ بنابراین ارزش اضافی، تنها از کار منتج می‌شود. در واقع کارگران مولد هستند. ارزش اضافی تفاوت ارزش مبادله‌ای و ارزش مصرفی نیروی کار است. (همان منبع) اگر این تئوری را تجزیه کنیم، به دو نتیجه می‌رسیم:
- استثمار کارگران، اعم از اینکه سرمایه‌دار طرفدار کارگر باشد یا نباشد؛
- پول، وظیفه حقه بازی را به عهده می‌گیرد؛ که ارزشی زیادتر از ارزش واقعی به دست می‌آید. (همان منبع)
« لذا کوشش مارکس بر این است که نشان دهد که کار، توسط سرمایه استثمار می شود.ارزش لازم به صورت مزد به کارگر داده می‌شود و ارزش اضافی به صورت سود برای کارفرما باقی می‌ماند. ارزش لازم معادل هزینه حداقل معیشت کارگری است، اما این حداقل را وضعیت اجتماعی تعیین می‌کند.» (پولادی، 1383،190)
ارزش اضافی
ــــــــــــ = نرخ بهره‌کشی
ارزش لازم(مارکس،1386)
در روند رشد سرمایه و بازتولید آن، مارکس مراحلی مانند تجمع، انحصار و تمرکز را تشریح می‌کند. سرمایه تولیدی از آغاز دو بخش دارد: ثابت و شناور (ناپایدار). سرمایه شناور است که کار را به استخدام می‌گیرد (با تمایز میان کار مجرد و کار مشخص، کار مولد و غیرمولد). با ارزشی که بر اثر کار (یک نیروی اجتماعی) پدید می‌آید و به صورت کالا مجسم می‌شود، یک "ارزش اضافی" بر می‌گردد که سرمایه را باز هم فربه‌تر می‌کند. مارکس شکل‌های گوناگون ارزش افزوده یا اضافی را به صورت مفصل و فنی توضیح می‌دهد. . (مارکس، ۱۳۶۳)
2-1-2-3. سرمایه
سرمایه از دو قسمت سرمایه متغیر و ثابت تشکیل می‌شود:
- سرمایه متغیر(v) ؛ همان مولّد ارزش اضافی است؛ که برای پرداخت دستمزد اختصاص دارد.
- سرمایه ثابت (c) ؛ بقیه سرمایه که برای تولید به کار گرفته می شود.
اهمیت این تقسیم‌بندی در این است که سرمایه ثابت، به هیچ عنوان مولّد ارزش اضافی نیست. به همین علّت سرمایه را عقیم یا مرده نام نهادند. بنابراین نسبت c به v هرچه بزرگتر باشد، نرخ سود کمتر خواهد بود و به عکس. (همان منبع)
2-1-2-4. جریان کالا
مارکس معتقد است در نظام‌های قبل از سرمایه‌داری، هدف از تولید و فروش کالا رفع نیاز بوده و گردش "کالا -پول -کالا " جریان دارد و هیچ‌گونه ارزش اضافی‌ای تولید نمی‌شود. ولی در نظام اقتصاد سرمایه، هدف از تولید کسب سود است نه رفع نیاز و لذا جریان "پول -کالا -پول" حاکم بوده و از گردش آن ارزش اضافی تولید می‌شود. مبنای فکری این نظریه همان تفکیک اقتصاد طبیعی و اقتصاد پولی توسط ارسطو است. (همان منبع)
2-1-2-5. کاهش نرخ سود
سود در نظام اقتصاد سرمایه‌داری دائما رو به کاهش است. چرا که در این نظام، پیشرفت تکنیک؛ کارآفرینان را مجبور می کند، به خاطر رقابت، سرمایه ثابت را جایگزین سرمایه متغیر کنند. به این ترتیب سرمایه متغیر که تنها منبع ارزش اضافی است، دائما کاهش می یابد. (همان منبع)
2-1-2-6. نیروی کار
به عقیده او نیروی کار در سه مرحله خود را می نمایاند: 1- تعاون؛ این روش نسبت به کار فردی پیشرفت بارزی دارد ولی مقدمه سرمایه‌داری است.
2- تقسیم کار؛ گرچه کارگر را به صورت آلت بی اراده‌ای درآورده ولی مستلزم به وجود آمدن سازمان صحیح کار و مقدمه هایی برای جامعه سوسیالیستی است.
3- تمرکز نیروی کار همراه با به کار بردن ماشین؛ که کارگر را از هر نوع تخصص به دور داشته و مطیع دستگاه ها می‌نماید. (مارکس،1386)
2-1-2-7. زیربنا و روبنای جامعه
مارکس در مقدمه مبانی نقد اقتصاد سیاسی چنین می‌گوید:
« انسان‌ها در تولید اجتماعی خود وارد مناسبات یا روابط معینی با یکدیگر می‌شوند که گریزناپذیر و مستقل از آنهاست. این روابط که روابط تولید نامیده می‌شوند با مرحله معینی از رشد و تکامل نیروهای مادیِ تولید تناسب دارد. »(مارکس،1386)
این ساختار اقتصادی زیربنای جامعه است که روبنای سیاسی و حقوقی بر روی آن ساخته می‌شود. به عبارت دیگر از نظر مارکس، صورت‌بندی اقتصادی- اجتماعی جامعه شامل یک زیربنا و یک روبناست.
«زیربنا یا همان ساختار اقتصادی جامعه شامل: الف) نیروهای مادی تولید ب) روابط تولیدی است. بر این زیربنا یا به تعبیری ساختار اقتصادی، روبنایی پدید می‌آید که شامل آگاهی اجتماعی، سیاسی و حقوقی است.» (پولادی،1383، 184)
وی فرهنگ، سیاست، ایدئولوژی و مذهب را هم جزو رو بنا و اقتصاد را زیر بنای جامعه و شکل دهنده رو بنا می‌داند. از دیدگاه مارکس نیروهای تولیدی در رابطه انسان با طبیعت شکل می‌گیرند و رابطه انسان با انسان روابط تولیدی را سامان می‌دهد. رشد و تحول نیروهای تولیدی باعث تغییر و دگرگونی در روابط تولیدی می‌شود و این، تغییر در "شیوه تولید" را در پی خواهد داشت. (مارکس ،1386)
تغییر در شیوه تولید یعنی شکل‌گیری انقلاب واقعی در جامعه. پس تحول نیروهای تولیدی و اقتصادی از دیدگاه مارکس عامل انقلاب در جامعه است. این تغییر و انقلاب در زیر بنا منجر به تغییر در روبنای جامعه هم می‌شود. یعنی هرگونه دگرگونی در اقتصاد باعث دگرگونی در فرهنگ، سیاست، ایدئولوژی، مذهب و آگاهی اجتماعی خواهد شد.
از منظر مارکس اگر چه پدیده‌های تاریخی حاصل تأثیر و تأثر عوامل گوناگون هستند، اما در تحلیل نهایی، همه این عوامل "متغیر وابسته" و فقط عامل اقتصادی "متغیر مستقل" می‌باشد. کل روابط تولیدی، یعنی آن روابطی که انسان‌ها ضمن کاربرد مواد خام و فنون موجود برای دستیابی به اهداف تولیدی‌شان با یکدیگر برقرار می‌سازند، همان بنیادهای واقعی‌اند که رو ساختار فرهنگی کل جامعه بر پایه آنها ساخته می‌شود. روابط حقوقی و صورت دولت نیز ریشه در اوضاع مادی و اقتصادی زندگی دارند.(همان منبع)
در این رهیافت، روابط اجتماعی که مردم از طریق اشتراک در زندگی اقتصادی با یکدیگر برقرار می‌سازند، اهمیت درجه یک دارد. شیوه تولید اقتصادی که در روابط میان انسان‌ها خود را نشان می‌دهد، مستقل از هر فرد خاصی است و تابع اراده‌ها و اهداف فردی نیست.
2-1-2-8 . شیوه های تولید
پس از مرحله آغازین کمونیسم اولیه، مارکس چهار شیوه تولید عمده و پیاپی را در تاریخ نوع بشر در نظر گرفته بود: تولید آسیایی، باستانی، فئودالی و بورژوایی. هر یک از این شیوه‌های تولید از رهگذر تناقض‌ها و تنازع‌های پرورده در دل نظام پیشین پدید می‌آیند. تنازع‌های طبقاتی ویژه هر تولید خاص، به پیدایش طبقاتی می‌انجامند که دیگر نمی‌توانند در چارچوب نظم موجود منافع‌شان را تأمین کنند؛ در این ضمن، رشد نیروهای تولیدی به آخرین حدود روابط تولیدی موجود می‌رسد.

–20

بر این اساس با توجه به موضوع پژوهش هدف اساسی ذیل مورد توجه بوده است :
تحلیل اثرات توسعه شهر سامان در نحوه ساماندهی، تقویت و دگرگونی روابط و وابستگی های فضایی با حوزه نفوذ
در این پژوهش در دو سطح کلان و خرد، نقش شهر سامان بررسی شده است. جایگاه شهر سامان در نظام شهری استان و رابطه این شهر با مناطق اطراف و شهرهای دیگر نشانگر این است که شهر سامان ارتباط ضعیفی با شهر های استان چهارمحال و بختیاری دارد . شاخص های توسعه شهری این شهر نسبت به سایر شهرهای مهم استان در سطح پایین تری قرار دارد . در سطح منطقه نیز نقش های مختلف اقتصادی ( کشاورزی، صنعتی، خدماتی و... ) شهر مطالعه شده است که حاکی از نقش بارز خدماتی آن در قبال منطقه ی تحت نفوذ شهر می باشد.
در نهایت شهر سامان با وجود حوزه نفوذ وسیع و ظرفیت های متعدد اقتصادی که دارد بدلیل عدم توجه کافی دچار عقب ماندگیهایی از نظر توسعه یافتگی می باشد. و طبیعتاًنتوانسته نقش چندانی در توسعه حوزه نفوذ خود داشته باشد . در این راستا علاوه بر نقش محلی(دورن شهری) باید به نقش منطقهای شهر نیز توجه گردد. تا شهر بتواند علاوه بر ارائه خدمات و امکانات به ساکنان خود در مقیاس منطقهای و سطوح بالاتر نیز موفق عمل نماید. از این حیث ساختار شهری و منطقهای باید به صورت سیستمی، یکسان توسعه یابد تا در ارائه ی مطلوب خدمات و امکانات به حوزه نفوذخود و درنهایت رسیدن به توسعه منطقهای بهتر عمل نماید .
واژگان کلیدی : شهر کوچک ، توسعه ، توسعه منطقهای ، نقش شهری، توسعه فضایی
فهرست مطالب
مقدمه: ......................................................................................................................................................1
فصل 1: طرح تحقیق وچارچوب کلی پژوهش 3
1-1- بیان مسأله..................................................................................................................................4
1-2- سؤالات پژوهش ......................................................................................................................6
1-3- اهداف پژوهش ........................................................................................................................6
1-4- اهمیت موضوع .......................................................................................................................7
1-5-روش تحقیق .............................................................................................................................7
1-6- روشهای گردآوری اطلاعات و ابزار تحقیق...............................................................................8
1-7- پیشینه پژوهش ...................................................................................................................... 8
1-7-1- سا بقه موضوع در جهان ....................................................................................................8
1-7-2- سابقه موضوع در ایران......................................................................................................11
1-7-3- سابقه پژوهش در منطقه مطالعاتی .....................................................................................12
1- 8- مشکلات پژوهش ..................................................................................................................12
1-9- فرایند انجام تحقیق ..................................................................................................................13
فصل 2 :مبانی و دیدگاه های توسعه منطقه ای 15
2-1- تعاریف ، مفاهیم و اصطلاحات کلیدی....................................................................................16
2-1-1- نقش شهری ....................................................................................................................... 16
2-1-2- شهر کوچک .................................................................................................................17
2-1-3- توسعه.............................................................................................................................18
2-1- 4- منطقه.............................................................................................................................19
فهرست مطالب
2-1- 5- توسعه منطقه ای .............................................................................................................21
2-1- 6- حوزه پیرامونی- عملکردی .............................................................................................23
2-2-مفاهیم پایه................................................................................................................................26
2-2-1- سامانه منطقه ای .............................................................................................................25
2-2-2- ضرورت بررسی سامانه های منطقه ای..............................................................................26
2-2-3-توسعه و سامانه های شهری و منطقه ای.............................................................................27
2-3- بررسی دیدگاهها و نظرات.......................................................................................................28
2-3-1- نظریه مکان مرکزی .......................................................................................................30
2-3-2- نظریه قطب رشد ( پرو )................................................................................................. 31
2-3-3- نظریه عملکرد شهری درتوسعه روستایی........................................................................32
2-3-4- نظریه مرکز– پیرامون .................................................................................................35
2-3-5-نظریه توسعه روستا– شهری.............................................................................................39
2-4- جمع بندی ونتیجه گیری از فصل دوم......................................................................................41

فصل 3 : شهرهای کوچک و توسعه منطقه ای43
3-1-دیدگاه های موجود درباره نقش شهرهای کوچک در توسعه منطقهای .................................... 44
3-1-1- شهرهای کوچک ونقش آن درتوسعه مناطق پیرامون......................................................44
3-1-2- شهرهای کوچک و تمرکز زدایی..................................................................................48
3-1-3- شهرهای کوچک وتعادل منطقه ای................................................................................49
3-1-4- شهرهای کوچک وتعادل بخشی به نظام اسکان جمعیت.................................................50
3-1-5- شهرهای کوچک وتوسعه پایدارمنطقه ای......................................................................52
3-1-6- شهرهای کوچک وجامعه مدنی..................................................................................54
3-2- روشها و تکنیک های رتبه بندی منطقه ای............................................................................ 55
فهرست مطالب
3-2-1- قاعده رتبه – اندازه........................................................................................................55
3-2-2-مدل ضریب ویژگی....................................................................................................... 55
3-2-3- مدل ضریب مرکزیت.....................................................................................................56
3-2-4- ضریب کشش پذیری: ...................................................................................................56
3-2-5- روش ضریب مکانی : ....................................................................................................56
3-2-6- روش میزان سنج نهادی گاتمن.......................................................................................56
3-2-7-تحلیل شاخص های توسعه شهری....................................................................................57
3-3- تجربیات جهانی ................................................................................................................... 57
3-3- 1- چین .............................................................................................................................57
3-3- 2- فیلیپین...........................................................................................................................58
3-3- 3-ژاپن ............................................................................................................................. 59
3-3- 4- بنگلادش .....................................................................................................................60
3 -3- 5- هند..............................................................................................................................61
3-3- 6- نیجریه و تانزانیا............................................................................................................ 61
3-3- 7- استرالیا..........................................................................................................................62
3-4- جمع بندی و نتیجه گیری از فصل سوم....................................................................................63
فصل چهارم : شناخت و تحلیل محدوده مطالعاتی 66
4-1- شناخت و تحلیل نظام شهری استان چهارمحال و بختیاری ....................................................... 67
4-1-1- آشنایی مقدماتی با استان.................................................................................................67
4-1-2- شهرستان شهرکرد..........................................................................................................67
4-1-3- تقسیمات سیاسی- اداری................................................................................................67
4-1-4- تحولات کانون های جمعیتی استان................................................................................70
فهرست مطالب
4-1-5- شبکه شهری استان...............................................................................................73
4-1-6- ساختارکارکردی شبکه شهری..............................................................................76
4-1-7- تحلیل قاعده رتبه– اندازه......................................................................................79
4-2- شناخت و تحلیل سازمان فضایی بخش سامان .................................................................84
4-2-1- موقعیت جغرافیایی بخش سامان ............................................................................85
4-2-2- ویژگی های اقلیمی................................................................................................85
4-2-3- مطالعات جمعیتی- اجتماعی..................................................................................85
4-2-4- اوضاع اقتصادی منطقه...........................................................................................90
4-2-5- موقعیت ساختاری سکونت گاه های بخش سامان...................................................91
4-2-6- تجزیه و تحلیل شبکه راهها و ارتباطات فضایی.......................................................93
4-2-7- نظام سلسله مراتبی و سطوح عملکردی..................................................................96
4-2-7-1- سطح بندی سکونت گاه ها بر اساس جمعیت .................................................96
4-2-7-2- سلسله مراتب اداری و سیاسی......................................................................100
4-2-7-3- نظام سلسله مراتبی بر اساس برخورداری های موجود ................................102
4-3- شناخت و تحلیل نقشهای کارکردی شهر سامان........................................................... 104
4-3-1- خصوصیات جمعیتی شهرسامان............................................................................106
4-3-2- مهاجرت.............................................................................................................107
4-3-3- اوضاع کلی اقتصادی شهر.................................................................................108
4-3-4- توزیع شاغلین دربخش های مختلف اقتصادی شهرسامان.....................................109
4-3-5- تحلیل نقشهای کارکردی شهر سامان..................................................................111
4-3-5-1- تحلیل در سطح کلان................................................................................111
فهرست مطالب
4-3-5-1-2- تحلیل شاخص های توسعه شهری....................................................................111
4-3-5-1-3- تحلیل جمعیتی ( ضریب جمعیت پذیری)..........................................................113
4-3-5-1-4- تحلیل اقتصادی ( ضریب سهم مکانی یا اقتصاد پایه ) .............................. 114
4-3-5-2- تحلیل درسطح خرد (منطقه ای)......................................................................117
4-3-5-2- 1- ارزیابی نقش کارکردی شهرسامان به روش « بوژوگارنیه و ژرژشابو »...............117
4-3-5-2- 2- مطالعه تطبیقی ضریب ویژگی وضریب مرکزیت............................................119
4-3-5-2- 3- روش اسکالوگرام گاتمن..............................................................................121
4-3-5-2- 4- تحلیل درجه توسعه یافتگی..............................................................................124
فصل پنجم : نتیجه گیری نهایی وارائه پیشنهادات 121
5-1- پاسخ به سؤالات...............................................................................................................128
5-1-1- سؤال اول.................................................................................................................128
5-1-2- سؤال دوم................................................................................................................130
5-1-3- سؤال سوم................................................................................................................132
5-1-4-سؤال چهارم .............................................................................................................133
5-2- نتیجه گیری نهایی.............................................................................................................134
5-3- پیشنهادات درمورد منطقه مطالعاتی....................................................................................138
فهرست منابع ........................................................................................................................ 142
پیوستها.....................................................................................................................................148
پیوست یک- تکنیک های پژوهش .......................................................................................... 148
پیوست دو- محاسبات وشاخص های مورد استفاده پژوهش....................................................... 157
فهرست جداول
جدول شماره 2-1- قابلیت ها ومزیت های رویکردکارکردهای شهری درتوسعه روستایی ................ 34
جدول شماره 4-1- تعدادشهر، دهستان، آبادی ها و مساحت شهرستان شهرکرد در مقایسه با استان سال1376..........................................................................................................................................67
جدول شماره 4 – 2- تقسیمات سیاسی شهرستان شهرکرد ................................................................ 67
جدولشماره4-4-تغییر و تحولات جمعیتی کانون های شهری استان چهارمحال و بختیاری 1385- 1335...............................................................................................................................................71
جدول شماره 4-4- اشتغال شهرهای استان در بخش های سه گانه در سال 1375 ...............................75
جدول شماره 4-5- توزیع لگاریتمی شهرهای استان چهارمحال و بختیاری 1365...............................79
جدول شماره 4-6- توزیع لگاریتمی شهرهای استان چهارمحال و بختیاری 1385 .............................80
جدول شماره4-7- تغییرات جمعیت بخش سامان درسرشماری های مختلف از سال( 1385- 1345)............................................................................................................................................86
جدول شماره4-8- تغییرات نرخ رشد جمعیت در دهستان های سامان وهوره طی سالهای ( 1385 – 1345 ).....................................................................................................................................................87
جدول شماره 4-9- مساحت اراضی زراعی وباغی در منطقه ............................................................90
جدول شماره 4-10- سطح بندی جمعیتی بخش سامان ....................................................................97
جدول شماره 4-11- سطح بندی آبادی های بخش سامان، براساس متوسط امتیازات شاخص مرکزیت وضریب ویژگی ...........................................................................................................................103
جدول شماره 4- 12- روند تغییرات جمعیت شهرسامان طی سالهای ( 1385-1335).......................106
جدول شماره 4- 13- محل اقامت قبلی مهاجران وارد شده به شهرسامان طی دوره ( 1375-1365) ................................................................................................................................................... 107
فهرست جداول
جدول شماره4-14- پراکندگی تعداد و درصد شاغلین در بخش های عمده اقتصادی (شهرسامان)....................................................................................................................................109
جدول شماره 4-15- سطح بندی نقاط شهری استان چهارمحال وبختیاری براساس مدل تاکسونومی.....................................................................................................................................112
جدول شماره 4- 16- مقایسه جمعیت پذیری شهرسامان با استان چهارمحال و بختیاری .................. 112
جدول شماره4- 17-ضریب مکانی فعالیت های اقتصادی به تفکیک درسطح شهرستان، نقاط روستایی شهرستان وشهرسامان.................................................................................................................... 115
جدول شماره 4- 18–ضریب مکانی فعالیت های اقتصادی شهرستان شهرکرد وشهرسامان درگروههای عمده اقتصادی..............................................................................................................................116
جدول شماره 4- 19- پراکندگی تعداد و درصد شاغلین در بخش های مختلف اقتصادی درشهرسامان ....................................................................................................................................................117
جدول شماره 4- 20- سطح بندی روستاهای بخش سامان براساس مدل تاکسونومی...................... 124
فهرست نمودارها
نمودارشماره2- 1- روابط وتعاملات میان مراکز و سطوح در یک سیستم منطقه ای .......................... 23
نمودارشماره 2-2- ساخت سیستم عمومی منطقه............................................................................... 26
نمودارشماره 2-3- مراحل شکل گیری ساختارمنطقه ای(تئوریمرکز - پیرامون ) ............................... 37
نمودارشماره 4-1- میانگین درصد اشتغال در شهرهای استان سال 1375............................................ 76
نمودارشماره 4-2- مدل رتبه– اندازه دراستان چهارمحال و بختیاری................................................. 81
نمودارشماره 4-3- رشد جمعیت و تغییرات رتبه– اندازه سکونت گاه های شهری منطقه چهارمحال وبختیاری ( 1385-1365) ............................................................................................................... 82
نمودارشماره 4-4- تغییرات جمعیت بخش سامان درسرشماری هامختلف از سال (1385- 1345) ...................................................................................................................................................... 86
نمودارشماره 4-5- تغییرات نرخ رشد جمعیت بخش سامان درسرشماری های مختلف ازسال (1385- 1345) ........................................................................................................................................... 87
نمودارشماره4-6- الگوی سلسله مراتب سیاسی اداری دربخش سامان ............................................. 99
نمودارشماره 4- 7- روندتغییرجمعیت شهرسامان طی سالهای 1385- 1335.................................. 106
نمودارشماره 4- 8- توزیع درصد شاغلین شهرسامان درسه بخش عمده فعالیت سال (1345) .......... 109
نمودارشماره 4- 9- توزیع درصد شاغلین شهرسامان درسه بخش عمده فعالیت سال (1355) ..........109
نمودارشماره 4- 10- توزیع درصد شاغلین شهرسامان درسه بخش عمده فعالیت سال (1365) .......110
نمودارشماره 4- 11- توزیع درصد شاغلین شهرسامان درسه بخش عمده فعالیت سال (1375) ......110
نمودارشماره 4-12- مقایسه ضریب جمعیت پذیری شهرسامان با استان چهارمحال وبختیاری........113
نمودارشماره4-13- ارزیابی نقش کارکردی شهرسامان ..............................................................118
فهرست نقشه ها
نقشه شماره 4-1- شبکه شهری استان چهارمحال و بختیاری ............................................................73
نقشه شماره 4-2- توزیع سکونتگاههای روستا شهری استان چهارمحال و بختیاری با توجه به عامل توپوگرافی .....................................................................................................................................74
نقشه شماره 4-3- موقعیت نسبی بخش سامان نسبت به شهرستان شهرکرد و استان چهارمحال و بختیاری ......................................................................................................................................................85
نقشه شماره 4-4- الگوی استقرار سکونت گاه های روستایی و شهری بخش سامان در ارتباط با عوارض طبیعی و مصنوع..............................................................................................................................94
نقشه شماره 4-5- سطح بندی جمعیتی سکونت گاه های روستایی بخش سامان...............................98
نقشه شماره 4-6- سطح بندی خدماتی سکونت گاه های روستایی بخش سامان.............................104
نقشه شماره 4-7- درجه توسعه یافتگی سکونت گاه های روستایی بخش سامان با استفاده از مدل تاکسونومی..................................................................................................................................126
مقدمه:
امروزه کاملاً واضح است که برنامهریزی و سرمایهگذاری ملی بیشتر به نفع لایۀ بالایی سلسله مراتب شهری– روستایی صورت گرفته است . تمرکز کنونی جمعیت و مشاغل سودآور در تعداد کمی از شهرها، تا حدودی حاصل خط مشی گذشته است . حاصل چنین نگرشی ، علاوه بر توزیع نامتوازن و غیر عادلانه فعالیتهای اقتصادی ، موجب پراکنش نابرابر جمعیت ، سرمایه ، امکانات و تسهیلات در سطوح ملی و منطقهای گردیده است که در زمان حاضر یکی از موانع مهم در برابر توسعه اقتصادی – اجتماعی همه جانبه در بیشتر کشورهای در حال توسعه به شمار میرود .برنامهریزی منطقهای در دوران کوتاه عمر خود، نگرشهای مختلفی را در دل خود جای داده و با تکیه بر این نگرش و دیدگاهها دوران تحول خود را طی میکند. دیدگاه های موجود در توسعه منطقهای از قبیل " قطب رشد " ، " توسعه روستایی " و " توسعه روستا- شهری "در کشور ما، ذهن برنامه ریزان و پژوهشگران را به خود جلب کرده است که در سطح ملی، آمایش سرزمین به عنوان آخرین تحول در نگرش برنامه ریزی فضایی مورد توجه قرار گرفته است . یکی از ارکان مهم توسعه، جامع بودن و یکپارچگی آن ونیز رفع عدم تعادلهای اقتصادی –اجتماعی مناطق درون کشور است . بر این اساس میتوان گفت که برداشت منطقهای از توسعه است که میتواند کل یک کشور را به توسعه جامع و یکپارچه برساند و از این دیدگاه است که اهمیت نقش و عملکرد شهرهای درجه دوم و سوم از جمله شهرهای کوچک ، قابل تبیین میگردد . توسعه ی درونزا و متکی به قابلیتهای درونی شهرهای کوچک ، یک بستر مناسبی را طلب میکند که در گام اول آرایش فضایی سکونت گاه ها در یک نظام سلسله مراتبی از الویتهایی است که در ارائه ی نقش مطلوب شهرهای کوچک در توسعه ی منطقهای یاری خواهند رساند، در گام بعدی مکان یابی فعالیتها بر حسب ظرفیت هر نقطه جمعیتی و تعیین جایگاه این شهرها در سلسله مراتب فرادست است که نقش واقعی آنها را ترسیم خواهد کرد.
سامان بعنوان یک شهر کوچک و تابعی از نظام کلان منطقه چهارمحال و بختیاری، بر حسب ویژگیهای طبیعی، انسانی، اقتصادی و فرهنگی از محرومیت و توسعه نیافتگی مضاعفی برخوردار است. مجموعه شرایط فوق تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی، آن را دچار رکود کرده است.
رشد سریع جمعیت شهر سامان در دهه های اخیر موجب گسترش فعالیتهای بازرگانی، حمل و نقل و خدمات مالی شده و امروزه در حالت گذار و همزیستی بخشهای سنتی و نوین به سر می برد، ولی عدم تحرک در اقتصاد روستایی و کل منطقه که زاییده انزوای جغرافیایی و کم توجهی به قابلیت های درونی بخش است، امکان هر گونه تغییر و تحول مثبت را از شهر گرفته و کل منطقه را در گرداب تولید سنتی و عدم تحرک اقتصادی فرو برده است.
بر این اساس تمرکز اصلی این پژوهش بر روی نقش و کارکرد شهر سامان در توسعه منطقه پیرامون خود است. که درپنج فصل تنظیم شده است که در فصول اول تا سوم مبانی نظری، دیدگاهها و تکنیک های مورد استفاده در پژوهش آورده شده است و در فصل چهارم و پنجم که مهمترین فصول این پژوهش بوده نظام های سکونت گاهی منطقه مطالعاتی از جنبه های طبیعی و انسانی مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه نظام شهری استان چهار محال و بختیاری، سازمان فضایی بخش سامان و جایگاه شهر سامان وهمچنین به ارزیابی نقش شهر سامان در توسعه (فضایی- کالبدی) سکونتگاههای پیرامون پرداخته شده است . ودر آخر نیز نتایج و پیشنهادات ارائه شده است.
این پژوهش مدعی آن نیست که همه مسائل را در چارچوب موضوع به دقت مطالعه کرده است . تحقیقات در حوزه مسائل شهری و ناحیه ای، به دلیل حجم موضوعات مورد مطالعه دارای پیچیدگیهایی است که به هیچ عنوان امکان بررسی همه جانبه آن در یک تحقیق دانشجویی نمی گنجد، به علاوه توان علمی محدود نگارنده نیز مزید بر علت است، بدین خاطر وجود نقص و کاستی درپژوهش امری طبیعی است و پژوهشی جدی و کارساز است که دیگران در نقد آن بکوشند. نگارنده هر نوع انتقاد و گوشزد کردن نارساییها را بدیده منت خواهد پذیرفت و امیدوار است که زمینه های بررسی نشده را دیگران تکمیل نمایند.
فصل اول
طرح تحقیق و چارچوب کلی پژوهش
1-1- بیان مسأله :

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

شهرنشینی امروزه چهره ی مسلط زندگی و بارزترین نمود تکامل جوامع انسانی است که درکشورهای مختلف جهان اعم از توسعهیافته و توسعهنیافته، رو به گسترش است. گسترش بیرویه آن جوامع انسانی و مکانهای جغرافیایی را با مشکلات و مسائل متعددی‌‌ روبهرو کرده است.مشکلات شهرنشینی در کشورهای درحال توسعه که به طور عمده ناشی از توزیع فضایی نامتعادل جمعیت، مهاجرت بیرویه از روستاها به شهرها ، تمرکز بیشاز حد جمعیت و نیرویهای اقتصادی در متروپلهای منطقهایمیباشد، موانعی را بر سر راه برنامهریزی در سطوح مختلف ایجاد کرده است . ضرورت ایجاد تعادلهای منطقهای ، عدالت اجتماعی، تمرکززدایی وگرایش به الگوی عدم تمرکز توسعه،الزاماتی را در این کشورها به وجود آورده است و دولتها را در بدو امر به نگرش فضایی در برنامهریزی سوق داده است و در این راستا محققان و برنامهریزان را برآن داشته است که به فکر راهکارهای بنیادی و اساسی برای کاهش و یا حل مشکلات شهرنشینی گسترده و بیرویه باشند. در این راستا سیاستها و برنامههای مفیدی تدوین و استراتژی توسعه شهرهای کوچک و نقش آن در توسعه ملی و منطقهای به عنوان بخشی از راهحلهای فضایی و برنامهریزیهای جامع کشورهای در حال توسعه به کار گرفته شده است. تجربیات جهانی در این زمینه یعنی اهمیتدادن به شهرهای کوچک بیانگر این واقعیت است که حل مسائل و مشکلات شهرهای بزرگ و مشکلات شهر نشینی جهان امروز در گرو حمایت و توجه جدی به شهرهای کوچک است.
در ایران نیز طی سالهای اخیر برای یکپارچهسازی مناطق مختلف کشور، سیاستهایی اندیشیده شده است تا از تمرکزگرایی کاسته شود . طرح آمایش سرزمین، خطمشی و اصول توسعه ی جوامع شهری و روستایی را ترسیم کرده و نقش وکارکرد هر یک از شهرهای (بزرگ ، میانی و کوچک) را مشخص کرده است ولی توسعه و توجه به شهرهای کوچک، در اولویت آخر قرار دارد .هر چند این راهبرد،متناسب با اهداف برنامههای ملی است ولی با توجه به افزایش تعداد شهرهای کوچک و تبدیل بعضی از مراکز روستایی به شهری، مشکلاتی را به وجود آورده است که نیاز به توجه جدی دارد . شهرهای کوچک در ایران به عنوان مکانمرکزی بیشترین روابط را با حوزه نفوذ خود دارند. نقش اینگونه شهرها نه تنها به صورت مراکز توزیع خدمات و بازار فروش محصولات کشاورزی موجب پویایی بخش کشاورزی میشود بلکه عاملی در تجاری شدن بخش کشاورزی در حوزههای روستایی نیز هست . و بخشی از منطقه یا ناحیه را به تحرک اجتماعی- اقتصادی می رسانند. و در صورت پیدایش تحرکات و جریانات مثبت اقتصادی – اجتماعی در شهرهای کوچک، با پذیرش بخشی از مهاجران روستایی، تا حدی مهاجرتهای روستایی به شهرهای بزرگتر را خنثی می کنند و زمینه را برای توزیع متوازن جمعیت و امکانات و سرمایه فراهم می نماید.
شهر کوچک سامان به عنوان یک مکان مرکزی در منطقه دارای سطح روابط و وابستگی های فضایی فعال با حوزه نفوذ خود می باشد. اما وجود مسائل و مشکلاتی مانع توسعه شهر و منطقه شده است. این امر ناشی از نبود نظم سلسله مراتبی در ارائه خدمات در منطقه، عدم توجه به نقش منطقه ای و توجه صرف به نقش محلی( درون شهری) می باشد. توسعه منطقه ای بخش سامان می تواند متکی به منابع درونی خود منطقه از قبیل: اقتصاد روستایی، صنایع دستی و فعالیتهای گردشگری باشد. که استفاده بهینه از این منابع و امکانات برای بوجود آوردن توسعه منطقه ای وجود یک رابطه اورگانیک و دو سویه و برنامه ریزی شده بین شهر و منطقه بیافزاید. از طرف دیگر هر گونه دگرگونی در ساختار اقتصادی منطقه و روستاها، با تأمین و تقویت امکانات اجتماعی و اقتصادی شهر سامان امکانپذیر خواهد بود تا نقش سازمانی و مدیریتی خود را به بهترین وجه در منطقه ایفا نماید.
سؤالات پژوهش
شهرهای کوچک چه نقشی در برنامه ریزی فضایی و توسعه منطقه ای محدوده های پیرامون خود ایفاء می نمایند؟
آیا شهر سامان باعث توسعه سکونتگاههای بخش شده وتوانسته روایط جدید و پایداری بین سکونتگاهها ایجاد نماید ؟
آیا شهرکوچک سامان باعث افزایش و بهبود کارکردهای خدماتی روستاهای حوزه نفوذخود شده است؟
آیا شهر کوچک سامان به عنوان یک مکان مرکزی باعث استحکام روابط روستا-شهری و انتظام بخشیدن به سلسله مراتب سکونتگاهی خو د شده است؟
اهداف پژوهش
پژوهش حاضر دارای اهداف ذیل است :
- هدف کلان
بررسیجایگاهنقششهرهایکوچکواهمیتآنهادرمباحثتوسعهفضایی؛
1-3-2-اهداف خرد
شناخت و تبیین نقش شهرهای کوچک با مصداق شهر سامان و بکارگیری یافتهها در ارائه ی راهکارهای توسعه فضایی- کالبدی سکونت گاه های پیرامون ؛
تحلیل اثرات توسعه ی شهر سامان در نحوه ی ساماندهی ، تقویت و دگرگونی روابط و وابستگیهای فضایی با حوزه ی نفوذ ؛
اهمیت موضوع
استان چهارمحال و بختیاری از دیر باز به علل بهره داشتن از منابع غنی و ارزشمند کانی، منابع غنی آب و خاک، وجود اقلیم مساعد و تنوع ساختارهای شهری- منطقه ای و توسعه ی بسیار سریع سکونتگاههای روستا– شهری در سالهای اخیر زمینه های مناسب جهت بررسی و تدوین در موضوع مورد تحقیق را نشان می داد. با توجه به فراوانی شهرهای کوچک در سطح استان، برای انتخاب شهر مورد نظر در این پژوهش معیارهایی مانند وجود حوزه نفوذ وسیع روستایی با تراکم جمعیتی بالا ، قابلیت فراوان برای متنوع سازی کشاورزی، داشتن ظرفیت بالقوه و بالفعل برای صنایع فرآوری محصولات کشاورزی و کارکردهای بازاری، برخورداری از فرصت و آزادی عمل برای ایجاد مشاغل غیر زراعی، وجود منابع برای افزایش تلاش های توسعه در حوزه ی نفوذ شهر (منابع معدنی، جنگل، اراضی حاصلخیز و ....) و وجود فاصله نسبتاً مناسب با شهرهای بزرگ و ثانویه و با روستاهای پیرامون خود مد نظر قرار گرفته است. از دیگر انگیزه ها در انتخاب موضوع، شناخت پژوهشگر از منطقه مورد مطالعه و وجود ضعف ها و کمبودهایی است که در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است. و تا به حال در زمینه شهرهای کوچک در منطقه مورد مطالعه کار تحقیقی صورت نگرفته است .
1-5- روش تحقیق
روش تحقیق فرایندی است که طرح موضوع ، مسئله شناسی، فرضیه سازی ، هدف گذاری ،کسب اطلاعات،استفاده از ابزار و تکنیکهای مرتبط با موضوع ، نحوه استنتاج و جمعبندی و نهایتاً تدوین آن را دربر میگیرد. انتخاب روش تحقیق بستگی به هدفها و ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن دارد. بنابراین، هنگامی می توان در مورد روش بررسی و انجام یک تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش، هدفها و نیز وسعت دامنه ی آن مشخص باشد . در پژوهش حاضر با توجه به سؤالات ارائه شده سعی در شناخت و تبیین و ارزیابی نقش شهرهای کوچک و اهمیت اینگونه از شهرها در توسعه منطقهای و روستایی است .
بر اساس مطالب ذکر شده، روشهای تحقیقی که در اینجا از آن استفاده شده است به شرح زیر است:
1-5-1- روش تطبیقی و تحلیلی
با توجه به موضوع پژوهش در سطح مسأله شناسی ازروشهای تطبیقی و تحلیلی استفاده میشود تا مبانی تئوریک آن مشخص شود و سپس با مقایسه ی وضع موجود و تجربیات گوناگون، نظام فضایی منطقه مورد مطالعه در چارچوپ اهداف درنظر گرفته شده تبیین گردد.
1-5-2-روش توصیفی و تحلیلی
این روشبا «چههست» مطرح می شود و در واقع، توصیف، ضبط،تجزیه و تحلیل شرایط موجود با توصیف منظم ومدون موقعیتی ویژه با حوزه ی مورد علاقه به صورت واقعی و عینی است.بدین ترتیب سعی میشود با جمعآوری اطلاعات و دادههای مربوط به این منطقه، نقش و عملکرد شهرهای کوچک در توسعه ی منطقهای به طور عینی و واقعی تحلیل شود. از طرفی برای عینیتدادن به یافتهها و اطلاعات مورد نیاز پژوهش از الگوها ، تکنیکهای تحلیلی و نقشهها و نرم افزارهای کامپیوتری استفاده خواهد شد.
1-6-روشهای گردآوری اطلاعات و ابزار تحقیق
1-6- 1- مطالعات کتابخانهای
در این بخش، مسأله شناسی ، طرح ضرورت و اهمیت تحقیق و هدفگذاری ، از کتاب ها، پروژه - ریسرچها،گزارشها، طرحهای ملی- منطقهای- محلی و هرآنچه درباره ی موضوع انتشار یافته مورد استفاده قرار میگیرد و بر اساس آگاهی از مسائلی که بر منطقه مطالعاتی حاکم است مبانی نظری و شالوده پایانامه حاضر ریخته شده و بر مبنای آن خطوط کلی حاکم بر تحقیق در این بخش ترسیم شده است.
بخش دیگر مربوط به گردآوری اطلاعات و آمارهای موجود درنشریات و دورههای مختلف سرشماریهای نفوس و مسکن و فرهنگ آبادیهای کشور،آمارنامههای مرکز آمار ایران و تهیه نقشههای مربوط به منطقه میشود. همچنین اسناد تاریخی و کتبی درباره منطقه انتشار یافته جهت بررسی تکوین تاریخی نظام شهرنشینی و سکونتگاهی منطقه ، مطالعه و بررسی میشود .
1-7- پیشینه پژوهش
1-7-1- سابقه موضوع در جهان
ایده و موضوع مطالعه ی تاثیر کارکردی شهرها و یا نقاط شهری کوچک در سطح منطقهای و محلی اولین بار با کار جانسون (1970) و بحث «مرکز توسعه روستایی» توسط فانل (1976) و مطرح گردید که تقریباً جدیدترین موضوع در کار توسعه منطقهای بوده است . بدون شک از طرفداران این دیدگاه،"دنیس راندنیلی" است که با همکاری "رودل" در سال(1978) ، بحث عمیق و گستردهای را در این زمینه با نوشتن کتاب « عملکردهای شهری در توسعه« روستایی » فراهم آورد. این دو محقق برای آزمون این کارکردها، اوایل دهه (1980)، پروژهای را از طرف نمایندگی آمریکا در توسعه بین المللی (U.S.A.I.D) شروع کردند .این پروژه در کشورهای فیلیپین و بولیوی و با راهبردهای مشابه در سایر کشورهای در حال توسعه تجربه گردیدکه هدف اصلی برنامه (U.F.R.D) کمک به کاهش فقر روستایی و افزایش تولید و درآمد روستائیان از طریق کارکردها و خدمات شهری (به طور عمده از سوی شهرهای کوچک مجاور) به مناطق روستایی بود.(فنی؛1382: 16)
این پروژه نشان داد که شهرهای کوچک با توجه به خدمات و امکانات زیربنایی و فعالیتهای مولدی که به طور بالقوه و بالفعل در خود دارند میتوانند نقش مهمی در توسعه ی فضاهای روستایی داشته باشند و تقویت آنها در ایجاد پیوند عملکردی این فضاها با شبکه شهری موجب تعادل فضایی ، اقتصادی و اجتماعی در نظام سکونتگاهی میگردد.(نوریوهمکاران؛ 1388:5 )
همچنین در سال(1982) ، کارشناسان بیست کشور جهان در ناگویای ژاپن گرد آمدند تا پیرامون نقش شهرهای کوچک و متوسط ، در توسعه ملی بحث و گفتگو کنند .که نتایجی به شرح زیر به دنبال داشت :
- سهم اصلی رشد جمعیت شهریکشورهای کم رشد به شهرهای یکصدهزار نفری و بالاتر تعلق دارد .
- از دهه (1950) به بعد نرخ رشد جمعیت شهرهای یکصد و بیست هزار نفری تنزل چشمگیری داشته است .
- ساکنان اکثر شهرهای کوچک از منافع اقتصادی حاصله در کشورهای کم رشد سودی نمیبرند و اغلب آنها به واسطه ناچیز بودن سهم سرمایه گذاریهای ملی در زمینه ی تأسیسات زیربنایی ، خدمات ، صنعت و غیره ...، فقط تعداد معدودی از مهاجران روستایی را جذب کردهاند
- نقش آنها به عنوان تسهیل کننده توسعه صنعتی متکی بر حوزههای شهری تضعیف شده است. و هدف اصلی این گردهمایی، آزمودن نقش وموقعیت شهرهای کوچک در توسعه کشورهای کم رشد بوده است. ( فنی ، 17 : 1382 )
"لیگاله" ( 1982 ) با بررسی نقش شهرهای کوچک در توسعه ملی آفریقا به این نتیجه دست یافت که این شهرها با ارائه ی نقش مرکزیت در حوزههای روستایی به عنوان مراکز محرک توسعه در نواحی روستایی به شمار میآیند.(نوریوهمکاران؛ 1388: 5 )
"جانسون" ( E.A. Johnson) کلید توسعه ی روستاها را در وجود شبکهای از شهرهای کوچک که واسطه ی ارتباط شهرهای بزرگ میباشند میداند .( صرافی ؛ 1377 : 132)
"نیل هنسن" در تبین نقش شهرهای کوچک در توسعه ملی ، شهرنشینی اشاعه یافته از پایین ( سیاست از پایین ) را که توسعه ی شهرهای کوچک و میانی را دربر دارد ، وسیله ای ممکن و عملی جهت پیشرفت کشورهای در حال توسعه دانسته است که هدف آن کمک به رفع نیازهای اندک روستایی در مجاورت آنان است . ( رضوانی و همکاران ؛ 1386 : 47 )
"هاردوی" و "ساتروایت" نیز در سال (1986) اقدام به تالیف کتابی تحت عنوان « نقش شهرهای کوچک و متوسط در توسعه ملی و منطقهای در جهان سوم » کردند که اهم نتایج آن عبارتند از :
تاکید بر عدم تجانس شهرهای کوچک و متوسط با شهرهای بزرگ ؛
نقش کلیدی و مهم این شهرها در کنترل اداری ، سیاسی و نظامی منطقه ؛
روابط قوی و عمیق بین کشاورزی و توسعه روستایی با توسعه مراکز کوچک شهری ؛
تاثیر قدرتمند سیستمهای جدید حمل و نقل بر توسعه مراکز کوچک روستایی؛
تنوع شرایطی که رشد صنعتی را در هر مرکز کوچک شهری تعیین میکند .
از دیگر تلاشها در زمینۀ تبیین و ارزیابی نقش و کارکرد شهرهای کوچک در توسعه ، کار چیانگتان در منطقه ونزو چین است که در واقع به دنبال طرح دولت چین مبنی بر تجدید حیات شهرهای کوچک در سلسله مراتب اداری و شهری و تقویت کارکرد بازار روستایی آنها مطرح و اجرا گردید.
اهداف کلی این تحقیق عبارت بودند از :
شناسایی خصیصهها و شرایط شهرهای کوچک و اقتصاد شهری آنها ؛
تبیین روابط میان شهرهای کوچک و منطقه ی نفوذ آنها ؛
بررسی زمینههای اشتغال غیرکشاورزی برای جمعیت مازاد کشاورزی ؛
صنعتی شدن و مکانیزه نمودن کشاورزی در روستاهای تحت نفوذ این شهرها؛
1-7-2- سابقه موضوع در ایران
از مطالعه وتحقیقات زیادی که پیرامون نقش شهرهای کوچک در توسعه منطقهایدر ایران انجام گرفته است که هر کدام از نگاهی خاص به موضوع پرداخته اند کهذیلاًبه برخی از آنها اشاره می کنیم :
شکویی(1373) روابط شهر و روستا و فرصتهای اشتغال در شهرها و نقش شهرهای کوچک در روابط شهر و روستا مطالعه کرده و همچنین به مطالعه نقش شهرهای کوچک در توسعه روستایی و ملاکهای لازم در انتخاب شهرهای کوچک در روابط شهر و روستا را مورد بررسی و مطالعه قرار داده است .
نظریان(1375) ساختار نظام شهری در ایران و در استان زنجان را بررسی و تبیین نموده و همچنین جایگاه شهرهای کوچک ، رشد و توسعه آنها را در ایران و در استان زنجان مطالعه کرده و در نهایت به تبیین جایگاه شهرهای کوچک در سطوح ملی ، منطقهای و محلی پرداخته است .
کوروش رستمی (1380) در تحقیقات خود با استفاده از روش تحلیل شبکه که روش نوینی در برنامهریزی منطقهای محسوب میشود توانمندیهای منطقه ی مورد مطالعه را بررسی کرده و ضمن مشخص نمودن مکانهایی که قابلیت توسعه را دارند و برای سرمایه گذاری مناسب می باشند، پیشنهادات و راهکارهای مناسبی ارائه کرده است .
فنی (1382) به مطالعه ی شهرهای کوچک و تاثیرات کارکردی آنها مانند تاثیر شهرهای کوچک در تحکیم روابط شهر و روستا و یا تاثیر شهرهای کوچک در تعادل بخشی نظام اسکان جمعیت پرداخته و همچنین تطّورجایگاه شهرهای کوچک در نظام شهری و منطقهای را بررسی و مطالعه کرده است .
رضوانی و همکاران (1386) نقش و عملکرد شهرهای کوچک در توسعه ی روستایی را مطالعه کردهاند و با بهرهگیری از روش تحلیل شبکه ی جریانات تاثیرگذار در روابط خدماتی، منطقه ی مورد مطالعه(دهستان رونیز) را در دو دوره ی قبل و بعد از شهرشدن مورد بررسی قرار دادهاند.
1-7-3-سابقه پژوهش در منطقه مطالعاتی
بررسیهای مقدماتی منابع نشان میدهد که تاکنون در خصوص محدوده ی مورد مطالعه، تحقیقاتی صورت نگرفته است از این نظر یک فقر و خلاء مطالعاتی در منطقه احساس میشود که این تحقیق می تواند راهگشای مطالعات جدید باشد .
1-8- مشکلات پژوهش
وجود مشکلات ، تنگناها و موانع از ویژگی های ذاتی هر پژوهش علمی است و غلبه بر این مشکلات خود بخشی از فرآیند پژوهش را تشکیل میدهد. مسائل و مشکلاتی که نگارنده در روند مطالعات با آنها مواجه گشته است عبارتاند از :
با توجه به کاربردی بودن موضوع پژوهش، و با علم بر اینکه تحقیقات کاربردی به دنبال یکسری تحقیقات بنیادین صورت میگیرد ، این نوع تحقیقات پیرامون شهرهای کوچک در ایران اندک است وهمین تحقیقات اندک نیز از انسجام کلی و علمی برخوردار نیست .که این کاستیها میتواند تاثیر منفی بر پژوهش حاضر داشته باشد و در روند مطالعات هم بی تاثیر نخواهد بود؛
کمبود آمار و اطلاعات درباره ی منطقه ی مطالعاتی، که زمان گستردهای از این پژوهش صرف گردآوری و تنظیم آمار و اطلاعات گردیده است ؛
عدم همکاری سازمانهای اداری و سیاسی شهرستان در ارائه حداقل اطلاعات و آمار که میتوانست اندکی از مشکلات پژوهش را کاهش دهد.
1-9-فرایند انجام تحقیق
هر پژوهشی در قالب فرایند علمی صورت می گیرد. فرایند علمی پژوهش از مراحلی تشکیل شده است که به صورت منسجم و مرتبط به هم از نظمی منطقی پیروی کرده، هدف خاصی را دنبال می کند. در پژوهش حاضر جهت تبیین نقش شهرهای کوچک در توسعه ی منطقه ای محدوده مورد مطالعه، مراحل زیر دنبال شده است :
تببین مسأله؛
طراحی سؤالات پژوهش و اهداف آن
تدوین مبانی نظری پژوهش
چارچوب ادراکی پژوهش
شناخت وضعیت موجود
تجزیه و تحلیل عوامل و نیروهای تأثیر گذار
جمع بندی، ارزیابی و ارائه ی پیشنهادات
بر این اساس پژوهش حاضر در قالب پنج فصل سازمان یافته است که عبارتند از:
در فصل اول:چارچوب پژوهش، همراه با طرح مساله، اهداف و سؤالات پژوهش، پیشینه پژوهش و فرایند تحقیق، بیانگردیده است .
فصل دوم : مبانی و دیدگاههای توسعه ی منطقه ای در قالب ؛ مفاهیم واصطلاحات کلیدی، مفاهیم پایه، بررسی دیدگاههای نظری مورد بررسی قرار گرفته است .
فصل سوم : تحت عنوان شهرهای کوچک و توسعه منطقه ای، در سه بخش تنظیم شده است . در بخش اول راهبردهای موجود درباره نقش شهرهای کوچک در توسعه منطقه ای، در بخش دوم روشها و تکنیک های رتبه بندی منطقه ای و در بخش سوم تجربیات جهانی مطرح شده است.
فصل چهارم : نظامهای سکونتگاهی منطقه ی مطالعاتی از جنبههای طبیعی و انسانی مورد بررسی قرار داده و چشم انداز وضع موجود ترسیم گردیده است . در ادامه به بررسی" نظام شهری" استان چهارمحال و بختیاری ، "سازمان فضایی بخش سامان" و" جایگاه شهر سامان" در آن و همچنین به ارزیابی "نقش شهر سامان در توسعه" (فضایی-کالبدی) پرداخته شده است .
و در فصل پنجم : نتایج حاصل از روشها و مدلهای مختلف بررسی شده و در نهایتنتیجهگیری و ارائه ی پیشنهادات بیان شده است.

فصل دوم: مبانی و دیدگاههای توسعه ی منطقه ای
1. مفاهیم و اصطلاحات کلیدی تحقیق
2. مفاهیم پایه
3. بررسی دیدگاههای نظری
2-1- تعاریف،مفاهیم واصطلاحات کلیدی
2-1-1- نقش شهری :
شهرها محل تجمع نیروی کار، تولید ، توزیع و مصرف است . این فعالیتها در زمینههای مختلف اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی بروز مییابند و ترکیب این نیروها بافت اقتصادی و اشتغال شهر را شکل میدهد . براین اساس هر نقطه ی جمعیتی خواه کوچک و خواه بزرگ نقشهای گوناگونی در زمینههای اقتصادی و اجتماعی برعهده میگیرد . ولی مجموعهای از عوامل جغرافیایی، موقعیت منطقهای شهر ، جایگاه شهر در سلسله مراتب شهری، نحوه تاثیرگذاری و تاثیرپذیری شهر بر منطقه ی پیرامونی خود باعث میشود که ازمیان نقشهای گوناگون، شهر یک نقش برجسته ویژهای پیدا کند . این نقش برجسته ممکن است اقتصادی باشد یا اجتماعی و چه بسا محرک اصلی رشد و توسعه ی شهر نیز به حساب آید و سایر خدمات شهری به دنبال نقش مسلط شهری به وجود آیند. به مفهومی دیگر در میان نقشهای مختلفی که شهر دارد برخی از آنها نقش پایهای و برخی نقش تبعی دارند که بر مدار نقش اصلی شهر میچرخند .
«اصولاً نقش و کارکرد شهری، متاثر از فضای ناحیهای است که شهر در آن تکوین و توسعه یافته است. این فضا تنها محدود به فضای اقتصادی - اجتماعی (به ویژه جمعیتی ) نیست بلکه فضای سیاسی حاکم بر ناحیه را نیز دربر میگیرد.» ( فرید ؛ 1371: 45) برای تعیین نقش شهر روشهای گوناگونی توسط جغرافی دانان ارائه شدهاست که تمامی آنها خاصیت کمی و آماری دارند که مهمترین آنها روش اجرایی" گنار الکساندرسن" "چانسی هاریس آمریکایی"،" ژاکلین بوژوگارنیه و ژرژ شابو " و " ماکس دریوی فرانسوی" است. (همان: 264)
به نظر« مارکس دریوی نقش شهر، اقدام تصنعی است . وی معتقد است شهر ضمن اینکه خدماتی بر ناحیه عرضه میکند از شرایط جغرافیای ناحیه نیز متاثر است . بنابراین برای آزمون نقش و کار شهر باید به طور همه جانبه ناحیه را شناخت و سپس در پی ارزیابی نقش شهرها در ناحیه بود.» (همان:334)
باید در نظر داشت که نقش شهر فقط در جنبه های اقتصادی خلاصه نمیشود بلکه شهر میتواند نقش اجتماعی نیز داشته باشد . نهایتاً نقشهایی که شهرها ارائه میدهند ازهم جدا نیستند بلکه به عنوان اجزای یک سیستم هستند .
2-1-2- شهر کوچک ( small city)
اندازه شهر همچون خود شهر تعریف روشنی ندارد. عوامل متعددی در اندازه یک شهر مؤثرند، که توصیف آنها و نقشی که هر کدام به عهده دارند،به تعریف اندازه شهر کمک میکند.این عوامل عبارتند از:
تعداد جمعیت
توان اقتصادی ( درآمد کل شهر ، درآمد سرانه یا متوسط درآمد خانوار)
اندازه فیزیکی شهر ( وسعت )
تراکم (رابطۀ بین تعداد جمعیت و مساحت شهر) (رضوانی و همکاران ؛ 1386: 46)
شهرکوچک، یک مفهوم نسبی است. این مفهوم به درجه شهرنشینی، سطح توسعهیافتگی و ساختار اقتصادی یک کشور بستگی دارد و به تبع آن در داخل یک کشور از منطقهای به منطقه دیگر، تعریف شهرکوچک متغیر است . سازمان ملل برای تشخیص شهرهای کوچک از سایر شهرها از فاکتور جمعیتی استفاده میکند و رقم یکصد هزارنفری را پیشنهاد میکند( فنی ؛1382 : 14).
در طرح آمایش سرزمین، بهترین طبقهبندی برای شهرهای ایران که مبنای جمعیتی دارد و نیز عملکرد این شهرها بر آن افزوده شده که عبارتند از :
روستا - شهر ( کمتر از 25000 نفر) ؛
شهرهای کوچک ( کمتر از 50000 ) ؛
شهرهای متوسط کوچک ( 50 تا 100 هزار نفر ) ؛
شهرهای متوسط بزرگ ( 100 تا 250 هزار نفر) ؛
شهرهای بزرگ میانی (250 تا 500 هزار نفر) ؛
شهرهای بزرگ و بسیار بزرگ ( 500 هزار تا 2 میلیون نفر).
در این طرح به شهرهای که کمتر از 50 هزار نفر جمعیت دارند شهرکوچک اطلاق میشود درحالی که شهرهای کمتر از 25000 هزار نفری را روستا - شهر در نظر گرفته که البته این شهرها هم جزء شهرهای کوچک به شمار میآید . (حکمت نیا؛ 1385: 203)
باید در تعریف شهرهای کوچک به این نکته توجه کنیم که تعریف شهرکوچک تنها براساسشاخص جمعیتی، یک نگاه تک بعدی به شهرکوچک است و هرگز به تعریف روشنی از شهرکوچک نخواهیم رسید . علاوه بر شاخص جمعیتی ، نوع عملکرد شهریهای کوچک و ماهیت فعالیتهای اینگونه شهرها در حوزه نفوذ و منطقه پیرامون، نقش و توانایی و انعطافپذیری شهرهای کوچک در تعریف اینگونه شهرها باید درنظر گرفته شود. توجه به این نکته حائز اهمیت است که سکونت گاه هایی وجود دارند که با جمعیت بسیارکم عملکرد شهرهای کوچک را دارند . با توجه به اینکه تعریف شهرکوچک از یک کشور به کشور دیگر و حتی از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت است لذا برای هر منطقه مطالعاتی ، با توجه به ویژگیهای آن، از جمله تعداد کل جمعیت منطقه، تعداد شاغلین در بخشهای مختلف شهری وغیره .. میتوان طبقهبندی و تعریف خاصی از شهر کوچک را ارائه داد.
در پژوهش حاضر شهرهای کمتر از 25000 هزار نفری به عنوان شهر کوچک تلقی شده است و شهر سامان با جمعیت 14800 هزار نفر در این طبقه بندی جای میگیرد .
2-1-3- توسعه
توسعه از جمله مفاهیمی است که در دهههای اخیر محل مناقشه صاحبنظران و اندیشمندان علوم اجتماعی بوده است به طوری که منجر به ارائه سه دیدگاه از توسعه شده است و این سه دیدگاه فرایند تاریخی توسعه را نشان میدهند که حاصل ترکیب نیازهای در حال تغییر نظامهای اجتماعی است .
که عبارتند از :
دیدگاه کلاسیک و محافظه کارانه : این دیدگاه به تئوری تولید نیز معروف است و ناظر بر پیشرفت تکنیکی و رشد اقتصادی است.
دیدگاه رادیکال : این دیدگاه در نقد دیدگاه کلاسیک وارد عرصه شده و موضوع توسعه کشورهای پیشرفته و کشورهای در حال توسعه را دو امر کاملاً متفاوت می داند. این دیدگاه مسائل کیفی را بر مسائل کمی مقدم می دارد و غالباً توسعه را بدون انقلاب اجتماعی نا ممکن می شمارد.
دیدگاه اصلاح طلب یا میانه رو: این دیدگاه مسائل انسانی را مرکز ثقل توسعه دانسته و نظریات کمی دیدگاه اول و خشونت مورد نظر دیدگاه دوم را مورد حمله قرار می دهد. این دیدگاه از طرف اندیشمندان جهان سوم مطرح شده است. (معصومی اشکوری ؛ 1376 : 42- 32)
فراگردتوسعه ، فراگردی چند بعدی است که شناخت و تجزیه و تحلیل آن مستلزم یک برخورد کلگرا و استفاده از تمام ابزارهای علوم اقتصادی و اجتماعی است.ماهیت فراگرد توسعه را میتوان به؛"گسترش ظرفیت نظام اجتماعی برای بر آوردن نیازهای محسوس یک جامعه تعریف کرد" در این فرایند مسائل انسانی درست در مرکز اهداف فرهنگی ،سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی و اکولوژیکی توسعه قرارمیگیرد . همه سونگرها و کل نگرها : توسعه را «روندی فراگیر در جهت افزایش توانایهای انسانی – اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای انسانی – اجتماعی تعریف میکنند» (صرافی؛1377: 40).
2-1-4- منطقه
نخستین گام تعیین مفهوم منطقه، بررسی این مطلب است که آیا مناطق، پدیده هایی طبیعی یا صرفاً ساخته ذهن ما هستند؛ در این مورد، دو دیدگاه وجود دارد:
1لف) دیدگاه ذهنی : در این دیدگاه تنها یک منطقه ی طبیعی وجود دارد و آن جهان است و سایر تقسیم بندی های ملی، بین المللی و قراردادی، بر پایه ویژگی های کارکردی است.
ب) دیدگاه عینی: بر پایه این دیدگاه، منطقه یک محدوده واقعی و یک وجود حقیقی و پویاستکه می توان آن را به معنای محدوده جغرافیایی همگن، شناسایی کرد.
مفهوم منطقه به عنوان یک محدوده واقعی و یگانه، کاربرد عملی ندارد اما در دیدگاه ذهنی منطقه یک وسیله بیان وتشریح است و می توان آنرا با معیارهای مختلف تعیین کرد. بدین ترتیب حدود و ثغور منطقه بستگی به ماهیت، هدفها و معیارهای برنامه ریزی دارد. (رفیعی؛ 1371: ص11 و 12)
بر این اساس منطقه را می توان به انواع مختلف تقسیم بندی نمود که در اینجا به مهمترین آنها می پردازیم:
منطقه شکلی: یک حوزه جغرافیایی است که بر حسب معیارهای انتخاب شده، یکنواخت و همگن است.
منطقه عملکردی: حوزه ای جغرافیایی است که بخشهای آن طبق معیاری معین، دارای انسجام عملکردی و وابستگی متقابل هستند. این حوزه گاهی از واحدهای نا همگن مانند شهرها، شهرک ها و دهکده ها تشکیل شده است که از لحاظ عملکردی ارتباط متقابل دارند.
مناطق برنامه ریزی: در یک فرایند برنامه ریزی منطقه ای، تعیین منطقه مورد عمل، تلفیقی از منطقه های همگن و در سطح های مختلف منطقه عملکردی ( بر حسب شرایط) می باشد و می توان آنرا به عنوان یک منطقه برنامه ریزی به کار گرفت. و از لحاظ" مقیاس "به چهاردسته : "منطقه کلان"، "منطقه میانی"، "منطقه خرد" و "منطقه محلی" تقسیم می شود. ( فنی ؛ 1375 : 19- 18)
منطقه با نگرش فضایی: منطقه فضایی است با محتوای مشخص که کالبدی هویت یافته داشته باشد در واقع فضایی با محتوا و کالبد مشترک در یک قلمرو جغرافیایی را منطقه می گوییم. معمولا سیمای منطقه قابل تمیز مرئی است. ( معصومی اشکوری ؛ 1388 : 21).
در پژوهش حاضر منطقه مورد نظر در حد یک بخش و حوزه نفوذ آن می باشد که در حقیقت یک منطقع عملکردی و در حد خرد منطقه می باشد.
2-1-5- توسعه منطقهای
توسعه منطقهای عبارت است از یک فرایند و برنامهریزی مداوم که مستلزم عملیات و کنشهایی است که با توسعه پایدار و چندبعدی در منطقه ارتباط تنگاتنگ دارد و یا به عبارتی توسعه منطقهای یک برنامهریزی از پایین به بالاست که مشارکت بخشهای خصوصی و اجتماعی را در سطوح مختلف ملی و منطقهای از عوامل مهم قلمداد میکند . (mexico Office: 2 )
توسعه منطقهای در معنای دیگر یک فرایندی است که از ترکیب قانونی و پایدار تشکیل شده است . (Silberfein .2001:1)توسعه منطقهای به معنای ادغام چند کشور و یا چند منطقه در نظامهای داد و ستد آزاد نیست بلکه به معنی ضد آن ، یعنی توسعه و عمران همه مناطق در محدوده یک کشور است.
(فنی ؛ 1:1382)
توسعه ی منطقه‌ای در اسناد راهبردی به‌عنوان فرایندی برای تحولات مثبت اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و فرهنگی در هر سرزمین، به‌منظور زمینه‌سازی برای رشد سطح رفاه عمومی، امنیت و کیفیت زندگی جامعه تعریف شدهاست.Karnitis.2001:114))
اگر هدف اصلی توسعه اقتصادی– اجتماعی این است که همگی افراد جامعه تحت پوشش منافع حاصله قرار گیرند، هر منطقه یا ناحیه در محدوده ی کشور باید استراتژی توسعه مربوط به خود را داشته باشد تا برنامه و راهکارهای آن با توجه به نیازها و منطبق بر شرایط و امکانات منطقه خود،طراحی و اجرا شود. به سبب وابستگیها و پیوندهایی که هر شهر با حوزه پیرامونی خود دارد، در هر برنامهریزی توسعه ی شهری، مطالعه در برنامهریزیهای منطقهای و حتی ملی، ضرورت می یابد . از این رو برنامهریزی توسعه منطقهای را میتوان کوششی همه جانبه و یکپارچه جهت استفاده از منابع و نیز به کارگیری توانمندیها و امکانات منطقه( اعم از شهر و روستا ) برای بالابردن سطح زندگی ساکنان آن دانست. (فنی ؛ 1382:15)
امروزه گاه از برنامهریزی توسعه منطقهای دو مفهوم استنباط می شود :
منطقهای کردن « برنامه ملی » ؛
عدم تمرکز منطقهای « برنامه ریزی ملی » .
مفهوم اول تنها به محتوای برنامه ملی مربوط میشود . یعنی بعضی از هدف های برنامه و یا طرح ها که اجزاء تشکیل دهنده ی یک برنامه هستند، هم در مقیاس ملی و هم در مقیاس منطقهای تنظیم میگردد . در این مفهوم استرتژی « تمرکز متمرکز » اساس تصمیمگیری را تشکیل میدهد . در حالی که مفهوم اساسی تصمیمگیری، استراتژی « تمرکز غیر متمرکز » است و به موجب آن مقامات محلی در تنظیم و تصویب و اجرای برنامه به منطقه خود مشارکت دارند . ( سازمان برنامه و بودجه : 5-6 )
توسعه منطقهای سه هدف مهم «تولیدی ، اجتماعی و زیست شناختی » را دنبال می کند . توسعه منطقهای برآن است که بهترین شرایط و امکانات را برای توسعه یکپارچه و همهجانبه فراهم آورد ، تفاوتهای کیفیت زندگی بینمنطقهای و درون منطقهای را به حداقل برساند و نهایتاً از میان بردارد و جهت نائل شدن به این اهداف بهترین بهرهگیری ممکن از امکانات طبیعی و استعدادهای انسانی یک منطقه را میسر سازد.
فضا : انسان با فعالیت در محیط طبیعی، محیط مصنوعی را می سازد. فضا مجموعه ای از انسان ها فعالیت ها- محیط طبیعی و محیط مصنوع است. فضا محدود به ابعاد فیزیکی نشده و آنچه را در خود داشته؛ اعم از فیزیکی و غیر فیزیکی و یا ایستا و پویا را شامل شده و دارای بعد زمان است. منظور از فضا تنها فضای کالبدی(فیزیکی) که قابل دیدن و لمس کردن است و مترادف مکان می باشد، نیست بلکه فضایی است که به سبب دخالت انسان پیوسته در تحول و تغییر است و تنها در رابطه با انسان و جامعه معنا دارد بنابراین فضا محصول مشترک طبیعت و انسان است که در حال تغییر و تحول دائم می باشد. اینچنین فضایی موضوع برنامه ریزی فضایی و منطقه ای است. و مجموعه ای از انسان ها، فعالیت ها و محیط های طبیعی و انسان- ساخت است. ( دشتی برنجه ؛ 1379 : 25)
توسعه فضایی: تجلی تلاش انسانها در جوابگویی به نیازهایشان در جامعه، رشد و توسعه ی فضایی را پدید می آورد. گاه اقدامات هدفمند و تلاشهای آگاهانه انسان و گاه فعالیتهای خود به خودی و اتفاقی او به توسعه ی فضایی منجر می شود. الگوهای سکونتی و بناهای احداث شده، مراکز فعالیت و نظام های ارتباطی و بسیاری پدیده های دیگر، تغییر و تکامل در دوران مختلف یک کشور را نشان می دهند. و تحولات رشد وتوسعه را در فضا منعکس می نمایند. ( معصومی اشکوری ؛ 1388 : 20)
توسعه فضایی منطقه ای : به معنی آرایش سازمان یافته اجزای ساختار فضایی در سطح یک منطقه و دور شدن از عدم تعادل ها و فرایند قطبی شدن سازمان فضایی می باشد. در شرایط توسعه یافتگی فضایی، بین سازمان فضایی و ساختار مصرف و تولید و گردش و انتقال منابع در فضای منطقه پیوند ارگانیک وجود دارد. ( معصومی اشکوری ؛ 1388 : 19).
2-1-6- حوزه پیرامونی- عملکردی
به زبان ساده، هر پدیده ای اعم از اجتماعی و اقتصادی، حوزه نفوذ و ناحیه عملکردی ویژه خود را دارد که در واقع به معنی شعاع و حیطه ی نفوذ و تاثیرگذاری آن پدیده می باشد. کانونهای شهری نیز با هر اندازه و مقیاس نیز به عنوان سیستم های اقتصادی- اجتماعی برای خود، حوزه ی نفوذ و حیطه ی عملکردی مشخصی دارند. در هر منطقه ای از مناطق یک کشور، تقسیمات و سطوح کالبدی، برنامه ریزی و نیز شعاع نفوذ تقریبی مشخصی قابل تمایز است. خواه نقاط شهری و خواه نقاط روستایی که عبارتند از :
"سطح ملی- منطقه ای"، "سطح منطقه ای"، "سطح بخشی"، "سطح دهستانی"، "سطح محلی" .
هر یک از این نقاط وکانون های شهری و روستایی در یک نظام سلسله مراتبی از نظر اداری، جمعیتی و کارکردی قرار گرفته اند و هر کدام دارای شعاع نفوذ و ناحیه ی تحت پوشش خدماتی و ارائه تسهیلات با ابعاد تقریبی هستند. اما در مورد شهرهای کوچک که موضوع بحث و تحقیق در این نوشتار است باید گفت که حوزه نفوذ و کارکرد شهر کوچک در مقیاس" میکرو" و حوزه عملکردی شهر میانی و بزرگ در مقیاس" ماکرو" است . شهر کوچک بیشترین تاثیر کارکردی را در قلمرو منطقه یا ناحیه کوچک پیرامون خود دارد علاوه بر آن ممکن است بواسطه مرکز ایالت یا استان بودن و داشتن موقعیت مرکز سیاسی – اداری، شعاع عملکردی ماکرو نیز پیدا کند.
-264795303530
مآخذ : ( فنی ؛ 1375 : 28 )
نمودار 1-2- فرایند انجام تحقیق

نمودار2- 1- روابط و تعاملات میان مراکز و سطوح در یک سیستم منطقه ای
2-2- مفاهیم پایه
2-2-1- سامانه منطقه ای ( شهری –روستایی )
از یک دیدگاه، منطقه به عنوان یک سامانه یا کل مطرح است که خود اساس بخشی از مباحث نظری میان جغرافی دانان و برنامهریزان شهری– منطقهای را تشکیل میدهد. سامانه های منطقهای یا ناحیهای مجموعه ی وابستگی و پیوستگی ساختهای فضایی در جریانات انرژی، کالا و اطلاعات میباشند. بسیاری از کشورهای درحال‌ توسعه فاقد الگوی استقرار هستند و ممکن است در سلسله‌ مراتب سکونت گاهی،مراکز میانی و واسطه ای مجهز داشته باشند اما مراکز سطح پایین ندارند و یا اینکه مراکز کنونی، بخشی از نظام سلسله‌مراتب نقاط مراکزی (یکپارچه از نظر کارکردی) را تشکیل نمی‌دهند.(فنی؛1382 : 19)
نظام فضایی(پدیدآمده) باید بهگونه‌ای باشد که برای انتقال رشد اقتصادی و تامین خدمات و کالاهای کافی، مناسب باشد. در فرآیند برنامه‌ریزی منطقهای توسعه، این استراتژی حدمیانه تمرکزگرایی (مانند قطب رشد) و تمرکززدایی (همچون منظومه کشت-شهری) را برگزیده و تجمیع غیرمتمرکز و به عبارت بهتر»تمرکززدایی با تجمیع« را پیشنهاد کردهاست. در واقع این نظریه، راه‌حلی اصلاح‌طلبانه برای کاستی‌ها و نارسایی‌های توسعه فضایی متداول،که قطبی شده و باعث ایجاد اختلافات ناحیه‌ای شده است می‌باشد ." جانسون"؛جمع‌بندی نظریه‌ها را در گرو سیاست‌گذاری فضایی برای دستیابی به توسعه می‌دانست، اما کلید توسعه روستایی را در وجود شبکه‌ای از شهرهای کوچک (که واسطه ارتباط با شهرهای بزرگ می‌شوند) دیده است. در واقع دسترسی فضایی به فرصت‌ها و تولیدات را با ایجاد و تقویت اینگونه شهرها پیشنهاد نموده است. "راندنیلی"؛ معتقد بود ایجاد شهرهای کوچک باید در پیوند با حوزه‌های روستایی، محور قرار گیرد تا تنوع ‌بخشی به اقتصاد، صنعتی‌نمودن ، عرضه پشتیبانی و تجاری‌سازی کشاورزی و نظایر آن و در نهایت سازماندهی و مدیریت توسعه به خوبی برآورده شود. برخلاف او که پرکردن خلاء سلسله‌مراتبی را از بالا به پایین مدنظر قرار داده است." میسرا " (پژوهشگر معروف هندی) ساختن چنین فضایی را عمدتاً از پایین به بالا مدنظر قرار داده است. (میرزا امینی؛1387 .3) این سیستمها دارای یک کانون برخورد با مرکزیت کارکردی و سکونت گاهی و به طور یکپارچه شامل مزارع، روستاها، شهرهای کوچک، شهرهای میانی، شهرهای بزرگ ( و احتمالاً یک مادر شهر) و حوزه های پیرامونی آنها میباشد که از طریق جریان های سازمان یافته ی مداوم کالا، در آمد و امور مالی و اطلاعات به هم پیوند خورده است .( فنی ؛ 1382 :19 )
"ا.جی ویلسون"؛ در ساخت سامانه عمومی ناحیه یا منطقه ، بر دو سامانه تاکید میکند که با تاثیرات متقابل ، سامانه عمومی ناحیه را شکل می دهند . این دو سامانه عبارت است از :
1- " سیستم جمعیت فضایی" که زیر سیستمها را شامل میشود و نشانگر فعالیتهای مهم جمعیت، سکونت ، محلکار ، بهرهگیری از خدمات ، حمل و نقل و نظایر آن است ؛
" سیستم اقتصادی " یا سیستم سازمانها، که از زیر سیستمها تشکیل میگردد و نشانگر اقتصاد فضایی است و با جمعیت ، خانه سازی ، مشاغل ، خدمات ، امکانات حمل و نقل و کاربری زمین تکمیل میگردد. ( شکویی ؛ 1373 : 398)
2-2-2-ضرورت بررسی سامانه های منطقهای
در کشورهای درحال توسعه به دلیل رشد سریع جمعیت و جریان شدید مهاجرت های روستایی به شهرهای فاقد زیرساختهای لازم ، قریب به 2/3 جمعیت بیشتر این کشورها در شهرها زندگی می کند و مسائلی از جمله کمبود فرصتهای شغلی، نارسایی در خدمات درمانی و بهداشتی، آموزش، مسکن و بروز انواع آلودگی ها و نیز تشدید نابرابری در زندگی شهر و روستا را پدید میآورند. در کشورهای جهان سوم با توجه به ضرورت توسعه یکپارچه، تحلیل وابستگی سکونتگاه های انسانی در سطوحمنطقهای در هر برنامهریزی اساس کار محسوب می شود زیرا در کشورهای جهان سوم ، هدف نهایی از تحلیل سامانه های منطقهای، توزیع مطلوب جمعیت و توسعه اقتصاد- اجتماعی در سطوح ناحیهای است، به عبارت دیگر تحلیل سامانه های منطقهای باید کارایی و بازده فعالیتهای اقتصادی را در همه زوایایی ناحیه به همراه عدالت اجتماعی در توزیع امکانات آن افزایش دهد و در نهایت به صورت محرک فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی عمل کند. بدینسان در کشورهای درحال توسعه، حوزههای روستایی شهرهای کوچک منطقه با شرایط عقبمانده باید در مسیر توسعه قرار گیرند و از خدمات بازاریابی، تامین امکانات صنایع کوچک و روستایی، دریافت خدمات مورد نیاز و سالم رساندن مواد تولیدی به کارخانه و بازار بهرهمند شوند. پس اگر هدف از اجرای برنامههای توسعه، ایجاد شرایط مطلوباجتماعی - اقتصادی در شهر و روستا به صورت توأم باشد، لازم است درباره سامانه های سکونت گاهی منطقه، تحقیقات بیشتری صورت گیرد تا از منابع و نیروی انسانی موجود مناطق، جهت ارتقای سطح زندگی و تحقق اهداف توسعه در آنها بهره گرفته شود.(فنی؛1382 :21-22)
مجموعه اقتصاد فضا
زمین
اقتصاد فضا
مجموعه جمعیت فضایی

خانه سازی سکونت
جمعیت شناسی فضایی
- مشاغل محل کار -گارگاه
- خدمات بهره گیری از خدمات
امکانات حمل و نقل بهره گیری از حمل ونقل

نمودار (2-2)- ساخت سیستم عمومی منطقه (شکویی؛1373:398)
2-2-3- توسعه و سامانه های شهری و منطقه ای
نظامیابی سامانه های شهری– منطقهای، به دنبال تاثیرپذیری از شیوهها و روشهای فرایند توسعه اقتصادی– اجتماعی در جامعه صورت میگیرد. از سوی دیگر خود سیستمهای منطقهای و شهری بر نحوه ی تداوم و روند توسعه اثر میگذارند. بنابراین این دو ( نظام منطقهای و توسعه ) در تعامل و تاثیر متقابل قرار دارند و درنهایت در این راستا است که سخن از برنامهها و راهبردهای توسعه ناحیهای یا منطقهای به میان میآید. طرحهایی که باعث دگرگونی اقتصاد ناحیه میشوند و این دگرگونی، در عناصر سامانه های شهری- منطقهای و درنتیجه در کل سامانه تغییراتی پدید میآورد. (فنی؛1382 :22)
در الگویهای توسعه ناحیهای یا منطقهای، معمولاً برنامهریزی، محدود به یک مرکز ویژه نخواهد بود بلکه از پایینترین سطح یعنی حوزهای عمران روستایی آغاز میشود و تا بالاترین سطح یعنی مرکز ناحیه ادامه مییابد و این فرایند، کلیه نقاط سکونت گاهی و حوزههای پیرامونی آنها را پوشش خواهد داد. در داخل یک منطقه یا ناحیه معمولاً یک سطح بندی کانونی یا سطحبندی مرکزی را میتوان شناسایی نمود و به اعتقاد محققان توسعه ی منطقهای ، توسعه یک منطقه ، سخت در ارتباط با توسعه نقاط مرکزی آن است و این امر به آن معناست که جهت بهرهگیری مؤثرتر از منابع نیروی انسانی منطقه ، وجود یک شبکه پیشرفته از جریان کالا، خدمات و اطلاعات بین شهرها ، شهرک ها و مراکز روستایی منطقه ضروری است. از مهمترین خصایص توسعه در یک سامانه شهری- منطقهای این است که تفاوت ها و شکافهای کیفی زندگی را درون منطقه و میان مناطق به حداقل ممکن برساند و درنهایت از میان بردارد و جهت تأمین این منظور، بهترین و کارآمدترین بهرهگیری ممکن را از مواهب طبیعی و استعدادهای انسانی یک ناحیه میسر سازد . (همان :21 – 24)
بررسی دیدگاهها و نظرات
از دهه 1970 به بعد، به علت افزایش دلسردی و سر خوردگی نسبت به مکانیزم رخنه به پایین مطرح شده از سوی مکتب اقتصاد نئوکلاسیک رشد اقتصادی توجه محققان و برنامه ریزان را به مکان های شهری کوچک و متوسط برای ایجاد یک الگوی عادلانه تر برای توسعه اقتصادی- فضایی هدایت کرده است. تمرکز شهری در دنیای در حال توسعه سبب بروز مشکلات متعددی در درون شهرهای بزرگ گردیده است که از آن جمله می توان به تراکم جمعیت، مهاجرت،کمبود مسکن، بیکاری و تخریب محیط زیست اشاره کرد . در نتیجه تحلیل گران مسایل شهری و منطقه ای، توجه خود را به توسعه ی شهرهای کوچک و متوسط، به عنوان راه حل ضروری برای مقابله با عدم توازن ناشی از توسعه نخست شهرها معطوف کرده اند، زیرا تا هنگامی که رشد، صرفا به چند شهر بزرگ محدود باشد گرایش بیشتری به تشدید و تمدید روند رشد در این مراکز نسبت به انتقال تدریجی آنها به مراکز شهری کوچکتر خواهد بود.
کشورهای کمتر توسعه یافته این بحث را مطرح کرده اند که توسعه شهرهای کوچک و متوسط را نمی توان موضوعی پنداشت که به مرور زمان و به خودی خود اجرا گردد، بلکه توزیع فضایی می بایست به وسیله سیاست های عمدی و اندیشیده شده ای که برای توسعه آینده مناسب و قابل قبول باشد، تغییریابد ؛ بر این اساس است که گرایش به شهرهای کوچک مطرح می گردد. از این رو در طی دهه (1980) به بعد در اغلب کشورهای در حال توسعه، یکی از وجوه مشخص سیاست های برنامه ریزی و عمران منطقه ای، جهت گیری به سود شهرهای کوچک می باشد. در واقع این اعتقاد وجود دارد که بدون یک سازمان فضایی سکونت گاهی یا به عبارت دیگر سلسله مراتب عملکردی سکونت گاهی، اهداف توسعه محقق نمی شود. الگوی سلسله مراتب مراکز روستایی، یکی از مهمترین الگوهای برنامه ریزی فضایی سکونت گاه هاست. از ویژگی های مهم این الگو، در هم آمیختن زندگی شهر و روستا از طریق تمرکز خدمات و امکانات رفاهی- زیر بنایی مورد نیاز روستاییان در مراکز سطح میانی سلسله مراتب سکونت گاهی به نام شهرک های محلی و یا روستا شهرها می باشد.
صرف نظر از سابقه تاریخی، آنچه امروز تحت عنوان نظریات برنامه ریزی توسعه منطقه ای و فضایی متداول و مرسوم است، تفکری است که در دهه های اخیر مطرح شده و جوانتر از اندیشه برنامه ریزی توسعه اقتصادی در جهان می باشد. به طور کلی در زمینه گسترش و توسعه مفاهیم و روش های برنامه ریزی توسعه منطقه ای و فضایی، دو جهت گیری اصلی قابل بحث است : اول از آنجا شروع شده که پس از جنگ جهانی دوم بازسازی مناطق آسیب دیده در جنگ توجه مسؤلین این کشورها را به نوعی برنامه ریزی فیزیکی جلب کرد که تحت عنوان برنامه ریزی شهر و روستا نامیده شد و محققانی چون "والتر ایزارد"، "پاتریک گدس"، "برایان بری"، "جان فریدمن" و دیگران از نظریه پردازان معروف این مقطع می باشند . هدف از این شیوه برنامه ریزی که ابتدا در انگلیس شکل گرفت ، استفاده مؤثر از زمین ، مکان یابی فعالیتها، ایجاد قطب های صنعتی، طراحی برای احداث شهرهای جدید با کمربند های سبز و غیره بود. از دیگر سوی، تحت تأثیر تبعات و آثار جنگ، اقتصاد کشورهای درگیر نیز به شدت فلج گردیده بود و لازم بود تصمیماتی اتخاذ گردد تا سیستم اقتصادی این کشورها دوباره به جریان افتد. لذا ضرورت های بازسازی اقتصاد ملی نوع دیگری از برنامه ریزی را در کشورهای فرانسه، ایتالیا و اسکاندیناوی تحت عنوان (برنامه ریزی توسعه اقتصادی) مطرح ساخت. در دسته اخیر از نظام های برنامه ریزی که صرفا جنبه ی باز سازی اقتصادی ملی را داشت، فقط به جنبه های اقتصادی توجه می شد و سایر جنبه ها از قبیل توزیع متعادل آثار، نتایج و دستاوردهای مختلف اعم از اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی رشد و توسعه اقتصادی در پهنه سرزمین هر کشور، کمتر مورد توجه قرار گرفت و لذا با اجرای یک یا چند برنامه توسعه اقتصادی، به سوی عدم تعادل اقتصادی، اجتماعی و فضایی در مناطق مختلف کشورشان سوق داده شدند. حل این مشکل، دولت ها و به ویژه سازمان های برنامه ریزی این کشورها را متوجه جنبه های دیگر برنامه ریزی نمود و بتدریج برنامه ریزی های اجتماعی، فیزیکی، میان بخشی، منطقه ای و فضایی مورد توجه قرار گرفت. لازم به تذکر است که با بکارگیری شیوه های برنامه ریزی اقتصادی در جهان سوم این دسته از کشورها همانند کشورهای صنعتی و حتی به گونه ای شدید تر و بغرنج تر از آنها دچار تبعات و آثار مخرب ناشی از این برنامه ها شدند. پیرامون نظریات توسعه ی منطقه ای و فضایی کوشش های بسیاری انجام شده که در اینجا به طرح و بررسی برخی از این نظریات مرتبط با موضوع پژوهش می پردازیم :
2-3-1- نظریه مکان مرکزی
اولین گروه از نظریات که در ارتباط با برنامه ریزی توسعه منطقه ای مورد بررسی قرار می گیرد، پیرامون سازمان یافتگی مناطق است. این نظریه ها به طور عمده تشریح کننده چگونگی نظم فضایی و سلسله مراتب کانون های زیستی در نواحی می باشند. بارزترین این مجموعه تلاش ها که به طور مشخص از دهه 1930 به انجام رسیدند «تئوری مکان مرکزی» است. نخستین تلاش برای شرح الگوهای مکانی را "فون تانن" انجام داده است. وی شهر بزرگی را تصور می کند که با دشتی بزرگ احاطه شده است و محدوده روستایی خود را از نظر کالا و خدمات تأمین می کند و بازاری برای تولیدات آن، فراهم می آورد. هزینه های حمل و نقل اهمیت بسیار دارند، در نتیجه کالاهای حجیم و سنگین در مجاورت شهر تولید می شوند و کالاهای سبک و کم حجم که هزینه حمل و نقل کمتری دارند می توانند در مکان های دورتر ساخته می شوند. بدین ترتیب نظامی از دوایر هم مرکز پدیدار می شود. اصولا ایالت منزوی "فون تانن" حداقل در نمونه اولیه آن، فقط دارای یک شهر بزرگ است و یک نوع حمل و نقل در آن وجود دارد و صرفه جویی ناشی از مقیاس نیز ندارد. افزون بر این، هدف اصلی او خود شهر نیست بلکه سازمان فضایی پیرامون آن است. با وجود نارسایی های آشکار نظریه فون تانن به عنوان چارچوبی برای سیاست مکانی، کار وی بسیاری از جغرافی دانان و اقتصاد دانان را به مطالعه در روند سازماندهی سکونت گاههای انسانی و ساختار سلسله مراتبی آن وا داشت.
عقاید "کریستالر" در مورد نظام سلسله مراتبی سکونت گاهها، بیشتر به اصول تجاری و حمل ونقل متکی است. "لوش" چشم انداز اقتصادی خود را در قالب نواحی تجاری متفاوت توصیف می کند. "کریستالر"، "لوش" و "گالپین" هر سه دیدگاهی جدید در مورد کارایی سلسله مراتب مراکز، عرضه کرده اند. به طور کلی تمام نظریه های مکان مرکزی بر چهار مبنا استوارند:
یکسانی چشم انداز فرهنگی و فیزیکی
قابلیت دسترسی یکسان مکان های مرکزی در تمام جهات
نواحی واحد نا محدود
رفتار منطقی مصرف کننده
مفاهیم کلیدی نظریه مکان مرکزی ، دامنه ی کالا و ارزش آستانه می باشد که به طور ضمنی به سلسله مراتب سکونت گاه ها و مرکزیت یک مکان ویژه دلالت می کنند و سلسله مراتب سکونت گاه ها به طور گسترده محصول دو عامل یاد شده است. به زبان کریستالر، سکونت گاه ها را می توان در سطح ملی ، به مکان های مرکزی "رده بالاتر"، "رده پایین تر"، "پایین ترین رده" و" مکانهای مرکزی معین" طبقه بندی کرد. آنگاه مرکزیت یک مکان، اهمیت نسبی خود را در رده بندی سلسله مراتب منعکس می کند.
( فنی ؛ 1375 : 39- 38)
2-3-2- نظریه قطب رشد ( پرو )

—d1550

2-2) مبانی نظری........................................................................................................................................................................................................16
2-2-1) تحقیق چیست؟............................................................................................................................................................................................16
2-2-2) اهمیت تحقیقات..........................................................................................................................................................................................17
2-2-3)ویژگیهای تحقیق........................................................................................................................................................................................19
2-2-4) انواع پروژههای تحقیقاتی...........................................................................................................................................................................21
2-2-5) پژوهش چیست؟..........................................................................................................................................................................................22
2-2-6) اهمیت و ضرورت پژوهش......................................................................................................................................................................... 23
2-2-7) دیدگاه اسلام نسبت به پژوهش و دانش.................................................................................................................................................24
2-2-8) ویژگیهای پژوهشگر...................................................................................................................................................................................25
2-2-9) پایاننامهها یا رسالههای تحصیلی............................................................................................................................................................26
2-2-10) تدوین پایاننامه.........................................................................................................................................................................................26
2-2-11) اهمیت پایاننامه........................................................................................................................................................................................27
2-2-12) اهداف پایاننامه و رساله........................................................................................................................................................................ 29
2-2-13) ویژگی‌های یک پایان نامهی خوب........................................................................................................................................................29
2-2-14) برنامهی زمانبندی مراحل مختلف پایاننامه......................................................................................................................................31
2-2-15) گزارش نهایی پایان نامه..........................................................................................................................................................................33
2-2-16) آسیب های پایان نامه‌های رشتهی تربیتبدنی...................................................................................................................................35
2-2-16-1) عدم وجود کلان نگری علمی............................................................................................................................................................35
2-2-16-2) تمرکز موضوعها بر ارائهی اطلاعات................................................................................................................................................ 35
2-2-16-3) عدم تناسب میان طرح پایاننامه (پروپوزال) و پژوهش نهایی.................................................................................................. 36
2-2-16-4) نبود روش مشخص و علمی پژوهشی..............................................................................................................................................36
2-2-16-5) انتخاب موضوعهای کلی.....................................................................................................................................................................37
2-2-16-6) انجام موضوعهای تکراری..................................................................................................................................................................38
2-2-16-7) گرایش به موضوعهای غیرعلمی - پژوهشی و کماثر................................................................................................................ 38
2-2-16-8) انتخاب موضوع‌های ناقص.................................................................................................................................................................38
2-2-16-9) سنتگرایی در انتخاب موضوعها و عدم توجه به موضوعهای جدید........................................................................................39
2-2-17) روند ارزیابی تحقیقات..............................................................................................................................................................................40
2-2-18) تعاریف ارزیابی...........................................................................................................................................................................................40
2-2-19) کارکردها و ویژگیهای ارزیابی...............................................................................................................................................................41
2-2-20) مراحل ارزیابی............................................................................................................................................................................................42
2-2-21) معیارهای ارزیابی......................................................................................................................................................................................42
2-2-21-1) استاندارهای سودمندی......................................................................................................................................................................44
2-2-21-2) استانداردهای انجامپذیری..................................................................................................................................................................45
2-2-21-3) استانداردهای صحت ارزیابی.............................................................................................................................................................45
2-2-21-4) استانداردهای دقت..............................................................................................................................................................................46
2-2-22) پایاننامههای کارشناسی ارشد و نحوهی ارزشیابی آنها..................................................................................................................48
2-2-23) تحقیق و پژوهش در زمینهی تربیتبدنی و ورزش (موانع و راهکارها) ........................................................................................48
2-3) پیشینهی پژوهش.............................................................................................................................................................................................50
2-3-1) پژوهش‏های داخلی......................................................................................................................................................................................50
2-3-2) پژوهشهای خارجی....................................................................................................................................................................................57
2-4) جمعبندی فصل.................................................................................................................................................................................................66
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
3-1) مقدمه..................................................................................................................................................................................................................68
3-2) روش تحقیق.......................................................................................................................................................................................................69
3-3) جامعه و نمونهی آماری....................................................................................................................................................................................69
3-4) ابزار و روش جمعآوری دادهها........................................................................................................................................................................70
3-5) روش سنجش روایی چک لیست...................................................................................................................................................................70
3-6) قابلیت پایایی چک لیست................................................................................................................................................................................70
3-7) تحلیل آماری دادهها.........................................................................................................................................................................................71
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق
4-1) مقدمه..................................................................................................................................................................................................................73
4-2) توصیف متغیرهای کلی....................................................................................................................................................................................74
4-2-1) تعداد کل پایان نامه ها...............................................................................................................................................................................74
4-2-2) قلمرو موضوعی.............................................................................................................................................................................................75
4-2-3) قلمرو مکانی..................................................................................................................................................................................................77
4-2-4)جنسیت پژوهشگران.....................................................................................................................................................................................79
4-2-5) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد راهنما............................................................................................................................... 81
4-2-6)وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد مشاور..................................................................................................................................82
4-2-7) وضعیت تاریخ دفاع پایان نامه ها..............................................................................................................................................................92
4-2-8) وضعیت تعداد نویسندگان در پایان نامه ها............................................................................................................................................96
4-2-9) رنگ جلد پایان نامه ها...............................................................................................................................................................................98
4-2-10) تعداد صفحات کل پایان نامه...............................................................................................................................................................100
4-2-11) تعداد صفحات بخش مقدمه و بیان مسئله.......................................................................................................................................102
4-2-12) تعداد صفحات فصل دو.........................................................................................................................................................................104
4-2-13) تعداد صفحات فصل پنج.......................................................................................................................................................................106
4-2-14) تعداد صفحات بخش ضمیمه...............................................................................................................................................................108
4-2-15) تعداد کلید واژه.......................................................................................................................................................................................110
4-2-16)تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان پایان نامه...........................................................................................................................112
4-2-17) تعداد اهداف تحقیق..............................................................................................................................................................................114
4-2-18) تعداد فرضیه تحقیق..............................................................................................................................................................................116
4-2-19) تعداد سوال تحقیق................................................................................................................................................................................118
4-2-20) وضعیت تعداد نمودارهای موجود در پایان نامه ها..........................................................................................................................120
4-2-21) وضعیت نوع نمودار در پایان نامه ها..................................................................................................................................................122
4-2-22) وضعیت تعداد جداول موجود در پایان نامه ها................................................................................................................................124
4-2-23) وضعیت نوع ضمیمه...............................................................................................................................................................................126
4-2-24) نوع محدودیت های موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................................128
4-2-25) نوع پیشنهادات موجود در پایان نامه ها............................................................................................................................................130
4-2-26) وضعیت تعداد منابع فارسی در پایان نامه ها...................................................................................................................................132
4-2-27) وضعیت تعداد منابع انگلیسی در پایان نامه ها................................................................................................................................134
4-3) توصیف متغیرهای روش شناسی................................................................................................................................................................136
4-3-1) وضعیت نوع هدف در پایان نامه ها.......................................................................................................................................................136
4-3-2) جامعه آماری..............................................................................................................................................................................................138
4-3-3) تعداد حجم نمونه در پایان نامه ها........................................................................................................................................................142
4-3-4) شیوه جمع آوری داده ها.........................................................................................................................................................................144
4-3-5) وضعیت نوع داده در پایان نامه ها........................................................................................................................................................146
4-3-6) روش تحقیق پایان نامه ها......................................................................................................................................................................148
4-3-7) وضعیت روش نمونه گیری جامعه آماری.............................................................................................................................................150
4-3-8) روش گردآوری داده ها............................................................................................................................................................................152
4-3-9) ابزار مورد استفاده برای جمع آوری داده ها........................................................................................................................................154
4-3-10) فرمول به دست آوردن حجم نمونه....................................................................................................................................................156
4-3-11) نرم افزار مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده ها......................................................................................................................158
4-3-12) میزان ضریب آلفای پایایی....................................................................................................................................................................160
4-4) توصیف ساختار فیزیکی پایان نامه ها........................................................................................................................................................162
4-4-1) چاپ مشخصات روی جلد (فارسی) .....................................................................................................................................................163
4-4-2) چاپ مشخصات پشت جلد (انگلیسی) ................................................................................................................................................163
4-4-3) صفحه عنوان فارسی.................................................................................................................................................................................164
4-4-4) صفحه عنوان انگلیسی..............................................................................................................................................................................165
4-4-5) صفحه چکیده فارسی...............................................................................................................................................................................166
4-4-6) صفحه چکیده انگلیسی............................................................................................................................................................................167
4-4-7) صفحه تقدیم..............................................................................................................................................................................................168
4-4-8) صفحه تشکر...............................................................................................................................................................................................169
4-4-9) صفحه گواهی دفاع...................................................................................................................................................................................170
4-4-10) صفحه ارزشیابی......................................................................................................................................................................................171
4-4-11) صفحه تعهد اصالت پایان نامه.............................................................................................................................................................172
4-4-12) صفحه منشور اخلاقی............................................................................................................................................................................173
4-4-13) صفحه ضمیمه........................................................................................................................................................................................174
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1) مقدمه ..............................................................................................................................................................................................................176
5-2) خلاصه تحقیق................................................................................................................................................................................................177
5-3) یافته های تحقیق...........................................................................................................................................................................................178
5-3-1) بخش اول: توصیف متغیرهای کلی.......................................................................................................................................................178
5-3-1-1) تعداد کل پایان نامه ها.......................................................................................................................................................................178
5-3-1-2) قلمرو موضوعی.....................................................................................................................................................................................178
5-3-1-3) قلمرو مکانی..........................................................................................................................................................................................179
5-3-1-4) جنسیت پژوهشگران...........................................................................................................................................................................179
5-3-1-5) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد راهنما....................................................................................................................... 179
5-3-1-6) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد مشاور....................................................................................................................... 180
5-3-1-7) وضعیت تاریخ دفاع پایان نامه ها......................................................................................................................................................180
5-3-1-8) وضعیت تعداد نویسندگان در پایان نامه ها....................................................................................................................................180
5-3-1-9) رنگ جلد پایان نامه ها.......................................................................................................................................................................181
5-3-1-10) تعداد صفحات کل پایان نامه........................................................................................................................................................ 181
5-3-1-11) تعداد صفحات بخش مقدمه و بیان مسئله.................................................................................................................................182
5-3-1-12) تعداد صفحات فصل دو....................................................................................................................................................................182
5-3-1-13) تعداد صفحات فصل پنج.................................................................................................................................................................182
5-3-1-14) تعداد صفحات بخش ضمیمه..........................................................................................................................................................183
5-3-1-15) تعداد کلید واژه..................................................................................................................................................................................183
5-3-1-16) تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان پایان نامه....................................................................................................................183
5-3-1-17) تعداد اهداف تحقیق.........................................................................................................................................................................184
5-3-1-18) تعداد فرضیه تحقیق.........................................................................................................................................................................184
5-3-1-19) تعداد سوال تحقیق...........................................................................................................................................................................184
5-3-1-20) وضعیت تعداد نمودارهای موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................185
5-3-1-21) وضعیت نوع نمودار در پایان نامه ها.............................................................................................................................................185
5-3-1-22) وضعیت تعداد جداول در پایان نامه ها.........................................................................................................................................185
5-3-1-23) وضعیت نوع ضمیمه.........................................................................................................................................................................186
5-3-1-24) نوع محدودیت های موجود در پایان نامه ها...............................................................................................................................186
5-3-1-25) نوع پیشنهادهای موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................................186
5-3-1-26) وضعیت تعداد منابع فارسی در پایان نامه ها..............................................................................................................................187
5-3-1-27) وضعیت تعداد منابع انگلیسی در پایان نامه ها...........................................................................................................................187
5-3-2) توصیف متغیرهای روش شناسی...........................................................................................................................................................187
5-3-2-1) وضعیت نوع هدف در پایان نامه ها..................................................................................................................................................187
5-3-2-2) جامعه آماری........................................................................................................................................................................................188
5-3-2-3) تعداد حجم نمونه در پایان نامه ها...................................................................................................................................................188
5-3-2-4) شیوه جمع آوری داده ها...................................................................................................................................................................188
5-3-2-5) وضعیت نوع داده در پایان نامه ها.................................................................................................................................................. 189
5-3-2-6) روش تحقیق پایان نامه ها.................................................................................................................................................................189
5-3-2-7) وضعیت روش نمونه گیری جامعه آماری........................................................................................................................................189
5-3-2-8) روش گردآوری داده ها.......................................................................................................................................................................190
5-3-2-9) ابزار مورد استفاده برای جمع آوری داده ها...................................................................................................................................190
5-3-2-10) فرمول به دست آوردن حجم نمونه...............................................................................................................................................190
5-3-2-11) نرم افزار مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده ها ...............................................................................................................191
5-3-2-12) میزان ضریب آلفای پایایی..............................................................................................................................................................191
5-3-3) توصیف ساختار فیزیکی پایان نامه ها..................................................................................................................................................192
5-4) بحث و نتیجه گیری......................................................................................................................................................................................192
5-5) نتیجه گیری....................................................................................................................................................................................................212
5-6) پیشنهادات برخاسته از تحقیق....................................................................................................................................................................213
5-7) پیشنهادات برای تحقیقات آینده................................................................................................................................................................215
منابع.............................................................................................................................................................................................................................217
پیوست.........................................................................................................................................................................................................................227
فهرست جداول
جدول 2-1) مواد اداری و فنی لحاظ شده در مقررات تدوین پایاننامه و یا رساله به ترتیب الفبایی.......................................................30
جدول 2-2) برنامه زمانبندی مراحل مختلف پایان نامه.....................................................................................................................................32
جدول 2-3) تنظیم گزارش نهایی تحقیقات بر اساس الگوی اقتباس از A.P.A..........................................................................................34
جدول 2-4) سی معیار ارائه شده توسط برینکرهوف (1981) .........................................................................................................................43
جدول 2-5) پژوهشهای داخلی انجام شده در زمینهی بررسی پایاننامهها..................................................................................................62
جدول 2-5) پژوهشهای خارجی انجام شده در زمینهی بررسی پایاننامهها................................................................................................65
جدول 3-1) توزیع فراوانی بر اساس تعداد پایاننامهها تا نیمهی مهرماه 1392...........................................................................................69
جدول 4-1) توزیع فراوانی بر اساس تعداد پایان نامه ها در دانشگاه های استان..........................................................................................74
جدول 4-2) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی مجموع پایان نامه ها....................................................................................................75
جدول 4-3) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی، در دانشگاه های مختلف ...........................................................................................76
جدول 4-4) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو مکانی مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................77
جدول 4-5) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو مکانی در دانشگاه های مختلف...................................................................................................78
جدول 4-6) توزیع فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................79
جدول 4-7) توزیع فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در دانشگاه های مختلف........................................................................................80
جدول 4-8) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................81
جدول 4-9) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه های مختلف........................................................................................83
جدول 4-10) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................86
جدول 4-11) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه های مختلف......................................................................................88
جدول 4-12) توزیع فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در مجموع پایان نامه ها...............................................................................................92
جدول 4-13) توزیع فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه های مختلف...............................................................................................93
جدول 4-14) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها........................................................................................96
جدول 4-15) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها........................................................................................97
جدول 4-16) توزیع فراوانی بر اساس رنگ جلد در مجموع پایان نامه ها......................................................................................................98
جدول 4-17) توزیع فراوانی بر اساس رنگ جلد در دانشگاه های مختلف.....................................................................................................99
جدول 4-18) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................100
جدول 4-19) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل، در دانشگاه های مختلف.................................................................................101
جدول 4-20) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله در مجموع پایان نامه ها....................................................102
جدول 4-21) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله، در دانشگاه های مختلف..................................................103
جدول 4-22) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................104
جدول 4-23) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو، در دانشگاه های مختلف.......................................................................105
جدول 4-24) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................106
جدول 4-25) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج، در دانشگاه های مختلف......................................................................107
جدول 4-26) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................108
جدول 4-27) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه، در دانشگاه های مختلف..........................................................................109
جدول 4-28) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه در مجموع پایان نامه ها........................................................................................110
جدول 4-29) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در دانشگاه های مختلف.......................................................................................111
جدول 4-30) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان مجموع پایان نامه ها...................................................112
جدول 4-31) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان، در دانشگاه های مختلف...........................................113
جدول 4-32) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................114
جدول 4-33) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..............................................................................115
جدول 4-34) توزیع فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................116
جدول 4-35) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..............................................................................117
جدول 4-36) توزیع فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در مجموع پایان نامه ها................................................................................118
جدول 4-37) توزیع فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در دانشگاه های مختلف................................................................................119
جدول 4-38) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................120
جدول 4-39) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در دانشگاه های مختلف............................................................................................121
جدول 4-40) توزیع فراوانی بر اساس نوع نمودار، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................122
جدول 4-41) توزیع فراوانی بر اساس نوع نمودار، در دانشگاه های مختلف................................................................................................123
جدول 4-42) توزیع فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................124
جدول 4-43) توزیع فراوانی بر اساس تعداد جدول، در دانشگاه های مختلف............................................................................................125
جدول 4-44) توزیع فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................126
جدول 4-45) توزیع فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.............................................................................................127
جدول 4-46) توزیع فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................128
جدول 4-47) توزیع فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در دانشگاه های مختلف........................................................................................129
جدول 4-48) توزیع فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................130
جدول 4-49) توزیع فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در دانشگاه های مختلف............................................................................................131
جدول 4-50) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................132
جدول 4-51) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف................................................................................133
جدول 4-52) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................134
جدول 4-53) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف................................................................................135
جدول 4-54) توزیع فراوانی بر اساس نوع هدف، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................136
جدول 4-55) توزیع فراوانی بر اساس نوع هدف، در دانشگاه های مختلف.................................................................................................137
جدول 4-56) توزیع فراوانی بر اساس جامعه آماری، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................138
جدول 4-57) توزیع فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................139
جدول 4-58) توزیع فراوانی بر اساس حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................142
جدول 4-59) توزیع فراوانی بر اساس حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................143
جدول 4-60) توزیع فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................144
جدول 4-61) توزیع فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در دانشگاه های مختلف....................................................................................145
جدول 4-62) توزیع فراوانی بر اساس نوع داده، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................146
جدول 4-63) توزیع فراوانی بر اساس نوع داده، در دانشگاه های مختلف....................................................................................................147
جدول 4-64) توزیع فراوانی بر اساس روش تحقیق، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................148
جدول 4-65) توزیع فراوانی بر اساس روش تحقیق، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................149
جدول 4-66) توزیع فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در مجموع پایان نامه ها...................................................................................150
جدول 4-67) توزیع فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در دانشگاه های مختلف..................................................................................151
جدول 4-68) توزیع فراوانی بر اساس روش گردآوری داده ها، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................152
جدول 4-69) توزیع فراوانی بر اساس روش گردآوری داده، در دانشگاه های مختلف..............................................................................153
جدول 4-70) توزیع فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................154
جدول 4-71) توزیع فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در دانشگاه های مختلف..................................................................................155
جدول 4-72) توزیع فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................156
جدول 4-73) توزیع فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف................................................................................157
جدول 4-74) توزیع فراوانی بر اساس نرم افزار، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................158
جدول 4-75) توزیع فراوانی بر اساس نرم افزار، در دانشگاه های مختلف...................................................................................................159
جدول 4-76) توزیع فراوانی بر اساس میزان آلفا، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................................160
جدول 4-77) توزیع فراوانی بر اساس میزان آلفا، در دانشگاه های مختلف.................................................................................................161
جدول 4-78) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات روی جلد، در مجموع پایان نامه ها....................................................................162
جدول 4-79) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات روی جلد، در دانشگاه های مختلف....................................................................162
جدول 4-80) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات پشت جلد، در مجموع پایان نامه ها...................................................................163
جدول 4-81) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات پشت جلد، در دانشگاه های مختلف..................................................................163
جدول 4-82) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان فارسی، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................164
جدول 4-83) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان فارسی، در دانشگاه های مختلف..............................................................................164
جدول 4-84) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................165
جدول 4-85) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان انگلیسی ، در دانشگاه های مختلف.........................................................................165
جدول 4-86) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده فارسی، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................166
جدول 4-87) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده فارسی، در دانشگاه های مختلف............................................................................166
جدول 4-88) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................167
جدول 4-89) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده انگلیسی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................167
جدول 4-90) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تقدیم، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................168
جدول 4-91) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تقدیم ، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................168
جدول 4-92) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تشکر ، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................169
جدول 4-93) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تشکر ، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................169
جدول 4-94) توزیع فراوانی بر اساس صفحه گواهی دفاع ، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................170
جدول 4-95) توزیع فراوانی بر اساس صفحه گواهی دفاع، در دانشگاه های مختلف................................................................................170
جدول 4-96) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ارزشیابی، در مجموع پایان نامه ها......................................................................................171
جدول 4-97) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ارزشیابی، در دانشگاه های مختلف.....................................................................................171
جدول 4-98) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تعهد اصالت ، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................172
جدول 4-99) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تعهد اصالت، در دانشگاه های مختلف................................................................................172
جدول 4-100) توزیع فراوانی بر اساس صفحه منشور اخلاقی ، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................173
جدول 4-101) توزیع فراوانی بر اساس صفحه منشور اخلاقی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................173
جدول 4-102) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها.....................................................................................174
جدول 4-103) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.....................................................................................174
فهرست شکل ها و نمودارها
نمودار 4-1) فراوانی بر اساس تعداد پایان نامه ها در دانشگاه های استان......................................................................................................74
نمودار 4-2) فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی مجموع پایان نامه ها..............................................................................................................75
نمودار 4-3) فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی پایان نامه های دانشگاه مازندران.........................................................................................76
نمودار 4-4) فراوانی بر اساس قلمرو مکانی مجموع پایان نامه ها...................................................................................................................77
نمودار 4-5) فراوانی بر اساس قلمرو مکانی در دانشگاه های مختلف.............................................................................................................78
نمودار 4-6) فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در مجموع پایان نامه ها...................................................................................................79
نمودار 4-7) فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در دانشگاه های مختلف...................................................................................................80
نمودار 4-8) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در مجموع پایان نامه ها...................................................................................................82
نمودار 4-9) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه مازندران..........................................................................................................84
نمودار 4-10) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه غیر انتفاعی شمال.....................................................................................84
نمودار 4-11) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه آزاد ساری....................................................................................................85
نمودار 4-12) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه آزاد آمل.......................................................................................................85
نمودار 4-13) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................87
نمودار 4-14) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه مازندران.........................................................................................................90
نمودار 4-15) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه غیرانتفاعی شمال.......................................................................................90
نمودار 4-16) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه آزاد ساری......................................................................................................91
نمودار 4-17) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه آزاد آمل.........................................................................................................91
نمودار 4-18) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................92
نمودار 4-19) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه مازندران..................................................................................................................94
نمودار 4-20) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه غیر انتفاعی شمال................................................................................................94
نمودار 4-21) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه آزاد ساری..............................................................................................................95
نمودار 4-22) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه آزاد آمل..................................................................................................................95
نمودار 4-23) فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................96
نمودار 4-24) فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در دانشگاه های مختلف...................................................................................................97
نمودار 4-25) فراوانی بر اساس رنگ جلد در مجموع پایان نامه ها.................................................................................................................98
نمودار 4-26) فراوانی بر اساس رنگ جلد در دانشگاه های مختلف.................................................................................................................99
نمودار 4-27) فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................100
نمودار 4-28) فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل در دانشگاه های مختلف..............................................................................................101
نمودار 4-29) فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله در مجموع پایان نامه ها...............................................................102
نمودار 4-30) فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله، در دانشگاه های مختلف..............................................................103
نمودار 4-31) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو در مجموع پایان نامه ها......................................................................................104
نمودار 4-32) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو در دانشگاه های مختلف.....................................................................................105
نمودار 4-33) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج در مجموع پایان نامه ها....................................................................................106
نمودار 4-34) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج در دانشگاه های مختلف...................................................................................107
نمودار 4-35) فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................108
نمودار 4-36) فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه در دانشگاه های مختلف.......................................................................................109
نمودار 4-37) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................110
نمودار 4-38) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در دانشگاه های مختلف..................................................................................................111
نمودار 4-39) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان مجموع پایان نامه ها..............................................................112
نمودار 4-40) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان در دانشگاه های مختلف........................................................113
نمودار 4-41) فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................................114
نمودار 4-42) فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................115
نمودار 4-43) فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................................116
نمودار 4-44) فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................117
نمودار 4-45) فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................118
نمودار 4-46) فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در دانشگاه های مختلف............................................................................................119
نمودار 4-47) فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................120
نمودار 4-48) فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................121
نمودار 4-49) فراوانی بر اساس نوع نمودار، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................................122
نمودار 4-50) فراوانی بر اساس نوع نمودار، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................................123
نمودار 4-51) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................124
نمودار 4-52) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................125
نمودار 4-53) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................126
نمودار 4-54) فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................................127
نمودار 4-55) فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................128
نمودار 4-56) فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در دانشگاه های مختلف....................................................................................................129
نمودار 4-57) فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................130
نمودار 4-58) فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................131
نمودار 4-59) فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................132
نمودار 4-60) فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف............................................................................................133
نمودار 4-61) فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................134
نمودار 4-62) فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................135
نمودار 4-63) فراوانی بر اساس نوع هدف، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................................136
نمودار 4-64) فراوانی بر اساس نوع هدف، در دانشگاه های مختلف.............................................................................................................137
نمودار 4-65) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................................138
نمودار 4-66) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه مازندران............................................................................................................ 140
نمودار 4-67) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه غیرانتفاعی شمال............................................................................................140
نمودار 4-68) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه آزاد ساری..........................................................................................................141
نمودار 4-69) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه آزاد آمل..............................................................................................................141
نمودار 4-70) فراوانی بر اساس حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................142
نمودار 4-71) فراوانی بر اساس حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................................143
نمودار 4-72) فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................144
نمودار 4-73) فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................145
نمودار 4-74) فراوانی بر اساس نوع داده، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................................................146
نمودار 4-75) فراوانی بر اساس نوع داده، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................................147
نمودار 4-76) فراوانی بر اساس روش تحقیق، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................................148
نمودار 4-77) فراوانی بر اساس روش تحقیق، در دانشگاه های مختلف.......................................................................................................149
نمودار 4-78) فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................150
نمودار 4-79) فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................151
نمودار 4-80) فراوانی بر اساس روش گردآوری داه ها، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................152
نمودار 4-81) فراوانی بر اساس روش گردآوری داده، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................153
نمودار 4-82) فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................154
نمودار 4-83) فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................155
نمودار 4-84) فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................................156
نمودار 4-85) فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف............................................................................................157
نمودار 4-86) فراوانی بر اساس نرم افزار، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................................158
نمودار 4-87) فراوانی بر اساس نرم افزار، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................................159
نمودار 4-88) فراوانی بر اساس میزان آلفا، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................................................160
نمودار 4-89) فراوانی بر اساس میزان آلفا، در دانشگاه های مختلف............................................................................................................161
792480106549فصل اول:
طرح تحقیق
00فصل اول:
طرح تحقیق

1-1) مقدمه
توسعهی علمی، صنعتی و فرهنگی هر کشور بدون پرداختن به امر پژوهش با موفقیت چندانی همراه نخواهد بود و در واقع پژوهش، موتور محرک پیشرفت و توسعه محسوب میشود. حتی اگر نشانههایی از توسعه بدون پرداختن به مبانی پژوهشی رخ دهد، آن توسعه مستمر و پایدار نخواهد بود و نمیتواند مسیر مطمئنی را طی کند. بنابراین پژوهش مبنای توسعه است و تضمینی برای استمرار توسعه به شمار میآید. همچنین به کار بستن نتایج پژوهشهای انجام شده در هر زمینه به بهبود راهکارها و روشهای معمول در زمینههای مورد نظر منجر می شود. البته بخش مهمی از این فعالیتهای پژوهشی از سوی مؤسسههای آموزش عالی و دانشگاهها انجام میگیرد که طلایهداران عرصهی مطالعات و پژوهشهای کشور هستند(نیکسیرت و بدری، 1392).
انجام پژوهش و تحقیق، از نشانه‌های اعتلای کشورها و یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه محسوب می‌شود، چراکه موجب افزایش بهره‌وری در بخش‌های اقتصادی کشور خواهد شد. اگر امروز پژوهش را کم اهمیت فرض کرده و برای آن هزینه نکنیم، در آینده باید هزینه‌ی گزاف‌تری را متحمل شویم. مبنای قدرت و حیات در دنیای کنونی به میزان بهره‌مندی از علم و دانش باز میگردد. در جامعهی امروز فقیر و غنی بر اساس میزان بهره‌مندی از دانش در درجهی اول شکل میگیرد و نتیجهاش به میزان برخورداری از ثروت و قدرت میرسد.
در دنیای امروز هیچ راهی جز اندیشیدن به توسعهی علمی وجود ندارد وگرنه باید بپذیریم که روز به روز فقیرتر یا عقب ماندهتر شویم پس توسعهی علمی، هم یک امر ضروری و هم یک امر مطلوب است(بسطامی، 1384).
پژوهش مهم‌ترین شاخص جوامع برای رسیدن به جامعهی دانایی‌محور است و راهی برای به وجود آوردن فناوری، توسعه، پیشرفت و افزایش توان تولید و ارج نهادن به مقام پژوهشگران، شناسایی و طرح مشکلات آنان برای ارتقای سطح پژوهش جز الزامات به شمار می‌رود. پژوهش، نیروی محرکهی توسعهی همه‌جانبه و پایدار در ابعاد فرهنگ، اقتصاد، سیاست و جامعه است. علی‌رغم جایگاه رفیع پژوهش، این حوزه با دشواری‌های ساختاری و عملکردی فراوان مواجه است(امیری،1381).
یکی از روشهای پرورش محققان خوب، تشویق دانشجویان به نوشتن پایاننامههای پژوهشی است(کلاهی و همکاران،1382). چراکه نگارش پایاننامه مهم‌ترین بخش از زندگی دانشگاهی دانشجویان تحصیلات تکمیلی است(براوز، 2000).
نوشتن پایاننامه برای اکثر دانشجویان تحصیلات تکمیلی فعالیتی کاملا جدید است. پایان نامه نیازهای جدیدی را به وجود میآورد و تحقیقی است به مراتب بزرگتر از آن چیزی که دانشجویان تا آن زمان انجام داده اند. پایاننامه بر خلاف سایر مراحل تحصیل، نیاز به مطالعه مستقل و تلاش بیشتری دارد. ارزیابی پیوسته کمتری در آن وجود دارد و احتمالا طولانیترین نوشتهای است که دانشجویان تا آن زمان انجام داده اند(موری،2011).
«پایاننامه» شناسنامهی علمی محقق به حساب میآید که قابل تعویض، تصحیح و ابطال نیست. در واقع پایاننامه، تصویری است که بیانگر قالب مورد پذیرش دانشگاه در ارائهی نتایج یک پژوهش میباشد(دستجردی و همکاران، 1391).
پایاننامه در واقع آموزش دانش، مهارت و روششناسی تحقیق برای دانشجویان میباشد، بنابراین ضرورت دارد که چهارچوبی مناسب و یکنواخت برای ارائهی این واحد آموزشی، پژوهشی تهیه گردد. از طرف دیگر هر پایاننامه، الگویی برای سایر دانشجویان قلمداد میشود که به عنوان مرجعی در ساختار مرسوم دانشگاه به آن مراجعه میکنند، بنابراین وجود پایاننامههایی با کیفیت و محتوای مناسب برای راهنمایی در این خصوص احساس میشود(کلاهدوزان و همکاران، 1383).
1-2) بیان مسئله
کرت لوین (1993)، معتقد بود تحقیق و پژوهش مشکلات اجتماعی را از ریشه میخشکاند. به عقیدهی او، اگر لازم است نوعی پیشرفت در جهت حل معضلات اجتماعی صورت گیرد، باید دست به پژوهش زد، زیرا برنامههای پژوهشی، خاصیت تعییینکنندگی دارند.
دورههای تحصیلات تکمیلی در مقایسه با دوره‌های کارشناسی و قبل از آن که دورهی انتقال و آموزش است، دورهی زایندگی و تولید علم است. هر دانشجو در قالب پایاننامهی خود، یک پروژهی تحقیقاتی را به انجام می رساند که به صورت بالقوه میتواند در حل مسائل و معضلات علمی و فنی جامعه استفاده شود(نیک سیرت و بدری،1392).
یکی از فعالیت‌های تحقیقاتی دانشجویان در مقطع تحصیلات تکمیلی، انجام کار تحقیقاتی با عنوان «پایاننامه» می‌باشد. تدوین پایاننامه مجالی برای یادگیری در محیط واقعی است. از این رو می‌توان هر پایان‌نامه را انعکاس ‌دهنده‌ی بخشی از فرهنگ فکری و دانشگاهی یک جامعه فرض کرد. ضمن آنکه پایان‌نامه نشان دهنده‌ی توانایی‌های یادگیری، مهارت فنی و بهبود قدرت نگارش و تحلیل هر دانشجو است.
پایان‌نامه از مهمترین منابع اطلاعاتی است که به لحاظ مختلف از اهمیت علمی و پژوهشی خاصی برخوردار است. از طرفی اولین حرکت پژوهشی جدی دانشجویان در دورهی تحصیلات تکمیلی دانشگاهی است و از سوی دیگر نیز میتوان آن را به مثابهی کاری نهایی ارزیابی کرد زیرا همین فعالیت پژوهشی، برایند کل یافتههای دانشجو در طول دورهی تحصیلی است(حری،1378).
اکنون در کشور ما دانشجویان این دوره به واسطهی الزام به تدوین پایان‌نامه که فعالیتی پژوهشی قلمداد می‌شود، به ‌عنوان محقق جامعه محسوب می‌شوند.
بررسی مسائل مربوط به پایان‌نامههای کارشناسی ارشد از جهات متعددی از قبیل نیاز مبرم به دانش بیشتر در مورد علل و پویاییهای آسیبهای اجتماعی، نیاز به درک قوانین تغییر اجتماعی، نیاز به کشف راهحلهای کاربردی و علمی برای رفع آن مشکلات و نیاز به کشف قوانین کلی و عمومی که پدیدههای اجتماعی پیچیدهتر حائز اهمیت است. بر این اساس سالیانه صدها دانشجوی تحصیلات تکمیلی کشور، به تدوین پایان نامه‌های خود در حوزه‌های متفاوت رشته‌ی مدیریت ورزشی می‌پردازند. پایان نامه یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ملی است، ولی متأسفانه پژوهش‌های اندکی برای ارزیابی آن انجام شده است. البته این امر منحصر به ایران نیست و می‌توان گفت که این مسئله در سطح جهان قابل بررسی است. با این حال تاکنون ارزیابی‌های اندکی به صورت نظام یافته در مورد ویژگی‌های پایاننامه‌ها انجام پذیرفته است.
1-3) ضرورت تحقیق
امروزه نگارش و ارائه پایان نامه، حتی برای محققان با تجربه کاری چالش برانگیز است (لی، 2010). این کار چالش برانگیز نیازمند تلاش و صرف انرژی و وقت فراوان است تا محقق به یک نتیجه مطلوب برسد و نتیجه علمی محقق که در قالب تدوین پایان نامه نمایان می شود دارای کیفیت مناسب باشد.
وضعیت تدوین پایاننامهها میتواند انعکاسی از میزان توجه مسئولین دانشگاه، اساتید راهنما و دانشجویان به این واحد آموزشی، پژوهشی مهم باشد که به صورت تدریجی در جهتدهی به فعالیتهای علمی دانشگاه و کسب اعتبار علمی آن دخیل میباشد(آرکنا و میر، 2000). با توجه به اهمیت این موضوع، ارائهی صحیح، استاندارد و مدون پایاننامهها به عنوان گزارش یک پژوهش ضروری به نظر میرسد(دستجردی و همکاران،1391).
پایاننامههای دانشجویی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و هرگونه توجه و دقت در امر پایاننامهنویسی و ارتقای کیفیت آنها در آیندهی تحقیقاتی کشور بسیار مفید خواهد بود(هیگینسون و کرنر، 1996). از طرفی ارزشگذاری و معیارسنجی شاخصهای کمی و کیفی علوم ورزشی مانند دیگر علوم برای حضور مؤثر در حیات علمی این رشته در کشور با توجه به این که در حال حاضر دانش علوم ورزشی به عنوان دانش میان رشته ای با انبوهی از دستاوردهای علمی و تخصصی روبرو است ضروری به نظر می رسد و طبقهبندی و ساماندهی این یافتهها موجب شکلگیری روند جدیدی در دانش فوق می شود(شریفی و همکاران،1391).
با توجه به این که پایاننامههای کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی بخش مهمی از تحقیقات انجام گرفته در حوزهی تربیتبدنی را تشکیل میدهند، شناخت و رفع مشکلات و مسائل موجود در این بخش اهمیت زیادی دارد(میزانی و همکاران،1392) و لزوم پیروی آنها از یک روش استاندارد برای استفادهی مناسب ضروری به نظر میرسد(منتخب و همکاران، 1388).
در مجامع علمی، پایاننامهها به عنوان نتایج تحقیقات دانشپژوهان در نظر گرفته میشود و هویت علمی دانشگاه در گرو ارزیابی همین اسناد است(کلاهدوزان و همکاران،1383). از طرفی همهساله مقادیر فراوانی از امکانات مالی دولت و قسمت اعظمی از نیرو، انرژی و وقت اعضای هیأت علمی و دانشجویان دانشگاه صرف انجام پایان نامه میشود(فیروزآبادی و همکاران، 1392). با توجه به این مهم، نقش و تأثیر غیرقابلتردید پایاننامه و رساله، در رشد علمی تحقیقات و محققان، لزوم توجه به کیفیت و کمیت آنها را دوچندان میکند. برای گام برداشتن صحیح به سوی پیشرفت حقیقی، بررسی کمی و ارزیابی تحقیقات امری ضروری است(خلجی و کشتی دار، 1381).
مهمترین هدف از انجام پژوهشها، استفادهی عملی از یافتههای آنها بوده و عدم کاربرد عملی یافتهها به نوعی اتلاف منابع محسوب میشود. برخی از یافتهها قابلیت کاربرد مستقیم دارند و برخی دیگر را صرفاً میتوان اشاعه داد و امیدوار بود که موجب افزایش دانش و مهارت و تغییر نگرش مخاطبان شود. لذا این تغییر نگرش در برنامهریزی و تصمیمگیری اثری مستقیم خواهد داشت. استفاده از یافتههای پژوهشی، نیازمند کوششی سازمان یافته است. امروزه پایان نامه هایی با موضوعات تکراری، مسئله مدار نبودن آثار و لغزش های روش شناختی از جمله مهمترین کاستی هایی است که در تولیدات علمی دانشگاه ها خودنمایی می کنند(منصوریان، 1392).
تحلیل و بررسی پایان نامه ها می تواند اطلاعات مختلفی که درون تعداد زیادی پایان نامه نهفته است را در اختیار علاقه مندان قرار دهد. در راستای این مهم، محققان در مطالعات مختلفی، ارزشیابی و بررسی نقاط قوت و ضعف پایاننامهها، هر چند سال یک بار، اقدام به رفع موانع موجود برای ارتقای کیفیت و مطلوبیت را پیشنهاد نموده اند(صادقی و همکاران، 1390)، (منتخب و همکاران، 1388)، (افتخاری و همکاران، 1392) و (علیشیری و همکاران، 1389)، (زرشناس و همکاران1391).
از آنجا که استان مازندران در دسترسی به زیرساخت‌های مناسب ارتباطی و نیز فاصله تا پایتخت، همراه با شرایط آب و هوایی معتدل، اراضی بسیار حاصلخیز، طبیعت گوناگون و مفرح ساحلی، دشتی، جنگلی و کوهستانی مساعد برای توسعهی صنعتهای مختلف و از جمله صنعت ورزش از شرایط مطلوبی برخوردار است و همچنین برخورداری از میراث فرهنگی غنی و بیشترین نرخ دانشآموختگان با تحصیلات دانشگاهی در میان استان‌های کشور و این که این استان باسوادترین استان کشور است.
کیفیت تحقیق و پژوهش در راستای استفاده از نتایج کاربردی تحقیقات در جهت آبادانی در زمینههای مختلف استان از جمله رشتههای دانشگاهی نظیر تربیتبدنی از اهمیت خاصی برخوردار است.
میزانی و همکاران(1390)، بیان کردند که داده های غیر واقعی می تواند به دلیل مشکلاتی در زمینه های دیگر موثر در تدوین پایان نامه از قبیل منابع اطلاعاتی و مالی و نظام بوروکراسی اداری دانشگاه باشد. زمانی که شرایط و امکانات موجود برای نوشتن پایان نامه نامناسب و دانشجو از این نظر تحت فشار باشد امکان این که به فکر تقلب بیفتد بیشتر است. نبود سازکارهای جلوگیری و برخورد با این پدیده مخرب در کشور نیز ممکن است در شیوع آن نقش داشته باشد. می بایست تدابیری برای جلوگیری از احتمال تقلب علمی دانشجویان و تشویق آن ها به پیروی از اخلاق پژوهشی اندیشیده شود.
با توجه به اهمیت پایاننامهها و هزینه، زمان و انرژی زیادی که صرف تهیهی آنها میشود، آگاهی از محتوا و شناسایی موضوعی آنها ضروری به نظر میرسد (نیکسیرت و بدری،1392) و نیز کمک به دانشجویان در انتخاب موضوعات کاربردی و هدفمند برای پایان نامه ها با آگاهی از پژوهش های پیشین مهم است. راهکارهایی همچون تهیه بانک اطلاعاتی مناسب از پایان نامه ها می تواند راهنمای مناسبی جهت انتخاب موضوعات جدید و غیر تکراری پایان نامه های دانشجویان باشد(رضا خانی مقدم و همکاران، 1390)، (شکفته و اکبری، 1387).
به طور قطع نتایج این تحقیق با توجه به ایجاد بانک اطلاعات موضوعی میتواند مرجعی برای راهنمایی دانشجو در توجه به جزئیات مهم در پایاننامه شود و ضمن پیشگیری از خستگی، سردرگمی، صرف هزینه و وقت فراوان، موجب بهبود در وضعیت تدوین پایاننامهها در موضوعات جدید، بررسی نشده و کاربردی را فراهم میآورد. به نظر می رسد زمانی که پایان نامه هایی با موضوعات مشابه وجود داشته باشد احتمال سوء استفاده از پایان نامه ها افزایش می یابد و از آنجایی که امروزه درون دانشگاهها، متأسفانه هدف اصلی اکثر دانشجویان اخذ مدرک شده و زمینههای جامعهپذیری علمی و فرهنگی ضعیف شده، تمایل به سوء رفتار علمی نیز بالا رفته است(ذاکر صالحی، 1389)، امید است در راستای کمک به دانشجویان در انتخاب موضوعات جدید، بتوان گام مثبتی در جلوگیری از این رفتار ناپسند برداشت.
با توجه به این که پژوهشهای انجام گرفته در سایر رشتهها نیز نشان میدهد که کاستیهای نگارشی و روشهای آماری از جمله موضوع های مورد توجه محققان بوده (شریفی و همکاران،1391) و تاکنون در داخل استان تحقیقی برای ارزیابی پایاننامههای «گرایش مدیریت ورزشی» در دانشگاههای هدف یافت نشده است، این پژوهش قصد جمعآوری اطلاعات کمی از مجموع پایاننامههای دفاع شده در مقطع کارشناسی ارشد رشتهی تربیت بدنی، گرایش مدیریت ورزشی در دانشگاه های استان مازندران را داشته است. به همین منظور تحقیق حاضر به تحلیل ساختاری و کمی پایاننامههای تربیتبدنی و علوم ورزشی، گرایش مدیریت ورزشی میپردازد.
1-4) اهداف پژوهش
1-4-1) هدف کلی
هدف کلی از این تحقیق، «تحلیل ساختاری پایاننامههای مدیریت ورزشی دانشگاههای استان مازندران از ابتدا تا نیمهی مهرماه سال 1392» میباشد.
1-4-2) اهداف اختصاصی
بررسی توزیع کل پایاننامهها در دانشگاههای منتخب استان مازندران.
بررسی توزیع زمینههای موضوعی گرایش مدیریت ورزشی در پایاننامهها.
بررسی توزیع جامعهی آماری تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع قلمرو مکانی (حوزهی جغرافیایی) در پایاننامهها.
بررسی توزیع روششناسی پایاننامهها از لحاظ انواع روشهای تحقیق، روشهای نمونهگیری، حجم نمونه، فرمول حجم نمونه، روش گردآوری و ابزار جمعآوری دادهها، میزان آلفا و نرمافزارهای مورد استفاده در پایاننامهها.
بررسی توزیع شیوهی جمعآوری اطلاعات، نوع دادهها، نوع هدف، نوع ضمیمه، نوع محدودیتها و پیشنهادات در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد کلیدواژهها و تعداد کلیدواژههای مورد استفاده در عنوان تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
برررسی توزیع پایاننامهها به تفکیک سال، رنگ جلد، تعداد نویسندگان، استاد راهنما، استاد مشاور و جنسیت پژوهشگر.
بررسی توزیع تعداد صفحات بخشهای مختلف پایاننامهها (فصل دو، فصل پنج، ضمیمه و کل پایاننامه)
بررسی توزیع تعداد منابع فارسی و لاتین مورد استفاده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد فرضیهها، اهداف و سؤالها در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد نمودار و جدول در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع وضعیت کلی پایاننامهها از نظر ساختار فیزیکی.
ایجاد بانک اطلاعاتی موضوعی پایاننامههای دفاع شده در دانشگاههای استان، در راستای جلوگیری از تکرار موضوعات و نیز انتخاب موضوعات تحقیقاتی جدید و بررسی نشده.
15.بررسی سیر پیشرفت پایاننامهها (مقایسهی سال به سال) از ابتدا تاکنون.
1-5) سؤالهای تحقیق
1-5-1) سؤال اصلی
«وضعیت ساختاری پایاننامههای مدیریت ورزشی در دانشگاههای استان مازندران از ابتدا تا نیمهی مهرماه سال 1392» در چه وضعیتی قرار دارد؟
1-5-2) سؤالهای فرعی
توزیع تعداد کل پایاننامهها در دانشگاههای منتخب استان مازندران به چه نحوی میباشد؟
توزیع زمینههای موضوعی گرایش مدیریت ورزشی در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع جامعهی آماری تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع قلمرو مکانی (حوزهی جغرافیایی) در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع روششناسی پایاننامهها از لحاظ متغیرهای گوناگون به چه نحوی میباشد؟
توزیع شیوهی جمعآوری اطلاعات، نوع دادهها، نوع هدف، نوع ضمیمه، نوع محدودیتها به چه نحوی
میباشد؟
توزیع تعداد کلیدواژهها و تعداد کلیدواژههای مورد استفاده در عنوان پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع پایاننامهها به تفکیک سال، رنگ جلد، تعداد نویسندگان، جنسیت پژوهشگر، استاد راهنما و استاد مشاور به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد صفحات بخشهای مختلف پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد منابع فارسی و لاتین مورد استفاده در پایاننامهها چگونه میباشد؟
توزیع تعداد فرضیهها، اهداف و سؤالها در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد نمودار و جدول در تحقیقات انجام شده در پایان نامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع وضعیت کلی پایاننامهها از نظر ساختار فیزیکی به چه نحوی میباشد؟
بانک اطلاعات موضوعی پایاننامههای دفاع شده در دانشگاههای استان تا نیمهی مهر سال 1392 معطوف به چه عناوینی است؟
سیر پیشرفت پایاننامهها (مقایسهی سال به سال) تا نیمهی مهر سال 1392 چگونه بوده است؟
1-6) محدودهی تحقیق
در این تحقیق تنها پایاننامههایی که تا مهر 92 به اتمام رسیدهاند مورد بررسی قرار گرفته است، زیرا برخی از پایاننامهها بعد از این تاریخ به علت عدم تسویه حساب دانشجویان در دسترس قرار نداشتند.
در این تحقیق تنها پایان نامه هایی مورد بررسی قرار گرفته اند که اصل آن ها در زمان پژوهش در بخش پایان نامه ی کتابخانه دانشگاه های منتخب موجود بوده اند.
در این تحقیق تنها پایاننامههای مقطع کارشناسی ارشد مدیریت ورزشی مورد بررسی قرار میگیرند.
این تحقیق شامل پایاننامههایی است که در دانشگاههای استان مازندران انجام شدهاند.
این تحقیق شامل دانشگاههای علوم پزشکی نمیباشد.
دادههای این تحقیق در سال 1393 گردآوری شده است.
1-7) محدودیتهای غیرقابل کنترل
با توجه به این که برخی دادهها از نوشتههای درون پایاننامه اخذ شده است، بنابراین پژوهشگر به صراحت و صداقت نویسندگان پایاننامهها اعتماد کرده است.
برخی پایاننامهها که پس از تسویه حساب دانشجویان، به کتابخانهی دانشگاه تحویل داده نشده و یا به مدت طولانی به امانت رفته بودند، در دسترس محقق قرار نگرفت.
نارسایی نگارشی متون برخی از پایاننامهها و انتزاعی بودن برخی مفاهیم موجود در آنها ممکن است سبب اختلاف در برداشت شده باشد.
1-8) تعاریف اصطلاحاتپایاننامه
تعریف نظری: پایاننامه گزارشی است مکتوب به زبان فارسی یا غیر فارسی (در برخی رشتهها) که در آن دانشجو، نتایج بررسی و تحقیق خود را در یکی از حیطههای رشتهی تحصیلی مربوطه زیر نظر استاد راهنما انجام داده و ارائه می‌نماید (اسحاقیان، 1382).
تعریف عملیاتی: منظور از پایاننامه در تحقیق حاضر، پایاننامههایی است که توسط دانشجویان کارشناسی ارشد انجام شده و در کتابخانههای یکی از دانشگاههای هدف، در دسترس محقق قرار گرفته است.
درجهی پایاننامه
تعریف نظری: منظور مقطع تحصیلی میباشد که پایاننامه به منظور اتمام آن مقطع نوشته شده است (اسحاقیان، 1382).
تعریف عملیاتی: در اینجا پایاننامههایی مورد نظر میباشد که روی جلد آنها عنوان درجهی کارشناسی ارشد ذکر شده باشد.
گرایش مدیریت ورزشی
تعریف نظری: این رشته دارای حوزهی وسیع و طیف گستردهای میباشد و شامل گرایشهای مختلفی مانند: «مدیریت بازاریابی در ورزش، مدیریت اماکن و تأسیسات ورزشی، مدیریت اوقات فراغت و ورزش‌های تفریحی، مدیریت راهبردی در سازمان‌های ورزشی، مدیریت رسانه‌های ورزشی و مدیریت رویدادهای ورزشی» می باشد.
منظور رشته یا گرایشی می باشد که موضوع پایان نامه در حیطه های آن انتخاب شده باشد.
تعریف عملیاتی: در اینجا پایاننامههایی مورد نظر میباشد که روی جلد آنها گرایش مدیریت ورزشی ذکر شده باشد. در برخی از موارد هرچند عنوان گرایش یا رشتهی مدیریت ورزشی ذکر نشده بود اما محقق بر اساس حیطهی پژوهش انجام شده تصمیم به احتساب آن گرفته است.
998855242570جفصل دوم:ج
مبانی نظری
و مرور ادبیات پیشینه
00جفصل دوم:ج
مبانی نظری
و مرور ادبیات پیشینه

2-1) مقدمه
«تحقیق» و «پژوهش» یکی از عمده‌ترین عوامل رشد و توسعهی جوامع بشری است. متأسفانه با بررسی تحقیقات انجام شده در ایران و مقایسهی کمی و کیفی آنها با کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، اختلاف قابل توجهی از نظر شاخص‌های تحقیق دیده می‌شود(دندار و لوییز،1998). انجام تحقیقات و استفاده از یافته‌های پژوهشی بسان مغزی متفکر و توانمند، مدیریت دانشگاه را در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی یاری می‌رساند. هدف اصلی از انجام تحقیقات در دانشگاه‌ها و صرف بودجه‌های پژوهشی و به‌کارگیری نیروی انسانی، بهبود کیفیت، کمک به تصمیم‌گیری مناسب، افزایش بهره‌وری و کارآیی سازمانی، اتخاذ راهبردهای مناسب، حل مشکلات و کارآفرینی است.
از این منظر پایان نامه به عنوان نتیجهی یک کار تحقیقاتی مورد توجه مخاطبان خود می باشد و توجه به کمیت و کیفیت آنها امری ضروری است و در واقع یکی از منابع مهم و با ارزش اطلاعات میباشند که به ویژه برای استفاده در کتابخانه‌های دانشگاهی از اهمیت خاصی برخوردارند. پژوهش تصویری است از قالب مورد پذیرش دانشگاه در ارائهی نتایج یک پژوهش میباشد. بررسی موضوعات پایاننامه در یک مقطع زمانی بیانگر خط سیر پژوهش دانشگاهی در همان مقطع است. پایاننامهها از بُعد اجتماعی میتوانند با انجام پژوهشهای کاربردی، حل مشکلات و مسائل مبتلا به جامعه در ابعاد مختلف را بر عهده گیرند.
بخشهای اصلی فصل دوم را مطالعات نظری و پژوهشی و ادبیات تحقیق تشکیل میدهند. در قسمت اول، مبانی نظری تحقیق با استفاده از منابع و مآخذ مختلف مورد بررسی قرار میگیرد؛ قسمت دوم نیز شامل نتایج تحقیقات انجام گرفته در داخل و خارج کشور در رابطه با بررسی و ارزیابی پایاننامهها میباشد.
با وجود این که در رابطه با پژوهش حاضر پیشینههای زیادی به خصوص در ارتباط با رشتهی تربیتبدنی و علوم ورزشی در داخل و خارج از کشور وجود ندارد، با این حال تلاش شده است تا تحقیقاتی را که مرتبط با تحقیق مورد نظر بوده و به نوعی در رابطه با پایاننامهها هستند، در این قسمت مطرح شوند.
2-2) مبانی نظری
2-2-1) تحقیق چیست؟
تحقیق ‌از نظر لغوی، یعنی رسیدگی کردن و به کُنه مطلبی پی بردن. واژهی تحقیق ‌از زبان عربی گرفته ‌شده ‌است و در فرهنگ معین به معنای درست کردن، رسیدن، بر رسیدن، پژوهش، رسیدگی، بررسی، مطالعه، حقیقت و واقعیت (فرهنگ فارسی، ذیل واژه ‌تحقیق). تحقیق کوشش منظمی است که به منظور پاسخگویی به ‌یک ‌یا چند سؤال داده شده ‌است(بازرگان، 1382). خواجه نوری(1392) در کتاب روش تحقیق، تحقیق را بدین صورت تعریف می‌نماید: «مجموعه ‌اقداماتی که به کمک مشاهدات در جهان ظاهری برای کشف قسمتی از مشخصات جهان حقیقی انجام می‌گیرد».
طبق یک تعریف کلاسیک نیز تحقیق عبارت است از نوعی فعالیت آگاه‌ساز، پرسشگرانه‌ و چراجویانه برای دستیابی به پاسخ‌هایی مطلوب در خصوص موجودیت پدیده‌ای، امری یا حدوث حادثه‌ای و بالاخره شناخت و تفسیر ارتباط موجود بین عوامل مؤثر در کنش‌ها و واکنش‌ها از دیدگاههای مختلف است. دایره‏‎‏المعارف علوم‌ اجتماعی (1380)، تحقیق را اینگونه ‌تعریف می‌کند: «تحقیق، فعالیت فشرده‌ای ‌است که مستلزم کشف ‌اطلاعات جدید یا کشف روابط جدید در یک نظریه به منظور تعمیم دادن نتایج آن است. تاکمن، (1972) تحقیق را کوششی ‌نظام‌مند به ‌منظور فراهم کردن پاسخ به تعدادی سؤال تعریف ‌میکند. از نظر دلاور (1390)، تحقیق‌ مجموعه فعالیتهای منظمی ‌است که هدف آن کشف حقیقت یا رسیدن از علم ‌اندک به علم بیشتر است، خواه با آزمایش صرف و خواه با روش‌های دیگر و یا کاربرد روش علمی برای حل یک مسئله را تحقیق گویند(اسحاقیان،1382).
2-2-2) اهمیت تحقیقات
در فرآیند پیچیدهی علوم، فعالیتهای تحقیقاتی را میتوان به مثابهی بخشی از فعالیتهایی به حساب آورد که در دهههای اخیر، سخت مورد توجه قرار گرفته است و زیربنای نوآوریها و اقدامات مربوط به بهبود نظامهای آموزشی و تربیتی بوده و به عنوان یکی از پرجاذبهترین و بااهمیتترین عوامل به شمار رفته است. اینگونه فعالیتها در کشورهای مختلف جهان برای بررسی فرآیندهای آموزش و تربیت در ابعاد گوناگون آغاز گردیده و پژوهشگران بسیاری را مشغول کرده است. در نتیجه، مجموعهی قابل توجهی از روشها و اطلاعات مربوط به پژوهش گردآوری شده و در بسیاری از موقعیتها به کار گرفته شده است.
اغلب کشورهای جهان اعم از صنعتی یا در حال توسعه در دههی 1960 از رونق بیشتری در حوزهی تحقیق برخوردار بودهاند. ایجاد واحدهای تحقیقاتی در کنار دستگاهها و سازمانهای اجرایی و یا ایجاد مراکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاهها، نمونهی بارزی از این کوششها بوده، اما در برخی از کشورها از جمله ایران این کوششها چندان موفقیتآمیز نبوده است (بازرگان، 1382). یکی از اصلیترین ارکان نظام تحقیقاتی، نظارت و ارزیابی تحقیقات است، زیرا در استحکام نظام و بهرهوری بیشتر از تحقیقات نقش بسیار تعیینکنندهای دارد. با اطمینان میتوان ادعا کرد بین تحقیقات و میزان پیشرفت حقیقی در هر کشور رابطهی مستقیمی وجود دارد. اهمیت و نقش تحقیقات در روند تحولات، توسعه و پیشرفتهای جوامع بشری از نیمهی دوم قرن بیستم، به طور مداوم در حال ارتقا و افزایش بوده است. در طی پنج سال اخیر تمامی کشورهای صنعتی و به تبع آن کشورهای موفق در حال توسعه با وقوف به نقش مهم و تعیینکنندهی تحقیقات در توسعهی بخشهای مختلف کشور، عمده توجه و اهتمام خود را در جهت تقویت و ارتقای سطح شاخصهای مختلف تحقیقات معطوف ساختهاند (قاضیزاده، 1376).
اما سؤالی که مطرح شدن آن در اینجا منطقی به نظر میرسد این است که چرا تحقیق و ارزشیابی در علوم تربیتی و رفتاری بجا و دارای اهمیت است؟
در پاسخ به این سؤال باید خاطرنشان کرد که در تصمیمگیری و ارزیابی آموزشی، تحقیق و ارزشیابی تنها راهی است که به کمک آن میتوان از بین تصمیمهای موجود، مناسبترین تصمیم را برای معتبر ساختن اصلاحات آموزشی و بنیانگذاری شیوههای مؤثر به عنوان سدی علیه نوآوریهای بیارزش و موقتی، انتخاب کرد. در حال حاضر، از طرفی بخش خصوصی و دولتی، بودجههای پژوهشی را بر اساس برنامهریزی خوب و روشهای ارزشیابی مناسب تأیید میکنند و از طرف دیگر، تأثیر نقطهنظرهای رفتارگرایی در علوم تربیتی و رفتاری موجب تأکید بر رفتارهای قابل مشاهده و عینی شده است. لازم به ذکر است که نفوذ تکنولوژی رایانه و روش سیستمی که به اطلاعات ورودی کمی نیاز دارند، موجب شده است که روابط و مفاهیم به صورت ریاضی و منطقی تعریف شوند. به همین علت، عملیات سیستمی بر اساس هدفهای نهایی شکل میگیرند. سهولت و توانایی کلی کامپیوتر در مرتب کردن، ذخیرهسازی و پردازش سریع و اقتصادی اطلاعات موجب شده است که تودهی عظیمی از اطلاعات با استفاده از روشهای پیچیدهی آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند(ایزاک، 1996).
یادآوری میشود که رشد علاقهی بخش صنعتی برای توسعه و گسترش مواد، ابزار و برنامههای آموزشی، سیمای جدیدی را برای ارزشیابی فراهم ساخته است. آمادگی مردم، تکنیکها و امکانات مالی به منظور برآورده ساختن نیازهای پژوهشی و ارزشیابی در موقعیتهای آموزشی و عملی نیز از دیگر دلایل این مهم میباشد. ضمن آن که پایداری یافتههای منفی یا بیحاصل در ادبیات پژوهشهای آموزشی موجب طرح سؤالهای جدی دربارهی اعتبار برنامههای آموزشی، هم از نقطه نظر قانونی و نوآوری و هم از نظر نکات اساسی و زیربنایی آنها شده است (ایزاک، 1996).
با این وجود باید اذعان نمود که در کشور ما و در شرایط رو به رشد کنونی، راه پیموده شده جز بخش کوچکی از مسیری که باید پیموده شود، به حساب نمیآید. لذا نه تنها نباید به آنچه تاکنون صورت گرفته بسنده نمود، بلکه باید به اینگونه فعالیتها به مثابهی امری پویا و ضروری نگرسیت. چراکه آیندهای که در پیش روی ماست ایجاب میکند تا با استفاده از تحقیقات علمی، قدمهای مؤثری در پیشرفت فناوری برداریم. به علاوه، جهت پیشبرد نظام آموزشی به عنوان زیربنای هرگونه توسعه ناگزیریم به تحقیقات آموزشی و تربیتی بیافزاییم(حری، 1371). بنابراین برای دستیابی به اهداف علمی، پیشرفت و توسعهی حقیقی، توجه به تحقیقات و توصیف و ارزیابی آنها ضروری مینماید. لازم به ذکر است، در رشتهی تربیتبدنی و علوم ورزشی بررسیهایی که تاکنون روی تحقیقات و به خصوص پایاننامهها انجام شده، بسیار محدود میباشند.
2-2-3)ویژگیهای تحقیق (دلاور، 1390)
از نظر تاکمن (1998)
تحقیق دارای فرایند معینی است؛ به این معنی که در اجرای آن از اصول و قواعد مشخصی استفاده میشود و منظم است یا به عبارت دیگر، تحقیق فعالیت منظمی تلقی میگردد.
در تحقیق، نظامی تعقیب میشود که در به کار بردن آن منطقی حکمفرماست، به همین دلیل تحقیق منطقی است.
تحقیق تجربی است؛ به عبارت دیگر، تحقیق بازگشت به واقعیت است.
تحقیق جنبهی تقلیلی دارد؛ به این معنی که محقق با استفاده از روشهای تجزیه و تحلیل، اطلاعات جمعآوری شده را در طبقههای معین و معناداری طبقه بندی می کند.
تحقیق قابل انتقال و تکرر است؛ یعنی که فرایند و روشهای تحقیق قابل تکرار و انتقال میباشد.
از نظر جان بست(2006)
هدف اصلی تحقیق، حل یک مسئله یا پاسخگویی به یک سؤال یا دستیابی به روابط علت و معلولی بین متغیرهای پژوهشی است.
تحقیق در صدد یافتن قوانین کلی است؛ به عبارت دیگر، هدف تحقیق مشاهده و درک الگوهای کلی رویدادها و روابط بین آنهاست.
تحقیق بر مشاهده و آزمایش تأکید دارد. فرضیهها و نظریهها برای آنکه مورد استفاده قرارگیرند، باید در جهان واقعی قابل مشاهده و آزمون باشند.
محقق به منظور جمعآوری اطلاعات و آزمودن فرضیه، از ابزار مختلف اندازهگیری استفاده میکند، اما مواقعی وجود دارد که نمیتوان با استفاده از ابزار، عمل اندازهگیری را انجام داد به همین دلیل در چنین شرایطی محقق از مشاهدهی دقیق برای توصیف روابط بین متغیرها استفاده میکند.
در تحقیق، محقق باید از جدیدترین منابع اطلاعاتی برای رسیدن به هدفهای تحقیقی خود استفاده کند.
در تحقیق، هدف خاصی وجود دارد که محقق تلاش میکند با جمعآوری اطلاعات مناسب به آنها دسترسی پیدا کند.
انجام تحقیق مستلزم داشتن مهارت لازم در زمینهی موضوع مورد تحقیق است.
تحقیق، فعالیتی عینی و منطقی است؛ به این معنی که محقق با رعایت اصول و ضوابط روشهای تحقیق، اطلاعات لازم را جمعآوری کرده و بدون هیچگونه تعصبی به نتیجهگیری میپردازد.
تحقیق به منظور حل مسائل بدون جواب یا سؤالهای بدون پاسخ انجام میشود؛ به عبارت دیگر، تحقیق نباید تکرار کار دیگران باشد و یا به حل مسائلی بپردازد که قبلاً به وسیلهی دیگران حل شده است.
وظیفهی محقق با خاتمه یافتن تحقیق به پایان نمیرسد، بلکه محقق موظف است با تهیهی گزارش دقیق، آنچه را که پیدا کرده به اطلاع عموم برساند.
انجام تحقیق مستلزم این است که محقق دارای برخی ویژگیها نظیر صداقت، شهامت و خلاقیت باشد.
2-2-4) انواع پروژههای تحقیقاتی
براساس هدف پژوهش ها به پژوهش های بنیادی و کاربردی تقسیم می شوند. بعضی از محققان نیز پژوهش ها را بر اساس هدف به سه دسته تقسیم می نمایند: تحقیق بنیادی، تحقیق کاربردی و تحقیق و توسعه. با عنایت به توضیحات زیر می توان گفت تحقیق و توسعه خود یک نوع تحقیق کاربردی است.
تحقیق بنیادی پژوهشی است که به کشف ماهیت اشیاء پدیده‌ها و روابط بین متغیرها، اصول، قوانین و ساخت یا آزمایش تئوری‌ها و نظریه‌ها می‌پردازد و به توسعه مرزهای دانش رشته علمی کمک می‌نماید. هدف اساسی این نوع پژوهش تبیین روابط بین پدیده ها، آزمون نظریه ها و افزودن به دانش موجود در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی رابطه اعتماد و تعهد در روابط صنعتی" یک نمونه تحقیق بنیادی است. سطح گفتمان کلی و انتزاعی در حوزه یک علم است. تحقیق بنیادی می تواند نظری یا تجربی باشد. تحقیق بنیادی نظری از روش‌های استدلال عقلانی و قیاسی استفاده می‌کند و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام می‌شود. تحقیق بنیادی تجربی از روش‌های استدلال استقرائی استفاده می‌کند و بر پایه روشهای میدانی انجام می‌شود.
تحقیق کاربردی پژوهشی است که با استفاده از نتایج تحقیقات بنیادی به منظور بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روش‌ها، ابزارها، وسایل، تولیدات، ساختارها و الگوهای مورد استفاده جوامع انسانی انجام می‌شود. هدف تحقیق کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. در اینجا نیز سطح گفتمان انتزاعی و کلی اما در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی میزان اعتماد مشتریان به سازمان فرضی" یک نوع تحقیق کاربردی است. (حافظ نیا،1392)
2-2-5) پژوهش چیست؟
در دنیای امروز، «دانایی» یکی از محورها و شاخصهای اصلی پیشرفت و تعالی هر جامعه محسوب میشود. سنجش سطح دانایی به میزان تولید و مصرف اطلاعات و گسترش دانایی به دسترسی سریع و آسان به منابع علمی موثق وابسته است. دانستههای ما یا از طریق مطالعهی منابع اطلاعاتی موجود حاصل میشود یا بر اساس پژوهش‌هایی که خود انجام میدهیم به دست میآید. اگر این دانستهها بر اساس نتایج پژوهش‌های قبلی باشد، در واقع به مصرف اطلاعات پرداخته شده و اگر مبتنی بر مشاهدات و تحلیلهای جاری باشد تلاش ما به تولید اطلاعات منجر شده است؛ بنابراین منبع اصلی تولید اطلاعات و دانش جدید در واقع حاصل فعالیتهای پژوهشی است که انجام میگیرد.
پژوهش کوششی است برای یافتن بهترین راه‌حل‌های ممکن در جهت حل مشکلات موجود در عرصههای مختلف زندگی و همچنین، پژوهش فعالیتی منسجم برای رسیدن به شناختی روشنتر از مفاهیم پیرامون ماست. در مجموع پژوهش راهی برای گسترش مرزهای دانش و گشودن افق‌های تازه برای آیندگان است. شخصی که به شیوههای گوناگون به انجام پژوهش میپردازد، پژوهشگر (محقق) نامیده میشود. پژوهشگر فردی است که با استفاده از روشهای علمی در صدد رسیدن به شناختی تازه از مسائل و مفاهیم مختلف است. او با استفاده از ابزارهای گوناگون به مشاهدهی دقیقتر و عمیقتر پدیدههای اطراف خود میپردازد. پژوهشگر با نگاهی نقادانه و موشکافانه به پیرامون خود مینگرد و برای رفع مشکلات جامعه و ارائهی بهترین راهکارهای عملی، اطلاعات موثقی را در اختیار متولیان امور قرار میدهد. پژوهش، موجب توصیف، پیش‌بینی، بهبود و تبیین امور و پدیدهها میشود(گال و همکاران، 2003).
پژوهش، به عنوان یکی از قوی‌ترین ابزارهای پرورش استعدادهای بالقوه، از مهم‌ترین مسائلی است که برنامه‌ریزان دانشگاهها باید به آن توجه داشته باشند(ظهور و فکری، 1382).
نکتهی کلیدی آن است که پژوهش یک «فرآیند» فعال و جهتدار است که این ویژگی آن را از جمع‌آوری منفعلانهی اطلاعات متمایز می‌‌سازد. در واقع منشأ پژوهش، فرضیه‌ای مشخص است که در طی مراحل پژوهش مدام در حال تکمیل، تفسیر و تجدید می‌باشد.
2-2-6) اهمیت و ضرورت پژوهش
پژوهش اصلی‌ترین نیروی محرکهی یک جامعه در مسیر ترقی بوده و از آن به عنوان یکی از شاخص‌های مهم رشد، نام برده می‌شود. در بُعد اقتصادی نیز پژوهش فعالیتی کاملاً ضروری، موجه و دارای بازدهی مثبت تلقی می‌شود زیرا مبنای نوآوری و زمینهساز تحول و تکامل وسایل و ابزارهای تولید است (حری، 1371).
نوع و سطح فعالیتهای پژوهشی، یکی از شاخصهای اصلی توسعه و پیشرفت محسوب میشود. موفقیت در تمام فعالیتهای مربوط به توسعهی صنایع، کشاورزی، خدمات و غیره به نحوی به گسترش فعالیتهای پژوهشی بستگی دارد. در واقع پژوهش یکی از محورهای مهمی است که ضامن پیشرفت و توسعهی پایدار در هر کشور به شمار میآید. اگر پژوهشی صورت نگیرد، دانش بشری افزایش نخواهد یافت و دچار سکون و رکود خواهد شد. بدون انجام پژوهش امور آموزشی نیز از پویایی و نشاط لازم نیز برخوردار نخواهد بود. همهی آنچه که به عنوان پیشرفت علوم در اعصار مختلف تاریخ میشناسیم، حاصل تلاش افرادی است که در کار خود رویکردی پژوهشی داشتهاند و ذهن پرسشگرشان همواره محرکی برای فعالیتهای پژوهشی آنان بوده است.
در کشور ما نیز پس از تشکیل سازمان‌های رسمی تحقیقاتی، از فعالیت‌های پژوهشی انتظار میرفت که نتایج این تحقیقات، پی ساخت تصمیم‌های پژوهشی قرار گیرد، اما شواهد موجود از جمله ‌اظهار نظرهای کارشناسی و نتایج یک تحقیق انجام شده‌ در این ‌زمینه‌، دال بر عدم‌ استفاده ‌از نتایج تحقیقات و داشتن دید تشریفاتی و زینتی نسبت ‌به سازوکار پژوهش است(حری، 1371).
2-2-7) دیدگاه اسلام نسبت به پژوهش و دانش
اسلام، دین اندیشه، عقل و دانش است. برای اثبات این مدعا دلیلی که به تنهایی کفایت میکند این است که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) برای اثبات رسالت خود هر چیزی که ارائه میکرد، به واسطهی اندیشه و عقل و دانش درک میشد. روشهای مختلفی که قرآن برای تشویق نمودن مردم به اندیشیدن در ملکوت آسمانها و زمین اتخاذ کرده، خود دلیل روشنی است بر این که عقل و دانش تا چه حد در نظر اسلام بزرگ آمده است. بنابراین هرچه آیه در زمینهی بزرگداشت اندیشهی انسانی آمده هم به فضیلت عقل اشاره دارد، یعنی باید آن را پرورش داد و هم به برتری مقام دانش که باید به تحقیق آن پرداخت. در نتیجه انسان عنصری آگاه از حقایق میگردد که پردهی جهل را دریده و از زنجیر خرافات و اوهام رهایی مییابد (شلتوت، 1964). قرآن برای دانش، مقامی ارجمند در نظر گرفته و از دانشمندان، بعد از خدا و فرشتگان در مرحلهی سوم یاد کرده است:
«خدا به یکتایی خود گواهی می دهد که جزو ذات اقدسش خدایی نیست و فرشتگان و دانشمندان نیز بر این مطلب گواهند، او نگهبان عدل و راستی است».
قرآن دانشمندان را کسانی میداند که چون قدرت و عظمت حق را دریافتهاند، از او میترسند:
«در میان بندگان، تنها دانشمندان از خدا، ترس دارند».
در جایی دیگر برای تکریم مقام دانش به لفظ فرمانروایی از آن تعبیر میکنند:
«کسانی که در آیات خدا بدون داشتن فرمانروایی (یعنی دانش) مجادله میکنند، خدا و مؤمنان را به خشم میآورند».
اگر به سیر تاریخی دانش نگاهی شود، معلوم میشود که مسلمانان در پرتو تعالیم اسلام بوده که میاندیشیدند، بحث و کاوش میکردند و نیروی عقل خود را به کار برده، در هر امری دلیل میطلبیدند و از این رو نیز سرور ملتها شدند. ولی آنگاه که در آنان دگرگونی پدید آمد و عقلهای آنها از تب تقلید رنجور گردید، دیگر خود را نشناخته و از روزگار و زندگی بیخبر شدند و در دین خدا تفرقه انداختند. حال دیگر نباید جز از طریق دانش که نیکی را از بدی و مفید را از مضر تشخیص میدهد و جز به وسیلهی تندرستی که باعث کمال عقل و سلامت تدبیر است، آن را تحقق بخشید و غیر از این راهی در اختیار ما نیست. پس دانش و تندرستی دو اصلی هستند که زندگی بر وجهی که فلسفهی آفرینش تأمین شود، بدان نیازمند میباشند. همه چیز به این دو اصل احتیاج دارد و در برابر دانایی جز نادانی و بیماری عاملی وجود ندارد که خانهی سعادت را ویران و راحتی انسانها را نابود و همبستگی آنها را از هم گسیخته میکند (شلتوت، 1964).
2-2-8) ویژگیهای پژوهشگر
یک پژوهشگر موفق نگاهی کنجکاو و موشکافانه به پدیدههای اطراف خود دارد. او نسبت به آنچه در اطرافش میگذرد، حساس است و ذهنی پویا و پرسشگر دارد. ذهن پرسشگر او همواره در جهت یافتن پاسخهای تازه برای پرسشهای موجود است. همچنین او برای انجام موفقیت‌آمیز پژوهش خود، از روشهای علمی و پذیرفتهشده استفاده میکند. علاوه بر آن، یک پژوهشگر موفق از مهارت لازم برای یافتن منابع اطلاعاتی مورد نیازش برخوردار است. این منابع از محلهای مختلف مثل کتابخانهها، مراکز اطلاع‌رسانی و شبکههای رایانهای ملی و بین‌المللی به دست میآیند. او به خوبی می‌تواند در این منابع به جستجو بپردازد و با مطالعهی پیشینهی پژوهشی موضوعی که در آن زمینه فعالیت میکنند، به درک روشنی نسبت به گذشتهی آن موضوع دست یابد(نادری وسیف نراقی،1391).
پژوهشگران موفق به کار گروهی در طرحهای پژوهشی بها میدهند و تلاش میکنند پژوهش خود را با همکاری یکدیگر انجام دهند. همچنین آنان نتایج یافتههای خود را به نحو مؤثری منتشر ساخته و در اختیار سایر محققان قرار میدهند. آنان نسبت به توسعهی مرزهای دانش احساس مسئولیت کرده و لحظهای از تلاش در جهت ارتقای مهارتهای علمی خویش باز نمیایستند.
2-2-9) پایاننامهها یا رسالههای تحصیلی
یکی از انواع تحقیقات علمی که معمولاً در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی به مرحلهی اجرا درمیآید، پایاننامهها یا رسالههای تحصیلی می باشند که دانشجویان برای گذراندن مرحلهی پژوهشی دورهی کارشناسی ارشد و یا دکتریی خود در آخرین بخش از دورههای مذکور، ملزم به انجام آن میباشند. برای تنظیم و نوشتن یک پایاننامهی تحقیقی در قالب چهارچوبی علمی و معقول، محقق ناگزیر است اصولی را رعایت کند تا هم کار تدوین پایاننامه برای او آسان شود و هم مطالعهی آن برای دیگران به گونهای ثمربخش امکانپذیر گردد (نادری و سیف نراقی،1391). این اصول عبارتند از:
اصول تدوین و تنظیم مطالب در پایاننامه
اصول نوشتن مطالب در پایاننامه
اصول استفاده از منابع و مآخذ در پایاننامه
2-2-10) تدوین پایاننامه
اساساً پایان‌نامه‌ به ویژه در دورهی تحصیلات تکمیلی، ثمرهی پژوهش در موضوع‌های مختلف علمی و حاصل پردازش اطلاعات دانشجویان در جریان تحقیقات آنان میباشد. به یقین تدوین هر پایان‌نامهی تحصیلی علاوه بر انتقال و پردازش تجربیات سایرین، به ارائهی طرح‌ها و راهکارهای جدید علمی منجر می‌گردد. همچنین می‌تواند موجب صرفه‌جویی در وقت‌ و هزینه‌ و نیز پیشگیری از تکرار تحقیقات شود و در عین حال نتایج تحقیق را در معرض رؤیت، نقد و ارزیابی صاحب‌نظران و محققین قرار داده و به تبع آن منجر به رفع اشکالات احتمالی میگردد(سیاری، 1373).
2-2-11) اهمیت پایاننامه
از ویژگی‌های پایان‌نامه این است که زیر نظر استادان راهنما و مشاور، تکمیل و به پایان می‌رسد. در واقع می‌توان گفت که این، یک کار گروهی است. پایان‌نامه یا رساله، غیر از گزارشهای فصلی و موسمی است که توسط دانشجو برای استادان فراهم می‌شود. در دنیا هم برای پایان‌نامه‌ها اهمیت فراوانی قائلند. بسیاری از تحقیقات پیمایشی، توصیفی و یا تجربی توسط دانشجویان انجام می‌شود که کار آنها سرآغاز سلسله پژوهشهای مفصل‌تر و اساسی‌تر می‌گردد. چکیده‌هایی که به طور روزآمد و مرتب از پایان‌نامه‌ها در کشورهای پیشرفتهی جهان تهیه می‌شود حاکی از اهمیت آن است(موچو پارک،2003).
نکتهی قابل توجه این است که دانشجویانی که گرفتارهای معمول زندگی را دارند و یا از نظر مالی و مادی در مضیقه هستند، طبعاً نمیتوانند کار خوبی تحویل دهند. به علاوه این که، بعضی از طرحها واقعاً هزینههای زیادی دربر دارد و برای همین است که دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی برحسب مقدورات و امکانات خود بودجههایی را برای این منظور در نظر گرفتهاند که طبعاً باید بر کمیت آن افزوده شود، زیرا دانشجو ممکن است دارای نظریهها و فرضیههای خوبی باشد که چنانچه پشتوانهی مالی نباشد ذهن جوشان او به سردی می‌گراید و انگیزهها از بین میرود. در رابطه با پایاننامههای کاربردی این مشکل زودتر حل میشود زیرا دستگاههای بهرهبردار در صورت اطلاع میتوانند حمایت کنند و مشکلات مالی و اجرایی پژوهش را برطرف سازند. باید روال و رویههای مشخص از طرف دانشگاهها و آموزش عالی برای حمایت و تقویت و پیشرفت کار پایان‌نامهها و رسالهها طراحی گردد و به طور مستمر و با نظارت، چه به صورت هزینهی کامل و یا کمک هزینه، مجریان طرحها را یاری نمود. کمکهایی از قبیل تایپ، تجلید و یا تخفیف در انجام آنها، حداقل کمک ممکنی است که دانشجویان میتوانند از آنها بهرهمند شوند.
بعضی از سازمانهایی که عهدهدار وظیفهی چکیدهسازی و یا جمع آوری آن هستند، میتوانند با عقد قرارداد با دانشگاهها و یا دانشجویان و نیز هدایت آنان جهت تهیهی چکیده، مساعدتهای مطلوبی را ایفا نمایند.تحقیقات مهم دورهی فوقلیسانس و دکتری ممکن است زیر نظر استاد راهنما و یا استاد ارشدی انجام گیرد که انرژی خود را صرف تحقیق در مسائل مهم میکند. در این صورت تلاش داوطلبانهی درجه‌های تحصیلی را میتوان در جهتهای خاص مسئلهی اصلی هدایت کرد و مطالعات درازمدت را امکانپذیرد(موچ و پارک، 2003).
اصولاً هر دانشجویی بهویژه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری، برای خاتمهی کار خود، لازم است اثری تحقیقی را تهیه و تحویل نماید. این اثر در واقع عصاره و چکیدهی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی او محسوب میشود. پایاننامه به معنای تأیید پایانی کار تحصیلی یک دانشجو است و نشانگر فعالیتهای منسجم او به حساب میآید که با راهنمایی و ارشاد استاد راهنما و استادان مشاور آن را به پایان می‌رساند. نباید چنین تصور شود که پایاننامه همانند همهی درسهای دیگر جنبهی تمرینی دارد.
در نگارش پایان‌نامه و یا رساله با توجه به این که مدت قابلتوجهی وقت صرف میشود و برحسب این که ارزش پایان‌نامهی دورهی کارشناسی ارشد و یا دکتری باشد بیش از یک یا چند واحد درسی است چنین تصوری درست نیست. در بعضی کشورها تا 12 واحد نیز برای پایاننامهی کارشناسی ارشد منظور میشود (دانشگاه کلمبیا، 1992). همچنین تعداد واحدها در دورهی دکتری بیش از 20 واحد است. با توجه به این مسئله در تعریف دو واژهی پایاننامه و رساله اگرچه در بسیاری از موارد مترادف گرفته میشوند، اما برخی برای آنها تمایزهایی قائل میشوندو معتقدند که اولی برای پایاننامههای دورهی کارشناسی ارشد و دومی برای پایاننامههای دورهی دکتری است(موچ و پارک، 2003).
2-2-12) اهداف پایاننامه و رساله
در این که اهداف عمومی پایاننامه و رسالهنویسی چیست، نظرهای مختلفی ابراز شده است. بعضی‌ها آن را صرفاً یک کار پژوهشی و تحقیقی میدانند. عدهای آن را رقابت پژوهشی مینامند. برخی نیز آن را مشارکت در دانش بشری به حساب میآورند. البته شاید همهی این مفاهیم مورد نظر باشد ولی با توجه به نوع دانشکده فرق کند. این تلقی عمدتاً یک تلقی فردی است تا جمعی(موچ و پارک، 2003).
پایان‌نامه و رساله باید راه را نشان دهد، ذهن دانشجو را در مسیر مسائل اجتماعی به حرکت درآورد و او را برای آینده‌ای بهتر آماده سازد. البته این بدان معنا نیست که پایاننامهها صرفاً باید مسائل کاربردی را مدنظر داشته باشند و از مسائل نظری غافل شوند، بلکه بدین معناست که به خاطر فراوانی مسائل کاربردی، درگیرشدن در این گونه موضوعات هم برای دانشجو جاذبهی بیشتری دارد و هم خود او می‌تواند ثمرهی فعالیتهای خود را به زودی مشاهده کند که این امر نیز میتواند موجب تشویق دیگران در زمینه‌های پژوهشی گردد. شاید عمدتاً تحقیقات کاربردی برای پایان‌نامه‌های دورهی کارشناسی ارشد و تحقیقات نظری در سطح دکتری مناسبتر باشد، اگرچه این امر کلیت ندارد و برحسب مورد و در موضوعات مختلف میتواند فرق کند.
2-2-13) ویژگی‌های یک پایان نامهی خوب
یک پایان‌نامهی خوب، پایان‌نامه‌ای است که در تهیهی آن به همهی ظرایف و نکات ریز و درشت عنایت شده باشد. رعایت همهی نکات در انواع پایان‌نامه‌ها ممکن است با هم فرق کند، اما توجه و هوشیاری دانشجو می‌تواند به او کمک کند تا جلوی بسیاری از ایرادهایی که ممکن است توسط استاد راهنما، استادان مشاور و یا اعضای کمیتهی تحصیلات تکمیلی، گروه و یا دانشکده گرفته شود را بگیرد. جدول 2-1، مجموعهی مسائلی است که در نگارش پایاننامه و یا رساله باید از آغاز تا انجام مدنظر باشند و دانشجو همواره کار خویش را با آنها مطابقت و ارزیابی نماید تا نکتهای فراموش نشده باشد(موچ و پارک، 2003).
جدول 2-1) مواد اداری و فنی لحاظ شده در مقررات تدوین پایاننامه و یا رساله به ترتیب الفباییانتخاب موضوع
ارجاعها و کتابشناسیها
اسناد مورد اعتماد و سایر موارد
استثناهای مربوط به رساله (اگر باشد)

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

استفاده از زبان خارجی
امضاهای مورد نیاز
اندازه و ترکیب مورد درخواست کمیتهی پایان نامه و رساله
استفاده از نسخههای دانشجویان و یا استادان
بخشهای فرعی و اصلی
بخشهای تصویری
بخشهای مهم پایان نامه و یا رساله
بررسی توضیحات اضافی
برنامهی کامپیوتری مناسب برای پایاننامه
ثبتنام برای دفاع رساله یا پایاننامه (زمان)
چکیده
چشماندازها
حق مؤلف
حاشیهها
خدمات ماشیننویسی
روش بررسی نواقص و احتیاجات
زندگینامه (طرح سرگذشتنامهای)
صحافی
صفحهی عنوان
ضمائم
عکسها
علائم اختصاری، رمزها و اصطلاحات غلط گیری
فرایند عدول از مقررات رسمی
فرم انتخابی گزارش پایاننامه و یا رساله فضاها
فهرست مندرجات (نمونه)
فهرست جداول
قراردادهای ماشیننویسی
قالبها و پردازشگر کلمات
قالببندی صفحات
کار با کمیتهی پایاننامه برگههای چاپ شده کامپیوتری
بررسی تفاوت بین نیازمندیهای مورد درخواست دانشگاه، گروه و کمیته
پاورقیها
پرداختهای ویژه و زمان آن
تقدیرها
تعریف اصلاحات
تصاویر
توضیحات و آموزش مربوط به مواد به کار رفته در پایاننامه
ترسیمها
تکثیر و یا نسخهبرداری نسخ خطی
تغییرات و اصلاحات
تحویل طرح کلی
مواد طبقهبندی شده
مواد و مطالب نقل شدهی مجاز مثل نقلقولها
مسئولیت رئیس دانشکده
مسئولیت رئیس گروه
مشاوره و کمک در ویرایش
مقررات محلی
میکروفیلم
مالکیت پایاننامه (حقوقی ادبی)
مکان و جایگذاری مواد غیرچاپی
مواد قبلاً توزیع و چاپ شده و یا قابل چاپ مجلدات جداگانه
مسئولیت دانشجو
محدودیتهای زمانی و برنامهی زمانبندی شده برای تحویل
ماشیننویسها
نظم مطالب
نسخهی نهایی
نسخهی شخصی
نمرهی پایاننامه و یا رساله
نسخههای مورد نیاز
نیازهای باقی مانده
جدول 2-1 مجموعهی مطالب و مواردی است که در یک پایاننامه و رسالهی جامع و فراگیر میتواند مدنظر باشد، گو این که در بعضی از موارد ممکن است پارهای از آنها به دلایل مختلف کاربرد نداشته باشد و یا نسبت به آن سختگیری نشود.
2-2-14) برنامهی زمانبندی مراحل مختلف پایاننامه
بسیاری از دانشجویان در ارزیابی کار خود سردرگم و گیج میشوند، زیرا از آغاز کار، آن طور که باید و شاید، کار را برآورد نمیکنند و در اثر سهلانگاری، خوشباوری و یا ساده‌انگاری چنین تصور میکنند که کار به موقع تمام میشود و چون با تأخیر مواجه میشوند همواره تقاضای تمدید وقت میکنند. گاهی اوقات هم کار آماده است ولی به دلیل عدم آشنایی با مقررات گروه و یا کمیتهی تحصیلات تکمیلی دانشکده چون خود را در نوبت نگه داشته‌اند باز به خاطر تراکم متقاضیان دفاع پایاننامه و یا برخورد با تعطیلات رسمی و یا سالانه دانشگاه و یا در مرخصی و مأموریت بودن استاد راهنما و یا استادان مشاور و داور، کار دفاع به تاخیر میکشد. دانشجو برای این که کارش دچار تأخیر نشود، از آغاز باید برنامهی زمانبندی داشته باشد. هر کاری را در تاریخ معین انجام دهد و سر موعد و حتی پیش از موعد به فکر انجام آن باشد.
انتخاب استاد راهنما
تحویل موضوعات پیشنهادی استاد راهنما
تصویب موضوع انتخاب توسط استاد راهنما
تصویب استاد راهنما و موضوع توسط گروه
انتخاب سایر اعضای کمیتهی پایاننامه و یا رساله
تعیین اعضای کمیته توسط گروه
تحویل پیشنویس طرح پیشنهادی تحقیق که توسط استاد راهنما بازبینی شده به کمیته
اصلاح پیشنویس به وسیلهی استاد راهنما
جلسه با سایر اعضای کمیته جهت بحث بر روی طرح پیشنهادی تحقیق
بحث بر روی ملاحظات اعضای کمیته یا استاد راهنما
لحاظ کردن نظر اعضای کمیته و استاد راهنما در طرح پیشنهادی
تصویب پیشنویس طرح پیشنهادی تحقیق توسط استاد راهنما
تصویب مدارک طرح پیشنهادی تحقیق توسط استاد راهنما
تصویب نهایی طرح پیشنهادی تحقیق
شروع به کار پایاننامه و یا رساله
گزارش پیشرفت کار به استاد راهنما و اعضای کمیته
انطباقهای لازم که توسط استاد راهنما و اعضای کمیته پیشنهاد میشود
تکمیل مطالعه
تهیهی پیشنویس پایاننامه یا رساله
تهیهی نسخهی پایاننامه و یا رساله که ماشین و قالببندی شده است.
بازبینی اولین نسخه توسط استاد راهنما برای اصلاحات
پذیرش اولین نسخهی اصلاح شده توسط استاد راهنما
تسلیم اولین نسخهی اصلاح شده به اعضای کمیته و مصاحبه با تک تک اعضا
مصاحبه با تک تک اعضای کمیته
بحث با استاد راهنما به منظور پذیرش دیدگاههای سایر اعضای کمیته
پذیرش تغییرات توسط استاد راهنما
نسخهی نهایی پایاننامه و یا رساله و تحویل آن به کمیته
جلسهی دفاعیه
اصلاحات احتمالی توسط کمیته
تصویب نهاییجدول 2-2) برنامه زمانبندی مراحل مختلف پایان نامه
2-2-15) گزارش نهایی پایان نامه
فرآیند پژوهش یک فرآیند منظم و پیوسته است که ترتیب توالی مراحل آن، هم در اعتبار درونی و هم در اعتبار بیرونی تحقیق تأثیر زیادی دارد. برای مثال تا زمانی که جامعهی آماری تعریف نشود، انتخاب روش نمونهگیری و حجم نمونه، همراه با خطا خواهد بود. پس از آنکه مراحل یک پژوهش علمی با ترتیب توالی خاص خود انجام گرفت، آخرین مرحلهی این فرآیند تعریف می گردد.
تهیهی گزارش تحقیق، آخرین مرحلهی یک تحقیق است. برای تهیهی این گزارش، قبل از هر چیز باید هدف از تهیهی آن را به طور روشن و جامع تعریف و مشخص نمود. برای مثال اگر هدف در یک تحقیق آموزشی این است که به همهی فرهنگیان یک منطقه اطلاعرسانی صورت گیرد، ضروری نیست یک گزارش تفصیلی جامع تهیه گردد، بلکه یک خلاصهی تحقیق به زبان ساده در 2 الی 3 صفحه مناسبتر است. البته باید توجه داشت که تهیهی یک خلاصهی تحقیق، بایستی با استفاده از گزارش تفصیلی و جامع تحقیق صورت گیرد. بنابراین ضروری است برای هر پژوهشی یک گزارش تفصیلی و جامع تهیه گردد که این گزارش، فرآیند پژوهش مربوطه را نشان میدهد (عبادی، 1381).
پژوهشگران در تهیهی گزارش نهایی از سلیقههای مختلفی استفاده میکنند. علاوه بر این دانشگاهها نیز برای پایاننامهها و گزارشهای تفصیلی روشهای مختلفی را اعمال میکنند. وجود چنین روشهایی برخی اوقات پژوهشگران جوان را برای استفاده از یافتهها و نتایج این گزارشها با مشکل مواجه میکند. بنابراین لازم است به منظور یکسانسازی گزارشهای نهایی و استفادهی بهینه از روند پژوهشها و نتایج یافتههای آنها، گزارش نهایی تحقیقات از یک الگوی ثابت پیروی کند. طبق الگوی اقتباس شده از "A.P.A"، تنظیم گزارش نهایی تحقیقات به صورت زیر میباشد:
فصل اول: شکل و ظاهر فصل سوم: روش پژوهش
صفحهی روی جلد جامعهی آماری

—d1120

شکل (4-5) : تبدیل کدهای اولیه به مفاهیم 103
شکل (4-6) : طبقه بندی مفاهیم در طبقه های اصلی 104
شکل (4-7) : ساختن معیار شبکه ارائه خدمت با استفاده از کدهای مرتبط 108
شکل (4-8) : نمای شبکه ای مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی در نرم افزار 114
شکل (4-9) : رتبه بندی معیارهای اصلی(خروجی نرم افزار expert Choice) 116
شکل (4-10) : نتایج رتبه بندی معیارها (ادغام شده) 116
شکل (4-11) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 117
شکل (4-12) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار آمادگی الکترونیکی جامعه هدف 117
شکل (4-13) : رتبه بندی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice) 118
شکل (4-14) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار بعد امادگی سازمان ارئه دهنده خدمت 118
شکل (4-15) : رتبه بندی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice) 119
شکل (4-16) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار استراتژی ها و سیاست های فناوری اطلاعات 120
شکل (4-17) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 120
شکل (4-18) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار شبکه ارائه خدمت 121
شکل (4-19) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 121
شکل (4-20) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار زیر ساخت شبکه فناوری اطلاعات 122
شکل (4-21) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 123
شکل (4-22) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار فرهنگ، رشد و یادگیری منابع انسانی 123
شکل (4-23) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 124
شکل (4-24) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار دسترسی جامعه هدف به خدمات الکترونیکی 124
شکل (4-25) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 125
شکل (4-26) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش خدمات الکترونیک سازمان توسط جامعه هدف 125
شکل (4-27) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 126
شکل (4-28) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش خدمات الکترونیک سازمان توسط جامعه هدف 126
شکل (4-29) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 127
شکل (4-30) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش رضایت جامعه هدف از خدمات الکترونیکی 127
شکل (4-31) : نمودار فراوانی سطح تحصیلات 128
شکل (4-32) : نمودار رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت فهرست جداول
34 جدول (2-1) : چارچوب CIDCM
50 جدول (2-2) : معیارها و زیر معیارها مدل سازمان ها در ایران
54 جدول (2-3) : مقایسه مفهومی و ساختاری مدل‌ها موجود در سطح ملی
62 جدول (2-4) : مقایسه مفهومی و ساختاری مدل‌ها موجود در سطح سازمانی
75 جدول (3-1) : امتیازات نشان دهنده شدت اهمیت
82 جدول (3-2) : طیف لیکرت جهت سنجش وضع موجود
84 جدول (3-3) : آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه
85 جدول (3-4) : نتایج بررسی نرمال بودن متغیرهای تحقیق (آزمون شاپیرو)
91 جدول (4-1) : نمایی از برجسته ترین افراد مصاحبه شونده در این پژوهش
92 جدول (4-2) : نمونه ای از یادداشت برداری
94 جدول (4-3) : کدهای اولیه
99 جدول (4-4) : ایجاد مفاهیم از کدهای اولیه
105 جدول (4-5) : تبدیل مفاهیم به طبقه ها و سپس طبقه های کلان را نشان می دهد
115 جدول (4-6) : اهمیت درمقایسات زوجی
116 جدول (4-7) : مقایسه زوجی معیارها نسبت به هدف(خروجی نرم افزار expert Choice)
117 جدول (4-8) : ماتریس مقایسه زوجی گزینه ها(خروجی نرم افزار expert Choice)
118 جدول (4-9) : ماتریس مقایسه زوجی گزینه ها(خروجی نرم افزار expert Choice)
119 جدول (4-10) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
120 جدول (4-11) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
121 جدول (4-12) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
122 جدول (4-13) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
123 جدول (4-14) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارهاخروجی نرم افزار expert Choice)
124 جدول (4-15) : ماتریس مقایسه زوجی معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
126 جدول (4-16) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
127 جدول (4-17) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
128 جدول (4-18) : توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات
129 جدول (4-19) : میانگین مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
130 جدول(4-20) : آزمون t مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
131 جدول (4-21) : میانگین ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
131 جدول (4-22) : نتایج آزمون فریدمن
131 جدول (4-23) : رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
133 جدول (4-24) : میانگین مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
133 جدول (4-25) : آزمون t مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
134 جدول (4-26) : میانگین ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
134 جدول (4-27) : نتایج آزمون فریدمن
135 جدول (4-28) : رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
136 جدول (4-29) : نتیجه ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
TOC h z t "بالانویس جدول" c

-135890-7620
00

فصل اولکلیات تحقیق
1-1- مقدمهدر این فصل شمای کلی تحقیق و طرح تحقیق جهت آشنایی کلی خواننده با مسأله اصلی تحقیق، موضوع تحقیق، ضرورت‌ها و اهداف تحقیق، و روش برخورد محقق با این مسأله‌ در روش تحقیق، شیوه جمع‌آوری اطلاعات و قلمروی تحقیق به‌طور کلی بیان می‌شود.
1-2- تعریف مسالهفناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) ماهیت روابط جهانی و منشاء مزیت های رقابتی و نیز فرصت های توسعه اقتصادی و اجتماعی را به طور بنیادینی تغییر داده است. از سوی دیگر با افزایش شکاف دیجیتالی (‌فاصله ای است میان افراد و جوامعی که از فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند اینترنت بطور اثر بخش استفاده می کنند و آنهایی که این توانایی را ندارند) رهبران دولت ها، شرکتهای تجاری و سازمان های اجتماعی سعی دارند قدرت فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جهت توسعه خویش مهار کنند. برای استفاده اثربخش از فاوا، نهادی باید از جهت زیر ساخت ها، میزان دسترسی به فاوا در سطح گسترده افراد و جنبه های قانونی و حقوقی بر استفاده از فاوا دارای آمادگی الکترونیکی باشد. بنابراین اگر قرار است خلاء شکاف دیجیتالی پر شود، همه این موضوعات باید در یک استراتژی منسجم و دست یافتنی که جهت رفع نیازهای محلی آن نهاد خاص توسعه داده شده است، مورد توجه قرارگیرند.
رهبران کشورها، شرکت‌ها و سازمان‌های درحال توسعه می‌توانند از ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی جهت اندازه‌گیری و برنامه‌ریزی برای انسجام و یکپارچه‌سازی کمک گیرند. این امر به آنها کمک می‌کند تا بر تلاش‌ها و نیازهایی تمرکز کنند و حوزه‌هایی را مورد شناسایی قرار دهند که نیازمند پشتیبانی خارجی و سرمایه‌گذاری و کمک می‌باشند.
اما ارزیابی به تنهایی کافی نیست و تصمیم‌گیرندگان با دو چالش کلیدی در زمینه استفاده اثربخش از این ابزار روبرو می‌باشند. اولاً، آنها نیاز دارند که درک کنند فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا) چگونه می‌تواند به کشور، کسب و کار و یا سازمانشان در دستیابی به مزایای اقتصادی، اجتماعی و یا عملیاتی و در نتیجه تعیین اهداف واقعی کمک کند. ثانیاً، آنها بایستی گام‌های محکمی ‌به سمت استفاده مؤثر و قابل‌توجه از فاوا بردارند که به آنها کمک خواهد کرد که به اهداف توسعه دست یابند.
از طرف دیگر طیف وسیعی از ابزارهای ارزیابی برای اندازه‌گیری میزان آمادگی الکترونیکی توسعه یافته‌اند. این ابزارها از تعاریف بسیار متنوعی برای آمادگی الکترونیکی و نیز روش‌های اندازه‌گیری متفاوتی استفاده می‌کنند، که ارزیابی‌ها از نظر اهداف و نتایج حاصله به‌طور قابل ملاحظه‌ای با یکدیگر متفاوت خواهد بود.
بنابراین در راستای تحقق دولت الکترونیک نیاز می باشد که آمادگی الکترونیکی شدن سازمان ها مورد ارزیابی قرار گیرند. از آنجایی که بیشتر سازمان های کشور با محوریت خدمت می باشد، به بیانی دیگر در حال ارائه خدمت به مردم و سازمان های دیگر می باشد در این تحقیق به ارائه مدلی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی پرداخته می شود.
در سازمانهای خدماتی تولید و مصرف همزمان است، یعنی بین مشتری و ارائه کننده خدمت رابطه متقابل ایجاد می گردد. و نیز سازمان های خدماتی عموما باید از نظر زیر ساخت (فیزیکی، انسانی، منابع ملموس و غیر ملموس)، قابلیت دسترسی فناوری اطلاعات و ارتباطات برای عامه مردم و تاثیر چاچوب ضوابط قانونی موجود در به کارگیری فناوری مزبور از آمادگی الکترونیکی برخوردار باشند. لذا با ارزیابی میزان امادگی الکترونیکی، سازمانها با اطمینان بیشتر در راستای برنامه ریزی لازم برای گسترش امور مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات گام برمی دارند.
به همین دلایل این تحقیق به طراحی الگوی ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فناوری کشورمان برای سازمان های خدماتی جهت پذیرش، به کارگیری و سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات و ارتباطات می پردازد.
1-3- اهمیت موضوعبا توجه به تغییرات فزاینده فناوری‌ در زمینه فاوا که شکل مبادلات و ارتباطات و نحوه انجام فرایندهای سازمانی را نیز تغییر داده است، تنها راه بقا، کسب مزیت رقابتی و مدیریت مؤثر تغییرات سریع در محیط کاملاً متغیر کسب و کار است. با توجه به ظهور فاوا و تغییرات محیطی موجود، مزیت رقابتی واقعی تنها زمانی حاصل می‌شود که فعالیت‌های کلیدی سازمان با کمک فاوا دگرگون شوند و تغییر شکل یابند. دگرگونی مهمی که در بسیاری از سازمان‌های سنتی در حال وقوع است، بر به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فاوا یا فناوری‌‌های اطلاعات و ارتباطات به منظور بهبود بهره‌وری، افزایش کارایی عملیاتی و مالی کسب و کارها تمرکز دارد. این حوزه مهم که آن را کسب و کار الکترونیکی می‌نامند، ثروتی از درآمدهای جدید و رشد مشتریان، فرصت‌های جدید جهت بهبود بهره‌وری و صرفه جویی در هزینه‌ها را فراهم می‌آورد.
کسب و کار الکترونیکی شامل دیجیتالی کردن کامل زنجیره ارزش و فرایندهای تجاری و تعهد به کمک به سازمان‌های سنتی جهت ایجاد ارزش افزوده و رسیدن به درجاتی از تعالی و توسعه‌یافتگی عملیاتی و مالی است که پیش از آن به آنجا نرسید بودند. بنابراین در راه رسیدن به کسب و کار الکترونیکی مدیران شرکت‌ها با وظیفه سنگینی جهت شناسایی فرصت‌ها و ارزیابی و توجیه سرمایه‌گذاری‌های مناسب کسب و کار الکترونیکی مواجه هستند.
لذا مزیت ارائه شده توسط این تحقیق، ارائه مکانیسمی برای اندازه‌گیری آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی جهت بهبود اولویت‌بندی، برنامه‌ریزی و مدیریت تغییر مرتبط با فعالیت‌های کسب و کار الکترونیکی است جهت دستیابی به کسب و کار الکترونیکی موفقی که برای رقابتی ماندن و بهره‌گیری کامل از مزایای کسب و کار الکترونیکی ضروری است و علاوه بر مزایای فوق باعث ظهور فرایندهای نوآورانه و خلاق، سازماندهی جدید فرایندهای کسب و کار، اثرات عملکردی و مالی قابل توجه می‌باشد. مزیت اصلی که با انجام این تحقیق بدست می‌آید، این است که این مدل راهنمایی برای تلاش‌های توسعه و سرمایه‌گذاری در جهت به‌کارگیری فاوا فراهم می‌کند که از آن می‌توان جهت محک‌گذاری به منظور اندازه‌گیری و مقایسه پیشرفت با وضعیت قبلی خود یا با سایر موارد مشابه در سازمانهای خدماتی ایرانی استفاده کرد.
1-4- سوالات تحقیقبه طور کلی این تحقیق به دنبال پاسخگویی به سؤالات زیر می باشد:
چه معیار هایی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی با توجه نقش فناوری اطلاعات در کسب و کار باید در نظر گرفته شود؟
نتایج ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح با استفاده از الگو ارائه شده در این تحقیق چه می باشد؟
آیا من حیث المجموع سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح آمادگی لازم، جهت الکترونیکی شدن را دارا می باشد؟ و در چه سطحی آمادگی لازم را دارا می باشد؟
1-5- هدف تحقیقهدف کلی این تحقیق طراحی الگو ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی و فناوری‌ کشور به منظور ارزیابی میزان آمادگی سازمانهای خدماتی ایرانی جهت پذیرش، به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات می باشد. لذا می توان اهداف جزئی را به شرح زیر بیان نمود:
سنجش میزان آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیرو های مسلح جهت مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت و شناسایی اولویت‌های سرمایه‌گذاری برای فاوا
ارائه راهکارهای مناسب به سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح جهت مشخص نمودن حوزه‌هایی که به حمایت، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت توسعه یکنواخت و منسجم فاوا احتیاج دارند.
هدف کاربردی این تحقیق طراحی الگو ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی و فناوری‌ کشور به منظور ارزیابی میزان آمادگی سازمانهای خدماتی ایرانی جهت پذیرش، به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات می باشد. لذا می توان اهداف فرعی را به شرح زیر بیان نمود:
مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت و شناسایی اولویت‌های سرمایه‌گذاری
توسعه استراتژی‌های مناسب و منسجم برای فاوا در سطح سازمانهای خدماتی ایرانی جهت بهبود گسترش تجارت الکترونیک
مشخص نمودن حوزه‌هایی که به حمایت، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت توسعه یکنواخت و منسجم فاوا احتیاج دارند.
1-6- روش تحقیق1-6-1- روش و ابزار گر آوری اطلاعاتدر این تحقیق از روش‌های زیر جهت جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده است:
در تکمیل مبانی نظری از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی شامل کتب و مقالات و مطالعات موردی انگلیسی و بعضا ترجمه شده به فارسی استفاده خواهد شد.
در شناسایی معیارها و شاخصها از مصاحبه با دست اندرکاران و متخصصان استفاده خواهد شد.
برای تعیین میزان آمادگی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح از پرسشنامه، مصاحبه و اطلاعات آماری منتشر شده، استفاده خواهد شد.
1-6-2- روش تجزیه و تحلیل داده هاروش این تحقیق در شناسایی و تحلیل شاخص‌ها و مدل‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی گراندد تئوری یا نظریه زمینه ای یا تئوری سازی داده بنیاد می‌باشد. به‌طور کلی گام‌های انجام این تحقیق عبارتند از:
داده های جمع آوری شده در مرحله اول تحقیق با روش رویش نظریه ها و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار اطلس تی آی می باشد. این روش به کشف نظریه از میان داده ها می پردازد به عبارتی قرار نیست فرضیه ای از پیش تعیین شده ای به اثبات برسد بلکه با تعیین حوزه مطالعه یک سؤال اساسی مطرح می شود و سپس پاسخ به این سؤال در قالب مصاحبه و سایر مستندات جمع آوری شده و به روش رویش نظریه اصطلاحاً تجزیه و تحلیل یا کد گذاری می شود سپس با گسترش رابطه میان کدها یک شبکه مفهومی خلق شده و نظریه مورد نظر از میان آن ایجاد می شود. در این روش نظریه مورد نظر از میان خود داده ها و پدیده های موجود خلق می شود. در مرحله دوم تحقیق با استفاده از روش های آماری مناسب از قبیل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به کمک نرم افزار Expert choice وزن هر بعد، معیار و زیر معیار تعیین می شود و نهایتا در مرحله سوم از طریق توزیع پرسشنامه و آزمون پارامتری T تک نمونه ای وضعیت موجود سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح تعیین می شود.
1-7- مراحل تحقیقروش این تحقیق در شناسایی و تحلیل شاخص‌ها و مدل‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی رویکرد ترکیبی(کمی _ کیفی) بوده است. به‌طور کلی گام‌های انجام این تحقیق عبارت بودند از:
مطالعات مربوط به شناخت مبانی نظری تحقیق
مطالعه و بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش
گردآوری داده ها همراه با تحلیل تا جایی که به مرحله اشباع می رسیم.
کدگذاری داده ها در سه مرحله (یافتن مفاهیم در داده ها)
استخراج مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمانهای خدماتی
توزیع پرسشنامه برای وزن دهی به معیار های مدل مورد نظر
جمع آوری نتایج پرسشنامه و تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای تعیین وزن هر بعد، معیار و زیر معیار
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
تعیین مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
-55852480755شروع
نمونه گیری
جمع آوری داده ها
کد گذاری داده ها
اشباع نظریه
خیر
بله
مدل آمادگی الکترونیکی سازمان خدماتی
توزیع پرسشنامه وزن دهی به معیار ها
تحلیل سلسله مراتبی(AHP)
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
پایان
کــــــــــــمی
کـــــــــــــــیفی
00شروع
نمونه گیری
جمع آوری داده ها
کد گذاری داده ها
اشباع نظریه
خیر
بله
مدل آمادگی الکترونیکی سازمان خدماتی
توزیع پرسشنامه وزن دهی به معیار ها
تحلیل سلسله مراتبی(AHP)
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
پایان
کــــــــــــمی
کـــــــــــــــیفی

1-8- چارچوب کلی پایان نامه1-9- کلیدواژه‌های مورد استفاده در تحقیقفناوری اطلاعات و ارتباطات فاوا
به کلیه ابزارها، سیستم‌ها و فناوری‌های بکارگرفته شده در زمینه ارتباطات، مخابرات و سیستم‌های اطلاعاتی گفته می‌شود (فتحیان، 1385).
سازمان خدماتی
در سازمان های خدماتی محصول یا بازده سازمان نا مشهود است. معمولا نوع خدمت حالت انتزاعی و تجریدی دارد و اغلب بصورت نوعی اطلاعات، دانش یا آگاهی می باشد. در سازمان های خدماتی منابع انسانی یا نیروی کار، هسته اصلی سازمان را تشکیل می دهند و باید تعداد زیادی کارمند وجود داشته باشند تا بتوانند نیازهای مشتریان را تامین کنند (کدلیر، 1987، ص9).
گراندد تئوری یا رویش نظریه:
تئوری مفهوم سازی بنیادی، یکی از استراتژیهای پژوهش محسوب می شود که از طریق آن تئوری بر مبنای مفاهیم اصلی حاصل از داده ها، شکل می گیرد. این استراتژی از نوعی رویکرد استقرایی بهره می گیرد، یعنی روند شکل گیری تئوری در این استراتژی حرکت از جز به کل است. این استراتژی پژوهش بر سه عنصر : “مفاهیم”، و “مقوله ها” (طبقه ها)، و “قضیه ها” یا آنچه که از ابتدا “فرضیه ها” نامیده می شد، استوار است. در عین حال، مفاهیم، عناصر کلیدی تحلیل هستند زیرا تئوری از مفهوم سازی داده ها و نه جمع داده های عینی حاصل می شود (استراوس و کوربین،1990).
آمادگی الکترونیکی
به مقدار توانایی پذیرش، استفاده و به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در جوامع مختلف می‌گویند. برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در جوامع مدل‌های زیادی وجود دارد (حنفی زاده و همکاران، 1387).
مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
CRM مخفف عبارت Customer Relationship Management است و به روش نرم افزاری اطلاق می شود که به سازمان کمک می کند به شیوه ای سازمان یافته ارتباط با مشتریانش را مدیریت کند. نمونه ساده ای از CRM ، یک بانک اطلاعاتی حاوی اطلاعات مربوط به مشتریان یک سازمان است که مدیریت و کارکنان فروش یا خدمات سازمان به کمک آن می توانند نیازهای مشتریانشان را با محصولات خود تطبیق دهند، نیازهای خدماتی آنها را یادآور شوند و غیره (Buttle, 2004).
ارزش افزوده
ارزش افزوده در واقع عبارتست از ثروت اضافه‌ای که توسط شرکت از طریق فرآیند تولید و یا ارایه خدمات ایجاد می‌شود که با کسر نهاده‌های واسطه (مثل هزینه خریدها) از عایدی‌ها به‌دست می‌آید برای مثال نهاده‌هایی نظیر کابل، مراکز سوئیچ، نیروی انسانی متخصص در طی یک فرآیند، یک ارزش جدیدی (ارایه خدمت به مشترکین) تولید می‌کنند که در واقع به ارزش نهاده‌های ما افزوده می‌شود (Buttle, 2004).
یکپارچگی زنجیره تامین
در زنجیره تامین، کلیه فعالیت های مرتبط با جریان کالا تبدیل مواد، از مرحله اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می شود. دو جریان اطلاعات و جریان مالی و اعتبارات در ارتباط با جریان کالا می باشد. یکپارچگی زنجیره تامین؛ فرایند یکپارچه سازی فعالیت های زنجیره تامین و نیز جریانهای اطلاعاتی مرتبط با آن، از طریق بهبود و هماهنگ سازی فعالیتها در تولید و عرضه ی محصول است(Ross, 2010).
-190500-513715
00

فصل دوم
بررسی ادبیات تحقیق
مقدمه
هدف از این فصل که با عنوان «مروری بر ادبیات»، «مروری بر منابع» و یا «مروری بر پیشینه تحقیق» معرفی می‌شود، بررسی و طبقه‌بندی یافته‌های تحقیقات دیگر محققان در سطح دنیا و تعیین و شناسایی خلأهای تحقیقاتی است.
2-1- بخش اول- تعریف و اهداف «آمادگی الکترونیکی»2-1-1- ضرورت توجه به آمادگی الکترونیکیبا افزایش شکاف دیجیتالی (‌ فاصله ای است میان افراد و جوامعی که از فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند اینترنت بطور اثر بخش استفاده می کنند و آنهایی که این توانایی را ندارند) رهبران دولت ها، شرکتهای تجاری و سازمان های اجتماعی سعی دارند قدرت فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جهت توسعه خویش مهار کنند. برای استفاده اثربخش از فاوا، نهادی باید از جهت زیر ساخت ها، میزان دسترسی به فاوا در سطح گسترده افراد و جنبه های قانونی و حقوقی بر استفاده از فاوا دارای آمادگی الکترونیکی باشد (Bridges, 2005b).
بنابراین اگر قرار است خلاء شکاف دیجیتالی پر شود، همه این موضوعات باید در یک استراتژی منسجم و دست یافتنی که جهت رفع نیازهای محلی آن نهاد خاص توسعه داده شده است، مورد توجه قرارگیرند.
2-1-2- تعاریف آمادگی الکترونیکیآمادگی الکترونیکی مفهوم نسبتاً جدیدی است که توسعهی آن مرهون نفوذ سریع اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت چشم گیر استفاده از فناوری اطلاعات در کسب و کار و صنعت است. (Mutula & Van Brakel, 2006) این مفهوم در اواخر دههی 1990 و به منظور فراهم آوردن چارچوبی یکپارچه برای ارزیابی وسعت و عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه شکل گرفت. در طول چند سال گذشته مدل های متعدد ارزیابی آمادگی الکترونیکی طراحی و توسعه داده شده است. که نگاهی سطحی به هر کدام از این مدل ها، میزان آمادگی اقتصاد یا جامعه برای بهره گیری از جامعهی اطلاعاتی و تجارت الکترونیکی را مشخص می کند. در بررسی دقیق تر، آشکار می شود که مدل ها، تعاریف بسیار متفاوتی از آمادگی الکترونیکی دارند، روش های مختلفی برای ارزیابی استفاده می کنند و ارزیابی آنها در اهداف، راهکارها و نتایج متفاوت اند(Hanafizadeh et al., 2009).
اولین تلاش ها برای تعریف آمادگی الکترونیکی در سال 1998، و ضمن اجرای «پروژهی خط مشی سیستم های رایانهیی» انجام گرفت(Mutula & Van Brakel, 2006). در این پروژه یک مدل خودارزیابی با نام «راهنمای آمادگی برای زندگی در دنیای شبکهیی» ارائه شد، که آمادگی الکترونیکی را به عنوان «میزان آمادگی یک جامعه برای مشارکت در دنیای شبکهیی» تعریف کرده است(CSPP, 1998). پس از توسعه اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی، چندین ابزار ارزیابی توسط سازمان های تحقیقاتی، دانشگاه ها، شرکت های تجاری و افراد به وجود آمده است.
پس از توسعهی اولین تعریف، مرکز توسعهی بین المللی دانشگاه هاروارد در سال 2000 با همکاری شرکت ماشین های تجاری بین المللی (IBM) «مدلی با نام آمادگی برای دنیای شبکه ای: راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه» را مطرح کرد(CID, 2000). مجمع جهانی اقتصاد، اینسید و اینفودو، در سال 2001-2002 مدل «شاخص آمادگی شبکه» را با تعریفی همانند مدل پروژهی خطمشی سیستم های رایانهیی توسعه دادند(WEForum, 2001-2002). بر خلاف مدل های فوق، که بر ارزیابی میزان آمادگی جامعه برای مشارکت در دنیای شبکهیی تمرکز دارند، شرکت اقتصادی آسیا-اقیانوسیه در سال 2000 در مدل «راهنمای ارزیابی آمادگی تجارت الکترونیکی» (APEC, 2000)، انجمن ملل جنوب شرقی آسیا در سال 2001 در مدلی به نام «ارزیابی آمادگی انجمن ملل جنوب شرقی آسیای الکترونیکی» (e-asean,2001)، و موسسهی بین المللی مک کانل در سال 2000 در مدلی با نام «ریسک تجارت الکترونیکی: درک فرصت های آمادگی الکترونیکی جهانی» (McConnell, 2000)، آمادگی الکترونیکی را آمادگی یک جامعه برای مشارکت در اقتصاد دیجیتالی، تعریف می کنند.
علاوه بر موارد یاد شده، آژانس های توسعهیی، سازمان های تحقیقاتی و نیز دانشگاه ها تعاریف متفاوت دیگری از آمادگی الکترونیکی ارائه داده اند. پیمان خدمات و فناوری اطلاعات جهانی در سال 2000 در مدلی به نام «بررسی بین المللی تجارت الکترونیکی» آمادگی الکترونیکی را اطمینان مصرف کننده به وجود امنیت و حفظ حریم خصوصی در تجارت الکترونیکی، فناوری امنیتی بالا، نیروی کار آموزش دیده و هزینه های آموزشی پایین، سیاست های عمومی با محدودیت پایین، فعالیت های تجاری جدید منطبق با عصر اطلاعات و هزینه های پایین برای فناوری تجارت الکترونیکی تعریف می کند(Bridges, 2001). امریکا جی.ام.بی.اچ. آلمان بر اساس پروژهی الگوبرداری شاخص های آماری برای جامعهی اطلاعاتی در سال 2001 گزارشی تحت عنوان «چارچوب الگوبرداری اروپا» ارائه داد(Emperica, 2001). بر اساس تعریف ارائه شده در این گزارش، در جامعهی اطلاعاتی، اطلاعات و دانش رو به رشد در تمامی سطوح جامعه، به عنوان کالاهای مهم اقتصادی به شمار می روند. به عبارت دیگر، در جامعهی اطلاعات، بخشی از فعالیت های اجتماعی در حال رشد از طریق شبکه های فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام می شوند یا به فناوری های اطلاعات و ارتباطات وابسته اند. در سال 2001 مرکز توسعهی بین المللی و مدیریت تعارضات در دانشگاه مری لند، در مدلی با نام «مدل شبکهیی مذاکره» جامعهی آمادهی الکترونیکی را به عنوان جامعهی دارای بازار ارائه کنندگان خدمات اینترنتی که سه مرحلهی توسعهی قبل تجاری، تجاری و رقابتی را پشت سر گذاشته اند، تعریف می کند(Bridges, 2001). در سال 2003، محققینی از دانشکدهی مدیریت موسسهی فناوری ماساچوست یک چارچوب مفهومی برای اندازه گیری آمادگی الکترونیکی ارائه دادند که در آن آمادگی الکترونیکی به صورت توانایی استفاده از فرصت های ارزشمند ایجاد شده از طریق به کارگیری اینترنت تعریف شده است(Choucri, N,et.al, 2003).
مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی، بر حسب تعاریف متفاوتی که از آمادگی الکترونیکی ارائه می دهند، اهداف مختلفی برای ارزیابی دارند، به طوری که هدف مدل های دانشگاه هاروارد و پروژهی خط مشی سیستم های رایانهیی، تعیین میزان آمادگی افراد و سازمان ها برای مشارکت در دنیای شبکهیی است (Bridges, 2001)، در حالی که هدف مدل های ارائه شده توسط پیمان خدمات و فناوری اطلاعات جهانی، شرکت اقتصادی آسیا-اقیانوسیه، موسسهی فناوری ماساچوست، موسسهی بین المللی مک کانل و مرکز تحقیقات تجارت الکترونیکی دانشگاه تگزاس (در مدلی به نام «اندازه گیری اقتصاد اینترنتی» در سال 1999)، ارزیابی آمادگی اقتصاد دیجیتالی و تجارت الکترونیکی است(Bridges, 2001). برخی دیگر از مدل ها مانند مدل های ارائه شده توسط دانشگاه مری لند، شرکت بین المللی داده ها (در مدلی با نام «شاخص جامعه اطلاعاتی» در سال 2000)، برنامهی توسعه سازمان ملل (در مدلی با نام «شاخص دست یابی به فناوری» در سال 2001)، و سازمان جهانی مخابرات (در مدلی با نام «شاخص دسترسی شبکه» در سال 2003) ارزیابی میزان دسترسی و استفاده از فناوری اطلاعات را هدف ارزیابی قرار داده اند(Bridges, 2001). علاوه بر این مدل ها، در سال 1999 از سوی اعضای دپارتمان جامعه شناسی دانشگاه ایالتی اوهایو مدلی با نام «تحلیل بین کشوری توسعهی اینترنت»، و نیز در سال 2003 مدلی با نام «چارچوب ارزیابی آمادگی الکترونیکی ملت ها» با هدف مشخص کردن عوامل کمک کننده به افزایش آمادگی الکترونیکی یک کشور معرفی و ارائه شد(حنفی زاده و همکاران، 1387).
اگر چه بعضی از مدل ها از اهدافی یکسان برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی برخوردارند، برخی دیگر اهداف مخصوص به خود را دارند. از جملهی این مدل ها می توان اشاره کرد به:
گروه موزاییک، کنسرسیومی از دانشگاه ها، در سال 1998 مدلی با نام «انتشار جهانی اینترنت» را با هدف اندازه گیری و تحلیل رشد اینترنت در 25 کشور جهان ارائه کرد(Bridges, 2001). واحد اقتصاددانان هوشمند، با همکاری مرکز تحقیقات هرمی، در سال 2001 مدلی با نام «رتبهبندی آمادگی الکترونیکی» را با هدف اندازه گیری وسعت بازار موجود، فرصت های اینترنت محور را ارائه داد(Bridges, 2005).
اوربیکام در سال 2003 مدلی با نام «کنترل شکاف دیجیتالی و پیش زمینه» را با هدف اندازه گیری شکاف دیجیتالی در داخل و میان کشورها ارائه داد. مؤسسهی همکاری توسعهی بین المللی سوئد در سال 2001 مطالعهی موردی سه کشور را با هدف فراهم آوردن تحلیلی از نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و چالش ها و همچنین ارائهی مسیری برای ادامهی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعهی ملی انجام داد. امریکا جی.ام.بی.اچ. آلمان مدل خود را با هدف ایجاد چارچوبی مفهومی و متدولوژیکی که از طریق آن شاخص های آماری استفاده شده برای کنترل و الگوبرداری جامعهی اطلاعاتی در کشورهای عضو اتحادیهی اروپا توسعه و آزمون می شوند، ارائه کرده است. کنفرانس سازمان ملل در تجارت و توسعه در سال 2003 گزارشی با نام «شاخص های توسعهی فناوری اطلاعات و ارتباطات» را با هدف کمک به شناسایی موضوعات علمی و فناوری موجود، با تاکید خاص بر تاثیر آن ها در کشورهای در حال توسعه، ارائه داد. بانک جهانی در سال 2005 مدل «متدولوژی ارزیابی دانش» را با هدف کمک به کشورها برای شناخت مشکلات و فرصت هایی که با آن مواجه اند، ارائه کرد. انجمن ملل جنوب شرقی آسیا مدل خود را با هدف شناخت سطح آمادگی الکترونیکی کشورهای جنوب شرقی آسیا و ارائهی راهکارهایی برای کاهش شکاف ها ارائه کرده است(حنفی زاده و همکاران، 1387).
علی رغم تعدد تعاریف ارائه شده برای آمادگی الکترونیکی، مدل های مختلف به طور متوسط سطوح توسعهی زیرساخت، اتصال، دسترسی به اینترنت، خدمات و کاربردها، سرعت شبکه، کیفیت دسترسی به شبکه، سیاست های فناوری اطلاعات و ارتباطات، برنامه های آموزشی فناوری اطلاعات و ارتباطات، منابع انسانی، سواد رایانهیی و محتوای مرتبط را اندازه گیری کرده، و بر این ابعاد متمرکزند(Mutula & Van Brakel, 2006).
تحقیقات در زمینه ی ارزیابی آمادگی الکترونیکی بیشتر در حوزه کشور و منطقه بوده است و در زمینه ی ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سازمان ها تعداد معدودی وجود دارد. به عنوان مثال جوتلا و همکاران در سال 2002 یک مدل مفهومی از آمادگی الکترونیکی در سازمان های با اندازه کوچک و متوسط را ارائه کرده اند(Jutla, Bodorik & Dhaliwal, 2002). علاوه بر این فتحیان و همکاران در سال 2008 مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سازمان های با اندازه کوچک و متوسط در ایران را ارائه داده اند (Fathian, Akhavan & Hoorila, 2008). حنفی زاده و همکاران در سال 2009 در پروژه - ریسرچای تحت عنوان "موافقان و مخالفان شکاف دیجیتالی و ارزیابی آمادگی الکترونیکی" به بررسی مدل های شکاف دیجیتالی و آمادگی الکترونیکی با توجه به تعاریف و متدولوژی های آنها پرداخته اند و نقاط قوت و ضعف آنها را شناسایی کرده اند. همچنین با بررسی عمیق ادبیات تحقیق در این پروژه - ریسرچیک مدل جامع ارزیابی آمادگی الکترونیکی برای سازمان های با اندازه کوچک و متوسط ارائه شده است که می توان از آن به عنوان مبنا و استاندارد برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی استفاده کرد(Hanafizadeh, M. R ,Hanafizadeh, P & Saghaei 2009).
2-1-3- اهداف آمادگی الکترونیکیبسته به اینکه هدف از ارزیابی آمادگی الکترونیکی چه باشد، تمرکز مدل اندازه گیری نیز متفاوت است(Budhiraja,2002).
زیرساخت‌های الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر زیرساخت‌های الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر نهادها، سخت‌افزار و نرم‌افزار باشد. دراینجا آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها و دسترسی‌ها. سخت‌افزار کامپیوتری و دسترسی به شبکه برای کسب آمادگی الکترونیکی و پرکردن شکاف دیجیتالی ضروری است و دولت و فعالیت‌های بخش خصوصی باید آنها را تامین کنند.
اقتصاد الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر تجارت الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر کسب و کار مبتنی بر فاوا باشد. در اینجا آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها، دسترسی و اقتصاد. سخت‌افزار کامپیوتری و دسترسی به شبکه برای آمادگی الکترونیکی ضروری هستند اما بازار است که این مسأله را به تنهایی حل خواهد کرد.
جامعه الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر جامعه متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر جامعه‌ای کامل باشد. در اینجا آمادگی الکترونیکی نیازمند سواد اولیه، حداقل ثروت، بهداشت و سایر مسائل اجتماعی است که بایستی درابتدا مورد توجه قرار گیرد. کامپیوترها مهم هستند اما تا مسائل فوق مورد توجه قرار نگیرند، هیچ چیزی یک جامعه را از نظر الکترونیکی آماده نخواهد کرد.
اداره الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر اداره الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر مهندسی مجدد فرایندهای دولتی و استفاده از ابزارهای سریع‌تر و شفا‌ف‌تر برای تحویل خدمات دولتی به شهروندان قرار گیرد. دراینجا، آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها و دسترسی و استفاده مؤثر از آنها. سخت افزار و دسترسی به تنهایی برای کسب آمادگی الکترونیکی کافی نیست، بلکه باید برنامه‌های آموزشی وسیع، محتوای محلی، بخش فاوای محلی و یک مهندسی مجدد فرایندهای تجاری در کنار آن وجود داشته باشد.
2-2- بخش دوم- تشریح مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکیدر عصر اطلاعات، ارزیابی آمادگی الکترونیکی به‌منظور برنامه‌ریزی برای توسعه قابلیت‌های لازم (از جنبه‌های مختلف فنی و سازمانی)، به‌طور روز افزونی اهمیت پیدا می‌کند. به همین دلیل، تاکنون چندین ابزار مختلف ارزیابی آمادگی الکترونیکی توسط شرکت‌های مشاوره‌ای و دانشگاه‌ها عرضه و به‌کار گرفته شده است. گرچه در ظاهر همه این ابزارها به دنبال ارزیابی آمادگی الکترونیکی هستند، اما با توجه به تعاریف مختلفی که از این مفهوم ارائه می‌کنند و نیز اهداف و جهت‌گیری‌های مختلفی که مدنظر قرار می‌دهند و همچنین روش‌های متفاوتی که برای این ارزیابی مورد استفاده قرار می‌دهند کاملاً از یکدیگر متمایز می‌شوند.
آمادگی الکترونیکی یک مفهوم نسبتاً جدیدی است که به واسطه نفوذ سریع اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت چشمگیر استفاده از فناوری اطلاعات در کسب و کار و صنعت، توسعه یافته است(Mutula, 2006). مفهوم آمادگی الکترونیکی به جهت فراهم آوردن یک چارچوب یکپارچه برای ارزیابی وسعت و عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعه یافته، در حال توسعه و توسعه نیافته در اواخر دهه 1990 شکل گرفت. اولین تلاشها برای تعریف آمادگی الکترونیکی در سال 1998 بوسیله پروژه خط مشی سیستم‌های کامپیوتری انجام گرفت. این تعریف اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی معروف به راهنمای آمادگی برای زندگی در دنیای شبکه ای را توسعه داد(Mutula, 2006). پس از توسعه اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی، چندین ابزار ارزیابی توسط آژانسهای توسعه ای، سازمانهای تحقیقاتی، دانشگاهها، شرکتهای تجاری و افراد به وجود آمده است. بعضی از سازمانهای پیشرو در امر توسعه ابزارهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی، عبارتند از:
سازمان بین المللی مک کانل با ابزاری به نام آمادگی؟ شبکه. رو ((McConnell, 2000
مرکز توسعه بین المللی دانشگاه هاروارد با ابزاری به نام شاخص آمادگی شبکه (CID, 2000)
موسسه اکونومیست با ابزاری به نام رتبه بندی های آمادگی الکترونیکی (EIU,2001)
کنفرانس سازمان ملل در توسعه و تجارت با ابزاری به نام شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (UNCTAD, 2003)
گروه موزاییک با ابزاری به نام چارچوبی برای ارزیابی انتشار اینترنت (Wolcott,1996)
در یک نگاه کلی، هر کدام از این مدل‌ها میزان آمادگی یک جامعه را در بهره‌بردن از فناوری‌ اطلاعات و کسب و کار الکترونیکی نشان می‌دهند. اما در نگاهی دقیق‌تر، این مدل‌ها از تعاریف بسیار گسترده و متنوع و روش‌های سنجش متفاوتی برای وضعیت فناوری اطلاعات استفاده می‌کنند. مثلاً مدل دانشگاه هاروارد به چگونگی استفاده رایج از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در یک جامعه نظر دارد، در حالیکه روش APEC بر سیاست‌های دولت برای کسب و کار الکترونیکی تمرکز می‌کند. در این جا، به شرح مختصر مدل‌های مختلف موجود و آنچه آنها می‌سنجد پرداخته می‌شود.
درباره هر مدل ارزیابی سعی می‌شود به مباحثی چون هدف از ارائه مدل، معیارهای سنجش، تعریف آمادگی الکترونیکی، نحوه انجام ارزیابی و نوع نتیجه‌گیری در آن مدل اشاره شود. البته باید بخاطر داشت که تعداد مدل‌های آماده استفاده برای ارزیابی وضعیت آمادگی الکترونیکی ملت‌ها محدود است، چرا که سازمان‌های اندکی روش‌های ارزیابی خود را در اختیار سایرین گذارده‌اند. اما تنوع گسترده‌ای از گزارش‌ها و منابع دیگر وجود دارد که با کار مجدد روی آنها به «مدل ارزیابی» تبدیل می‌شوند که شامل مقالات وضعیتی و نتایج مشاهده‌ها هستند. در این جا، تنها نمونه‌ای از مدل‌های موجود پوشش داده شده است و بنابراین آنهایی انتخاب شده‌اند که شهرت گسترده‌تری دارند و یا دیدگاه یا روش یگانه‌ای را ارائه کرده‌اند.
مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی حوزه های متفاوتی مانند دولت الکترونیکی، کسب و کار الکترونیکی، آموزش الکترونیکی و غیره را مورد سنجش قرار می دهند. در ادامه با توجه به اینکه این تحقیق بر ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمانی تمرکز دارد، به تفضیل مرور ادبیات ابزارهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی آورده شده است.
2-2-1- مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح ملی2-2-1-1- راهنمای Readiness CSPP برای زندگی در یک دنیای شبکه‌ایپروژه سیاست‌گذاری سیستم‌های کامپیوتری (CSPP) این راهنما را تهیه کرده است. این راهنما در سال 1998 منتشر شده است(CSPP, 1998). CSPP یک گروه مدافع سیاست‌های عمومی بوده و شامل رئیسان و مدیران اجرایی شرکت‌های فناوری‌ اطلاعات آمریکا می‌باشد.
هدف
این مدل خود ارزیاب برای کمک به افراد و جوامع در تشخیص این امر طراحی شده است که تا چه میزان برای مشارکت در «دنیای شبکه‌ای» آمادگی دارند.
معیارهای سنجش
این ابزار به سنجش میزان رواج و ادغام فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در منازل، مدارس، کسب و کارها، مراکز درمانی و رفاهی و ادارات دولتی می‌پردازد. این ابزار به رقابت میان ارائه‌کنندگان خدمات ارتباطی، سرعت دسترسی و سیاست‌های دولت اهمیت بیشتری می‌دهد. سنجه‌های این ابزار به پنج دسته تقسیم می‌شوند:
زیرساخت
دسترسی
کاربردها و خدمات
اقتصاد
توانمندسازها (مانند خط‌مشی، حریم خصوصی، امنیت، حضور دائم)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک جامعه با آمادگی الکترونیکی، دارای سرعت بالای دسترسی در یک بازار رقابتی بوده و دسترسی ثابت به کاربردهای فاوا در مدارس، ادارات دولتی، فعالیت‌های کاری، مراکز درمانی و خانه‌ها وجود دارد. حفظ حریم خصوصی کاربر و امنیت اتصال وجود داشته و سیاست‌های دولت در جهت طرفداری از افزایش و توسعه دسترسی و استفاده از شبکه در سطح جامعه است.
نحوه اجرا
راهنمای CSPP Readiness مجموعهای از 23 سؤال در مورد جامعه را از اعضای جامعه، مطرح می‌کند. برای هر سؤال، کاربران از چهار گزینه که به‌صورت صعودی مراحل توسعه و گسترش را در جامعه نشان می‌دهند یکی را انتخاب می‌کند. این 23 سؤال در پنج دسته‌ای که در بالا ذکر شده، گروه‌بندی می‌شوند.
نحوه ارائه نتایج
نتیجه این ارزیابی نمراتی است که نشان‌دهنده یکی از چهار مرحله توسعه و گسترش در جامعه مورد نظر برای هر یک از پنج دسته فوق است. نمره کلی برای جامعه مورد نظر را می‌توان به‌سادگی با گرفتن میانگین از نمرات فوق بدست آورد.
2-2-1-2- CID Readiness برای جهان شبکه‌ای(راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه)مرکز توسعه بینالمللی در دانشگاه هاروارد این راهنما را ارائه کرده است. این راهنما در سال 2000 ارائه شده است. منشا آن، راهنمای CSPP است که پیشتر توضیح داده شد(CID, 2000).
هدف
این راهنما به‌صورت سیستماتیک، ارزیابی حاصل از فاکتورهای بی‌شماری را که میزان آمادگی را برای جهان شبکهای در کشورهای در حال توسعه نشان میدهند، سازماندهی می‌کند. این ارزیابی به‌صورت مبنایی برای طرح‌ها و تحلیل‌های آتی مورد استفاده قرار میگیرد.
معیارهای سنجش
این راهنما 19 دسته متفاوت را شامل دسترسی، سرعت، و کیفیت دسترسی به شبکه، استفاده از فاوا در مدارس، محل کار، اقتصاد، دولت، و زندگی روزمره، خط‌مشی فاوا، برنامه‌های آموزشی فاوا و تنوع سازمانی و محتوای برخط مربوط می‌سنجد.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک جامعه دارای آمادگی الکترونیکی، جامعهای است که دارای زیرساخت‌های فیزیکی لازم (پهنای باند بالا، اطمینان و قیمت‌های معقول)، وجود فناوری‌های اطلاعاتی ادغامشده در تمام فعالیت‌ها (کسب و کار الکترونیکی، بخش فاوای محلی)، گروه‌ها و جمعیت‌ها (مطالب محلی، تعدد سازمان‌های متصل به شبکه، استفاده از فاوا در زندگی روزانه، تدریس فاوا در مدارس)، و دولت الکترونیک، رقابت شدید در زمینه مخابرات، مقررات مستقل و تعهد به دسترسی جهانی و نبودن محدودیت در زمینه کسب و کار یا سرمایهگذاری خارجی باشد.
نحوه اجرا
این راهنما شبکهای با توصیفات مربوط به چهار مرحله پیشرفت را در هر یک از 19 دسته، ارائه می‌کند (که این 19 دسته در پنج گروه قرار گرفته‌اند). جوامع مرحله پیشرفت خود را برای هر یک از 19 گروه تخمین میزنند. هیچ دستورالعملی برای اینکه چگونه تخمین انجام شود، ارائه نشده است.
نحوه ارائه نتایج
این راهنما مرحله پیشرفت جامعه را در هر یک از 19 گروه مشخص کرده و همچنین توصیفی برای اینکه چه مواردی لازم است تا بتوان در هر یک از چهار مرحله پیشرفت قرار گرفت، ارائه میکند. این راهنما چیزی در مورد بهبود آمادگی، بیان نمیکند.
2-2-1-3- مدل APEC
گروه هدایت تجارت الکترونیک در سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC)، این راهنما را ارائه کردهاند. این راهنما در سال 2000 منتشر شده است(APEC, 2000).
هدف
کمک به دولت‌ها برای توسعه سیاست‌های متمرکز و مطابق با محیط و جو جامعه کشور خود تا توسعه تجارت الکترونیک به‌صورتی سالم و درست در جامعه انجام شود.
معیارهای سنجش
جهت ارزیابی «آمادگی برای تجارت الکترونیک» شش دسته معیار مورد سنجش واقع می‌شوند:
زیرساخت و فناوری‌ پایه (قیمت، دسترسی، بازار رقابتی ، استانداردهای صنایع، سرمایه‌گذاری خارجی)
دسترسی به خدمات شبکه (پهنای باند، تنوع صنایع، کنترل صادرات، قوانین کارت اعتباری)
استفاده از اینترنت (استفاده در تجارت، دولت، خانه‌ها)
تشویق و تسهیل (استانداردهای پیشبرد صنایع)
مهارت‌ها و منابع انسانی (آموزش فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات، نیروی کار)
جایگاه اقتصاد دیجیتال (مالیات‌ها و تعرفه‌های خود تنظیمی‌صنایع، قوانین دولتی، اعتماد مصرف‌کننده)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
کشوری «آماده» برای تجارت الکترونیک محسوب می‌شود که دارای تجارت آزاد، مقررات مصوب توسط خود صنایع، سهولت صادرات و تطابق با استانداردها و توافقات تجاری بین‌المللی باشد.
اجرا
از شرکت‌کنندگان، 100 سؤال چند گزینه‌ای که در شش گروه فوق تقسیم‌بندی شده‌اند، پرسیده می‌شود. پاسخ‌های ممکن نشان‌دهنده مراحل توسعه و پیشرفت کشور در زمینه «آماده بودن» می‌باشد. هیچ نمره کلی بدست نمیآید.
نحوه ارائه نتایج
نتیجه این ارزیابی پاسخ‌های داده شده به 100 سؤال است. فرض می‌شود که کشورها در زمینه‌هایی کار می‌کنند که پاسخ در آنها بهینه نیست. زیرا آنها مانع توسعه و سازماندهی تجارت الکترونیک هستند.
2-2-1-4- اندازه‌گیری موقعیت جهانی آمادگی الکترونیکی توسط شرکت بین‌المللی McConnell
شرکت بین‌المللیMcConnell این گزارش را با همکاری اتحادیه جهانی فناوری‌ اطلاعات و خدمات (WITSA) تهیه و در آگوست 2000 منتشر نمود (McConnell, 2000).
هدف
ارزیابی آمادگی الکترونیکی اقتصاد ملی یا توانایی حضور در یک اقتصاد جهانی دیجیتال
معیارهای سنجش
این گزارش پنج حوزه را می‌سنجد:
ارتباطات (زیرساخت، دسترسی، قیمت)
رهبری الکترونیک (سیاست‌های دولتی و قوانین)
امنیت اطلاعات (حریم شخصی، امضای الکترونیک)
سرمایه انسانی (آموزش فناوری‌ اطلاعات، وجود نیروی کار ماهر)
جایگاه اقتصاد دیجیتال (مالیات‌ها و تعرفه‌ها، خود تنظیمی‌صنایع، قوانین دولتی، اعتماد مصرف‌کننده)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک کشور با آمادگی الکترونیکی دارای حجم بالای استفاده از کامپیوتر در مدارس، کارها، دولت و خانه‌ها، دسترسی مطمئن و ارزان در یک بازار رقابتی، تجارت آزاد، نیروی کار ماهر و آموزش در مدارس، فرهنگ خلاقیت، همکاری و کار گروهی دولت، فعالیت‌های کاری، شبکه‌های امن و حفظ حریم خصوصی افراد و مقرراتی که امضای دیجیتالی و رمزگذاری را مجاز بداند می‌باشد.
نحوه اجرا
برای هر کشور و هر دسته، این گزارش به انجام یک ارزیابی پویا از مرتبط بودن و دقت داده‌های کمی موجود با لحاظ هزاران فاکتور فرهنگی، عرفی و تاریخی می‌پردازد. این سنجش‌های کلی و تفسیر آنها می‌توانند به‌عنوان نقطه شروعی برای طرح‌ریزی‌های بعدی استفاده شوند.
نحوه ارائه نتایج
کشورها در پنج دسته فوق و در مقیاس 1 تا 3 نمره داده می‌شوند. (آبی، زرد و قرمز) و تحلیل‌ها و پیشنهادهای جامعی نیز ارائه می‌شود.
2-2-1-5- پروژه جهانی انتشار اینترنت Mosaicگروه Mosaic این چارچوب را تهیه کرده است. چارچوب Mosaic در طول زمان تکمیل شده و دارای تنوعات گوناگونی است(Mosaic, 1998, 2000).
هدف
سنجش و تحلیل رشد اینترنت در سطح جهان
معیارهای سنجش
این تحقیق با سنجش شش بعد، بر سطح اینترنت در یک کشور در یک نقطه خاص از زمان دست می‌گذارد.
نفوذ : معیاری از تعداد کاربران غیرفنی اینترنت در هر 100 نفر جمعیت
پراکندگی جغرافیایی : معیاری از تمرکز جغرافیایی اینترنت در کشور
جذب بخشی : معیاری از درجه کاربری اینترنت در بخش‌های آموزشی، تجاری، بهداشتی و عمومی
زیرساخت ارتباطی : معیاری از پهنای باند داخلی و بین‌المللی
زیرساخت سازمانی : معیاری از وضعیت شرکت‌های فراهم‌کننده خدمات اینترنت و بازار
پیچیدگی استفاده : معیاری از استفاده از اینترنت برای انجام کارهای عادی تا پیچیده
حرکت هر کشور در ابعاد فوق متأثر از فاکتورهایی است که شامل سنجه‌هایی مانند تراکم خطوط تلفن، تراکم تعداد کامپیوترها، سهم تولید ناخالص ملی، سرمایهگذاری داخلی و خارجی، وضعیت جغرافیایی، سیستم آموزشی و سیاست‌های دولت می‌باشد. تحلیل‌ها بر روی رخدادهای مهم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و جو قانونی و مقرراتی متمرکز می‌شوند زیرا آنها بازار اینترنت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش به‌صورت مستقیم آمادگی الکترونیکی را تعریف نمی‌کند ولی دلایل و آمادگی رشد زیرساخت‌ها و استفاده از اینترنت را توضیح می‌دهد (که در واقع می‌توان آنها را ضرورت‌های یک جامعه با آمادگی الکترونیکی دانست). فعل و انفعالات منحصربه‌فرد موجود بین دولت و فعالیت‌های کاری که توسط رقابت موجود در بازار تقویت می‌شود، به رشد توزیع اینترنت یاری می‌رسانند.
نحوه اجرا
این گزارش از ترکیبی از اطلاعات آماری، توصیفی و مقایسه‌ای مفصل بهره برده و رشد اینترنت را در کشور با تأکید بر شش آمار اینترنتی فوق، بیان می‌کند. دو کشور با یکدیگر مقایسه گردیده و در مورد هر متغیر بررسی شده‌اند تا درکی عمیق‌تر از رشد اینترنت در این کشورها، حاصل شود. این گزارش همچنین به بررسی فاکتورهای اقتصادی و سیاسی می‌پردازد که رشد اینترنت را تحت تأثیر قرار داده و توسعه اینترنت در آینده را پیش‌بینی می‌کند.
نکته: سایر گزارش‌های Mosaic ممکن است با روش‌های متفاوتی ارزیابی خود را انجام دهند. برخی شامل پرسشنامه بوده و برخی بر تغییرات آماری در طول زمان تأکید می‌کنند. همه گزارش‌ها از شش دسته آماری فوق و مجموعه‌ای از فاکتورها که آنها را متأثر می‌سازند، بعنوان مبنا استفاده می‌کنند.
نحوه ارائه نتایج
چارچوب فوق برای توصیف عمیق رشد نسبی اینترنت در کشورهای فوق، استفاده می‌شود. اگر از پرسشنامه استفاده شود، مرحله پیشرفت رشد اینترنت نیز در کشور مورد نظر، مشخص می‌شود.
2-2-1-6- ارزیابی بین‌المللی WITSA از تجارت الکترونیکائتلاف جهانی خدمات و فناوری اطلاعات WITSA این بررسی را در سال 1999 انجام داده است(WITSA, 1999).
هدف
جمعآوری نتایج یک ارزیابی بینالمللی از دیدگاه‌ها در مورد انجمن‌های صنعتی فناوری‌ اطلاعات به‌منظور تشویق توسعه تجارت الکترونیک. هدف این کار، ارزیابی میزان آگاهی شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان از تجارت الکترونیک و همچنین مشخص کردن زمینه‌های عمل بالقوه می‌باشد.
معیارهای سنجش
این بررسی بر تجارب مستقیم شرکت‌ها از تجارت الکترونیک و دیدگاهای ذهنی آنها راجع به نحوه پیشرفت تجارت الکترونیک تمرکز دارد. سؤالات طیفی از جنبه‌ها مانند موانع صنعت فناوری‌، نقش اعتماد مشتری، مشکلات فناوری‌ تجارت الکترونیک، فعالیت‌های داخلی تجاری حامی‌تجارت الکترونیک، مسائل نیروی کار، مالیات‌ها، جنبه‌های سیاست عمومی، و مقاومت از جانب مشتریان را پوشش می‌دهد.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش بیان می‌کند که یک کشور با آمادگی الکترونیکی به اعتماد مصرف‌کننده در مورد حفظ حریم خصوصی و امنیت، فناوری‌ امنیتی بهتر، کارگران ماهرتر و هزینه آموزش کمتر، سیاست‌های عمومی بهتر و راحت‌تر، فعالیت‌های کاری جدید مطابق با عصر اطلاعات و هزینه کمتر برای فناوری‌ تجارت الکترونیکی نیاز دارد.
نحوه اجرا
این گزارش از شرکت‌های شاغل در حوزه فناوری‌، مجموعه‌ای از سؤال‌ها را در مورد تجربه آنها در مورد مشکلات موجود در تجارت الکترونیکی و پیشنهادات ضروری می‌پرسد.
نحوه ارائه نتایج
گزارش نهایی حاصل تنظیم و تفسیر پاسخ‌های مربوط به شرکت‌کنندگان در طرح می‌باشد. همچنین گزارش حاوی نمودارها و شرحی بر پاسخ‌ها نیز می‌باشد.
2-2-1-7- تبدیل‌های فضای مجازی و فرا صنعتی Crenshaw & Robinson (یک تحلیل چند ملیتی از توسعه اینترنت)این گزارش توسط کریستوفر کلی رابینسون و ادوارد م. کرنشاو در دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه ایالتی اوهایو، تألیف و در دسامبر 2002 منتشر شده است(Robison, Crenshaw, 2002).
هدف
تست تئوری‌های موجود در زمینه توسعه فناوری‌ و فرضیه مؤلف در مورد فعل و انفعالات فاکتورهای بی‌شمار اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ونیز برای درک فرایندهای اجتماعی عمیق‌تر که در پشت توزیع فناوری‌ مخابرات قرار گرفته‌اند.
معیارهای سنجش
این گزارش بر نقش و تعاملات بین فاکتورهای زیر بر توسعه فاوا تمرکز دارد:
سطح توسعه فناوری‌
فضای باز سیاسی/ دموکراسی
آموزش و پرورش
وجود بخش بزرگ خدماتی
تراکم مخابراتی
سرمایه‌گذاری خارجی
یکنواختی نژادی
نابرابری بخشی
تراکم جمعیت
حجم صادرات
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش به‌طور مستقیم جامعه آماده الکترونیکی را تعریف نمی‌کند، ولی در عوض به بررسی دلایل و اهداف نهفته در رشد اینترنت می‌پردازد (که نیاز اساسی یک جامعه با آمادگی الکترونیکی است). مؤلفان بیان کرده‌اند که مجموعه‌ای پیچیده از فعل و انفعالات که شامل فاکتورهای فوق می‌شود، علل رشد و توزیع اینترنت می‌باشند.
نحوه اجرا
مؤلفان از یک تحلیل آماری برای داده‌های موجود در مورد فاکتورهای فوق در کشورهای خاص، استفاده کرده‌اند(رگرسیون OLS). این اطلاعات بخصوص از شاخص‌های توسعه بانک جهانی استخراج شده‌اند. سپس مؤلفان مدل فرضی خود را در مورد توسعه فناوری‌ با این اطلاعات تست کرده‌اند. آنها همچنین به شرح سایر مدل‌های موجود درباره توسعه فناوری‌ و مقایسه آنها پرداخته‌اند.
نحوه ارائه نتایج
سنجش‌های آماری، رابطه‌ای محتمل را بین متغیرها بیان می‌کنند و به‌صورت مفصل به شرح این مسأله می‌پردازند که چگونه این فاکتورها در شکل‌گیری توسعه فناوری‌ نقش دارند. مؤلفان به تحلیل 75 کشور توسعه‌یافته و در حال توسعه پرداخته و نتایج را در گزارش خود آورده‌اند. آنها به این مسأله رسیده‌اند که ظرفیت اینترنت تنها تابعی خطی از توسعه سیاسی و اقتصادی نیست بلکه ناشی از یکسری فعل و انفعالات پیچیده می‌باشد.
2-2-1-8- CIDCMدانشگاه مری‌لند که در زمینه مدیریت بحران و سیاست های پیشگیرانه در استرالیا فعالیت می‌نماید، در سال 1996 پروژه‌ای را با مشارکت آژانس توسعه بین المللی آمریکا به منظور ارزیابی و تعیین میزان نفوذ اینترنت در افریقا انجام داده است. این پروژه کهCIDCM نام دارد، از مدل های پیشین به ویژه CSPP بهره گرفته است.
هدف
بررسی نفوذ اینترنت در افریقا با کمک مطالعات موردی و تحلیلی است و بر این نکته ‌تاکید دارد که‌ کشورهای ثروتمند سریعتر از کشور های فقیر خود را با اینترنت تطبیق داده‌اند، و نفوذ اینترنت در جوامع باز سریعتر ازجوامع بسته صورت پذیرفته است. از سوی دیگر کشورهایی که تقریباً ویژگی های اقتصادی- اجتماعی مشابه دارند، در زمینه نفوذ اینترنت از تجارب متفاوتی برخوردارند. تفاوت در سیاستگذاری‌ها سبب تفاوت تجارب کشورها شده است. مدل مذکور، بازیگران اصلی و موسسات عمده که در حوزه ICT نقش دارند و نحوه اتخاذ تصمیم آنها را شناسایی نموده و رشد فزاینده نفوذ اینترنت را به‌ کمک وضعیت اقتصادی- اجتماعی هر کشور مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.
معیارهای سنجش
این چارچوب بیانگر بهره گیری از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در دو سوی عرضه و تقاضاست که در این دو سو نقش آفرینان متعدی وجود دارند. برای مثال ممکن است شرکت های مخابراتی سازندگان کامپیوتر و سرویس دهندگان اینترنت، نقش آفرینان سمت عرضه و موسسات دانشگاهی، مراکز دولتی، شرکت های تجاری و سازمان های غیر دولتی، نقش آفرینان سمت تقاضا باشند. هر یک از این نقش آفرینان، اهداف متفاوتی دارند و تاثیر متفاوتی بر مذاکرات خواهند گذاشت. توجه به این تفاوت ها در ارزیابی کشورها ضروری است.
این چارچوب به دلایل مختلف پویاست، اول اینکه به نقش آفرینان امکان میدهد تا توسعه صورت گرفته در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات را مشاهده و درک نمایند. تغییرات فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز در نوع خود پویا است. دوم، این چارچوب نقاط آستانه را که برای الگوبرداری حائز اهمیت هستند و به محققان امکان می دهند تا بر گام های مهمی که در توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات تاثیر بیشتری دارند، تاکید کنند. سوم، تفاوت زمان بندی توسعه در کشورهای مختلف را در هر فاز تشریح می نماید.
تعریف مذاکره در این مدل "فرآیندی است که در آن دو (چند) طرف مذاکره، گروه ها یا جوامعی هستند که برای رسیدن به توافق آیین نامه‌هایی را برای آینده تعامل تنظیم می کنند" (CIDCM, 1998).
چارچوب مذاکرات:
نقش آفرینان اصلی چه کسانی هستند؟ چگونه علائق و سلائق خود را تعریف می کنند؟
چه نیروهایی وضعیت و جایگاه مذاکرات را مشخص می کنند؟
خطرات و فواید مذاکرات چیست؟
چه نوع مذاکراتی و بین چه نقش آفرینانی موفقیت آمیزهستند و چرا؟
نکات مهم برای شرکت های اینترنتی مانند (هزینه ارتباط، خطوط اجاره ای و غیره)
در هر مذاکره موارد زیر مورد توجه قرار می گیرند:
1- پیشینه
زمینه ساختاری با شاخص های
نیروهای اقتصادی
سطوح آموزشی
توسعه زیر ساخت کشور
ساختار سیاسی و فرهنگی با شاخص های
دولت، تمدن، ارتش دموکراسی
سبک سیاستگذاری
شتاب به سمت مدرنیزه
موارد معمول مثل فرهنگ، مذهب و غیره
2- نقش آفرینان (بازیگران اصلی)
وزارتخانه های اطلاعاتی، مخابراتی و ریاست جمهوری
شرکت های دولتی
شرکت های مخابرات و تلفن
کارآفرینان: کارآفرینان سرویس دهندگان اینترنت و شرکت های خارجی
دانشگاه ها
موسسات ملی بین المللی
مراکز تحقیق و توسعه
سوالاتی که درباره بازیگران اصلی فناوری اطلاعات و ارتباطات مطرح است عبارتند از:
چقدر مستقل اند؟
روابطشان با یکدیگر چگونه است؟ چه پیشینه ای دارند؟ آیا در آینده با یکدیگر تضاد خواهند داشت؟
چقدر نفوذ و قدرت دارند؟ چه توانائیهایی دارند؟ مشارکتشان با یکدیگر چگونه است؟
3- ذینفعان
چارچوب CIDCM در جدول 2-1 آورده شده است:
چارچوب CIDCM
احکام فازپیش تجاری فازتجاری فاز رقابت فاز تثبیت
آغاز Start-up آیین نامه ها Regulations خطوط اجاره ای Leased-lines دسترسی به اینترنت Internet Access قوانین مالیاتی Taxation مشارکت خارجی Foreign participation وضعیت رقابتی Competition state ابعاد مهم این چارچوب عبارتند از: خطوط اجاره ای، تنظیم و کنترل قیمت، دسترسی به خطوط اینترنت، مالیات بندی و آیین نامه ها. تمام موارد فوق با توجه به نیروهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و بوروکراتیک کشور باید مورد بررسی قرار گیرند.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

این پروژه نفوذ اینترنت را بعنوان یک رویداد پویا قلمداد نموده که باید طی چهار فاز مورد بررسی قرار گیرد. این فازها عبارتند از: پیش تجاری، تجاری، رقابتی و تثبیت‌. به عبارتی این فرآیند از فاز پیش تجاری که در آن اولین تجارت در زمینه اینترنت شکل می‌گیرد به سمت فاز تجاری که در آن خدمات اینترنت جهت فروش عرضه می شوند، مورد بررسی قرار گرفته است. هرچه فن آوری عمومیت بیشتری داشته یابد، فاز رقابت در بین سرویس دهندگان اینترنت بیشتر خواهد شد. سرانجام کشورها به سمت فاز تثبیت حرکت خواهند نمود که در آن کاربری اینترنت وسیع است و گزینه‌های متعددی برای کاربران و سرویس دهندگان وجود دارد. البته همه کشور ها با سرعت مشابه این فازها را طی نمی‌کنند، فرآیند مذاکره بین موسسات دولتی، تصمیم گیران، نقش آفرینان غیر دولتی و کارآفرینان، نحوه حرکت کشورها در این فازها را تعیین می کنند.
نحوه اجرا
CIDCM بر خلاف مدل هایی نظیر CSPP که اساساٌ به افزایش پهنای باند، تعداد کاربران و غیره می پردازند و اغلب توصیفی هستند، به تحلیل نقش هر یک از بازیگران در زمینه نفوذ اینترنت به ویژه پیشگامان فن آوری و اهمیت تصمیم گیری موسسات در زمینه تغییرات فن آوری توجه دارد. به عبارتی چارچوب CIDCM شیوه ی ‌تحلیلی نفوذ اینترنت را از دیدگاه تئوری سازمانی و افراد و موسسات در پیش می‌گیرد.
نحوه ارائه نتایج
به طور خلاصه می توان گفت این مدل بر پیشینه، بازیگران اصلی در توسعه اینترنت، سیاست گذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات و مذاکرات بین بازیگران اصلی در توسعه اینترنت کشور تاکید دارد.
2-2-1-9- WBبانک‌ جهانی ‌با توجه‌ به‌ توسعه‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات در سالهای‌ اخیر و توسعه‌ استفاده‌ از فناوری‌ های‌ نوین‌ ارتباطی‌، مشخصاً در این‌ زمینه‌ نیز اقدامات‌ خاصی‌ به‌ شرح‌ زیر انجام داده است‌:
شناخت‌ اثرات‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ تجارت‌ الکترونیکی‌
بررسی‌ اثرات‌ تجارت‌ الکترونیکی‌ بر شرکت‌های‌ کوچک‌ و متوسط از طریق‌ برگزاری ‌سمینارهای‌ متعدد در خصوص‌ کاربردهای‌ عملی‌ تجارت‌ الکترونیکی ‌در اقتصاد نوین‌
تشویق‌ شرکای‌ خصوصی‌ به‌ ایجاد و گشایش‌ مراکز خدمات‌ اطلاعات‌
حمایت‌ از مالکیت‌ معنوی‌ از طریق‌ برگزاری‌ سمینارهای‌ مختلف‌
در زمینه مالیات بندی‌ بانک‌ جهانی‌ با انجام‌ مشاوره‌ سیاسی‌ برای‌ تنظیم‌ قوانین ‌مالیاتی‌ مناسب‌ در موارد مربوط به‌ تجارت‌ الکترونیکی، ‌کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ را یاری ‌می‌دهد
تأمین‌ هزینه‌های‌ آموزش‌ همگانی‌ در زمینه‌ استفاده‌ از اینترنت‌
هدف
بانک‌ جهانی‌ با اعتقاد به‌ این‌ اصل‌ که‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش‌ مهمی‌ در توسعه‌ و رشد کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ ایفا می‌کند، کمک‌ به‌ سرمایه‌گذاران‌ بخش‌خصوصی‌ و دولتی‌، سازمان‌ها و نهادهایی‌ که‌ در این‌ بخش‌ فعال هستند، را اصلی‌ترین‌ وظیفه‌ خود می‌داند.
معیارهای سنجش
فعالیتهای بانک جهانی در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات در دو بخش مجزا صورت می گیرد که در ادامه به تفکیک به شرح هر یک می پردازیم.
بخش جهانی فناوری اطلاعات و ارتباطات: در این بخش از بانک جهانی، مشاوره بخش دولتی و بانک بین المللی توسعه و نوسازی و نیز فعالیتهای سرمایه گذاری بخش خصوصی مانند شرکت بین المللی تامین منابع مالی بطور همزمان بمنظور ارائه مشاوره های تخصصی و ترغیب در سرمایه گذاری دولتها، شرکتهای خصوصی و سایر سازمانها مد نظر قرار گرفته است. بخش توسعه داده های بانک جهانی: در این بخش، هدف فراهم آوردن آمارهای ملی و بین المللی با کیفیت بالا برای مشتریان در داخل و خارج از بانک و بهبود وضعیت اطلاع رسانی به کشورهای عضو به منظور استفاده و افزایش ظرفیتها می باشد(World Bank, 2005).
برای رسیدن به دنیایی عاری از فقر، پیشرفتهای اساسی در زمینه کیفیت و کمیت داده های آماری در کلیه جنبه های توسعه، لازم و ضروری بنظر می رسد. به همین دلیل، اطلاعات معتبر و صحیح برای تعیین خطوط اصلی، عملکردهای مؤثر، تعیین اهداف و راهبردها و ارزیابی مراحل توسعه مورد نیاز می باشد. این اطلاعات ابزاری حیاتی برای مشارکت مستقیم و غیر مستقیم دولتمردان و مردم در مراحل توسعه است. بنابراین، بانک جهانی دامنه وسیعی از اطلاعات اجتماعی و اقتصادی را به منظور درک چالشهای موجود در هر کشور، جمع آوری کرده است و در اختیار سایر کشورها قرار می دهد.انقلاب دیجیتالی و اطلاعاتی، روشهای یادگیری، ارتباطات، روشهای تجاری و درمان بیماریها را تغییر داده است. فناوری اطلاعات و ارتباطات فرصتهای زیادی را بمنظور پیشرفت در تمام جنبه های زندگی در کلیه کشورها ارائه می نماید. این فرصتها در غالب رشد اقتصادی، بهبود وضعیت بهداشت و درمان، یادگیری از راه دور و پیشرفتهای فرهنگی و اجتماعی می باشد.
در واحد آمار و اطلاعات بانک جهانی، اطلاعات کلیدی در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات در چهار گروه اصلی آورده شده که عبارتند از:
دسترسی و زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات
کامپیوتر و اینترنت
هزینه های مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات
محیط دولتی و تجاری فناوری اطلاعات و ارتباطات
لازم بذکر است، هر یک از این گروه ها دارای شاخص های ویژه ای می باشند که در گزارش "شاخص های توسعه بانک جهانی" به تفکیک آمده اند.
شاخص های فناوری اطلاعات و ارتباطات تنها یکی از زیرمجموعه های شاخص های توسعه
بانک جهانی می باشد.
مدل ارائه شده توسط بانک جهانی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای هشت مؤلفه است که به شرح زیر می باشند:
خطوط اصلی تلفن ثابت
ضریب نفوذ تلفن همراه
تعداد کامپیوترها
ضریب نفوذ تلویزیون
تعداد میزبان های اینترنت
ارتباطات اینترنتی
دولت الکترونیکی
هزینه های ملی مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات
نحوه اجرا
این مدل در گروهی از کشورها و نهادها نظیر کشورهای اروپای غربی، کشورهای عضو گروه هشت، هیأت اقتصادی افریقاو برخی کشورهای آفریقایی مورد استفاده قرار گرفته است.
نحوه ارائه نتایج
در این مدل برای بدست آوردن مقادیر یکسان عددی اطلاعات، مقادیر در بازه 0 تا 10 آورده شده اند.
2-2-2- آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانهادر سال های نخست دهه 80، با توجه به اهمیت ارزیابی آمادگی الکترونیک، اقداماتی با هدف کمک به ایجاد و ترویج آمادگی الکترونیک صورت گرفته است که عمدتا کارهای تحقیقاتی و مطالعاتی هستند. این اقدامات بیشتر در سطح ملی بوده و بیان گر اهمیت این موضوع برای کشورها می باشد. این اقدام ها می تواند پایه ای برای روی آوری کشورها به عصر دیجیتال محسوب شده و اطلاعات خوبی از وضعیت کشورها در اختیار دولت مردان قرار دهد. اما مسئله دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته است آمادگی الکترونیک در سطح سازمان می باشد. سؤال اساسی که در سطح سازمانی مطرح می باشد این است که آیا سازمان های دولتی و غیر دولتی این آمادگی را دارند که از فرصتهای ایجاد شده توسط این پدیده نوین جهانی به طور مؤثری در فرآیندهای سازمانی استفاده نمایند؟
دستیابی به سطح بالای آمادگی الکترونیکی یکی از اولویت ها مهم کشور های در حال توسعه است. محققی بنام دادا بیان می کند که مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی بیشتر بر محیط تمرکز دارند و از سازمانها صرف نظر شده است(Dada, 2006).
مدل های آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانی تا کنون بسیار اندک بوده و صرفا فقط متناسب با آن منطقه می باشد. معروفترین مدل های آمادگی الکترونیکی در سطح سازمان عبارتند از :
نمونه بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM
مدل آمادگی الکترونیک مشاهده شده PERM
مدل KPMG
مدل P3I3
2-2-2-1- مدل بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM نمونه ای که با همکاری دانشگاه ملون کامجی تهیه شده یک چهارچوب ارزیابی را برای کسب و کار الکترونیک توسعه داده و به نام نمونه بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM نامگذاری شده است. نمونه EMM از 9بعد تشکیل شده است که هر کدام از 10 شاخص ارزیابی استفاده می کنند(Wilson, R.F, 2005 ). ابعاد این نمونه عبارتند از:
سیاست
سازمان و شایستگی ها
مدیریت عملکرد
تحویل و عملیات
فرایندهای ارزش شبکه
امنیت و حریم شخصی
شبکه ها
تکنولوژی
مالیات و قانون
هنگامی که یک شرکت امادگی کسب و کار الکترونیکی خود را می سنجد، باید یکی از سه گزینه ای را انتخاب نماید که برای هر شاخص ارزیابی عبارتند از : " انجام شده "، " در حال پیشرفت : یا " انجام نشده " به این سه گزینه به ترتیب ارزش های "0"، "50"، "100" داده شده است.
یکی از بزرگترین مشکلات این مدل همین سه گزینه می باشد که ممکن است وضعیت واقعی آمادگی الکترونیکی یک شرکت را منعکس نسازد، به عنوان مثال ، اگر یک شاخص ارزیابی به صورت " انجام شده " برای یک شرکت انتخاب شود، آیا این بدین معناست که با موفقیت انجام شده یا حقیقتاً (بسادگی) انجام شده ولی موفقیت امیز نبوده است؟ این مدل ارزیابی نمی تواند این مشکل که احتمالاٌ در شرکت ها وجود دارد را نشان دهد(شول، 1384).
2-2-2-2- مدل آمادگی الکترونیک مشاهده شده (PERM ):نمونه PERM که با همکاری دانشگاههای منچستر و اوکلند در سال 2003 ارائه شده است. از این نمونه برای بررسی میزان پذیرش تجارت الکترونیک از سوی سازمانها در کشورهای در حال توسعه استفاده شده است(Alemayehu, Paul, 2005 ). چالش های کسب و کار در کشور های در حال توسعه با آنچه در کشور های توسعه یافته با آن مواجه اند، متفاوت است. به عنوان مثال کسب و کار در کشور های توسعه یافته زیر ساخت های نسبتاٌ خوب توسعه یافته، قابل دسترس و تهیه شده را بکار گرفته اند، در حالیکه در اغلب کشورهای در حال توسعه، پذیرش تجارت الکترونیک بوسیله کیفیت، موجودیت و هزینه دسترسی به چنین زیر ساختی محدود شده است.
در این مدل، آمادگی الکترونیکی مشاهده شده به عنوان ارزیابی سازمان از وضعیت های تجارت الکترونیک، مدیریتی، سازمانی و محیط خارجی در تصمیم گیری در مورد پذیرش تجارت الکترونیک تعریف می شود.
این نمونه از دو ساختار شکل گرفته است:
آمادگی الکترونیکی سازمانی دریافتی ( POER )
آمادگی الکترونیک خارجی دریافتی ( PEER )
با در نظر گرفتن PEER و POER با هم می توان فرضیه ای ارائه داد که از طریق آن پذیرش تجارت الکترونیک را پیش بینی کرد و متغیرهای مهمی در سطح پذیرش تجارت الکترونیک را مشخص ساخت.
POER یک ارزیابی سازمانی و PEER ارزیابی عوامل محیط خارجی وابسته (ویژگی های الزام محیطی) را نشان می دهد. شکل 2 ساختار مدل PERM را نشان می دهد.

مدل PERM
این مدل به صورت پرسشنامه ارائه شده است و متشکل از یک سری متغیر های قابل اندازه گیری و ارزیابی است که با سنجش آنها میزان پذیرش تجارت الکترونیک مشخص می شود. POER به عنوان ارزیابی مدیریت از میزان آگاهی، منابع (سازمانی، فنی و انسانی)، تعهد و هدایت و راهبری سازمان برای پذیرش تجارت الکترونیک است(Molla , 2004).
PEER به اعتقاد مدیران، میزان آمادگی نیروهای بازار، دولت و دیگر صنایع پشتیبانی برای کمک به بکارگیری تجارت الکترونیک سازمان ها تعریف می شود.

user8333

شکل (4-3) : نمونه ای از کد گذاری اولیه 94
شکل (4-4) : تعداد کدهای استخراج شده و نحوه استخراج آنها 98
شکل (4-5) : تبدیل کدهای اولیه به مفاهیم 103
شکل (4-6) : طبقه بندی مفاهیم در طبقه های اصلی 104
شکل (4-7) : ساختن معیار شبکه ارائه خدمت با استفاده از کدهای مرتبط 108
شکل (4-8) : نمای شبکه ای مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی در نرم افزار 114
شکل (4-9) : رتبه بندی معیارهای اصلی(خروجی نرم افزار expert Choice) 116
شکل (4-10) : نتایج رتبه بندی معیارها (ادغام شده) 116
شکل (4-11) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 117
شکل (4-12) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار آمادگی الکترونیکی جامعه هدف 117
شکل (4-13) : رتبه بندی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice) 118
شکل (4-14) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار بعد امادگی سازمان ارئه دهنده خدمت 118
شکل (4-15) : رتبه بندی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice) 119
شکل (4-16) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار استراتژی ها و سیاست های فناوری اطلاعات 120
شکل (4-17) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 120
شکل (4-18) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار شبکه ارائه خدمت 121
شکل (4-19) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 121
شکل (4-20) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار زیر ساخت شبکه فناوری اطلاعات 122
شکل (4-21) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 123
شکل (4-22) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار فرهنگ، رشد و یادگیری منابع انسانی 123
شکل (4-23) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 124
شکل (4-24) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار دسترسی جامعه هدف به خدمات الکترونیکی 124
شکل (4-25) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 125
شکل (4-26) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش خدمات الکترونیک سازمان توسط جامعه هدف 125
شکل (4-27) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 126
شکل (4-28) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش خدمات الکترونیک سازمان توسط جامعه هدف 126
شکل (4-29) : رتبه بندی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice) 127
شکل (4-30) : رتبه بندی زیر معیارها نسبت به معیار پذیرش رضایت جامعه هدف از خدمات الکترونیکی 127
شکل (4-31) : نمودار فراوانی سطح تحصیلات 128
شکل (4-32) : نمودار رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت فهرست جداول
34 جدول (2-1) : چارچوب CIDCM
50 جدول (2-2) : معیارها و زیر معیارها مدل سازمان ها در ایران
54 جدول (2-3) : مقایسه مفهومی و ساختاری مدل‌ها موجود در سطح ملی
62 جدول (2-4) : مقایسه مفهومی و ساختاری مدل‌ها موجود در سطح سازمانی
75 جدول (3-1) : امتیازات نشان دهنده شدت اهمیت
82 جدول (3-2) : طیف لیکرت جهت سنجش وضع موجود
84 جدول (3-3) : آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه
85 جدول (3-4) : نتایج بررسی نرمال بودن متغیرهای تحقیق (آزمون شاپیرو)
91 جدول (4-1) : نمایی از برجسته ترین افراد مصاحبه شونده در این پژوهش
92 جدول (4-2) : نمونه ای از یادداشت برداری
94 جدول (4-3) : کدهای اولیه
99 جدول (4-4) : ایجاد مفاهیم از کدهای اولیه
105 جدول (4-5) : تبدیل مفاهیم به طبقه ها و سپس طبقه های کلان را نشان می دهد
115 جدول (4-6) : اهمیت درمقایسات زوجی
116 جدول (4-7) : مقایسه زوجی معیارها نسبت به هدف(خروجی نرم افزار expert Choice)
117 جدول (4-8) : ماتریس مقایسه زوجی گزینه ها(خروجی نرم افزار expert Choice)
118 جدول (4-9) : ماتریس مقایسه زوجی گزینه ها(خروجی نرم افزار expert Choice)
119 جدول (4-10) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
120 جدول (4-11) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
121 جدول (4-12) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
122 جدول (4-13) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
123 جدول (4-14) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارهاخروجی نرم افزار expert Choice)
124 جدول (4-15) : ماتریس مقایسه زوجی معیارها (خروجی نرم افزار expert Choice)
126 جدول (4-16) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
127 جدول (4-17) : ماتریس مقایسه زوجی زیر معیارها(خروجی نرم افزار expert Choice)
128 جدول (4-18) : توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات
129 جدول (4-19) : میانگین مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
130 جدول(4-20) : آزمون t مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
131 جدول (4-21) : میانگین ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
131 جدول (4-22) : نتایج آزمون فریدمن
131 جدول (4-23) : رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی سازمان ارائه دهنده خدمت
133 جدول (4-24) : میانگین مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
133 جدول (4-25) : آزمون t مربوط به ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
134 جدول (4-26) : میانگین ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
134 جدول (4-27) : نتایج آزمون فریدمن
135 جدول (4-28) : رتبه بندی ابعاد آمادگی الکترونیکی جامعه هدف
136 جدول (4-29) : نتیجه ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
TOC h z t "بالانویس جدول" c

-135890-7620
00

فصل اولکلیات تحقیق
1-1- مقدمهدر این فصل شمای کلی تحقیق و طرح تحقیق جهت آشنایی کلی خواننده با مسأله اصلی تحقیق، موضوع تحقیق، ضرورت‌ها و اهداف تحقیق، و روش برخورد محقق با این مسأله‌ در روش تحقیق، شیوه جمع‌آوری اطلاعات و قلمروی تحقیق به‌طور کلی بیان می‌شود.
1-2- تعریف مسالهفناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) ماهیت روابط جهانی و منشاء مزیت های رقابتی و نیز فرصت های توسعه اقتصادی و اجتماعی را به طور بنیادینی تغییر داده است. از سوی دیگر با افزایش شکاف دیجیتالی (‌فاصله ای است میان افراد و جوامعی که از فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند اینترنت بطور اثر بخش استفاده می کنند و آنهایی که این توانایی را ندارند) رهبران دولت ها، شرکتهای تجاری و سازمان های اجتماعی سعی دارند قدرت فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جهت توسعه خویش مهار کنند. برای استفاده اثربخش از فاوا، نهادی باید از جهت زیر ساخت ها، میزان دسترسی به فاوا در سطح گسترده افراد و جنبه های قانونی و حقوقی بر استفاده از فاوا دارای آمادگی الکترونیکی باشد. بنابراین اگر قرار است خلاء شکاف دیجیتالی پر شود، همه این موضوعات باید در یک استراتژی منسجم و دست یافتنی که جهت رفع نیازهای محلی آن نهاد خاص توسعه داده شده است، مورد توجه قرارگیرند.
رهبران کشورها، شرکت‌ها و سازمان‌های درحال توسعه می‌توانند از ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی جهت اندازه‌گیری و برنامه‌ریزی برای انسجام و یکپارچه‌سازی کمک گیرند. این امر به آنها کمک می‌کند تا بر تلاش‌ها و نیازهایی تمرکز کنند و حوزه‌هایی را مورد شناسایی قرار دهند که نیازمند پشتیبانی خارجی و سرمایه‌گذاری و کمک می‌باشند.
اما ارزیابی به تنهایی کافی نیست و تصمیم‌گیرندگان با دو چالش کلیدی در زمینه استفاده اثربخش از این ابزار روبرو می‌باشند. اولاً، آنها نیاز دارند که درک کنند فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا) چگونه می‌تواند به کشور، کسب و کار و یا سازمانشان در دستیابی به مزایای اقتصادی، اجتماعی و یا عملیاتی و در نتیجه تعیین اهداف واقعی کمک کند. ثانیاً، آنها بایستی گام‌های محکمی ‌به سمت استفاده مؤثر و قابل‌توجه از فاوا بردارند که به آنها کمک خواهد کرد که به اهداف توسعه دست یابند.

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

از طرف دیگر طیف وسیعی از ابزارهای ارزیابی برای اندازه‌گیری میزان آمادگی الکترونیکی توسعه یافته‌اند. این ابزارها از تعاریف بسیار متنوعی برای آمادگی الکترونیکی و نیز روش‌های اندازه‌گیری متفاوتی استفاده می‌کنند، که ارزیابی‌ها از نظر اهداف و نتایج حاصله به‌طور قابل ملاحظه‌ای با یکدیگر متفاوت خواهد بود.
بنابراین در راستای تحقق دولت الکترونیک نیاز می باشد که آمادگی الکترونیکی شدن سازمان ها مورد ارزیابی قرار گیرند. از آنجایی که بیشتر سازمان های کشور با محوریت خدمت می باشد، به بیانی دیگر در حال ارائه خدمت به مردم و سازمان های دیگر می باشد در این تحقیق به ارائه مدلی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی پرداخته می شود.
در سازمانهای خدماتی تولید و مصرف همزمان است، یعنی بین مشتری و ارائه کننده خدمت رابطه متقابل ایجاد می گردد. و نیز سازمان های خدماتی عموما باید از نظر زیر ساخت (فیزیکی، انسانی، منابع ملموس و غیر ملموس)، قابلیت دسترسی فناوری اطلاعات و ارتباطات برای عامه مردم و تاثیر چاچوب ضوابط قانونی موجود در به کارگیری فناوری مزبور از آمادگی الکترونیکی برخوردار باشند. لذا با ارزیابی میزان امادگی الکترونیکی، سازمانها با اطمینان بیشتر در راستای برنامه ریزی لازم برای گسترش امور مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات گام برمی دارند.
به همین دلایل این تحقیق به طراحی الگوی ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فناوری کشورمان برای سازمان های خدماتی جهت پذیرش، به کارگیری و سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات و ارتباطات می پردازد.
1-3- اهمیت موضوعبا توجه به تغییرات فزاینده فناوری‌ در زمینه فاوا که شکل مبادلات و ارتباطات و نحوه انجام فرایندهای سازمانی را نیز تغییر داده است، تنها راه بقا، کسب مزیت رقابتی و مدیریت مؤثر تغییرات سریع در محیط کاملاً متغیر کسب و کار است. با توجه به ظهور فاوا و تغییرات محیطی موجود، مزیت رقابتی واقعی تنها زمانی حاصل می‌شود که فعالیت‌های کلیدی سازمان با کمک فاوا دگرگون شوند و تغییر شکل یابند. دگرگونی مهمی که در بسیاری از سازمان‌های سنتی در حال وقوع است، بر به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فاوا یا فناوری‌‌های اطلاعات و ارتباطات به منظور بهبود بهره‌وری، افزایش کارایی عملیاتی و مالی کسب و کارها تمرکز دارد. این حوزه مهم که آن را کسب و کار الکترونیکی می‌نامند، ثروتی از درآمدهای جدید و رشد مشتریان، فرصت‌های جدید جهت بهبود بهره‌وری و صرفه جویی در هزینه‌ها را فراهم می‌آورد.
کسب و کار الکترونیکی شامل دیجیتالی کردن کامل زنجیره ارزش و فرایندهای تجاری و تعهد به کمک به سازمان‌های سنتی جهت ایجاد ارزش افزوده و رسیدن به درجاتی از تعالی و توسعه‌یافتگی عملیاتی و مالی است که پیش از آن به آنجا نرسید بودند. بنابراین در راه رسیدن به کسب و کار الکترونیکی مدیران شرکت‌ها با وظیفه سنگینی جهت شناسایی فرصت‌ها و ارزیابی و توجیه سرمایه‌گذاری‌های مناسب کسب و کار الکترونیکی مواجه هستند.
لذا مزیت ارائه شده توسط این تحقیق، ارائه مکانیسمی برای اندازه‌گیری آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی جهت بهبود اولویت‌بندی، برنامه‌ریزی و مدیریت تغییر مرتبط با فعالیت‌های کسب و کار الکترونیکی است جهت دستیابی به کسب و کار الکترونیکی موفقی که برای رقابتی ماندن و بهره‌گیری کامل از مزایای کسب و کار الکترونیکی ضروری است و علاوه بر مزایای فوق باعث ظهور فرایندهای نوآورانه و خلاق، سازماندهی جدید فرایندهای کسب و کار، اثرات عملکردی و مالی قابل توجه می‌باشد. مزیت اصلی که با انجام این تحقیق بدست می‌آید، این است که این مدل راهنمایی برای تلاش‌های توسعه و سرمایه‌گذاری در جهت به‌کارگیری فاوا فراهم می‌کند که از آن می‌توان جهت محک‌گذاری به منظور اندازه‌گیری و مقایسه پیشرفت با وضعیت قبلی خود یا با سایر موارد مشابه در سازمانهای خدماتی ایرانی استفاده کرد.
1-4- سوالات تحقیقبه طور کلی این تحقیق به دنبال پاسخگویی به سؤالات زیر می باشد:
چه معیار هایی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان های خدماتی با توجه نقش فناوری اطلاعات در کسب و کار باید در نظر گرفته شود؟
نتایج ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح با استفاده از الگو ارائه شده در این تحقیق چه می باشد؟
آیا من حیث المجموع سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح آمادگی لازم، جهت الکترونیکی شدن را دارا می باشد؟ و در چه سطحی آمادگی لازم را دارا می باشد؟
1-5- هدف تحقیقهدف کلی این تحقیق طراحی الگو ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی و فناوری‌ کشور به منظور ارزیابی میزان آمادگی سازمانهای خدماتی ایرانی جهت پذیرش، به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات می باشد. لذا می توان اهداف جزئی را به شرح زیر بیان نمود:
سنجش میزان آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیرو های مسلح جهت مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت و شناسایی اولویت‌های سرمایه‌گذاری برای فاوا
ارائه راهکارهای مناسب به سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح جهت مشخص نمودن حوزه‌هایی که به حمایت، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت توسعه یکنواخت و منسجم فاوا احتیاج دارند.
هدف کاربردی این تحقیق طراحی الگو ارزیابی آمادگی الکترونیکی شدن متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی و فناوری‌ کشور به منظور ارزیابی میزان آمادگی سازمانهای خدماتی ایرانی جهت پذیرش، به‌کارگیری و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات می باشد. لذا می توان اهداف فرعی را به شرح زیر بیان نمود:
مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت و شناسایی اولویت‌های سرمایه‌گذاری
توسعه استراتژی‌های مناسب و منسجم برای فاوا در سطح سازمانهای خدماتی ایرانی جهت بهبود گسترش تجارت الکترونیک
مشخص نمودن حوزه‌هایی که به حمایت، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت توسعه یکنواخت و منسجم فاوا احتیاج دارند.
1-6- روش تحقیق1-6-1- روش و ابزار گر آوری اطلاعاتدر این تحقیق از روش‌های زیر جهت جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده است:
در تکمیل مبانی نظری از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی شامل کتب و مقالات و مطالعات موردی انگلیسی و بعضا ترجمه شده به فارسی استفاده خواهد شد.
در شناسایی معیارها و شاخصها از مصاحبه با دست اندرکاران و متخصصان استفاده خواهد شد.
برای تعیین میزان آمادگی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح از پرسشنامه، مصاحبه و اطلاعات آماری منتشر شده، استفاده خواهد شد.
1-6-2- روش تجزیه و تحلیل داده هاروش این تحقیق در شناسایی و تحلیل شاخص‌ها و مدل‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی گراندد تئوری یا نظریه زمینه ای یا تئوری سازی داده بنیاد می‌باشد. به‌طور کلی گام‌های انجام این تحقیق عبارتند از:
داده های جمع آوری شده در مرحله اول تحقیق با روش رویش نظریه ها و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار اطلس تی آی می باشد. این روش به کشف نظریه از میان داده ها می پردازد به عبارتی قرار نیست فرضیه ای از پیش تعیین شده ای به اثبات برسد بلکه با تعیین حوزه مطالعه یک سؤال اساسی مطرح می شود و سپس پاسخ به این سؤال در قالب مصاحبه و سایر مستندات جمع آوری شده و به روش رویش نظریه اصطلاحاً تجزیه و تحلیل یا کد گذاری می شود سپس با گسترش رابطه میان کدها یک شبکه مفهومی خلق شده و نظریه مورد نظر از میان آن ایجاد می شود. در این روش نظریه مورد نظر از میان خود داده ها و پدیده های موجود خلق می شود. در مرحله دوم تحقیق با استفاده از روش های آماری مناسب از قبیل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به کمک نرم افزار Expert choice وزن هر بعد، معیار و زیر معیار تعیین می شود و نهایتا در مرحله سوم از طریق توزیع پرسشنامه و آزمون پارامتری T تک نمونه ای وضعیت موجود سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح تعیین می شود.
1-7- مراحل تحقیقروش این تحقیق در شناسایی و تحلیل شاخص‌ها و مدل‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی رویکرد ترکیبی(کمی _ کیفی) بوده است. به‌طور کلی گام‌های انجام این تحقیق عبارت بودند از:
مطالعات مربوط به شناخت مبانی نظری تحقیق
مطالعه و بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش
گردآوری داده ها همراه با تحلیل تا جایی که به مرحله اشباع می رسیم.
کدگذاری داده ها در سه مرحله (یافتن مفاهیم در داده ها)
استخراج مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمانهای خدماتی
توزیع پرسشنامه برای وزن دهی به معیار های مدل مورد نظر
جمع آوری نتایج پرسشنامه و تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای تعیین وزن هر بعد، معیار و زیر معیار
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
تعیین مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح
-55852480755شروع
نمونه گیری
جمع آوری داده ها
کد گذاری داده ها
اشباع نظریه
خیر
بله
مدل آمادگی الکترونیکی سازمان خدماتی
توزیع پرسشنامه وزن دهی به معیار ها
تحلیل سلسله مراتبی(AHP)
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
پایان
کــــــــــــمی
کـــــــــــــــیفی
00شروع
نمونه گیری
جمع آوری داده ها
کد گذاری داده ها
اشباع نظریه
خیر
بله
مدل آمادگی الکترونیکی سازمان خدماتی
توزیع پرسشنامه وزن دهی به معیار ها
تحلیل سلسله مراتبی(AHP)
اجرای مدل و اندازه گیری آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
مقدار آمادگی الکترونیکی سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
پایان
کــــــــــــمی
کـــــــــــــــیفی

1-8- چارچوب کلی پایان نامه1-9- کلیدواژه‌های مورد استفاده در تحقیقفناوری اطلاعات و ارتباطات فاوا
به کلیه ابزارها، سیستم‌ها و فناوری‌های بکارگرفته شده در زمینه ارتباطات، مخابرات و سیستم‌های اطلاعاتی گفته می‌شود (فتحیان، 1385).
سازمان خدماتی
در سازمان های خدماتی محصول یا بازده سازمان نا مشهود است. معمولا نوع خدمت حالت انتزاعی و تجریدی دارد و اغلب بصورت نوعی اطلاعات، دانش یا آگاهی می باشد. در سازمان های خدماتی منابع انسانی یا نیروی کار، هسته اصلی سازمان را تشکیل می دهند و باید تعداد زیادی کارمند وجود داشته باشند تا بتوانند نیازهای مشتریان را تامین کنند (کدلیر، 1987، ص9).
گراندد تئوری یا رویش نظریه:
تئوری مفهوم سازی بنیادی، یکی از استراتژیهای پژوهش محسوب می شود که از طریق آن تئوری بر مبنای مفاهیم اصلی حاصل از داده ها، شکل می گیرد. این استراتژی از نوعی رویکرد استقرایی بهره می گیرد، یعنی روند شکل گیری تئوری در این استراتژی حرکت از جز به کل است. این استراتژی پژوهش بر سه عنصر : “مفاهیم”، و “مقوله ها” (طبقه ها)، و “قضیه ها” یا آنچه که از ابتدا “فرضیه ها” نامیده می شد، استوار است. در عین حال، مفاهیم، عناصر کلیدی تحلیل هستند زیرا تئوری از مفهوم سازی داده ها و نه جمع داده های عینی حاصل می شود (استراوس و کوربین،1990).
آمادگی الکترونیکی
به مقدار توانایی پذیرش، استفاده و به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در جوامع مختلف می‌گویند. برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در جوامع مدل‌های زیادی وجود دارد (حنفی زاده و همکاران، 1387).
مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
CRM مخفف عبارت Customer Relationship Management است و به روش نرم افزاری اطلاق می شود که به سازمان کمک می کند به شیوه ای سازمان یافته ارتباط با مشتریانش را مدیریت کند. نمونه ساده ای از CRM ، یک بانک اطلاعاتی حاوی اطلاعات مربوط به مشتریان یک سازمان است که مدیریت و کارکنان فروش یا خدمات سازمان به کمک آن می توانند نیازهای مشتریانشان را با محصولات خود تطبیق دهند، نیازهای خدماتی آنها را یادآور شوند و غیره (Buttle, 2004).
ارزش افزوده
ارزش افزوده در واقع عبارتست از ثروت اضافه‌ای که توسط شرکت از طریق فرآیند تولید و یا ارایه خدمات ایجاد می‌شود که با کسر نهاده‌های واسطه (مثل هزینه خریدها) از عایدی‌ها به‌دست می‌آید برای مثال نهاده‌هایی نظیر کابل، مراکز سوئیچ، نیروی انسانی متخصص در طی یک فرآیند، یک ارزش جدیدی (ارایه خدمت به مشترکین) تولید می‌کنند که در واقع به ارزش نهاده‌های ما افزوده می‌شود (Buttle, 2004).
یکپارچگی زنجیره تامین
در زنجیره تامین، کلیه فعالیت های مرتبط با جریان کالا تبدیل مواد، از مرحله اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می شود. دو جریان اطلاعات و جریان مالی و اعتبارات در ارتباط با جریان کالا می باشد. یکپارچگی زنجیره تامین؛ فرایند یکپارچه سازی فعالیت های زنجیره تامین و نیز جریانهای اطلاعاتی مرتبط با آن، از طریق بهبود و هماهنگ سازی فعالیتها در تولید و عرضه ی محصول است(Ross, 2010).
-190500-513715
00

فصل دوم
بررسی ادبیات تحقیق
مقدمه
هدف از این فصل که با عنوان «مروری بر ادبیات»، «مروری بر منابع» و یا «مروری بر پیشینه تحقیق» معرفی می‌شود، بررسی و طبقه‌بندی یافته‌های تحقیقات دیگر محققان در سطح دنیا و تعیین و شناسایی خلأهای تحقیقاتی است.
2-1- بخش اول- تعریف و اهداف «آمادگی الکترونیکی»2-1-1- ضرورت توجه به آمادگی الکترونیکیبا افزایش شکاف دیجیتالی (‌ فاصله ای است میان افراد و جوامعی که از فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند اینترنت بطور اثر بخش استفاده می کنند و آنهایی که این توانایی را ندارند) رهبران دولت ها، شرکتهای تجاری و سازمان های اجتماعی سعی دارند قدرت فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جهت توسعه خویش مهار کنند. برای استفاده اثربخش از فاوا، نهادی باید از جهت زیر ساخت ها، میزان دسترسی به فاوا در سطح گسترده افراد و جنبه های قانونی و حقوقی بر استفاده از فاوا دارای آمادگی الکترونیکی باشد (Bridges, 2005b).
بنابراین اگر قرار است خلاء شکاف دیجیتالی پر شود، همه این موضوعات باید در یک استراتژی منسجم و دست یافتنی که جهت رفع نیازهای محلی آن نهاد خاص توسعه داده شده است، مورد توجه قرارگیرند.
2-1-2- تعاریف آمادگی الکترونیکیآمادگی الکترونیکی مفهوم نسبتاً جدیدی است که توسعهی آن مرهون نفوذ سریع اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت چشم گیر استفاده از فناوری اطلاعات در کسب و کار و صنعت است. (Mutula & Van Brakel, 2006) این مفهوم در اواخر دههی 1990 و به منظور فراهم آوردن چارچوبی یکپارچه برای ارزیابی وسعت و عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه شکل گرفت. در طول چند سال گذشته مدل های متعدد ارزیابی آمادگی الکترونیکی طراحی و توسعه داده شده است. که نگاهی سطحی به هر کدام از این مدل ها، میزان آمادگی اقتصاد یا جامعه برای بهره گیری از جامعهی اطلاعاتی و تجارت الکترونیکی را مشخص می کند. در بررسی دقیق تر، آشکار می شود که مدل ها، تعاریف بسیار متفاوتی از آمادگی الکترونیکی دارند، روش های مختلفی برای ارزیابی استفاده می کنند و ارزیابی آنها در اهداف، راهکارها و نتایج متفاوت اند(Hanafizadeh et al., 2009).
اولین تلاش ها برای تعریف آمادگی الکترونیکی در سال 1998، و ضمن اجرای «پروژهی خط مشی سیستم های رایانهیی» انجام گرفت(Mutula & Van Brakel, 2006). در این پروژه یک مدل خودارزیابی با نام «راهنمای آمادگی برای زندگی در دنیای شبکهیی» ارائه شد، که آمادگی الکترونیکی را به عنوان «میزان آمادگی یک جامعه برای مشارکت در دنیای شبکهیی» تعریف کرده است(CSPP, 1998). پس از توسعه اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی، چندین ابزار ارزیابی توسط سازمان های تحقیقاتی، دانشگاه ها، شرکت های تجاری و افراد به وجود آمده است.
پس از توسعهی اولین تعریف، مرکز توسعهی بین المللی دانشگاه هاروارد در سال 2000 با همکاری شرکت ماشین های تجاری بین المللی (IBM) «مدلی با نام آمادگی برای دنیای شبکه ای: راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه» را مطرح کرد(CID, 2000). مجمع جهانی اقتصاد، اینسید و اینفودو، در سال 2001-2002 مدل «شاخص آمادگی شبکه» را با تعریفی همانند مدل پروژهی خطمشی سیستم های رایانهیی توسعه دادند(WEForum, 2001-2002). بر خلاف مدل های فوق، که بر ارزیابی میزان آمادگی جامعه برای مشارکت در دنیای شبکهیی تمرکز دارند، شرکت اقتصادی آسیا-اقیانوسیه در سال 2000 در مدل «راهنمای ارزیابی آمادگی تجارت الکترونیکی» (APEC, 2000)، انجمن ملل جنوب شرقی آسیا در سال 2001 در مدلی به نام «ارزیابی آمادگی انجمن ملل جنوب شرقی آسیای الکترونیکی» (e-asean,2001)، و موسسهی بین المللی مک کانل در سال 2000 در مدلی با نام «ریسک تجارت الکترونیکی: درک فرصت های آمادگی الکترونیکی جهانی» (McConnell, 2000)، آمادگی الکترونیکی را آمادگی یک جامعه برای مشارکت در اقتصاد دیجیتالی، تعریف می کنند.
علاوه بر موارد یاد شده، آژانس های توسعهیی، سازمان های تحقیقاتی و نیز دانشگاه ها تعاریف متفاوت دیگری از آمادگی الکترونیکی ارائه داده اند. پیمان خدمات و فناوری اطلاعات جهانی در سال 2000 در مدلی به نام «بررسی بین المللی تجارت الکترونیکی» آمادگی الکترونیکی را اطمینان مصرف کننده به وجود امنیت و حفظ حریم خصوصی در تجارت الکترونیکی، فناوری امنیتی بالا، نیروی کار آموزش دیده و هزینه های آموزشی پایین، سیاست های عمومی با محدودیت پایین، فعالیت های تجاری جدید منطبق با عصر اطلاعات و هزینه های پایین برای فناوری تجارت الکترونیکی تعریف می کند(Bridges, 2001). امریکا جی.ام.بی.اچ. آلمان بر اساس پروژهی الگوبرداری شاخص های آماری برای جامعهی اطلاعاتی در سال 2001 گزارشی تحت عنوان «چارچوب الگوبرداری اروپا» ارائه داد(Emperica, 2001). بر اساس تعریف ارائه شده در این گزارش، در جامعهی اطلاعاتی، اطلاعات و دانش رو به رشد در تمامی سطوح جامعه، به عنوان کالاهای مهم اقتصادی به شمار می روند. به عبارت دیگر، در جامعهی اطلاعات، بخشی از فعالیت های اجتماعی در حال رشد از طریق شبکه های فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام می شوند یا به فناوری های اطلاعات و ارتباطات وابسته اند. در سال 2001 مرکز توسعهی بین المللی و مدیریت تعارضات در دانشگاه مری لند، در مدلی با نام «مدل شبکهیی مذاکره» جامعهی آمادهی الکترونیکی را به عنوان جامعهی دارای بازار ارائه کنندگان خدمات اینترنتی که سه مرحلهی توسعهی قبل تجاری، تجاری و رقابتی را پشت سر گذاشته اند، تعریف می کند(Bridges, 2001). در سال 2003، محققینی از دانشکدهی مدیریت موسسهی فناوری ماساچوست یک چارچوب مفهومی برای اندازه گیری آمادگی الکترونیکی ارائه دادند که در آن آمادگی الکترونیکی به صورت توانایی استفاده از فرصت های ارزشمند ایجاد شده از طریق به کارگیری اینترنت تعریف شده است(Choucri, N,et.al, 2003).
مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی، بر حسب تعاریف متفاوتی که از آمادگی الکترونیکی ارائه می دهند، اهداف مختلفی برای ارزیابی دارند، به طوری که هدف مدل های دانشگاه هاروارد و پروژهی خط مشی سیستم های رایانهیی، تعیین میزان آمادگی افراد و سازمان ها برای مشارکت در دنیای شبکهیی است (Bridges, 2001)، در حالی که هدف مدل های ارائه شده توسط پیمان خدمات و فناوری اطلاعات جهانی، شرکت اقتصادی آسیا-اقیانوسیه، موسسهی فناوری ماساچوست، موسسهی بین المللی مک کانل و مرکز تحقیقات تجارت الکترونیکی دانشگاه تگزاس (در مدلی به نام «اندازه گیری اقتصاد اینترنتی» در سال 1999)، ارزیابی آمادگی اقتصاد دیجیتالی و تجارت الکترونیکی است(Bridges, 2001). برخی دیگر از مدل ها مانند مدل های ارائه شده توسط دانشگاه مری لند، شرکت بین المللی داده ها (در مدلی با نام «شاخص جامعه اطلاعاتی» در سال 2000)، برنامهی توسعه سازمان ملل (در مدلی با نام «شاخص دست یابی به فناوری» در سال 2001)، و سازمان جهانی مخابرات (در مدلی با نام «شاخص دسترسی شبکه» در سال 2003) ارزیابی میزان دسترسی و استفاده از فناوری اطلاعات را هدف ارزیابی قرار داده اند(Bridges, 2001). علاوه بر این مدل ها، در سال 1999 از سوی اعضای دپارتمان جامعه شناسی دانشگاه ایالتی اوهایو مدلی با نام «تحلیل بین کشوری توسعهی اینترنت»، و نیز در سال 2003 مدلی با نام «چارچوب ارزیابی آمادگی الکترونیکی ملت ها» با هدف مشخص کردن عوامل کمک کننده به افزایش آمادگی الکترونیکی یک کشور معرفی و ارائه شد(حنفی زاده و همکاران، 1387).
اگر چه بعضی از مدل ها از اهدافی یکسان برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی برخوردارند، برخی دیگر اهداف مخصوص به خود را دارند. از جملهی این مدل ها می توان اشاره کرد به:
گروه موزاییک، کنسرسیومی از دانشگاه ها، در سال 1998 مدلی با نام «انتشار جهانی اینترنت» را با هدف اندازه گیری و تحلیل رشد اینترنت در 25 کشور جهان ارائه کرد(Bridges, 2001). واحد اقتصاددانان هوشمند، با همکاری مرکز تحقیقات هرمی، در سال 2001 مدلی با نام «رتبهبندی آمادگی الکترونیکی» را با هدف اندازه گیری وسعت بازار موجود، فرصت های اینترنت محور را ارائه داد(Bridges, 2005).
اوربیکام در سال 2003 مدلی با نام «کنترل شکاف دیجیتالی و پیش زمینه» را با هدف اندازه گیری شکاف دیجیتالی در داخل و میان کشورها ارائه داد. مؤسسهی همکاری توسعهی بین المللی سوئد در سال 2001 مطالعهی موردی سه کشور را با هدف فراهم آوردن تحلیلی از نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و چالش ها و همچنین ارائهی مسیری برای ادامهی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعهی ملی انجام داد. امریکا جی.ام.بی.اچ. آلمان مدل خود را با هدف ایجاد چارچوبی مفهومی و متدولوژیکی که از طریق آن شاخص های آماری استفاده شده برای کنترل و الگوبرداری جامعهی اطلاعاتی در کشورهای عضو اتحادیهی اروپا توسعه و آزمون می شوند، ارائه کرده است. کنفرانس سازمان ملل در تجارت و توسعه در سال 2003 گزارشی با نام «شاخص های توسعهی فناوری اطلاعات و ارتباطات» را با هدف کمک به شناسایی موضوعات علمی و فناوری موجود، با تاکید خاص بر تاثیر آن ها در کشورهای در حال توسعه، ارائه داد. بانک جهانی در سال 2005 مدل «متدولوژی ارزیابی دانش» را با هدف کمک به کشورها برای شناخت مشکلات و فرصت هایی که با آن مواجه اند، ارائه کرد. انجمن ملل جنوب شرقی آسیا مدل خود را با هدف شناخت سطح آمادگی الکترونیکی کشورهای جنوب شرقی آسیا و ارائهی راهکارهایی برای کاهش شکاف ها ارائه کرده است(حنفی زاده و همکاران، 1387).
علی رغم تعدد تعاریف ارائه شده برای آمادگی الکترونیکی، مدل های مختلف به طور متوسط سطوح توسعهی زیرساخت، اتصال، دسترسی به اینترنت، خدمات و کاربردها، سرعت شبکه، کیفیت دسترسی به شبکه، سیاست های فناوری اطلاعات و ارتباطات، برنامه های آموزشی فناوری اطلاعات و ارتباطات، منابع انسانی، سواد رایانهیی و محتوای مرتبط را اندازه گیری کرده، و بر این ابعاد متمرکزند(Mutula & Van Brakel, 2006).
تحقیقات در زمینه ی ارزیابی آمادگی الکترونیکی بیشتر در حوزه کشور و منطقه بوده است و در زمینه ی ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سازمان ها تعداد معدودی وجود دارد. به عنوان مثال جوتلا و همکاران در سال 2002 یک مدل مفهومی از آمادگی الکترونیکی در سازمان های با اندازه کوچک و متوسط را ارائه کرده اند(Jutla, Bodorik & Dhaliwal, 2002). علاوه بر این فتحیان و همکاران در سال 2008 مدل ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سازمان های با اندازه کوچک و متوسط در ایران را ارائه داده اند (Fathian, Akhavan & Hoorila, 2008). حنفی زاده و همکاران در سال 2009 در پروژه - ریسرچای تحت عنوان "موافقان و مخالفان شکاف دیجیتالی و ارزیابی آمادگی الکترونیکی" به بررسی مدل های شکاف دیجیتالی و آمادگی الکترونیکی با توجه به تعاریف و متدولوژی های آنها پرداخته اند و نقاط قوت و ضعف آنها را شناسایی کرده اند. همچنین با بررسی عمیق ادبیات تحقیق در این پروژه - ریسرچیک مدل جامع ارزیابی آمادگی الکترونیکی برای سازمان های با اندازه کوچک و متوسط ارائه شده است که می توان از آن به عنوان مبنا و استاندارد برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی استفاده کرد(Hanafizadeh, M. R ,Hanafizadeh, P & Saghaei 2009).
2-1-3- اهداف آمادگی الکترونیکیبسته به اینکه هدف از ارزیابی آمادگی الکترونیکی چه باشد، تمرکز مدل اندازه گیری نیز متفاوت است(Budhiraja,2002).
زیرساخت‌های الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر زیرساخت‌های الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر نهادها، سخت‌افزار و نرم‌افزار باشد. دراینجا آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها و دسترسی‌ها. سخت‌افزار کامپیوتری و دسترسی به شبکه برای کسب آمادگی الکترونیکی و پرکردن شکاف دیجیتالی ضروری است و دولت و فعالیت‌های بخش خصوصی باید آنها را تامین کنند.
اقتصاد الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر تجارت الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر کسب و کار مبتنی بر فاوا باشد. در اینجا آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها، دسترسی و اقتصاد. سخت‌افزار کامپیوتری و دسترسی به شبکه برای آمادگی الکترونیکی ضروری هستند اما بازار است که این مسأله را به تنهایی حل خواهد کرد.
جامعه الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر جامعه متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر جامعه‌ای کامل باشد. در اینجا آمادگی الکترونیکی نیازمند سواد اولیه، حداقل ثروت، بهداشت و سایر مسائل اجتماعی است که بایستی درابتدا مورد توجه قرار گیرد. کامپیوترها مهم هستند اما تا مسائل فوق مورد توجه قرار نگیرند، هیچ چیزی یک جامعه را از نظر الکترونیکی آماده نخواهد کرد.
اداره الکترونیکی
اگر هدف ارزیابی بر اداره الکترونیکی متمرکز است، بنابراین تمرکز باید بر مهندسی مجدد فرایندهای دولتی و استفاده از ابزارهای سریع‌تر و شفا‌ف‌تر برای تحویل خدمات دولتی به شهروندان قرار گیرد. دراینجا، آمادگی الکترونیکی برابر است با کامپیوترها و دسترسی و استفاده مؤثر از آنها. سخت افزار و دسترسی به تنهایی برای کسب آمادگی الکترونیکی کافی نیست، بلکه باید برنامه‌های آموزشی وسیع، محتوای محلی، بخش فاوای محلی و یک مهندسی مجدد فرایندهای تجاری در کنار آن وجود داشته باشد.
2-2- بخش دوم- تشریح مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکیدر عصر اطلاعات، ارزیابی آمادگی الکترونیکی به‌منظور برنامه‌ریزی برای توسعه قابلیت‌های لازم (از جنبه‌های مختلف فنی و سازمانی)، به‌طور روز افزونی اهمیت پیدا می‌کند. به همین دلیل، تاکنون چندین ابزار مختلف ارزیابی آمادگی الکترونیکی توسط شرکت‌های مشاوره‌ای و دانشگاه‌ها عرضه و به‌کار گرفته شده است. گرچه در ظاهر همه این ابزارها به دنبال ارزیابی آمادگی الکترونیکی هستند، اما با توجه به تعاریف مختلفی که از این مفهوم ارائه می‌کنند و نیز اهداف و جهت‌گیری‌های مختلفی که مدنظر قرار می‌دهند و همچنین روش‌های متفاوتی که برای این ارزیابی مورد استفاده قرار می‌دهند کاملاً از یکدیگر متمایز می‌شوند.
آمادگی الکترونیکی یک مفهوم نسبتاً جدیدی است که به واسطه نفوذ سریع اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت چشمگیر استفاده از فناوری اطلاعات در کسب و کار و صنعت، توسعه یافته است(Mutula, 2006). مفهوم آمادگی الکترونیکی به جهت فراهم آوردن یک چارچوب یکپارچه برای ارزیابی وسعت و عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعه یافته، در حال توسعه و توسعه نیافته در اواخر دهه 1990 شکل گرفت. اولین تلاشها برای تعریف آمادگی الکترونیکی در سال 1998 بوسیله پروژه خط مشی سیستم‌های کامپیوتری انجام گرفت. این تعریف اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی معروف به راهنمای آمادگی برای زندگی در دنیای شبکه ای را توسعه داد(Mutula, 2006). پس از توسعه اولین ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی، چندین ابزار ارزیابی توسط آژانسهای توسعه ای، سازمانهای تحقیقاتی، دانشگاهها، شرکتهای تجاری و افراد به وجود آمده است. بعضی از سازمانهای پیشرو در امر توسعه ابزارهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی، عبارتند از:
سازمان بین المللی مک کانل با ابزاری به نام آمادگی؟ شبکه. رو ((McConnell, 2000
مرکز توسعه بین المللی دانشگاه هاروارد با ابزاری به نام شاخص آمادگی شبکه (CID, 2000)
موسسه اکونومیست با ابزاری به نام رتبه بندی های آمادگی الکترونیکی (EIU,2001)
کنفرانس سازمان ملل در توسعه و تجارت با ابزاری به نام شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (UNCTAD, 2003)
گروه موزاییک با ابزاری به نام چارچوبی برای ارزیابی انتشار اینترنت (Wolcott,1996)
در یک نگاه کلی، هر کدام از این مدل‌ها میزان آمادگی یک جامعه را در بهره‌بردن از فناوری‌ اطلاعات و کسب و کار الکترونیکی نشان می‌دهند. اما در نگاهی دقیق‌تر، این مدل‌ها از تعاریف بسیار گسترده و متنوع و روش‌های سنجش متفاوتی برای وضعیت فناوری اطلاعات استفاده می‌کنند. مثلاً مدل دانشگاه هاروارد به چگونگی استفاده رایج از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در یک جامعه نظر دارد، در حالیکه روش APEC بر سیاست‌های دولت برای کسب و کار الکترونیکی تمرکز می‌کند. در این جا، به شرح مختصر مدل‌های مختلف موجود و آنچه آنها می‌سنجد پرداخته می‌شود.
درباره هر مدل ارزیابی سعی می‌شود به مباحثی چون هدف از ارائه مدل، معیارهای سنجش، تعریف آمادگی الکترونیکی، نحوه انجام ارزیابی و نوع نتیجه‌گیری در آن مدل اشاره شود. البته باید بخاطر داشت که تعداد مدل‌های آماده استفاده برای ارزیابی وضعیت آمادگی الکترونیکی ملت‌ها محدود است، چرا که سازمان‌های اندکی روش‌های ارزیابی خود را در اختیار سایرین گذارده‌اند. اما تنوع گسترده‌ای از گزارش‌ها و منابع دیگر وجود دارد که با کار مجدد روی آنها به «مدل ارزیابی» تبدیل می‌شوند که شامل مقالات وضعیتی و نتایج مشاهده‌ها هستند. در این جا، تنها نمونه‌ای از مدل‌های موجود پوشش داده شده است و بنابراین آنهایی انتخاب شده‌اند که شهرت گسترده‌تری دارند و یا دیدگاه یا روش یگانه‌ای را ارائه کرده‌اند.
مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی حوزه های متفاوتی مانند دولت الکترونیکی، کسب و کار الکترونیکی، آموزش الکترونیکی و غیره را مورد سنجش قرار می دهند. در ادامه با توجه به اینکه این تحقیق بر ارزیابی آمادگی الکترونیکی سازمانی تمرکز دارد، به تفضیل مرور ادبیات ابزارهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی آورده شده است.
2-2-1- مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح ملی2-2-1-1- راهنمای Readiness CSPP برای زندگی در یک دنیای شبکه‌ایپروژه سیاست‌گذاری سیستم‌های کامپیوتری (CSPP) این راهنما را تهیه کرده است. این راهنما در سال 1998 منتشر شده است(CSPP, 1998). CSPP یک گروه مدافع سیاست‌های عمومی بوده و شامل رئیسان و مدیران اجرایی شرکت‌های فناوری‌ اطلاعات آمریکا می‌باشد.
هدف
این مدل خود ارزیاب برای کمک به افراد و جوامع در تشخیص این امر طراحی شده است که تا چه میزان برای مشارکت در «دنیای شبکه‌ای» آمادگی دارند.
معیارهای سنجش
این ابزار به سنجش میزان رواج و ادغام فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در منازل، مدارس، کسب و کارها، مراکز درمانی و رفاهی و ادارات دولتی می‌پردازد. این ابزار به رقابت میان ارائه‌کنندگان خدمات ارتباطی، سرعت دسترسی و سیاست‌های دولت اهمیت بیشتری می‌دهد. سنجه‌های این ابزار به پنج دسته تقسیم می‌شوند:
زیرساخت
دسترسی
کاربردها و خدمات
اقتصاد
توانمندسازها (مانند خط‌مشی، حریم خصوصی، امنیت، حضور دائم)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک جامعه با آمادگی الکترونیکی، دارای سرعت بالای دسترسی در یک بازار رقابتی بوده و دسترسی ثابت به کاربردهای فاوا در مدارس، ادارات دولتی، فعالیت‌های کاری، مراکز درمانی و خانه‌ها وجود دارد. حفظ حریم خصوصی کاربر و امنیت اتصال وجود داشته و سیاست‌های دولت در جهت طرفداری از افزایش و توسعه دسترسی و استفاده از شبکه در سطح جامعه است.
نحوه اجرا
راهنمای CSPP Readiness مجموعهای از 23 سؤال در مورد جامعه را از اعضای جامعه، مطرح می‌کند. برای هر سؤال، کاربران از چهار گزینه که به‌صورت صعودی مراحل توسعه و گسترش را در جامعه نشان می‌دهند یکی را انتخاب می‌کند. این 23 سؤال در پنج دسته‌ای که در بالا ذکر شده، گروه‌بندی می‌شوند.
نحوه ارائه نتایج
نتیجه این ارزیابی نمراتی است که نشان‌دهنده یکی از چهار مرحله توسعه و گسترش در جامعه مورد نظر برای هر یک از پنج دسته فوق است. نمره کلی برای جامعه مورد نظر را می‌توان به‌سادگی با گرفتن میانگین از نمرات فوق بدست آورد.
2-2-1-2- CID Readiness برای جهان شبکه‌ای(راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه)مرکز توسعه بینالمللی در دانشگاه هاروارد این راهنما را ارائه کرده است. این راهنما در سال 2000 ارائه شده است. منشا آن، راهنمای CSPP است که پیشتر توضیح داده شد(CID, 2000).
هدف
این راهنما به‌صورت سیستماتیک، ارزیابی حاصل از فاکتورهای بی‌شماری را که میزان آمادگی را برای جهان شبکهای در کشورهای در حال توسعه نشان میدهند، سازماندهی می‌کند. این ارزیابی به‌صورت مبنایی برای طرح‌ها و تحلیل‌های آتی مورد استفاده قرار میگیرد.
معیارهای سنجش
این راهنما 19 دسته متفاوت را شامل دسترسی، سرعت، و کیفیت دسترسی به شبکه، استفاده از فاوا در مدارس، محل کار، اقتصاد، دولت، و زندگی روزمره، خط‌مشی فاوا، برنامه‌های آموزشی فاوا و تنوع سازمانی و محتوای برخط مربوط می‌سنجد.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک جامعه دارای آمادگی الکترونیکی، جامعهای است که دارای زیرساخت‌های فیزیکی لازم (پهنای باند بالا، اطمینان و قیمت‌های معقول)، وجود فناوری‌های اطلاعاتی ادغامشده در تمام فعالیت‌ها (کسب و کار الکترونیکی، بخش فاوای محلی)، گروه‌ها و جمعیت‌ها (مطالب محلی، تعدد سازمان‌های متصل به شبکه، استفاده از فاوا در زندگی روزانه، تدریس فاوا در مدارس)، و دولت الکترونیک، رقابت شدید در زمینه مخابرات، مقررات مستقل و تعهد به دسترسی جهانی و نبودن محدودیت در زمینه کسب و کار یا سرمایهگذاری خارجی باشد.
نحوه اجرا
این راهنما شبکهای با توصیفات مربوط به چهار مرحله پیشرفت را در هر یک از 19 دسته، ارائه می‌کند (که این 19 دسته در پنج گروه قرار گرفته‌اند). جوامع مرحله پیشرفت خود را برای هر یک از 19 گروه تخمین میزنند. هیچ دستورالعملی برای اینکه چگونه تخمین انجام شود، ارائه نشده است.
نحوه ارائه نتایج
این راهنما مرحله پیشرفت جامعه را در هر یک از 19 گروه مشخص کرده و همچنین توصیفی برای اینکه چه مواردی لازم است تا بتوان در هر یک از چهار مرحله پیشرفت قرار گرفت، ارائه میکند. این راهنما چیزی در مورد بهبود آمادگی، بیان نمیکند.
2-2-1-3- مدل APEC
گروه هدایت تجارت الکترونیک در سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC)، این راهنما را ارائه کردهاند. این راهنما در سال 2000 منتشر شده است(APEC, 2000).
هدف
کمک به دولت‌ها برای توسعه سیاست‌های متمرکز و مطابق با محیط و جو جامعه کشور خود تا توسعه تجارت الکترونیک به‌صورتی سالم و درست در جامعه انجام شود.
معیارهای سنجش
جهت ارزیابی «آمادگی برای تجارت الکترونیک» شش دسته معیار مورد سنجش واقع می‌شوند:
زیرساخت و فناوری‌ پایه (قیمت، دسترسی، بازار رقابتی ، استانداردهای صنایع، سرمایه‌گذاری خارجی)
دسترسی به خدمات شبکه (پهنای باند، تنوع صنایع، کنترل صادرات، قوانین کارت اعتباری)
استفاده از اینترنت (استفاده در تجارت، دولت، خانه‌ها)
تشویق و تسهیل (استانداردهای پیشبرد صنایع)
مهارت‌ها و منابع انسانی (آموزش فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات، نیروی کار)
جایگاه اقتصاد دیجیتال (مالیات‌ها و تعرفه‌های خود تنظیمی‌صنایع، قوانین دولتی، اعتماد مصرف‌کننده)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
کشوری «آماده» برای تجارت الکترونیک محسوب می‌شود که دارای تجارت آزاد، مقررات مصوب توسط خود صنایع، سهولت صادرات و تطابق با استانداردها و توافقات تجاری بین‌المللی باشد.
اجرا
از شرکت‌کنندگان، 100 سؤال چند گزینه‌ای که در شش گروه فوق تقسیم‌بندی شده‌اند، پرسیده می‌شود. پاسخ‌های ممکن نشان‌دهنده مراحل توسعه و پیشرفت کشور در زمینه «آماده بودن» می‌باشد. هیچ نمره کلی بدست نمیآید.
نحوه ارائه نتایج
نتیجه این ارزیابی پاسخ‌های داده شده به 100 سؤال است. فرض می‌شود که کشورها در زمینه‌هایی کار می‌کنند که پاسخ در آنها بهینه نیست. زیرا آنها مانع توسعه و سازماندهی تجارت الکترونیک هستند.
2-2-1-4- اندازه‌گیری موقعیت جهانی آمادگی الکترونیکی توسط شرکت بین‌المللی McConnell
شرکت بین‌المللیMcConnell این گزارش را با همکاری اتحادیه جهانی فناوری‌ اطلاعات و خدمات (WITSA) تهیه و در آگوست 2000 منتشر نمود (McConnell, 2000).
هدف
ارزیابی آمادگی الکترونیکی اقتصاد ملی یا توانایی حضور در یک اقتصاد جهانی دیجیتال
معیارهای سنجش
این گزارش پنج حوزه را می‌سنجد:
ارتباطات (زیرساخت، دسترسی، قیمت)
رهبری الکترونیک (سیاست‌های دولتی و قوانین)
امنیت اطلاعات (حریم شخصی، امضای الکترونیک)
سرمایه انسانی (آموزش فناوری‌ اطلاعات، وجود نیروی کار ماهر)
جایگاه اقتصاد دیجیتال (مالیات‌ها و تعرفه‌ها، خود تنظیمی‌صنایع، قوانین دولتی، اعتماد مصرف‌کننده)
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
یک کشور با آمادگی الکترونیکی دارای حجم بالای استفاده از کامپیوتر در مدارس، کارها، دولت و خانه‌ها، دسترسی مطمئن و ارزان در یک بازار رقابتی، تجارت آزاد، نیروی کار ماهر و آموزش در مدارس، فرهنگ خلاقیت، همکاری و کار گروهی دولت، فعالیت‌های کاری، شبکه‌های امن و حفظ حریم خصوصی افراد و مقرراتی که امضای دیجیتالی و رمزگذاری را مجاز بداند می‌باشد.
نحوه اجرا
برای هر کشور و هر دسته، این گزارش به انجام یک ارزیابی پویا از مرتبط بودن و دقت داده‌های کمی موجود با لحاظ هزاران فاکتور فرهنگی، عرفی و تاریخی می‌پردازد. این سنجش‌های کلی و تفسیر آنها می‌توانند به‌عنوان نقطه شروعی برای طرح‌ریزی‌های بعدی استفاده شوند.
نحوه ارائه نتایج
کشورها در پنج دسته فوق و در مقیاس 1 تا 3 نمره داده می‌شوند. (آبی، زرد و قرمز) و تحلیل‌ها و پیشنهادهای جامعی نیز ارائه می‌شود.
2-2-1-5- پروژه جهانی انتشار اینترنت Mosaicگروه Mosaic این چارچوب را تهیه کرده است. چارچوب Mosaic در طول زمان تکمیل شده و دارای تنوعات گوناگونی است(Mosaic, 1998, 2000).
هدف
سنجش و تحلیل رشد اینترنت در سطح جهان
معیارهای سنجش
این تحقیق با سنجش شش بعد، بر سطح اینترنت در یک کشور در یک نقطه خاص از زمان دست می‌گذارد.
نفوذ : معیاری از تعداد کاربران غیرفنی اینترنت در هر 100 نفر جمعیت
پراکندگی جغرافیایی : معیاری از تمرکز جغرافیایی اینترنت در کشور
جذب بخشی : معیاری از درجه کاربری اینترنت در بخش‌های آموزشی، تجاری، بهداشتی و عمومی
زیرساخت ارتباطی : معیاری از پهنای باند داخلی و بین‌المللی
زیرساخت سازمانی : معیاری از وضعیت شرکت‌های فراهم‌کننده خدمات اینترنت و بازار
پیچیدگی استفاده : معیاری از استفاده از اینترنت برای انجام کارهای عادی تا پیچیده
حرکت هر کشور در ابعاد فوق متأثر از فاکتورهایی است که شامل سنجه‌هایی مانند تراکم خطوط تلفن، تراکم تعداد کامپیوترها، سهم تولید ناخالص ملی، سرمایهگذاری داخلی و خارجی، وضعیت جغرافیایی، سیستم آموزشی و سیاست‌های دولت می‌باشد. تحلیل‌ها بر روی رخدادهای مهم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و جو قانونی و مقرراتی متمرکز می‌شوند زیرا آنها بازار اینترنت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش به‌صورت مستقیم آمادگی الکترونیکی را تعریف نمی‌کند ولی دلایل و آمادگی رشد زیرساخت‌ها و استفاده از اینترنت را توضیح می‌دهد (که در واقع می‌توان آنها را ضرورت‌های یک جامعه با آمادگی الکترونیکی دانست). فعل و انفعالات منحصربه‌فرد موجود بین دولت و فعالیت‌های کاری که توسط رقابت موجود در بازار تقویت می‌شود، به رشد توزیع اینترنت یاری می‌رسانند.
نحوه اجرا
این گزارش از ترکیبی از اطلاعات آماری، توصیفی و مقایسه‌ای مفصل بهره برده و رشد اینترنت را در کشور با تأکید بر شش آمار اینترنتی فوق، بیان می‌کند. دو کشور با یکدیگر مقایسه گردیده و در مورد هر متغیر بررسی شده‌اند تا درکی عمیق‌تر از رشد اینترنت در این کشورها، حاصل شود. این گزارش همچنین به بررسی فاکتورهای اقتصادی و سیاسی می‌پردازد که رشد اینترنت را تحت تأثیر قرار داده و توسعه اینترنت در آینده را پیش‌بینی می‌کند.
نکته: سایر گزارش‌های Mosaic ممکن است با روش‌های متفاوتی ارزیابی خود را انجام دهند. برخی شامل پرسشنامه بوده و برخی بر تغییرات آماری در طول زمان تأکید می‌کنند. همه گزارش‌ها از شش دسته آماری فوق و مجموعه‌ای از فاکتورها که آنها را متأثر می‌سازند، بعنوان مبنا استفاده می‌کنند.
نحوه ارائه نتایج
چارچوب فوق برای توصیف عمیق رشد نسبی اینترنت در کشورهای فوق، استفاده می‌شود. اگر از پرسشنامه استفاده شود، مرحله پیشرفت رشد اینترنت نیز در کشور مورد نظر، مشخص می‌شود.
2-2-1-6- ارزیابی بین‌المللی WITSA از تجارت الکترونیکائتلاف جهانی خدمات و فناوری اطلاعات WITSA این بررسی را در سال 1999 انجام داده است(WITSA, 1999).
هدف
جمعآوری نتایج یک ارزیابی بینالمللی از دیدگاه‌ها در مورد انجمن‌های صنعتی فناوری‌ اطلاعات به‌منظور تشویق توسعه تجارت الکترونیک. هدف این کار، ارزیابی میزان آگاهی شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان از تجارت الکترونیک و همچنین مشخص کردن زمینه‌های عمل بالقوه می‌باشد.
معیارهای سنجش
این بررسی بر تجارب مستقیم شرکت‌ها از تجارت الکترونیک و دیدگاهای ذهنی آنها راجع به نحوه پیشرفت تجارت الکترونیک تمرکز دارد. سؤالات طیفی از جنبه‌ها مانند موانع صنعت فناوری‌، نقش اعتماد مشتری، مشکلات فناوری‌ تجارت الکترونیک، فعالیت‌های داخلی تجاری حامی‌تجارت الکترونیک، مسائل نیروی کار، مالیات‌ها، جنبه‌های سیاست عمومی، و مقاومت از جانب مشتریان را پوشش می‌دهد.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش بیان می‌کند که یک کشور با آمادگی الکترونیکی به اعتماد مصرف‌کننده در مورد حفظ حریم خصوصی و امنیت، فناوری‌ امنیتی بهتر، کارگران ماهرتر و هزینه آموزش کمتر، سیاست‌های عمومی بهتر و راحت‌تر، فعالیت‌های کاری جدید مطابق با عصر اطلاعات و هزینه کمتر برای فناوری‌ تجارت الکترونیکی نیاز دارد.
نحوه اجرا
این گزارش از شرکت‌های شاغل در حوزه فناوری‌، مجموعه‌ای از سؤال‌ها را در مورد تجربه آنها در مورد مشکلات موجود در تجارت الکترونیکی و پیشنهادات ضروری می‌پرسد.
نحوه ارائه نتایج
گزارش نهایی حاصل تنظیم و تفسیر پاسخ‌های مربوط به شرکت‌کنندگان در طرح می‌باشد. همچنین گزارش حاوی نمودارها و شرحی بر پاسخ‌ها نیز می‌باشد.
2-2-1-7- تبدیل‌های فضای مجازی و فرا صنعتی Crenshaw & Robinson (یک تحلیل چند ملیتی از توسعه اینترنت)این گزارش توسط کریستوفر کلی رابینسون و ادوارد م. کرنشاو در دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه ایالتی اوهایو، تألیف و در دسامبر 2002 منتشر شده است(Robison, Crenshaw, 2002).
هدف
تست تئوری‌های موجود در زمینه توسعه فناوری‌ و فرضیه مؤلف در مورد فعل و انفعالات فاکتورهای بی‌شمار اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ونیز برای درک فرایندهای اجتماعی عمیق‌تر که در پشت توزیع فناوری‌ مخابرات قرار گرفته‌اند.
معیارهای سنجش
این گزارش بر نقش و تعاملات بین فاکتورهای زیر بر توسعه فاوا تمرکز دارد:
سطح توسعه فناوری‌
فضای باز سیاسی/ دموکراسی
آموزش و پرورش
وجود بخش بزرگ خدماتی
تراکم مخابراتی
سرمایه‌گذاری خارجی
یکنواختی نژادی
نابرابری بخشی
تراکم جمعیت
حجم صادرات
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این گزارش به‌طور مستقیم جامعه آماده الکترونیکی را تعریف نمی‌کند، ولی در عوض به بررسی دلایل و اهداف نهفته در رشد اینترنت می‌پردازد (که نیاز اساسی یک جامعه با آمادگی الکترونیکی است). مؤلفان بیان کرده‌اند که مجموعه‌ای پیچیده از فعل و انفعالات که شامل فاکتورهای فوق می‌شود، علل رشد و توزیع اینترنت می‌باشند.
نحوه اجرا
مؤلفان از یک تحلیل آماری برای داده‌های موجود در مورد فاکتورهای فوق در کشورهای خاص، استفاده کرده‌اند(رگرسیون OLS). این اطلاعات بخصوص از شاخص‌های توسعه بانک جهانی استخراج شده‌اند. سپس مؤلفان مدل فرضی خود را در مورد توسعه فناوری‌ با این اطلاعات تست کرده‌اند. آنها همچنین به شرح سایر مدل‌های موجود درباره توسعه فناوری‌ و مقایسه آنها پرداخته‌اند.
نحوه ارائه نتایج
سنجش‌های آماری، رابطه‌ای محتمل را بین متغیرها بیان می‌کنند و به‌صورت مفصل به شرح این مسأله می‌پردازند که چگونه این فاکتورها در شکل‌گیری توسعه فناوری‌ نقش دارند. مؤلفان به تحلیل 75 کشور توسعه‌یافته و در حال توسعه پرداخته و نتایج را در گزارش خود آورده‌اند. آنها به این مسأله رسیده‌اند که ظرفیت اینترنت تنها تابعی خطی از توسعه سیاسی و اقتصادی نیست بلکه ناشی از یکسری فعل و انفعالات پیچیده می‌باشد.
2-2-1-8- CIDCMدانشگاه مری‌لند که در زمینه مدیریت بحران و سیاست های پیشگیرانه در استرالیا فعالیت می‌نماید، در سال 1996 پروژه‌ای را با مشارکت آژانس توسعه بین المللی آمریکا به منظور ارزیابی و تعیین میزان نفوذ اینترنت در افریقا انجام داده است. این پروژه کهCIDCM نام دارد، از مدل های پیشین به ویژه CSPP بهره گرفته است.
هدف
بررسی نفوذ اینترنت در افریقا با کمک مطالعات موردی و تحلیلی است و بر این نکته ‌تاکید دارد که‌ کشورهای ثروتمند سریعتر از کشور های فقیر خود را با اینترنت تطبیق داده‌اند، و نفوذ اینترنت در جوامع باز سریعتر ازجوامع بسته صورت پذیرفته است. از سوی دیگر کشورهایی که تقریباً ویژگی های اقتصادی- اجتماعی مشابه دارند، در زمینه نفوذ اینترنت از تجارب متفاوتی برخوردارند. تفاوت در سیاستگذاری‌ها سبب تفاوت تجارب کشورها شده است. مدل مذکور، بازیگران اصلی و موسسات عمده که در حوزه ICT نقش دارند و نحوه اتخاذ تصمیم آنها را شناسایی نموده و رشد فزاینده نفوذ اینترنت را به‌ کمک وضعیت اقتصادی- اجتماعی هر کشور مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.
معیارهای سنجش
این چارچوب بیانگر بهره گیری از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در دو سوی عرضه و تقاضاست که در این دو سو نقش آفرینان متعدی وجود دارند. برای مثال ممکن است شرکت های مخابراتی سازندگان کامپیوتر و سرویس دهندگان اینترنت، نقش آفرینان سمت عرضه و موسسات دانشگاهی، مراکز دولتی، شرکت های تجاری و سازمان های غیر دولتی، نقش آفرینان سمت تقاضا باشند. هر یک از این نقش آفرینان، اهداف متفاوتی دارند و تاثیر متفاوتی بر مذاکرات خواهند گذاشت. توجه به این تفاوت ها در ارزیابی کشورها ضروری است.
این چارچوب به دلایل مختلف پویاست، اول اینکه به نقش آفرینان امکان میدهد تا توسعه صورت گرفته در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات را مشاهده و درک نمایند. تغییرات فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز در نوع خود پویا است. دوم، این چارچوب نقاط آستانه را که برای الگوبرداری حائز اهمیت هستند و به محققان امکان می دهند تا بر گام های مهمی که در توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات تاثیر بیشتری دارند، تاکید کنند. سوم، تفاوت زمان بندی توسعه در کشورهای مختلف را در هر فاز تشریح می نماید.
تعریف مذاکره در این مدل "فرآیندی است که در آن دو (چند) طرف مذاکره، گروه ها یا جوامعی هستند که برای رسیدن به توافق آیین نامه‌هایی را برای آینده تعامل تنظیم می کنند" (CIDCM, 1998).
چارچوب مذاکرات:
نقش آفرینان اصلی چه کسانی هستند؟ چگونه علائق و سلائق خود را تعریف می کنند؟
چه نیروهایی وضعیت و جایگاه مذاکرات را مشخص می کنند؟
خطرات و فواید مذاکرات چیست؟
چه نوع مذاکراتی و بین چه نقش آفرینانی موفقیت آمیزهستند و چرا؟
نکات مهم برای شرکت های اینترنتی مانند (هزینه ارتباط، خطوط اجاره ای و غیره)
در هر مذاکره موارد زیر مورد توجه قرار می گیرند:
1- پیشینه
زمینه ساختاری با شاخص های
نیروهای اقتصادی
سطوح آموزشی
توسعه زیر ساخت کشور
ساختار سیاسی و فرهنگی با شاخص های
دولت، تمدن، ارتش دموکراسی
سبک سیاستگذاری
شتاب به سمت مدرنیزه
موارد معمول مثل فرهنگ، مذهب و غیره
2- نقش آفرینان (بازیگران اصلی)
وزارتخانه های اطلاعاتی، مخابراتی و ریاست جمهوری
شرکت های دولتی
شرکت های مخابرات و تلفن
کارآفرینان: کارآفرینان سرویس دهندگان اینترنت و شرکت های خارجی
دانشگاه ها
موسسات ملی بین المللی
مراکز تحقیق و توسعه
سوالاتی که درباره بازیگران اصلی فناوری اطلاعات و ارتباطات مطرح است عبارتند از:
چقدر مستقل اند؟
روابطشان با یکدیگر چگونه است؟ چه پیشینه ای دارند؟ آیا در آینده با یکدیگر تضاد خواهند داشت؟
چقدر نفوذ و قدرت دارند؟ چه توانائیهایی دارند؟ مشارکتشان با یکدیگر چگونه است؟
3- ذینفعان
چارچوب CIDCM در جدول 2-1 آورده شده است:
چارچوب CIDCM
احکام فازپیش تجاری فازتجاری فاز رقابت فاز تثبیت
آغاز Start-up آیین نامه ها Regulations خطوط اجاره ای Leased-lines دسترسی به اینترنت Internet Access قوانین مالیاتی Taxation مشارکت خارجی Foreign participation وضعیت رقابتی Competition state ابعاد مهم این چارچوب عبارتند از: خطوط اجاره ای، تنظیم و کنترل قیمت، دسترسی به خطوط اینترنت، مالیات بندی و آیین نامه ها. تمام موارد فوق با توجه به نیروهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و بوروکراتیک کشور باید مورد بررسی قرار گیرند.
تعریف « آمادگی الکترونیکی» در این راهنما
این پروژه نفوذ اینترنت را بعنوان یک رویداد پویا قلمداد نموده که باید طی چهار فاز مورد بررسی قرار گیرد. این فازها عبارتند از: پیش تجاری، تجاری، رقابتی و تثبیت‌. به عبارتی این فرآیند از فاز پیش تجاری که در آن اولین تجارت در زمینه اینترنت شکل می‌گیرد به سمت فاز تجاری که در آن خدمات اینترنت جهت فروش عرضه می شوند، مورد بررسی قرار گرفته است. هرچه فن آوری عمومیت بیشتری داشته یابد، فاز رقابت در بین سرویس دهندگان اینترنت بیشتر خواهد شد. سرانجام کشورها به سمت فاز تثبیت حرکت خواهند نمود که در آن کاربری اینترنت وسیع است و گزینه‌های متعددی برای کاربران و سرویس دهندگان وجود دارد. البته همه کشور ها با سرعت مشابه این فازها را طی نمی‌کنند، فرآیند مذاکره بین موسسات دولتی، تصمیم گیران، نقش آفرینان غیر دولتی و کارآفرینان، نحوه حرکت کشورها در این فازها را تعیین می کنند.
نحوه اجرا
CIDCM بر خلاف مدل هایی نظیر CSPP که اساساٌ به افزایش پهنای باند، تعداد کاربران و غیره می پردازند و اغلب توصیفی هستند، به تحلیل نقش هر یک از بازیگران در زمینه نفوذ اینترنت به ویژه پیشگامان فن آوری و اهمیت تصمیم گیری موسسات در زمینه تغییرات فن آوری توجه دارد. به عبارتی چارچوب CIDCM شیوه ی ‌تحلیلی نفوذ اینترنت را از دیدگاه تئوری سازمانی و افراد و موسسات در پیش می‌گیرد.
نحوه ارائه نتایج
به طور خلاصه می توان گفت این مدل بر پیشینه، بازیگران اصلی در توسعه اینترنت، سیاست گذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات و مذاکرات بین بازیگران اصلی در توسعه اینترنت کشور تاکید دارد.
2-2-1-9- WBبانک‌ جهانی ‌با توجه‌ به‌ توسعه‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات در سالهای‌ اخیر و توسعه‌ استفاده‌ از فناوری‌ های‌ نوین‌ ارتباطی‌، مشخصاً در این‌ زمینه‌ نیز اقدامات‌ خاصی‌ به‌ شرح‌ زیر انجام داده است‌:
شناخت‌ اثرات‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ تجارت‌ الکترونیکی‌
بررسی‌ اثرات‌ تجارت‌ الکترونیکی‌ بر شرکت‌های‌ کوچک‌ و متوسط از طریق‌ برگزاری ‌سمینارهای‌ متعدد در خصوص‌ کاربردهای‌ عملی‌ تجارت‌ الکترونیکی ‌در اقتصاد نوین‌
تشویق‌ شرکای‌ خصوصی‌ به‌ ایجاد و گشایش‌ مراکز خدمات‌ اطلاعات‌
حمایت‌ از مالکیت‌ معنوی‌ از طریق‌ برگزاری‌ سمینارهای‌ مختلف‌
در زمینه مالیات بندی‌ بانک‌ جهانی‌ با انجام‌ مشاوره‌ سیاسی‌ برای‌ تنظیم‌ قوانین ‌مالیاتی‌ مناسب‌ در موارد مربوط به‌ تجارت‌ الکترونیکی، ‌کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ را یاری ‌می‌دهد
تأمین‌ هزینه‌های‌ آموزش‌ همگانی‌ در زمینه‌ استفاده‌ از اینترنت‌
هدف
بانک‌ جهانی‌ با اعتقاد به‌ این‌ اصل‌ که‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش‌ مهمی‌ در توسعه‌ و رشد کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ ایفا می‌کند، کمک‌ به‌ سرمایه‌گذاران‌ بخش‌خصوصی‌ و دولتی‌، سازمان‌ها و نهادهایی‌ که‌ در این‌ بخش‌ فعال هستند، را اصلی‌ترین‌ وظیفه‌ خود می‌داند.
معیارهای سنجش
فعالیتهای بانک جهانی در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات در دو بخش مجزا صورت می گیرد که در ادامه به تفکیک به شرح هر یک می پردازیم.
بخش جهانی فناوری اطلاعات و ارتباطات: در این بخش از بانک جهانی، مشاوره بخش دولتی و بانک بین المللی توسعه و نوسازی و نیز فعالیتهای سرمایه گذاری بخش خصوصی مانند شرکت بین المللی تامین منابع مالی بطور همزمان بمنظور ارائه مشاوره های تخصصی و ترغیب در سرمایه گذاری دولتها، شرکتهای خصوصی و سایر سازمانها مد نظر قرار گرفته است. بخش توسعه داده های بانک جهانی: در این بخش، هدف فراهم آوردن آمارهای ملی و بین المللی با کیفیت بالا برای مشتریان در داخل و خارج از بانک و بهبود وضعیت اطلاع رسانی به کشورهای عضو به منظور استفاده و افزایش ظرفیتها می باشد(World Bank, 2005).
برای رسیدن به دنیایی عاری از فقر، پیشرفتهای اساسی در زمینه کیفیت و کمیت داده های آماری در کلیه جنبه های توسعه، لازم و ضروری بنظر می رسد. به همین دلیل، اطلاعات معتبر و صحیح برای تعیین خطوط اصلی، عملکردهای مؤثر، تعیین اهداف و راهبردها و ارزیابی مراحل توسعه مورد نیاز می باشد. این اطلاعات ابزاری حیاتی برای مشارکت مستقیم و غیر مستقیم دولتمردان و مردم در مراحل توسعه است. بنابراین، بانک جهانی دامنه وسیعی از اطلاعات اجتماعی و اقتصادی را به منظور درک چالشهای موجود در هر کشور، جمع آوری کرده است و در اختیار سایر کشورها قرار می دهد.انقلاب دیجیتالی و اطلاعاتی، روشهای یادگیری، ارتباطات، روشهای تجاری و درمان بیماریها را تغییر داده است. فناوری اطلاعات و ارتباطات فرصتهای زیادی را بمنظور پیشرفت در تمام جنبه های زندگی در کلیه کشورها ارائه می نماید. این فرصتها در غالب رشد اقتصادی، بهبود وضعیت بهداشت و درمان، یادگیری از راه دور و پیشرفتهای فرهنگی و اجتماعی می باشد.
در واحد آمار و اطلاعات بانک جهانی، اطلاعات کلیدی در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات در چهار گروه اصلی آورده شده که عبارتند از:
دسترسی و زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات
کامپیوتر و اینترنت
هزینه های مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات
محیط دولتی و تجاری فناوری اطلاعات و ارتباطات
لازم بذکر است، هر یک از این گروه ها دارای شاخص های ویژه ای می باشند که در گزارش "شاخص های توسعه بانک جهانی" به تفکیک آمده اند.
شاخص های فناوری اطلاعات و ارتباطات تنها یکی از زیرمجموعه های شاخص های توسعه
بانک جهانی می باشد.
مدل ارائه شده توسط بانک جهانی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای هشت مؤلفه است که به شرح زیر می باشند:
خطوط اصلی تلفن ثابت
ضریب نفوذ تلفن همراه
تعداد کامپیوترها
ضریب نفوذ تلویزیون
تعداد میزبان های اینترنت
ارتباطات اینترنتی
دولت الکترونیکی
هزینه های ملی مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات
نحوه اجرا
این مدل در گروهی از کشورها و نهادها نظیر کشورهای اروپای غربی، کشورهای عضو گروه هشت، هیأت اقتصادی افریقاو برخی کشورهای آفریقایی مورد استفاده قرار گرفته است.
نحوه ارائه نتایج
در این مدل برای بدست آوردن مقادیر یکسان عددی اطلاعات، مقادیر در بازه 0 تا 10 آورده شده اند.
2-2-2- آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانهادر سال های نخست دهه 80، با توجه به اهمیت ارزیابی آمادگی الکترونیک، اقداماتی با هدف کمک به ایجاد و ترویج آمادگی الکترونیک صورت گرفته است که عمدتا کارهای تحقیقاتی و مطالعاتی هستند. این اقدامات بیشتر در سطح ملی بوده و بیان گر اهمیت این موضوع برای کشورها می باشد. این اقدام ها می تواند پایه ای برای روی آوری کشورها به عصر دیجیتال محسوب شده و اطلاعات خوبی از وضعیت کشورها در اختیار دولت مردان قرار دهد. اما مسئله دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته است آمادگی الکترونیک در سطح سازمان می باشد. سؤال اساسی که در سطح سازمانی مطرح می باشد این است که آیا سازمان های دولتی و غیر دولتی این آمادگی را دارند که از فرصتهای ایجاد شده توسط این پدیده نوین جهانی به طور مؤثری در فرآیندهای سازمانی استفاده نمایند؟
دستیابی به سطح بالای آمادگی الکترونیکی یکی از اولویت ها مهم کشور های در حال توسعه است. محققی بنام دادا بیان می کند که مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی بیشتر بر محیط تمرکز دارند و از سازمانها صرف نظر شده است(Dada, 2006).
مدل های آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانی تا کنون بسیار اندک بوده و صرفا فقط متناسب با آن منطقه می باشد. معروفترین مدل های آمادگی الکترونیکی در سطح سازمان عبارتند از :
نمونه بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM
مدل آمادگی الکترونیک مشاهده شده PERM
مدل KPMG
مدل P3I3
2-2-2-1- مدل بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM نمونه ای که با همکاری دانشگاه ملون کامجی تهیه شده یک چهارچوب ارزیابی را برای کسب و کار الکترونیک توسعه داده و به نام نمونه بلوغ کسب و کار الکترونیک EMM نامگذاری شده است. نمونه EMM از 9بعد تشکیل شده است که هر کدام از 10 شاخص ارزیابی استفاده می کنند(Wilson, R.F, 2005 ). ابعاد این نمونه عبارتند از:
سیاست
سازمان و شایستگی ها
مدیریت عملکرد
تحویل و عملیات
فرایندهای ارزش شبکه
امنیت و حریم شخصی
شبکه ها
تکنولوژی
مالیات و قانون
هنگامی که یک شرکت امادگی کسب و کار الکترونیکی خود را می سنجد، باید یکی از سه گزینه ای را انتخاب نماید که برای هر شاخص ارزیابی عبارتند از : " انجام شده "، " در حال پیشرفت : یا " انجام نشده " به این سه گزینه به ترتیب ارزش های "0"، "50"، "100" داده شده است.
یکی از بزرگترین مشکلات این مدل همین سه گزینه می باشد که ممکن است وضعیت واقعی آمادگی الکترونیکی یک شرکت را منعکس نسازد، به عنوان مثال ، اگر یک شاخص ارزیابی به صورت " انجام شده " برای یک شرکت انتخاب شود، آیا این بدین معناست که با موفقیت انجام شده یا حقیقتاً (بسادگی) انجام شده ولی موفقیت امیز نبوده است؟ این مدل ارزیابی نمی تواند این مشکل که احتمالاٌ در شرکت ها وجود دارد را نشان دهد(شول، 1384).
2-2-2-2- مدل آمادگی الکترونیک مشاهده شده (PERM ):نمونه PERM که با همکاری دانشگاههای منچستر و اوکلند در سال 2003 ارائه شده است. از این نمونه برای بررسی میزان پذیرش تجارت الکترونیک از سوی سازمانها در کشورهای در حال توسعه استفاده شده است(Alemayehu, Paul, 2005 ). چالش های کسب و کار در کشور های در حال توسعه با آنچه در کشور های توسعه یافته با آن مواجه اند، متفاوت است. به عنوان مثال کسب و کار در کشور های توسعه یافته زیر ساخت های نسبتاٌ خوب توسعه یافته، قابل دسترس و تهیه شده را بکار گرفته اند، در حالیکه در اغلب کشورهای در حال توسعه، پذیرش تجارت الکترونیک بوسیله کیفیت، موجودیت و هزینه دسترسی به چنین زیر ساختی محدود شده است.
در این مدل، آمادگی الکترونیکی مشاهده شده به عنوان ارزیابی سازمان از وضعیت های تجارت الکترونیک، مدیریتی، سازمانی و محیط خارجی در تصمیم گیری در مورد پذیرش تجارت الکترونیک تعریف می شود.
این نمونه از دو ساختار شکل گرفته است:
آمادگی الکترونیکی سازمانی دریافتی ( POER )
آمادگی الکترونیک خارجی دریافتی ( PEER )

user8326

2-2-13) ویژگی‌های یک پایان نامهی خوب........................................................................................................................................................29
2-2-14) برنامهی زمانبندی مراحل مختلف پایاننامه......................................................................................................................................31
2-2-15) گزارش نهایی پایان نامه..........................................................................................................................................................................33
2-2-16) آسیب های پایان نامه‌های رشتهی تربیتبدنی...................................................................................................................................35
2-2-16-1) عدم وجود کلان نگری علمی............................................................................................................................................................35
2-2-16-2) تمرکز موضوعها بر ارائهی اطلاعات................................................................................................................................................ 35
2-2-16-3) عدم تناسب میان طرح پایاننامه (پروپوزال) و پژوهش نهایی.................................................................................................. 36
2-2-16-4) نبود روش مشخص و علمی پژوهشی..............................................................................................................................................36
2-2-16-5) انتخاب موضوعهای کلی.....................................................................................................................................................................37
2-2-16-6) انجام موضوعهای تکراری..................................................................................................................................................................38
2-2-16-7) گرایش به موضوعهای غیرعلمی - پژوهشی و کماثر................................................................................................................ 38
2-2-16-8) انتخاب موضوع‌های ناقص.................................................................................................................................................................38
2-2-16-9) سنتگرایی در انتخاب موضوعها و عدم توجه به موضوعهای جدید........................................................................................39
2-2-17) روند ارزیابی تحقیقات..............................................................................................................................................................................40
2-2-18) تعاریف ارزیابی...........................................................................................................................................................................................40
2-2-19) کارکردها و ویژگیهای ارزیابی...............................................................................................................................................................41
2-2-20) مراحل ارزیابی............................................................................................................................................................................................42
2-2-21) معیارهای ارزیابی......................................................................................................................................................................................42
2-2-21-1) استاندارهای سودمندی......................................................................................................................................................................44
2-2-21-2) استانداردهای انجامپذیری..................................................................................................................................................................45
2-2-21-3) استانداردهای صحت ارزیابی.............................................................................................................................................................45
2-2-21-4) استانداردهای دقت..............................................................................................................................................................................46
2-2-22) پایاننامههای کارشناسی ارشد و نحوهی ارزشیابی آنها..................................................................................................................48
2-2-23) تحقیق و پژوهش در زمینهی تربیتبدنی و ورزش (موانع و راهکارها) ........................................................................................48
2-3) پیشینهی پژوهش.............................................................................................................................................................................................50
2-3-1) پژوهش‏های داخلی......................................................................................................................................................................................50
2-3-2) پژوهشهای خارجی....................................................................................................................................................................................57
2-4) جمعبندی فصل.................................................................................................................................................................................................66
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
3-1) مقدمه..................................................................................................................................................................................................................68
3-2) روش تحقیق.......................................................................................................................................................................................................69
3-3) جامعه و نمونهی آماری....................................................................................................................................................................................69
3-4) ابزار و روش جمعآوری دادهها........................................................................................................................................................................70
3-5) روش سنجش روایی چک لیست...................................................................................................................................................................70
3-6) قابلیت پایایی چک لیست................................................................................................................................................................................70
3-7) تحلیل آماری دادهها.........................................................................................................................................................................................71
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق
4-1) مقدمه..................................................................................................................................................................................................................73
4-2) توصیف متغیرهای کلی....................................................................................................................................................................................74
4-2-1) تعداد کل پایان نامه ها...............................................................................................................................................................................74
4-2-2) قلمرو موضوعی.............................................................................................................................................................................................75
4-2-3) قلمرو مکانی..................................................................................................................................................................................................77
4-2-4)جنسیت پژوهشگران.....................................................................................................................................................................................79
4-2-5) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد راهنما............................................................................................................................... 81
4-2-6)وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد مشاور..................................................................................................................................82
4-2-7) وضعیت تاریخ دفاع پایان نامه ها..............................................................................................................................................................92
4-2-8) وضعیت تعداد نویسندگان در پایان نامه ها............................................................................................................................................96
4-2-9) رنگ جلد پایان نامه ها...............................................................................................................................................................................98
4-2-10) تعداد صفحات کل پایان نامه...............................................................................................................................................................100
4-2-11) تعداد صفحات بخش مقدمه و بیان مسئله.......................................................................................................................................102
4-2-12) تعداد صفحات فصل دو.........................................................................................................................................................................104
4-2-13) تعداد صفحات فصل پنج.......................................................................................................................................................................106
4-2-14) تعداد صفحات بخش ضمیمه...............................................................................................................................................................108
4-2-15) تعداد کلید واژه.......................................................................................................................................................................................110
4-2-16)تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان پایان نامه...........................................................................................................................112
4-2-17) تعداد اهداف تحقیق..............................................................................................................................................................................114
4-2-18) تعداد فرضیه تحقیق..............................................................................................................................................................................116
4-2-19) تعداد سوال تحقیق................................................................................................................................................................................118
4-2-20) وضعیت تعداد نمودارهای موجود در پایان نامه ها..........................................................................................................................120
4-2-21) وضعیت نوع نمودار در پایان نامه ها..................................................................................................................................................122
4-2-22) وضعیت تعداد جداول موجود در پایان نامه ها................................................................................................................................124
4-2-23) وضعیت نوع ضمیمه...............................................................................................................................................................................126
4-2-24) نوع محدودیت های موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................................128
4-2-25) نوع پیشنهادات موجود در پایان نامه ها............................................................................................................................................130
4-2-26) وضعیت تعداد منابع فارسی در پایان نامه ها...................................................................................................................................132
4-2-27) وضعیت تعداد منابع انگلیسی در پایان نامه ها................................................................................................................................134
4-3) توصیف متغیرهای روش شناسی................................................................................................................................................................136
4-3-1) وضعیت نوع هدف در پایان نامه ها.......................................................................................................................................................136
4-3-2) جامعه آماری..............................................................................................................................................................................................138
4-3-3) تعداد حجم نمونه در پایان نامه ها........................................................................................................................................................142
4-3-4) شیوه جمع آوری داده ها.........................................................................................................................................................................144
4-3-5) وضعیت نوع داده در پایان نامه ها........................................................................................................................................................146
4-3-6) روش تحقیق پایان نامه ها......................................................................................................................................................................148
4-3-7) وضعیت روش نمونه گیری جامعه آماری.............................................................................................................................................150
4-3-8) روش گردآوری داده ها............................................................................................................................................................................152
4-3-9) ابزار مورد استفاده برای جمع آوری داده ها........................................................................................................................................154
4-3-10) فرمول به دست آوردن حجم نمونه....................................................................................................................................................156
4-3-11) نرم افزار مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده ها......................................................................................................................158
4-3-12) میزان ضریب آلفای پایایی....................................................................................................................................................................160
4-4) توصیف ساختار فیزیکی پایان نامه ها........................................................................................................................................................162
4-4-1) چاپ مشخصات روی جلد (فارسی) .....................................................................................................................................................163
4-4-2) چاپ مشخصات پشت جلد (انگلیسی) ................................................................................................................................................163
4-4-3) صفحه عنوان فارسی.................................................................................................................................................................................164
4-4-4) صفحه عنوان انگلیسی..............................................................................................................................................................................165
4-4-5) صفحه چکیده فارسی...............................................................................................................................................................................166
4-4-6) صفحه چکیده انگلیسی............................................................................................................................................................................167
4-4-7) صفحه تقدیم..............................................................................................................................................................................................168
4-4-8) صفحه تشکر...............................................................................................................................................................................................169
4-4-9) صفحه گواهی دفاع...................................................................................................................................................................................170
4-4-10) صفحه ارزشیابی......................................................................................................................................................................................171
4-4-11) صفحه تعهد اصالت پایان نامه.............................................................................................................................................................172
4-4-12) صفحه منشور اخلاقی............................................................................................................................................................................173
4-4-13) صفحه ضمیمه........................................................................................................................................................................................174
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1) مقدمه ..............................................................................................................................................................................................................176
5-2) خلاصه تحقیق................................................................................................................................................................................................177
5-3) یافته های تحقیق...........................................................................................................................................................................................178
5-3-1) بخش اول: توصیف متغیرهای کلی.......................................................................................................................................................178
5-3-1-1) تعداد کل پایان نامه ها.......................................................................................................................................................................178
5-3-1-2) قلمرو موضوعی.....................................................................................................................................................................................178
5-3-1-3) قلمرو مکانی..........................................................................................................................................................................................179
5-3-1-4) جنسیت پژوهشگران...........................................................................................................................................................................179
5-3-1-5) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد راهنما....................................................................................................................... 179
5-3-1-6) وضعیت هدایت پایان نامه ها توسط استاد مشاور....................................................................................................................... 180
5-3-1-7) وضعیت تاریخ دفاع پایان نامه ها......................................................................................................................................................180
5-3-1-8) وضعیت تعداد نویسندگان در پایان نامه ها....................................................................................................................................180
5-3-1-9) رنگ جلد پایان نامه ها.......................................................................................................................................................................181
5-3-1-10) تعداد صفحات کل پایان نامه........................................................................................................................................................ 181
5-3-1-11) تعداد صفحات بخش مقدمه و بیان مسئله.................................................................................................................................182
5-3-1-12) تعداد صفحات فصل دو....................................................................................................................................................................182
5-3-1-13) تعداد صفحات فصل پنج.................................................................................................................................................................182
5-3-1-14) تعداد صفحات بخش ضمیمه..........................................................................................................................................................183
5-3-1-15) تعداد کلید واژه..................................................................................................................................................................................183
5-3-1-16) تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان پایان نامه....................................................................................................................183
5-3-1-17) تعداد اهداف تحقیق.........................................................................................................................................................................184
5-3-1-18) تعداد فرضیه تحقیق.........................................................................................................................................................................184
5-3-1-19) تعداد سوال تحقیق...........................................................................................................................................................................184
5-3-1-20) وضعیت تعداد نمودارهای موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................185
5-3-1-21) وضعیت نوع نمودار در پایان نامه ها.............................................................................................................................................185
5-3-1-22) وضعیت تعداد جداول در پایان نامه ها.........................................................................................................................................185
5-3-1-23) وضعیت نوع ضمیمه.........................................................................................................................................................................186
5-3-1-24) نوع محدودیت های موجود در پایان نامه ها...............................................................................................................................186
5-3-1-25) نوع پیشنهادهای موجود در پایان نامه ها....................................................................................................................................186
5-3-1-26) وضعیت تعداد منابع فارسی در پایان نامه ها..............................................................................................................................187
5-3-1-27) وضعیت تعداد منابع انگلیسی در پایان نامه ها...........................................................................................................................187
5-3-2) توصیف متغیرهای روش شناسی...........................................................................................................................................................187
5-3-2-1) وضعیت نوع هدف در پایان نامه ها..................................................................................................................................................187
5-3-2-2) جامعه آماری........................................................................................................................................................................................188
5-3-2-3) تعداد حجم نمونه در پایان نامه ها...................................................................................................................................................188
5-3-2-4) شیوه جمع آوری داده ها...................................................................................................................................................................188
5-3-2-5) وضعیت نوع داده در پایان نامه ها.................................................................................................................................................. 189
5-3-2-6) روش تحقیق پایان نامه ها.................................................................................................................................................................189
5-3-2-7) وضعیت روش نمونه گیری جامعه آماری........................................................................................................................................189
5-3-2-8) روش گردآوری داده ها.......................................................................................................................................................................190
5-3-2-9) ابزار مورد استفاده برای جمع آوری داده ها...................................................................................................................................190
5-3-2-10) فرمول به دست آوردن حجم نمونه...............................................................................................................................................190
5-3-2-11) نرم افزار مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده ها ...............................................................................................................191
5-3-2-12) میزان ضریب آلفای پایایی..............................................................................................................................................................191
5-3-3) توصیف ساختار فیزیکی پایان نامه ها..................................................................................................................................................192
5-4) بحث و نتیجه گیری......................................................................................................................................................................................192
5-5) نتیجه گیری....................................................................................................................................................................................................212
5-6) پیشنهادات برخاسته از تحقیق....................................................................................................................................................................213
5-7) پیشنهادات برای تحقیقات آینده................................................................................................................................................................215
منابع.............................................................................................................................................................................................................................217
پیوست.........................................................................................................................................................................................................................227
فهرست جداول
جدول 2-1) مواد اداری و فنی لحاظ شده در مقررات تدوین پایاننامه و یا رساله به ترتیب الفبایی.......................................................30
جدول 2-2) برنامه زمانبندی مراحل مختلف پایان نامه.....................................................................................................................................32
جدول 2-3) تنظیم گزارش نهایی تحقیقات بر اساس الگوی اقتباس از A.P.A..........................................................................................34
جدول 2-4) سی معیار ارائه شده توسط برینکرهوف (1981) .........................................................................................................................43
جدول 2-5) پژوهشهای داخلی انجام شده در زمینهی بررسی پایاننامهها..................................................................................................62
جدول 2-5) پژوهشهای خارجی انجام شده در زمینهی بررسی پایاننامهها................................................................................................65
جدول 3-1) توزیع فراوانی بر اساس تعداد پایاننامهها تا نیمهی مهرماه 1392...........................................................................................69
جدول 4-1) توزیع فراوانی بر اساس تعداد پایان نامه ها در دانشگاه های استان..........................................................................................74
جدول 4-2) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی مجموع پایان نامه ها....................................................................................................75
جدول 4-3) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی، در دانشگاه های مختلف ...........................................................................................76
جدول 4-4) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو مکانی مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................77
جدول 4-5) توزیع فراوانی بر اساس قلمرو مکانی در دانشگاه های مختلف...................................................................................................78
جدول 4-6) توزیع فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................79
جدول 4-7) توزیع فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در دانشگاه های مختلف........................................................................................80
جدول 4-8) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................81
جدول 4-9) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه های مختلف........................................................................................83
جدول 4-10) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................86
جدول 4-11) توزیع فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه های مختلف......................................................................................88
جدول 4-12) توزیع فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در مجموع پایان نامه ها...............................................................................................92
جدول 4-13) توزیع فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه های مختلف...............................................................................................93
جدول 4-14) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها........................................................................................96
جدول 4-15) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها........................................................................................97
جدول 4-16) توزیع فراوانی بر اساس رنگ جلد در مجموع پایان نامه ها......................................................................................................98
جدول 4-17) توزیع فراوانی بر اساس رنگ جلد در دانشگاه های مختلف.....................................................................................................99
جدول 4-18) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................100

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

جدول 4-19) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل، در دانشگاه های مختلف.................................................................................101
جدول 4-20) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله در مجموع پایان نامه ها....................................................102
جدول 4-21) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله، در دانشگاه های مختلف..................................................103
جدول 4-22) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................104
جدول 4-23) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو، در دانشگاه های مختلف.......................................................................105
جدول 4-24) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................106
جدول 4-25) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج، در دانشگاه های مختلف......................................................................107
جدول 4-26) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................108
جدول 4-27) توزیع فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه، در دانشگاه های مختلف..........................................................................109
جدول 4-28) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه در مجموع پایان نامه ها........................................................................................110
جدول 4-29) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در دانشگاه های مختلف.......................................................................................111
جدول 4-30) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان مجموع پایان نامه ها...................................................112
جدول 4-31) توزیع فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان، در دانشگاه های مختلف...........................................113
جدول 4-32) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................114
جدول 4-33) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..............................................................................115
جدول 4-34) توزیع فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................116
جدول 4-35) توزیع فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..............................................................................117
جدول 4-36) توزیع فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در مجموع پایان نامه ها................................................................................118
جدول 4-37) توزیع فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در دانشگاه های مختلف................................................................................119
جدول 4-38) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................120
جدول 4-39) توزیع فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در دانشگاه های مختلف............................................................................................121
جدول 4-40) توزیع فراوانی بر اساس نوع نمودار، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................122
جدول 4-41) توزیع فراوانی بر اساس نوع نمودار، در دانشگاه های مختلف................................................................................................123
جدول 4-42) توزیع فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................124
جدول 4-43) توزیع فراوانی بر اساس تعداد جدول، در دانشگاه های مختلف............................................................................................125
جدول 4-44) توزیع فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................126
جدول 4-45) توزیع فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.............................................................................................127
جدول 4-46) توزیع فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................128
جدول 4-47) توزیع فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در دانشگاه های مختلف........................................................................................129
جدول 4-48) توزیع فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................130
جدول 4-49) توزیع فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در دانشگاه های مختلف............................................................................................131
جدول 4-50) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................132
جدول 4-51) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف................................................................................133
جدول 4-52) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................134
جدول 4-53) توزیع فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف................................................................................135
جدول 4-54) توزیع فراوانی بر اساس نوع هدف، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................136
جدول 4-55) توزیع فراوانی بر اساس نوع هدف، در دانشگاه های مختلف.................................................................................................137
جدول 4-56) توزیع فراوانی بر اساس جامعه آماری، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................138
جدول 4-57) توزیع فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................139
جدول 4-58) توزیع فراوانی بر اساس حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................142
جدول 4-59) توزیع فراوانی بر اساس حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................143
جدول 4-60) توزیع فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................144
جدول 4-61) توزیع فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در دانشگاه های مختلف....................................................................................145
جدول 4-62) توزیع فراوانی بر اساس نوع داده، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................146
جدول 4-63) توزیع فراوانی بر اساس نوع داده، در دانشگاه های مختلف....................................................................................................147
جدول 4-64) توزیع فراوانی بر اساس روش تحقیق، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................148
جدول 4-65) توزیع فراوانی بر اساس روش تحقیق، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................149
جدول 4-66) توزیع فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در مجموع پایان نامه ها...................................................................................150
جدول 4-67) توزیع فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در دانشگاه های مختلف..................................................................................151
جدول 4-68) توزیع فراوانی بر اساس روش گردآوری داده ها، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................152
جدول 4-69) توزیع فراوانی بر اساس روش گردآوری داده، در دانشگاه های مختلف..............................................................................153
جدول 4-70) توزیع فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................154
جدول 4-71) توزیع فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در دانشگاه های مختلف..................................................................................155
جدول 4-72) توزیع فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................156
جدول 4-73) توزیع فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف................................................................................157
جدول 4-74) توزیع فراوانی بر اساس نرم افزار، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................158
جدول 4-75) توزیع فراوانی بر اساس نرم افزار، در دانشگاه های مختلف...................................................................................................159
جدول 4-76) توزیع فراوانی بر اساس میزان آلفا، در مجموع پایان نامه ها.................................................................................................160
جدول 4-77) توزیع فراوانی بر اساس میزان آلفا، در دانشگاه های مختلف.................................................................................................161
جدول 4-78) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات روی جلد، در مجموع پایان نامه ها....................................................................162
جدول 4-79) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات روی جلد، در دانشگاه های مختلف....................................................................162
جدول 4-80) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات پشت جلد، در مجموع پایان نامه ها...................................................................163
جدول 4-81) توزیع فراوانی بر اساس چاپ مشخصات پشت جلد، در دانشگاه های مختلف..................................................................163
جدول 4-82) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان فارسی، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................164
جدول 4-83) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان فارسی، در دانشگاه های مختلف..............................................................................164
جدول 4-84) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................165
جدول 4-85) توزیع فراوانی بر اساس صفحه عنوان انگلیسی ، در دانشگاه های مختلف.........................................................................165
جدول 4-86) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده فارسی، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................166
جدول 4-87) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده فارسی، در دانشگاه های مختلف............................................................................166
جدول 4-88) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................167
جدول 4-89) توزیع فراوانی بر اساس صفحه چکیده انگلیسی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................167
جدول 4-90) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تقدیم، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................168
جدول 4-91) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تقدیم ، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................168
جدول 4-92) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تشکر ، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................169
جدول 4-93) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تشکر ، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................169
جدول 4-94) توزیع فراوانی بر اساس صفحه گواهی دفاع ، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................170
جدول 4-95) توزیع فراوانی بر اساس صفحه گواهی دفاع، در دانشگاه های مختلف................................................................................170
جدول 4-96) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ارزشیابی، در مجموع پایان نامه ها......................................................................................171
جدول 4-97) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ارزشیابی، در دانشگاه های مختلف.....................................................................................171
جدول 4-98) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تعهد اصالت ، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................172
جدول 4-99) توزیع فراوانی بر اساس صفحه تعهد اصالت، در دانشگاه های مختلف................................................................................172
جدول 4-100) توزیع فراوانی بر اساس صفحه منشور اخلاقی ، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................173
جدول 4-101) توزیع فراوانی بر اساس صفحه منشور اخلاقی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................173
جدول 4-102) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ضمیمه، در مجموع پایان نامه ها.....................................................................................174
جدول 4-103) توزیع فراوانی بر اساس صفحه ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.....................................................................................174
فهرست شکل ها و نمودارها
نمودار 4-1) فراوانی بر اساس تعداد پایان نامه ها در دانشگاه های استان......................................................................................................74
نمودار 4-2) فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی مجموع پایان نامه ها..............................................................................................................75
نمودار 4-3) فراوانی بر اساس قلمرو موضوعی پایان نامه های دانشگاه مازندران.........................................................................................76
نمودار 4-4) فراوانی بر اساس قلمرو مکانی مجموع پایان نامه ها...................................................................................................................77
نمودار 4-5) فراوانی بر اساس قلمرو مکانی در دانشگاه های مختلف.............................................................................................................78
نمودار 4-6) فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در مجموع پایان نامه ها...................................................................................................79
نمودار 4-7) فراوانی بر اساس جنسیت پژوهشگر در دانشگاه های مختلف...................................................................................................80
نمودار 4-8) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در مجموع پایان نامه ها...................................................................................................82
نمودار 4-9) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه مازندران..........................................................................................................84
نمودار 4-10) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه غیر انتفاعی شمال.....................................................................................84
نمودار 4-11) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه آزاد ساری....................................................................................................85
نمودار 4-12) فراوانی بر اساس نقش استاد راهنما در دانشگاه آزاد آمل.......................................................................................................85
نمودار 4-13) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................87
نمودار 4-14) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه مازندران.........................................................................................................90
نمودار 4-15) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه غیرانتفاعی شمال.......................................................................................90
نمودار 4-16) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه آزاد ساری......................................................................................................91
نمودار 4-17) فراوانی بر اساس نقش استاد مشاور در دانشگاه آزاد آمل.........................................................................................................91
نمودار 4-18) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................92
نمودار 4-19) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه مازندران..................................................................................................................94
نمودار 4-20) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه غیر انتفاعی شمال................................................................................................94
نمودار 4-21) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه آزاد ساری..............................................................................................................95
نمودار 4-22) فراوانی بر اساس وضعیت دفاع در دانشگاه آزاد آمل..................................................................................................................95
نمودار 4-23) فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................96
نمودار 4-24) فراوانی بر اساس تعداد نویسندگان در دانشگاه های مختلف...................................................................................................97
نمودار 4-25) فراوانی بر اساس رنگ جلد در مجموع پایان نامه ها.................................................................................................................98
نمودار 4-26) فراوانی بر اساس رنگ جلد در دانشگاه های مختلف.................................................................................................................99
نمودار 4-27) فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................100
نمودار 4-28) فراوانی بر اساس تعداد صفحات کل در دانشگاه های مختلف..............................................................................................101
نمودار 4-29) فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله در مجموع پایان نامه ها...............................................................102
نمودار 4-30) فراوانی بر اساس تعداد صفحات مقدمه و بیان مسئله، در دانشگاه های مختلف..............................................................103
نمودار 4-31) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو در مجموع پایان نامه ها......................................................................................104
نمودار 4-32) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل دو در دانشگاه های مختلف.....................................................................................105
نمودار 4-33) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج در مجموع پایان نامه ها....................................................................................106
نمودار 4-34) فراوانی بر اساس تعداد صفحات فصل پنج در دانشگاه های مختلف...................................................................................107
نمودار 4-35) فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................108
نمودار 4-36) فراوانی بر اساس تعداد صفحات ضمیمه در دانشگاه های مختلف.......................................................................................109
نمودار 4-37) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در مجموع پایان نامه ها..................................................................................................110
نمودار 4-38) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه، در دانشگاه های مختلف..................................................................................................111
نمودار 4-39) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان مجموع پایان نامه ها..............................................................112
نمودار 4-40) فراوانی بر اساس تعداد کلید واژه مورد استفاده در عنوان در دانشگاه های مختلف........................................................113
نمودار 4-41) فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................................114
نمودار 4-42) فراوانی بر اساس تعداد اهداف تحقیق، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................115
نمودار 4-43) فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در مجموع پایان نامه ها..........................................................................................116
نمودار 4-44) فراوانی بر اساس تعداد فرضیه تحقیق، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................117
نمودار 4-45) فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................118
نمودار 4-46) فراوانی بر اساس تعداد سوال تحقیق، در دانشگاه های مختلف............................................................................................119
نمودار 4-47) فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................120
نمودار 4-48) فراوانی بر اساس تعداد نمودار، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................121
نمودار 4-49) فراوانی بر اساس نوع نمودار، در مجموع پایان نامه ها...........................................................................................................122
نمودار 4-50) فراوانی بر اساس نوع نمودار، در دانشگاه های مختلف...........................................................................................................123
نمودار 4-51) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................124
نمودار 4-52) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................125
نمودار 4-53) فراوانی بر اساس تعداد جدول، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................126
نمودار 4-54) فراوانی بر اساس نوع ضمیمه، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................................127
نمودار 4-55) فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در مجموع پایان نامه ها....................................................................................................128
نمودار 4-56) فراوانی بر اساس نوع محدودیت، در دانشگاه های مختلف....................................................................................................129
نمودار 4-57) فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در مجموع پایان نامه ها........................................................................................................130
نمودار 4-58) فراوانی بر اساس نوع پیشنهاد، در دانشگاه های مختلف........................................................................................................131
نمودار 4-59) فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در مجموع پایان نامه ها............................................................................................132
نمودار 4-60) فراوانی بر اساس تعداد منابع فارسی، در دانشگاه های مختلف............................................................................................133
نمودار 4-61) فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................134
نمودار 4-62) فراوانی بر اساس تعداد منابع انگلیسی، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................135
نمودار 4-63) فراوانی بر اساس نوع هدف، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................................136
نمودار 4-64) فراوانی بر اساس نوع هدف، در دانشگاه های مختلف.............................................................................................................137
نمودار 4-65) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................................138
نمودار 4-66) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه مازندران............................................................................................................ 140
نمودار 4-67) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه غیرانتفاعی شمال............................................................................................140
نمودار 4-68) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه آزاد ساری..........................................................................................................141
نمودار 4-69) فراوانی بر اساس جامعه آماری، در دانشگاه آزاد آمل..............................................................................................................141
نمودار 4-70) فراوانی بر اساس حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.........................................................................................................142
نمودار 4-71) فراوانی بر اساس حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف.........................................................................................................143
نمودار 4-72) فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................144
نمودار 4-73) فراوانی بر اساس شیوه جمع آوری، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................145
نمودار 4-74) فراوانی بر اساس نوع داده، در مجموع پایان نامه ها...............................................................................................................146
نمودار 4-75) فراوانی بر اساس نوع داده، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................................147
نمودار 4-76) فراوانی بر اساس روش تحقیق، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................................148
نمودار 4-77) فراوانی بر اساس روش تحقیق، در دانشگاه های مختلف.......................................................................................................149
نمودار 4-78) فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................150
نمودار 4-79) فراوانی بر اساس روش نمونه گیری، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................151
نمودار 4-80) فراوانی بر اساس روش گردآوری داه ها، در مجموع پایان نامه ها.......................................................................................152
نمودار 4-81) فراوانی بر اساس روش گردآوری داده، در دانشگاه های مختلف..........................................................................................153
نمودار 4-82) فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در مجموع پایان نامه ها..............................................................................................154
نمودار 4-83) فراوانی بر اساس ابزار مورد استفاده، در دانشگاه های مختلف..............................................................................................155
نمودار 4-84) فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................................156
نمودار 4-85) فراوانی بر اساس فرمول حجم نمونه، در دانشگاه های مختلف............................................................................................157
نمودار 4-86) فراوانی بر اساس نرم افزار، در مجموع پایان نامه ها................................................................................................................158
نمودار 4-87) فراوانی بر اساس نرم افزار، در دانشگاه های مختلف...............................................................................................................159
نمودار 4-88) فراوانی بر اساس میزان آلفا، در مجموع پایان نامه ها.............................................................................................................160
نمودار 4-89) فراوانی بر اساس میزان آلفا، در دانشگاه های مختلف............................................................................................................161
792480106549فصل اول:
طرح تحقیق
00فصل اول:
طرح تحقیق

1-1) مقدمه
توسعهی علمی، صنعتی و فرهنگی هر کشور بدون پرداختن به امر پژوهش با موفقیت چندانی همراه نخواهد بود و در واقع پژوهش، موتور محرک پیشرفت و توسعه محسوب میشود. حتی اگر نشانههایی از توسعه بدون پرداختن به مبانی پژوهشی رخ دهد، آن توسعه مستمر و پایدار نخواهد بود و نمیتواند مسیر مطمئنی را طی کند. بنابراین پژوهش مبنای توسعه است و تضمینی برای استمرار توسعه به شمار میآید. همچنین به کار بستن نتایج پژوهشهای انجام شده در هر زمینه به بهبود راهکارها و روشهای معمول در زمینههای مورد نظر منجر می شود. البته بخش مهمی از این فعالیتهای پژوهشی از سوی مؤسسههای آموزش عالی و دانشگاهها انجام میگیرد که طلایهداران عرصهی مطالعات و پژوهشهای کشور هستند(نیکسیرت و بدری، 1392).
انجام پژوهش و تحقیق، از نشانه‌های اعتلای کشورها و یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه محسوب می‌شود، چراکه موجب افزایش بهره‌وری در بخش‌های اقتصادی کشور خواهد شد. اگر امروز پژوهش را کم اهمیت فرض کرده و برای آن هزینه نکنیم، در آینده باید هزینه‌ی گزاف‌تری را متحمل شویم. مبنای قدرت و حیات در دنیای کنونی به میزان بهره‌مندی از علم و دانش باز میگردد. در جامعهی امروز فقیر و غنی بر اساس میزان بهره‌مندی از دانش در درجهی اول شکل میگیرد و نتیجهاش به میزان برخورداری از ثروت و قدرت میرسد.
در دنیای امروز هیچ راهی جز اندیشیدن به توسعهی علمی وجود ندارد وگرنه باید بپذیریم که روز به روز فقیرتر یا عقب ماندهتر شویم پس توسعهی علمی، هم یک امر ضروری و هم یک امر مطلوب است(بسطامی، 1384).
پژوهش مهم‌ترین شاخص جوامع برای رسیدن به جامعهی دانایی‌محور است و راهی برای به وجود آوردن فناوری، توسعه، پیشرفت و افزایش توان تولید و ارج نهادن به مقام پژوهشگران، شناسایی و طرح مشکلات آنان برای ارتقای سطح پژوهش جز الزامات به شمار می‌رود. پژوهش، نیروی محرکهی توسعهی همه‌جانبه و پایدار در ابعاد فرهنگ، اقتصاد، سیاست و جامعه است. علی‌رغم جایگاه رفیع پژوهش، این حوزه با دشواری‌های ساختاری و عملکردی فراوان مواجه است(امیری،1381).
یکی از روشهای پرورش محققان خوب، تشویق دانشجویان به نوشتن پایاننامههای پژوهشی است(کلاهی و همکاران،1382). چراکه نگارش پایاننامه مهم‌ترین بخش از زندگی دانشگاهی دانشجویان تحصیلات تکمیلی است(براوز، 2000).
نوشتن پایاننامه برای اکثر دانشجویان تحصیلات تکمیلی فعالیتی کاملا جدید است. پایان نامه نیازهای جدیدی را به وجود میآورد و تحقیقی است به مراتب بزرگتر از آن چیزی که دانشجویان تا آن زمان انجام داده اند. پایاننامه بر خلاف سایر مراحل تحصیل، نیاز به مطالعه مستقل و تلاش بیشتری دارد. ارزیابی پیوسته کمتری در آن وجود دارد و احتمالا طولانیترین نوشتهای است که دانشجویان تا آن زمان انجام داده اند(موری،2011).
«پایاننامه» شناسنامهی علمی محقق به حساب میآید که قابل تعویض، تصحیح و ابطال نیست. در واقع پایاننامه، تصویری است که بیانگر قالب مورد پذیرش دانشگاه در ارائهی نتایج یک پژوهش میباشد(دستجردی و همکاران، 1391).
پایاننامه در واقع آموزش دانش، مهارت و روششناسی تحقیق برای دانشجویان میباشد، بنابراین ضرورت دارد که چهارچوبی مناسب و یکنواخت برای ارائهی این واحد آموزشی، پژوهشی تهیه گردد. از طرف دیگر هر پایاننامه، الگویی برای سایر دانشجویان قلمداد میشود که به عنوان مرجعی در ساختار مرسوم دانشگاه به آن مراجعه میکنند، بنابراین وجود پایاننامههایی با کیفیت و محتوای مناسب برای راهنمایی در این خصوص احساس میشود(کلاهدوزان و همکاران، 1383).
1-2) بیان مسئله
کرت لوین (1993)، معتقد بود تحقیق و پژوهش مشکلات اجتماعی را از ریشه میخشکاند. به عقیدهی او، اگر لازم است نوعی پیشرفت در جهت حل معضلات اجتماعی صورت گیرد، باید دست به پژوهش زد، زیرا برنامههای پژوهشی، خاصیت تعییینکنندگی دارند.
دورههای تحصیلات تکمیلی در مقایسه با دوره‌های کارشناسی و قبل از آن که دورهی انتقال و آموزش است، دورهی زایندگی و تولید علم است. هر دانشجو در قالب پایاننامهی خود، یک پروژهی تحقیقاتی را به انجام می رساند که به صورت بالقوه میتواند در حل مسائل و معضلات علمی و فنی جامعه استفاده شود(نیک سیرت و بدری،1392).
یکی از فعالیت‌های تحقیقاتی دانشجویان در مقطع تحصیلات تکمیلی، انجام کار تحقیقاتی با عنوان «پایاننامه» می‌باشد. تدوین پایاننامه مجالی برای یادگیری در محیط واقعی است. از این رو می‌توان هر پایان‌نامه را انعکاس ‌دهنده‌ی بخشی از فرهنگ فکری و دانشگاهی یک جامعه فرض کرد. ضمن آنکه پایان‌نامه نشان دهنده‌ی توانایی‌های یادگیری، مهارت فنی و بهبود قدرت نگارش و تحلیل هر دانشجو است.
پایان‌نامه از مهمترین منابع اطلاعاتی است که به لحاظ مختلف از اهمیت علمی و پژوهشی خاصی برخوردار است. از طرفی اولین حرکت پژوهشی جدی دانشجویان در دورهی تحصیلات تکمیلی دانشگاهی است و از سوی دیگر نیز میتوان آن را به مثابهی کاری نهایی ارزیابی کرد زیرا همین فعالیت پژوهشی، برایند کل یافتههای دانشجو در طول دورهی تحصیلی است(حری،1378).
اکنون در کشور ما دانشجویان این دوره به واسطهی الزام به تدوین پایان‌نامه که فعالیتی پژوهشی قلمداد می‌شود، به ‌عنوان محقق جامعه محسوب می‌شوند.
بررسی مسائل مربوط به پایان‌نامههای کارشناسی ارشد از جهات متعددی از قبیل نیاز مبرم به دانش بیشتر در مورد علل و پویاییهای آسیبهای اجتماعی، نیاز به درک قوانین تغییر اجتماعی، نیاز به کشف راهحلهای کاربردی و علمی برای رفع آن مشکلات و نیاز به کشف قوانین کلی و عمومی که پدیدههای اجتماعی پیچیدهتر حائز اهمیت است. بر این اساس سالیانه صدها دانشجوی تحصیلات تکمیلی کشور، به تدوین پایان نامه‌های خود در حوزه‌های متفاوت رشته‌ی مدیریت ورزشی می‌پردازند. پایان نامه یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ملی است، ولی متأسفانه پژوهش‌های اندکی برای ارزیابی آن انجام شده است. البته این امر منحصر به ایران نیست و می‌توان گفت که این مسئله در سطح جهان قابل بررسی است. با این حال تاکنون ارزیابی‌های اندکی به صورت نظام یافته در مورد ویژگی‌های پایاننامه‌ها انجام پذیرفته است.
1-3) ضرورت تحقیق
امروزه نگارش و ارائه پایان نامه، حتی برای محققان با تجربه کاری چالش برانگیز است (لی، 2010). این کار چالش برانگیز نیازمند تلاش و صرف انرژی و وقت فراوان است تا محقق به یک نتیجه مطلوب برسد و نتیجه علمی محقق که در قالب تدوین پایان نامه نمایان می شود دارای کیفیت مناسب باشد.
وضعیت تدوین پایاننامهها میتواند انعکاسی از میزان توجه مسئولین دانشگاه، اساتید راهنما و دانشجویان به این واحد آموزشی، پژوهشی مهم باشد که به صورت تدریجی در جهتدهی به فعالیتهای علمی دانشگاه و کسب اعتبار علمی آن دخیل میباشد(آرکنا و میر، 2000). با توجه به اهمیت این موضوع، ارائهی صحیح، استاندارد و مدون پایاننامهها به عنوان گزارش یک پژوهش ضروری به نظر میرسد(دستجردی و همکاران،1391).
پایاننامههای دانشجویی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و هرگونه توجه و دقت در امر پایاننامهنویسی و ارتقای کیفیت آنها در آیندهی تحقیقاتی کشور بسیار مفید خواهد بود(هیگینسون و کرنر، 1996). از طرفی ارزشگذاری و معیارسنجی شاخصهای کمی و کیفی علوم ورزشی مانند دیگر علوم برای حضور مؤثر در حیات علمی این رشته در کشور با توجه به این که در حال حاضر دانش علوم ورزشی به عنوان دانش میان رشته ای با انبوهی از دستاوردهای علمی و تخصصی روبرو است ضروری به نظر می رسد و طبقهبندی و ساماندهی این یافتهها موجب شکلگیری روند جدیدی در دانش فوق می شود(شریفی و همکاران،1391).
با توجه به این که پایاننامههای کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی بخش مهمی از تحقیقات انجام گرفته در حوزهی تربیتبدنی را تشکیل میدهند، شناخت و رفع مشکلات و مسائل موجود در این بخش اهمیت زیادی دارد(میزانی و همکاران،1392) و لزوم پیروی آنها از یک روش استاندارد برای استفادهی مناسب ضروری به نظر میرسد(منتخب و همکاران، 1388).
در مجامع علمی، پایاننامهها به عنوان نتایج تحقیقات دانشپژوهان در نظر گرفته میشود و هویت علمی دانشگاه در گرو ارزیابی همین اسناد است(کلاهدوزان و همکاران،1383). از طرفی همهساله مقادیر فراوانی از امکانات مالی دولت و قسمت اعظمی از نیرو، انرژی و وقت اعضای هیأت علمی و دانشجویان دانشگاه صرف انجام پایان نامه میشود(فیروزآبادی و همکاران، 1392). با توجه به این مهم، نقش و تأثیر غیرقابلتردید پایاننامه و رساله، در رشد علمی تحقیقات و محققان، لزوم توجه به کیفیت و کمیت آنها را دوچندان میکند. برای گام برداشتن صحیح به سوی پیشرفت حقیقی، بررسی کمی و ارزیابی تحقیقات امری ضروری است(خلجی و کشتی دار، 1381).
مهمترین هدف از انجام پژوهشها، استفادهی عملی از یافتههای آنها بوده و عدم کاربرد عملی یافتهها به نوعی اتلاف منابع محسوب میشود. برخی از یافتهها قابلیت کاربرد مستقیم دارند و برخی دیگر را صرفاً میتوان اشاعه داد و امیدوار بود که موجب افزایش دانش و مهارت و تغییر نگرش مخاطبان شود. لذا این تغییر نگرش در برنامهریزی و تصمیمگیری اثری مستقیم خواهد داشت. استفاده از یافتههای پژوهشی، نیازمند کوششی سازمان یافته است. امروزه پایان نامه هایی با موضوعات تکراری، مسئله مدار نبودن آثار و لغزش های روش شناختی از جمله مهمترین کاستی هایی است که در تولیدات علمی دانشگاه ها خودنمایی می کنند(منصوریان، 1392).
تحلیل و بررسی پایان نامه ها می تواند اطلاعات مختلفی که درون تعداد زیادی پایان نامه نهفته است را در اختیار علاقه مندان قرار دهد. در راستای این مهم، محققان در مطالعات مختلفی، ارزشیابی و بررسی نقاط قوت و ضعف پایاننامهها، هر چند سال یک بار، اقدام به رفع موانع موجود برای ارتقای کیفیت و مطلوبیت را پیشنهاد نموده اند(صادقی و همکاران، 1390)، (منتخب و همکاران، 1388)، (افتخاری و همکاران، 1392) و (علیشیری و همکاران، 1389)، (زرشناس و همکاران1391).
از آنجا که استان مازندران در دسترسی به زیرساخت‌های مناسب ارتباطی و نیز فاصله تا پایتخت، همراه با شرایط آب و هوایی معتدل، اراضی بسیار حاصلخیز، طبیعت گوناگون و مفرح ساحلی، دشتی، جنگلی و کوهستانی مساعد برای توسعهی صنعتهای مختلف و از جمله صنعت ورزش از شرایط مطلوبی برخوردار است و همچنین برخورداری از میراث فرهنگی غنی و بیشترین نرخ دانشآموختگان با تحصیلات دانشگاهی در میان استان‌های کشور و این که این استان باسوادترین استان کشور است.
کیفیت تحقیق و پژوهش در راستای استفاده از نتایج کاربردی تحقیقات در جهت آبادانی در زمینههای مختلف استان از جمله رشتههای دانشگاهی نظیر تربیتبدنی از اهمیت خاصی برخوردار است.
میزانی و همکاران(1390)، بیان کردند که داده های غیر واقعی می تواند به دلیل مشکلاتی در زمینه های دیگر موثر در تدوین پایان نامه از قبیل منابع اطلاعاتی و مالی و نظام بوروکراسی اداری دانشگاه باشد. زمانی که شرایط و امکانات موجود برای نوشتن پایان نامه نامناسب و دانشجو از این نظر تحت فشار باشد امکان این که به فکر تقلب بیفتد بیشتر است. نبود سازکارهای جلوگیری و برخورد با این پدیده مخرب در کشور نیز ممکن است در شیوع آن نقش داشته باشد. می بایست تدابیری برای جلوگیری از احتمال تقلب علمی دانشجویان و تشویق آن ها به پیروی از اخلاق پژوهشی اندیشیده شود.
با توجه به اهمیت پایاننامهها و هزینه، زمان و انرژی زیادی که صرف تهیهی آنها میشود، آگاهی از محتوا و شناسایی موضوعی آنها ضروری به نظر میرسد (نیکسیرت و بدری،1392) و نیز کمک به دانشجویان در انتخاب موضوعات کاربردی و هدفمند برای پایان نامه ها با آگاهی از پژوهش های پیشین مهم است. راهکارهایی همچون تهیه بانک اطلاعاتی مناسب از پایان نامه ها می تواند راهنمای مناسبی جهت انتخاب موضوعات جدید و غیر تکراری پایان نامه های دانشجویان باشد(رضا خانی مقدم و همکاران، 1390)، (شکفته و اکبری، 1387).
به طور قطع نتایج این تحقیق با توجه به ایجاد بانک اطلاعات موضوعی میتواند مرجعی برای راهنمایی دانشجو در توجه به جزئیات مهم در پایاننامه شود و ضمن پیشگیری از خستگی، سردرگمی، صرف هزینه و وقت فراوان، موجب بهبود در وضعیت تدوین پایاننامهها در موضوعات جدید، بررسی نشده و کاربردی را فراهم میآورد. به نظر می رسد زمانی که پایان نامه هایی با موضوعات مشابه وجود داشته باشد احتمال سوء استفاده از پایان نامه ها افزایش می یابد و از آنجایی که امروزه درون دانشگاهها، متأسفانه هدف اصلی اکثر دانشجویان اخذ مدرک شده و زمینههای جامعهپذیری علمی و فرهنگی ضعیف شده، تمایل به سوء رفتار علمی نیز بالا رفته است(ذاکر صالحی، 1389)، امید است در راستای کمک به دانشجویان در انتخاب موضوعات جدید، بتوان گام مثبتی در جلوگیری از این رفتار ناپسند برداشت.
با توجه به این که پژوهشهای انجام گرفته در سایر رشتهها نیز نشان میدهد که کاستیهای نگارشی و روشهای آماری از جمله موضوع های مورد توجه محققان بوده (شریفی و همکاران،1391) و تاکنون در داخل استان تحقیقی برای ارزیابی پایاننامههای «گرایش مدیریت ورزشی» در دانشگاههای هدف یافت نشده است، این پژوهش قصد جمعآوری اطلاعات کمی از مجموع پایاننامههای دفاع شده در مقطع کارشناسی ارشد رشتهی تربیت بدنی، گرایش مدیریت ورزشی در دانشگاه های استان مازندران را داشته است. به همین منظور تحقیق حاضر به تحلیل ساختاری و کمی پایاننامههای تربیتبدنی و علوم ورزشی، گرایش مدیریت ورزشی میپردازد.
1-4) اهداف پژوهش
1-4-1) هدف کلی
هدف کلی از این تحقیق، «تحلیل ساختاری پایاننامههای مدیریت ورزشی دانشگاههای استان مازندران از ابتدا تا نیمهی مهرماه سال 1392» میباشد.
1-4-2) اهداف اختصاصی
بررسی توزیع کل پایاننامهها در دانشگاههای منتخب استان مازندران.
بررسی توزیع زمینههای موضوعی گرایش مدیریت ورزشی در پایاننامهها.
بررسی توزیع جامعهی آماری تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع قلمرو مکانی (حوزهی جغرافیایی) در پایاننامهها.
بررسی توزیع روششناسی پایاننامهها از لحاظ انواع روشهای تحقیق، روشهای نمونهگیری، حجم نمونه، فرمول حجم نمونه، روش گردآوری و ابزار جمعآوری دادهها، میزان آلفا و نرمافزارهای مورد استفاده در پایاننامهها.
بررسی توزیع شیوهی جمعآوری اطلاعات، نوع دادهها، نوع هدف، نوع ضمیمه، نوع محدودیتها و پیشنهادات در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد کلیدواژهها و تعداد کلیدواژههای مورد استفاده در عنوان تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
برررسی توزیع پایاننامهها به تفکیک سال، رنگ جلد، تعداد نویسندگان، استاد راهنما، استاد مشاور و جنسیت پژوهشگر.
بررسی توزیع تعداد صفحات بخشهای مختلف پایاننامهها (فصل دو، فصل پنج، ضمیمه و کل پایاننامه)
بررسی توزیع تعداد منابع فارسی و لاتین مورد استفاده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد فرضیهها، اهداف و سؤالها در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع تعداد نمودار و جدول در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها.
بررسی توزیع وضعیت کلی پایاننامهها از نظر ساختار فیزیکی.
ایجاد بانک اطلاعاتی موضوعی پایاننامههای دفاع شده در دانشگاههای استان، در راستای جلوگیری از تکرار موضوعات و نیز انتخاب موضوعات تحقیقاتی جدید و بررسی نشده.
15.بررسی سیر پیشرفت پایاننامهها (مقایسهی سال به سال) از ابتدا تاکنون.
1-5) سؤالهای تحقیق
1-5-1) سؤال اصلی
«وضعیت ساختاری پایاننامههای مدیریت ورزشی در دانشگاههای استان مازندران از ابتدا تا نیمهی مهرماه سال 1392» در چه وضعیتی قرار دارد؟
1-5-2) سؤالهای فرعی
توزیع تعداد کل پایاننامهها در دانشگاههای منتخب استان مازندران به چه نحوی میباشد؟
توزیع زمینههای موضوعی گرایش مدیریت ورزشی در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع جامعهی آماری تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع قلمرو مکانی (حوزهی جغرافیایی) در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع روششناسی پایاننامهها از لحاظ متغیرهای گوناگون به چه نحوی میباشد؟
توزیع شیوهی جمعآوری اطلاعات، نوع دادهها، نوع هدف، نوع ضمیمه، نوع محدودیتها به چه نحوی
میباشد؟
توزیع تعداد کلیدواژهها و تعداد کلیدواژههای مورد استفاده در عنوان پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع پایاننامهها به تفکیک سال، رنگ جلد، تعداد نویسندگان، جنسیت پژوهشگر، استاد راهنما و استاد مشاور به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد صفحات بخشهای مختلف پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد منابع فارسی و لاتین مورد استفاده در پایاننامهها چگونه میباشد؟
توزیع تعداد فرضیهها، اهداف و سؤالها در تحقیقات انجام شده در پایاننامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع تعداد نمودار و جدول در تحقیقات انجام شده در پایان نامهها به چه نحوی میباشد؟
توزیع وضعیت کلی پایاننامهها از نظر ساختار فیزیکی به چه نحوی میباشد؟
بانک اطلاعات موضوعی پایاننامههای دفاع شده در دانشگاههای استان تا نیمهی مهر سال 1392 معطوف به چه عناوینی است؟
سیر پیشرفت پایاننامهها (مقایسهی سال به سال) تا نیمهی مهر سال 1392 چگونه بوده است؟
1-6) محدودهی تحقیق
در این تحقیق تنها پایاننامههایی که تا مهر 92 به اتمام رسیدهاند مورد بررسی قرار گرفته است، زیرا برخی از پایاننامهها بعد از این تاریخ به علت عدم تسویه حساب دانشجویان در دسترس قرار نداشتند.
در این تحقیق تنها پایان نامه هایی مورد بررسی قرار گرفته اند که اصل آن ها در زمان پژوهش در بخش پایان نامه ی کتابخانه دانشگاه های منتخب موجود بوده اند.
در این تحقیق تنها پایاننامههای مقطع کارشناسی ارشد مدیریت ورزشی مورد بررسی قرار میگیرند.
این تحقیق شامل پایاننامههایی است که در دانشگاههای استان مازندران انجام شدهاند.
این تحقیق شامل دانشگاههای علوم پزشکی نمیباشد.
دادههای این تحقیق در سال 1393 گردآوری شده است.
1-7) محدودیتهای غیرقابل کنترل
با توجه به این که برخی دادهها از نوشتههای درون پایاننامه اخذ شده است، بنابراین پژوهشگر به صراحت و صداقت نویسندگان پایاننامهها اعتماد کرده است.
برخی پایاننامهها که پس از تسویه حساب دانشجویان، به کتابخانهی دانشگاه تحویل داده نشده و یا به مدت طولانی به امانت رفته بودند، در دسترس محقق قرار نگرفت.
نارسایی نگارشی متون برخی از پایاننامهها و انتزاعی بودن برخی مفاهیم موجود در آنها ممکن است سبب اختلاف در برداشت شده باشد.
1-8) تعاریف اصطلاحاتپایاننامه
تعریف نظری: پایاننامه گزارشی است مکتوب به زبان فارسی یا غیر فارسی (در برخی رشتهها) که در آن دانشجو، نتایج بررسی و تحقیق خود را در یکی از حیطههای رشتهی تحصیلی مربوطه زیر نظر استاد راهنما انجام داده و ارائه می‌نماید (اسحاقیان، 1382).
تعریف عملیاتی: منظور از پایاننامه در تحقیق حاضر، پایاننامههایی است که توسط دانشجویان کارشناسی ارشد انجام شده و در کتابخانههای یکی از دانشگاههای هدف، در دسترس محقق قرار گرفته است.
درجهی پایاننامه
تعریف نظری: منظور مقطع تحصیلی میباشد که پایاننامه به منظور اتمام آن مقطع نوشته شده است (اسحاقیان، 1382).
تعریف عملیاتی: در اینجا پایاننامههایی مورد نظر میباشد که روی جلد آنها عنوان درجهی کارشناسی ارشد ذکر شده باشد.
گرایش مدیریت ورزشی
تعریف نظری: این رشته دارای حوزهی وسیع و طیف گستردهای میباشد و شامل گرایشهای مختلفی مانند: «مدیریت بازاریابی در ورزش، مدیریت اماکن و تأسیسات ورزشی، مدیریت اوقات فراغت و ورزش‌های تفریحی، مدیریت راهبردی در سازمان‌های ورزشی، مدیریت رسانه‌های ورزشی و مدیریت رویدادهای ورزشی» می باشد.
منظور رشته یا گرایشی می باشد که موضوع پایان نامه در حیطه های آن انتخاب شده باشد.
تعریف عملیاتی: در اینجا پایاننامههایی مورد نظر میباشد که روی جلد آنها گرایش مدیریت ورزشی ذکر شده باشد. در برخی از موارد هرچند عنوان گرایش یا رشتهی مدیریت ورزشی ذکر نشده بود اما محقق بر اساس حیطهی پژوهش انجام شده تصمیم به احتساب آن گرفته است.
998855242570جفصل دوم:ج
مبانی نظری
و مرور ادبیات پیشینه
00جفصل دوم:ج
مبانی نظری
و مرور ادبیات پیشینه

2-1) مقدمه
«تحقیق» و «پژوهش» یکی از عمده‌ترین عوامل رشد و توسعهی جوامع بشری است. متأسفانه با بررسی تحقیقات انجام شده در ایران و مقایسهی کمی و کیفی آنها با کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، اختلاف قابل توجهی از نظر شاخص‌های تحقیق دیده می‌شود(دندار و لوییز،1998). انجام تحقیقات و استفاده از یافته‌های پژوهشی بسان مغزی متفکر و توانمند، مدیریت دانشگاه را در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی یاری می‌رساند. هدف اصلی از انجام تحقیقات در دانشگاه‌ها و صرف بودجه‌های پژوهشی و به‌کارگیری نیروی انسانی، بهبود کیفیت، کمک به تصمیم‌گیری مناسب، افزایش بهره‌وری و کارآیی سازمانی، اتخاذ راهبردهای مناسب، حل مشکلات و کارآفرینی است.
از این منظر پایان نامه به عنوان نتیجهی یک کار تحقیقاتی مورد توجه مخاطبان خود می باشد و توجه به کمیت و کیفیت آنها امری ضروری است و در واقع یکی از منابع مهم و با ارزش اطلاعات میباشند که به ویژه برای استفاده در کتابخانه‌های دانشگاهی از اهمیت خاصی برخوردارند. پژوهش تصویری است از قالب مورد پذیرش دانشگاه در ارائهی نتایج یک پژوهش میباشد. بررسی موضوعات پایاننامه در یک مقطع زمانی بیانگر خط سیر پژوهش دانشگاهی در همان مقطع است. پایاننامهها از بُعد اجتماعی میتوانند با انجام پژوهشهای کاربردی، حل مشکلات و مسائل مبتلا به جامعه در ابعاد مختلف را بر عهده گیرند.
بخشهای اصلی فصل دوم را مطالعات نظری و پژوهشی و ادبیات تحقیق تشکیل میدهند. در قسمت اول، مبانی نظری تحقیق با استفاده از منابع و مآخذ مختلف مورد بررسی قرار میگیرد؛ قسمت دوم نیز شامل نتایج تحقیقات انجام گرفته در داخل و خارج کشور در رابطه با بررسی و ارزیابی پایاننامهها میباشد.
با وجود این که در رابطه با پژوهش حاضر پیشینههای زیادی به خصوص در ارتباط با رشتهی تربیتبدنی و علوم ورزشی در داخل و خارج از کشور وجود ندارد، با این حال تلاش شده است تا تحقیقاتی را که مرتبط با تحقیق مورد نظر بوده و به نوعی در رابطه با پایاننامهها هستند، در این قسمت مطرح شوند.
2-2) مبانی نظری
2-2-1) تحقیق چیست؟
تحقیق ‌از نظر لغوی، یعنی رسیدگی کردن و به کُنه مطلبی پی بردن. واژهی تحقیق ‌از زبان عربی گرفته ‌شده ‌است و در فرهنگ معین به معنای درست کردن، رسیدن، بر رسیدن، پژوهش، رسیدگی، بررسی، مطالعه، حقیقت و واقعیت (فرهنگ فارسی، ذیل واژه ‌تحقیق). تحقیق کوشش منظمی است که به منظور پاسخگویی به ‌یک ‌یا چند سؤال داده شده ‌است(بازرگان، 1382). خواجه نوری(1392) در کتاب روش تحقیق، تحقیق را بدین صورت تعریف می‌نماید: «مجموعه ‌اقداماتی که به کمک مشاهدات در جهان ظاهری برای کشف قسمتی از مشخصات جهان حقیقی انجام می‌گیرد».
طبق یک تعریف کلاسیک نیز تحقیق عبارت است از نوعی فعالیت آگاه‌ساز، پرسشگرانه‌ و چراجویانه برای دستیابی به پاسخ‌هایی مطلوب در خصوص موجودیت پدیده‌ای، امری یا حدوث حادثه‌ای و بالاخره شناخت و تفسیر ارتباط موجود بین عوامل مؤثر در کنش‌ها و واکنش‌ها از دیدگاههای مختلف است. دایره‏‎‏المعارف علوم‌ اجتماعی (1380)، تحقیق را اینگونه ‌تعریف می‌کند: «تحقیق، فعالیت فشرده‌ای ‌است که مستلزم کشف ‌اطلاعات جدید یا کشف روابط جدید در یک نظریه به منظور تعمیم دادن نتایج آن است. تاکمن، (1972) تحقیق را کوششی ‌نظام‌مند به ‌منظور فراهم کردن پاسخ به تعدادی سؤال تعریف ‌میکند. از نظر دلاور (1390)، تحقیق‌ مجموعه فعالیتهای منظمی ‌است که هدف آن کشف حقیقت یا رسیدن از علم ‌اندک به علم بیشتر است، خواه با آزمایش صرف و خواه با روش‌های دیگر و یا کاربرد روش علمی برای حل یک مسئله را تحقیق گویند(اسحاقیان،1382).
2-2-2) اهمیت تحقیقات
در فرآیند پیچیدهی علوم، فعالیتهای تحقیقاتی را میتوان به مثابهی بخشی از فعالیتهایی به حساب آورد که در دهههای اخیر، سخت مورد توجه قرار گرفته است و زیربنای نوآوریها و اقدامات مربوط به بهبود نظامهای آموزشی و تربیتی بوده و به عنوان یکی از پرجاذبهترین و بااهمیتترین عوامل به شمار رفته است. اینگونه فعالیتها در کشورهای مختلف جهان برای بررسی فرآیندهای آموزش و تربیت در ابعاد گوناگون آغاز گردیده و پژوهشگران بسیاری را مشغول کرده است. در نتیجه، مجموعهی قابل توجهی از روشها و اطلاعات مربوط به پژوهش گردآوری شده و در بسیاری از موقعیتها به کار گرفته شده است.
اغلب کشورهای جهان اعم از صنعتی یا در حال توسعه در دههی 1960 از رونق بیشتری در حوزهی تحقیق برخوردار بودهاند. ایجاد واحدهای تحقیقاتی در کنار دستگاهها و سازمانهای اجرایی و یا ایجاد مراکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاهها، نمونهی بارزی از این کوششها بوده، اما در برخی از کشورها از جمله ایران این کوششها چندان موفقیتآمیز نبوده است (بازرگان، 1382). یکی از اصلیترین ارکان نظام تحقیقاتی، نظارت و ارزیابی تحقیقات است، زیرا در استحکام نظام و بهرهوری بیشتر از تحقیقات نقش بسیار تعیینکنندهای دارد. با اطمینان میتوان ادعا کرد بین تحقیقات و میزان پیشرفت حقیقی در هر کشور رابطهی مستقیمی وجود دارد. اهمیت و نقش تحقیقات در روند تحولات، توسعه و پیشرفتهای جوامع بشری از نیمهی دوم قرن بیستم، به طور مداوم در حال ارتقا و افزایش بوده است. در طی پنج سال اخیر تمامی کشورهای صنعتی و به تبع آن کشورهای موفق در حال توسعه با وقوف به نقش مهم و تعیینکنندهی تحقیقات در توسعهی بخشهای مختلف کشور، عمده توجه و اهتمام خود را در جهت تقویت و ارتقای سطح شاخصهای مختلف تحقیقات معطوف ساختهاند (قاضیزاده، 1376).
اما سؤالی که مطرح شدن آن در اینجا منطقی به نظر میرسد این است که چرا تحقیق و ارزشیابی در علوم تربیتی و رفتاری بجا و دارای اهمیت است؟
در پاسخ به این سؤال باید خاطرنشان کرد که در تصمیمگیری و ارزیابی آموزشی، تحقیق و ارزشیابی تنها راهی است که به کمک آن میتوان از بین تصمیمهای موجود، مناسبترین تصمیم را برای معتبر ساختن اصلاحات آموزشی و بنیانگذاری شیوههای مؤثر به عنوان سدی علیه نوآوریهای بیارزش و موقتی، انتخاب کرد. در حال حاضر، از طرفی بخش خصوصی و دولتی، بودجههای پژوهشی را بر اساس برنامهریزی خوب و روشهای ارزشیابی مناسب تأیید میکنند و از طرف دیگر، تأثیر نقطهنظرهای رفتارگرایی در علوم تربیتی و رفتاری موجب تأکید بر رفتارهای قابل مشاهده و عینی شده است. لازم به ذکر است که نفوذ تکنولوژی رایانه و روش سیستمی که به اطلاعات ورودی کمی نیاز دارند، موجب شده است که روابط و مفاهیم به صورت ریاضی و منطقی تعریف شوند. به همین علت، عملیات سیستمی بر اساس هدفهای نهایی شکل میگیرند. سهولت و توانایی کلی کامپیوتر در مرتب کردن، ذخیرهسازی و پردازش سریع و اقتصادی اطلاعات موجب شده است که تودهی عظیمی از اطلاعات با استفاده از روشهای پیچیدهی آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند(ایزاک، 1996).
یادآوری میشود که رشد علاقهی بخش صنعتی برای توسعه و گسترش مواد، ابزار و برنامههای آموزشی، سیمای جدیدی را برای ارزشیابی فراهم ساخته است. آمادگی مردم، تکنیکها و امکانات مالی به منظور برآورده ساختن نیازهای پژوهشی و ارزشیابی در موقعیتهای آموزشی و عملی نیز از دیگر دلایل این مهم میباشد. ضمن آن که پایداری یافتههای منفی یا بیحاصل در ادبیات پژوهشهای آموزشی موجب طرح سؤالهای جدی دربارهی اعتبار برنامههای آموزشی، هم از نقطه نظر قانونی و نوآوری و هم از نظر نکات اساسی و زیربنایی آنها شده است (ایزاک، 1996).
با این وجود باید اذعان نمود که در کشور ما و در شرایط رو به رشد کنونی، راه پیموده شده جز بخش کوچکی از مسیری که باید پیموده شود، به حساب نمیآید. لذا نه تنها نباید به آنچه تاکنون صورت گرفته بسنده نمود، بلکه باید به اینگونه فعالیتها به مثابهی امری پویا و ضروری نگرسیت. چراکه آیندهای که در پیش روی ماست ایجاب میکند تا با استفاده از تحقیقات علمی، قدمهای مؤثری در پیشرفت فناوری برداریم. به علاوه، جهت پیشبرد نظام آموزشی به عنوان زیربنای هرگونه توسعه ناگزیریم به تحقیقات آموزشی و تربیتی بیافزاییم(حری، 1371). بنابراین برای دستیابی به اهداف علمی، پیشرفت و توسعهی حقیقی، توجه به تحقیقات و توصیف و ارزیابی آنها ضروری مینماید. لازم به ذکر است، در رشتهی تربیتبدنی و علوم ورزشی بررسیهایی که تاکنون روی تحقیقات و به خصوص پایاننامهها انجام شده، بسیار محدود میباشند.
2-2-3)ویژگیهای تحقیق (دلاور، 1390)
از نظر تاکمن (1998)
تحقیق دارای فرایند معینی است؛ به این معنی که در اجرای آن از اصول و قواعد مشخصی استفاده میشود و منظم است یا به عبارت دیگر، تحقیق فعالیت منظمی تلقی میگردد.
در تحقیق، نظامی تعقیب میشود که در به کار بردن آن منطقی حکمفرماست، به همین دلیل تحقیق منطقی است.
تحقیق تجربی است؛ به عبارت دیگر، تحقیق بازگشت به واقعیت است.
تحقیق جنبهی تقلیلی دارد؛ به این معنی که محقق با استفاده از روشهای تجزیه و تحلیل، اطلاعات جمعآوری شده را در طبقههای معین و معناداری طبقه بندی می کند.
تحقیق قابل انتقال و تکرر است؛ یعنی که فرایند و روشهای تحقیق قابل تکرار و انتقال میباشد.
از نظر جان بست(2006)
هدف اصلی تحقیق، حل یک مسئله یا پاسخگویی به یک سؤال یا دستیابی به روابط علت و معلولی بین متغیرهای پژوهشی است.
تحقیق در صدد یافتن قوانین کلی است؛ به عبارت دیگر، هدف تحقیق مشاهده و درک الگوهای کلی رویدادها و روابط بین آنهاست.
تحقیق بر مشاهده و آزمایش تأکید دارد. فرضیهها و نظریهها برای آنکه مورد استفاده قرارگیرند، باید در جهان واقعی قابل مشاهده و آزمون باشند.
محقق به منظور جمعآوری اطلاعات و آزمودن فرضیه، از ابزار مختلف اندازهگیری استفاده میکند، اما مواقعی وجود دارد که نمیتوان با استفاده از ابزار، عمل اندازهگیری را انجام داد به همین دلیل در چنین شرایطی محقق از مشاهدهی دقیق برای توصیف روابط بین متغیرها استفاده میکند.
در تحقیق، محقق باید از جدیدترین منابع اطلاعاتی برای رسیدن به هدفهای تحقیقی خود استفاده کند.
در تحقیق، هدف خاصی وجود دارد که محقق تلاش میکند با جمعآوری اطلاعات مناسب به آنها دسترسی پیدا کند.
انجام تحقیق مستلزم داشتن مهارت لازم در زمینهی موضوع مورد تحقیق است.
تحقیق، فعالیتی عینی و منطقی است؛ به این معنی که محقق با رعایت اصول و ضوابط روشهای تحقیق، اطلاعات لازم را جمعآوری کرده و بدون هیچگونه تعصبی به نتیجهگیری میپردازد.
تحقیق به منظور حل مسائل بدون جواب یا سؤالهای بدون پاسخ انجام میشود؛ به عبارت دیگر، تحقیق نباید تکرار کار دیگران باشد و یا به حل مسائلی بپردازد که قبلاً به وسیلهی دیگران حل شده است.
وظیفهی محقق با خاتمه یافتن تحقیق به پایان نمیرسد، بلکه محقق موظف است با تهیهی گزارش دقیق، آنچه را که پیدا کرده به اطلاع عموم برساند.
انجام تحقیق مستلزم این است که محقق دارای برخی ویژگیها نظیر صداقت، شهامت و خلاقیت باشد.
2-2-4) انواع پروژههای تحقیقاتی
براساس هدف پژوهش ها به پژوهش های بنیادی و کاربردی تقسیم می شوند. بعضی از محققان نیز پژوهش ها را بر اساس هدف به سه دسته تقسیم می نمایند: تحقیق بنیادی، تحقیق کاربردی و تحقیق و توسعه. با عنایت به توضیحات زیر می توان گفت تحقیق و توسعه خود یک نوع تحقیق کاربردی است.
تحقیق بنیادی پژوهشی است که به کشف ماهیت اشیاء پدیده‌ها و روابط بین متغیرها، اصول، قوانین و ساخت یا آزمایش تئوری‌ها و نظریه‌ها می‌پردازد و به توسعه مرزهای دانش رشته علمی کمک می‌نماید. هدف اساسی این نوع پژوهش تبیین روابط بین پدیده ها، آزمون نظریه ها و افزودن به دانش موجود در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی رابطه اعتماد و تعهد در روابط صنعتی" یک نمونه تحقیق بنیادی است. سطح گفتمان کلی و انتزاعی در حوزه یک علم است. تحقیق بنیادی می تواند نظری یا تجربی باشد. تحقیق بنیادی نظری از روش‌های استدلال عقلانی و قیاسی استفاده می‌کند و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام می‌شود. تحقیق بنیادی تجربی از روش‌های استدلال استقرائی استفاده می‌کند و بر پایه روشهای میدانی انجام می‌شود.
تحقیق کاربردی پژوهشی است که با استفاده از نتایج تحقیقات بنیادی به منظور بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روش‌ها، ابزارها، وسایل، تولیدات، ساختارها و الگوهای مورد استفاده جوامع انسانی انجام می‌شود. هدف تحقیق کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. در اینجا نیز سطح گفتمان انتزاعی و کلی اما در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی میزان اعتماد مشتریان به سازمان فرضی" یک نوع تحقیق کاربردی است. (حافظ نیا،1392)
2-2-5) پژوهش چیست؟
در دنیای امروز، «دانایی» یکی از محورها و شاخصهای اصلی پیشرفت و تعالی هر جامعه محسوب میشود. سنجش سطح دانایی به میزان تولید و مصرف اطلاعات و گسترش دانایی به دسترسی سریع و آسان به منابع علمی موثق وابسته است. دانستههای ما یا از طریق مطالعهی منابع اطلاعاتی موجود حاصل میشود یا بر اساس پژوهش‌هایی که خود انجام میدهیم به دست میآید. اگر این دانستهها بر اساس نتایج پژوهش‌های قبلی باشد، در واقع به مصرف اطلاعات پرداخته شده و اگر مبتنی بر مشاهدات و تحلیلهای جاری باشد تلاش ما به تولید اطلاعات منجر شده است؛ بنابراین منبع اصلی تولید اطلاعات و دانش جدید در واقع حاصل فعالیتهای پژوهشی است که انجام میگیرد.
پژوهش کوششی است برای یافتن بهترین راه‌حل‌های ممکن در جهت حل مشکلات موجود در عرصههای مختلف زندگی و همچنین، پژوهش فعالیتی منسجم برای رسیدن به شناختی روشنتر از مفاهیم پیرامون ماست. در مجموع پژوهش راهی برای گسترش مرزهای دانش و گشودن افق‌های تازه برای آیندگان است. شخصی که به شیوههای گوناگون به انجام پژوهش میپردازد، پژوهشگر (محقق) نامیده میشود. پژوهشگر فردی است که با استفاده از روشهای علمی در صدد رسیدن به شناختی تازه از مسائل و مفاهیم مختلف است. او با استفاده از ابزارهای گوناگون به مشاهدهی دقیقتر و عمیقتر پدیدههای اطراف خود میپردازد. پژوهشگر با نگاهی نقادانه و موشکافانه به پیرامون خود مینگرد و برای رفع مشکلات جامعه و ارائهی بهترین راهکارهای عملی، اطلاعات موثقی را در اختیار متولیان امور قرار میدهد. پژوهش، موجب توصیف، پیش‌بینی، بهبود و تبیین امور و پدیدهها میشود(گال و همکاران، 2003).
پژوهش، به عنوان یکی از قوی‌ترین ابزارهای پرورش استعدادهای بالقوه، از مهم‌ترین مسائلی است که برنامه‌ریزان دانشگاهها باید به آن توجه داشته باشند(ظهور و فکری، 1382).
نکتهی کلیدی آن است که پژوهش یک «فرآیند» فعال و جهتدار است که این ویژگی آن را از جمع‌آوری منفعلانهی اطلاعات متمایز می‌‌سازد. در واقع منشأ پژوهش، فرضیه‌ای مشخص است که در طی مراحل پژوهش مدام در حال تکمیل، تفسیر و تجدید می‌باشد.
2-2-6) اهمیت و ضرورت پژوهش
پژوهش اصلی‌ترین نیروی محرکهی یک جامعه در مسیر ترقی بوده و از آن به عنوان یکی از شاخص‌های مهم رشد، نام برده می‌شود. در بُعد اقتصادی نیز پژوهش فعالیتی کاملاً ضروری، موجه و دارای بازدهی مثبت تلقی می‌شود زیرا مبنای نوآوری و زمینهساز تحول و تکامل وسایل و ابزارهای تولید است (حری، 1371).
نوع و سطح فعالیتهای پژوهشی، یکی از شاخصهای اصلی توسعه و پیشرفت محسوب میشود. موفقیت در تمام فعالیتهای مربوط به توسعهی صنایع، کشاورزی، خدمات و غیره به نحوی به گسترش فعالیتهای پژوهشی بستگی دارد. در واقع پژوهش یکی از محورهای مهمی است که ضامن پیشرفت و توسعهی پایدار در هر کشور به شمار میآید. اگر پژوهشی صورت نگیرد، دانش بشری افزایش نخواهد یافت و دچار سکون و رکود خواهد شد. بدون انجام پژوهش امور آموزشی نیز از پویایی و نشاط لازم نیز برخوردار نخواهد بود. همهی آنچه که به عنوان پیشرفت علوم در اعصار مختلف تاریخ میشناسیم، حاصل تلاش افرادی است که در کار خود رویکردی پژوهشی داشتهاند و ذهن پرسشگرشان همواره محرکی برای فعالیتهای پژوهشی آنان بوده است.
در کشور ما نیز پس از تشکیل سازمان‌های رسمی تحقیقاتی، از فعالیت‌های پژوهشی انتظار میرفت که نتایج این تحقیقات، پی ساخت تصمیم‌های پژوهشی قرار گیرد، اما شواهد موجود از جمله ‌اظهار نظرهای کارشناسی و نتایج یک تحقیق انجام شده‌ در این ‌زمینه‌، دال بر عدم‌ استفاده ‌از نتایج تحقیقات و داشتن دید تشریفاتی و زینتی نسبت ‌به سازوکار پژوهش است(حری، 1371).
2-2-7) دیدگاه اسلام نسبت به پژوهش و دانش
اسلام، دین اندیشه، عقل و دانش است. برای اثبات این مدعا دلیلی که به تنهایی کفایت میکند این است که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) برای اثبات رسالت خود هر چیزی که ارائه میکرد، به واسطهی اندیشه و عقل و دانش درک میشد. روشهای مختلفی که قرآن برای تشویق نمودن مردم به اندیشیدن در ملکوت آسمانها و زمین اتخاذ کرده، خود دلیل روشنی است بر این که عقل و دانش تا چه حد در نظر اسلام بزرگ آمده است. بنابراین هرچه آیه در زمینهی بزرگداشت اندیشهی انسانی آمده هم به فضیلت عقل اشاره دارد، یعنی باید آن را پرورش داد و هم به برتری مقام دانش که باید به تحقیق آن پرداخت. در نتیجه انسان عنصری آگاه از حقایق میگردد که پردهی جهل را دریده و از زنجیر خرافات و اوهام رهایی مییابد (شلتوت، 1964). قرآن برای دانش، مقامی ارجمند در نظر گرفته و از دانشمندان، بعد از خدا و فرشتگان در مرحلهی سوم یاد کرده است:
«خدا به یکتایی خود گواهی می دهد که جزو ذات اقدسش خدایی نیست و فرشتگان و دانشمندان نیز بر این مطلب گواهند، او نگهبان عدل و راستی است».
قرآن دانشمندان را کسانی میداند که چون قدرت و عظمت حق را دریافتهاند، از او میترسند:
«در میان بندگان، تنها دانشمندان از خدا، ترس دارند».
در جایی دیگر برای تکریم مقام دانش به لفظ فرمانروایی از آن تعبیر میکنند:
«کسانی که در آیات خدا بدون داشتن فرمانروایی (یعنی دانش) مجادله میکنند، خدا و مؤمنان را به خشم میآورند».
اگر به سیر تاریخی دانش نگاهی شود، معلوم میشود که مسلمانان در پرتو تعالیم اسلام بوده که میاندیشیدند، بحث و کاوش میکردند و نیروی عقل خود را به کار برده، در هر امری دلیل میطلبیدند و از این رو نیز سرور ملتها شدند. ولی آنگاه که در آنان دگرگونی پدید آمد و عقلهای آنها از تب تقلید رنجور گردید، دیگر خود را نشناخته و از روزگار و زندگی بیخبر شدند و در دین خدا تفرقه انداختند. حال دیگر نباید جز از طریق دانش که نیکی را از بدی و مفید را از مضر تشخیص میدهد و جز به وسیلهی تندرستی که باعث کمال عقل و سلامت تدبیر است، آن را تحقق بخشید و غیر از این راهی در اختیار ما نیست. پس دانش و تندرستی دو اصلی هستند که زندگی بر وجهی که فلسفهی آفرینش تأمین شود، بدان نیازمند میباشند. همه چیز به این دو اصل احتیاج دارد و در برابر دانایی جز نادانی و بیماری عاملی وجود ندارد که خانهی سعادت را ویران و راحتی انسانها را نابود و همبستگی آنها را از هم گسیخته میکند (شلتوت، 1964).
2-2-8) ویژگیهای پژوهشگر
یک پژوهشگر موفق نگاهی کنجکاو و موشکافانه به پدیدههای اطراف خود دارد. او نسبت به آنچه در اطرافش میگذرد، حساس است و ذهنی پویا و پرسشگر دارد. ذهن پرسشگر او همواره در جهت یافتن پاسخهای تازه برای پرسشهای موجود است. همچنین او برای انجام موفقیت‌آمیز پژوهش خود، از روشهای علمی و پذیرفتهشده استفاده میکند. علاوه بر آن، یک پژوهشگر موفق از مهارت لازم برای یافتن منابع اطلاعاتی مورد نیازش برخوردار است. این منابع از محلهای مختلف مثل کتابخانهها، مراکز اطلاع‌رسانی و شبکههای رایانهای ملی و بین‌المللی به دست میآیند. او به خوبی می‌تواند در این منابع به جستجو بپردازد و با مطالعهی پیشینهی پژوهشی موضوعی که در آن زمینه فعالیت میکنند، به درک روشنی نسبت به گذشتهی آن موضوع دست یابد(نادری وسیف نراقی،1391).
پژوهشگران موفق به کار گروهی در طرحهای پژوهشی بها میدهند و تلاش میکنند پژوهش خود را با همکاری یکدیگر انجام دهند. همچنین آنان نتایج یافتههای خود را به نحو مؤثری منتشر ساخته و در اختیار سایر محققان قرار میدهند. آنان نسبت به توسعهی مرزهای دانش احساس مسئولیت کرده و لحظهای از تلاش در جهت ارتقای مهارتهای علمی خویش باز نمیایستند.
2-2-9) پایاننامهها یا رسالههای تحصیلی
یکی از انواع تحقیقات علمی که معمولاً در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی به مرحلهی اجرا درمیآید، پایاننامهها یا رسالههای تحصیلی می باشند که دانشجویان برای گذراندن مرحلهی پژوهشی دورهی کارشناسی ارشد و یا دکتریی خود در آخرین بخش از دورههای مذکور، ملزم به انجام آن میباشند. برای تنظیم و نوشتن یک پایاننامهی تحقیقی در قالب چهارچوبی علمی و معقول، محقق ناگزیر است اصولی را رعایت کند تا هم کار تدوین پایاننامه برای او آسان شود و هم مطالعهی آن برای دیگران به گونهای ثمربخش امکانپذیر گردد (نادری و سیف نراقی،1391). این اصول عبارتند از:
اصول تدوین و تنظیم مطالب در پایاننامه
اصول نوشتن مطالب در پایاننامه
اصول استفاده از منابع و مآخذ در پایاننامه
2-2-10) تدوین پایاننامه
اساساً پایان‌نامه‌ به ویژه در دورهی تحصیلات تکمیلی، ثمرهی پژوهش در موضوع‌های مختلف علمی و حاصل پردازش اطلاعات دانشجویان در جریان تحقیقات آنان میباشد. به یقین تدوین هر پایان‌نامهی تحصیلی علاوه بر انتقال و پردازش تجربیات سایرین، به ارائهی طرح‌ها و راهکارهای جدید علمی منجر می‌گردد. همچنین می‌تواند موجب صرفه‌جویی در وقت‌ و هزینه‌ و نیز پیشگیری از تکرار تحقیقات شود و در عین حال نتایج تحقیق را در معرض رؤیت، نقد و ارزیابی صاحب‌نظران و محققین قرار داده و به تبع آن منجر به رفع اشکالات احتمالی میگردد(سیاری، 1373).
2-2-11) اهمیت پایاننامه
از ویژگی‌های پایان‌نامه این است که زیر نظر استادان راهنما و مشاور، تکمیل و به پایان می‌رسد. در واقع می‌توان گفت که این، یک کار گروهی است. پایان‌نامه یا رساله، غیر از گزارشهای فصلی و موسمی است که توسط دانشجو برای استادان فراهم می‌شود. در دنیا هم برای پایان‌نامه‌ها اهمیت فراوانی قائلند. بسیاری از تحقیقات پیمایشی، توصیفی و یا تجربی توسط دانشجویان انجام می‌شود که کار آنها سرآغاز سلسله پژوهشهای مفصل‌تر و اساسی‌تر می‌گردد. چکیده‌هایی که به طور روزآمد و مرتب از پایان‌نامه‌ها در کشورهای پیشرفتهی جهان تهیه می‌شود حاکی از اهمیت آن است(موچو پارک،2003).
نکتهی قابل توجه این است که دانشجویانی که گرفتارهای معمول زندگی را دارند و یا از نظر مالی و مادی در مضیقه هستند، طبعاً نمیتوانند کار خوبی تحویل دهند. به علاوه این که، بعضی از طرحها واقعاً هزینههای زیادی دربر دارد و برای همین است که دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی برحسب مقدورات و امکانات خود بودجههایی را برای این منظور در نظر گرفتهاند که طبعاً باید بر کمیت آن افزوده شود، زیرا دانشجو ممکن است دارای نظریهها و فرضیههای خوبی باشد که چنانچه پشتوانهی مالی نباشد ذهن جوشان او به سردی می‌گراید و انگیزهها از بین میرود. در رابطه با پایاننامههای کاربردی این مشکل زودتر حل میشود زیرا دستگاههای بهرهبردار در صورت اطلاع میتوانند حمایت کنند و مشکلات مالی و اجرایی پژوهش را برطرف سازند. باید روال و رویههای مشخص از طرف دانشگاهها و آموزش عالی برای حمایت و تقویت و پیشرفت کار پایان‌نامهها و رسالهها طراحی گردد و به طور مستمر و با نظارت، چه به صورت هزینهی کامل و یا کمک هزینه، مجریان طرحها را یاری نمود. کمکهایی از قبیل تایپ، تجلید و یا تخفیف در انجام آنها، حداقل کمک ممکنی است که دانشجویان میتوانند از آنها بهرهمند شوند.
بعضی از سازمانهایی که عهدهدار وظیفهی چکیدهسازی و یا جمع آوری آن هستند، میتوانند با عقد قرارداد با دانشگاهها و یا دانشجویان و نیز هدایت آنان جهت تهیهی چکیده، مساعدتهای مطلوبی را ایفا نمایند.تحقیقات مهم دورهی فوقلیسانس و دکتری ممکن است زیر نظر استاد راهنما و یا استاد ارشدی انجام گیرد که انرژی خود را صرف تحقیق در مسائل مهم میکند. در این صورت تلاش داوطلبانهی درجه‌های تحصیلی را میتوان در جهتهای خاص مسئلهی اصلی هدایت کرد و مطالعات درازمدت را امکانپذیرد(موچ و پارک، 2003).
اصولاً هر دانشجویی بهویژه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری، برای خاتمهی کار خود، لازم است اثری تحقیقی را تهیه و تحویل نماید. این اثر در واقع عصاره و چکیدهی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی او محسوب میشود. پایاننامه به معنای تأیید پایانی کار تحصیلی یک دانشجو است و نشانگر فعالیتهای منسجم او به حساب میآید که با راهنمایی و ارشاد استاد راهنما و استادان مشاور آن را به پایان می‌رساند. نباید چنین تصور شود که پایاننامه همانند همهی درسهای دیگر جنبهی تمرینی دارد.
در نگارش پایان‌نامه و یا رساله با توجه به این که مدت قابلتوجهی وقت صرف میشود و برحسب این که ارزش پایان‌نامهی دورهی کارشناسی ارشد و یا دکتری باشد بیش از یک یا چند واحد درسی است چنین تصوری درست نیست. در بعضی کشورها تا 12 واحد نیز برای پایاننامهی کارشناسی ارشد منظور میشود (دانشگاه کلمبیا، 1992). همچنین تعداد واحدها در دورهی دکتری بیش از 20 واحد است. با توجه به این مسئله در تعریف دو واژهی پایاننامه و رساله اگرچه در بسیاری از موارد مترادف گرفته میشوند، اما برخی برای آنها تمایزهایی قائل میشوندو معتقدند که اولی برای پایاننامههای دورهی کارشناسی ارشد و دومی برای پایاننامههای دورهی دکتری است(موچ و پارک، 2003).
2-2-12) اهداف پایاننامه و رساله
در این که اهداف عمومی پایاننامه و رسالهنویسی چیست، نظرهای مختلفی ابراز شده است. بعضی‌ها آن را صرفاً یک کار پژوهشی و تحقیقی میدانند. عدهای آن را رقابت پژوهشی مینامند. برخی نیز آن را مشارکت در دانش بشری به حساب میآورند. البته شاید همهی این مفاهیم مورد نظر باشد ولی با توجه به نوع دانشکده فرق کند. این تلقی عمدتاً یک تلقی فردی است تا جمعی(موچ و پارک، 2003).
پایان‌نامه و رساله باید راه را نشان دهد، ذهن دانشجو را در مسیر مسائل اجتماعی به حرکت درآورد و او را برای آینده‌ای بهتر آماده سازد. البته این بدان معنا نیست که پایاننامهها صرفاً باید مسائل کاربردی را مدنظر داشته باشند و از مسائل نظری غافل شوند، بلکه بدین معناست که به خاطر فراوانی مسائل کاربردی، درگیرشدن در این گونه موضوعات هم برای دانشجو جاذبهی بیشتری دارد و هم خود او می‌تواند ثمرهی فعالیتهای خود را به زودی مشاهده کند که این امر نیز میتواند موجب تشویق دیگران در زمینه‌های پژوهشی گردد. شاید عمدتاً تحقیقات کاربردی برای پایان‌نامه‌های دورهی کارشناسی ارشد و تحقیقات نظری در سطح دکتری مناسبتر باشد، اگرچه این امر کلیت ندارد و برحسب مورد و در موضوعات مختلف میتواند فرق کند.
2-2-13) ویژگی‌های یک پایان نامهی خوب
یک پایان‌نامهی خوب، پایان‌نامه‌ای است که در تهیهی آن به همهی ظرایف و نکات ریز و درشت عنایت شده باشد. رعایت همهی نکات در انواع پایان‌نامه‌ها ممکن است با هم فرق کند، اما توجه و هوشیاری دانشجو می‌تواند به او کمک کند تا جلوی بسیاری از ایرادهایی که ممکن است توسط استاد راهنما، استادان مشاور و یا اعضای کمیتهی تحصیلات تکمیلی، گروه و یا دانشکده گرفته شود را بگیرد. جدول 2-1، مجموعهی مسائلی است که در نگارش پایاننامه و یا رساله باید از آغاز تا انجام مدنظر باشند و دانشجو همواره کار خویش را با آنها مطابقت و ارزیابی نماید تا نکتهای فراموش نشده باشد(موچ و پارک، 2003).
جدول 2-1) مواد اداری و فنی لحاظ شده در مقررات تدوین پایاننامه و یا رساله به ترتیب الفباییانتخاب موضوع
ارجاعها و کتابشناسیها
اسناد مورد اعتماد و سایر موارد
استثناهای مربوط به رساله (اگر باشد)
استفاده از زبان خارجی
امضاهای مورد نیاز
اندازه و ترکیب مورد درخواست کمیتهی پایان نامه و رساله
استفاده از نسخههای دانشجویان و یا استادان
بخشهای فرعی و اصلی
بخشهای تصویری
بخشهای مهم پایان نامه و یا رساله
بررسی توضیحات اضافی
برنامهی کامپیوتری مناسب برای پایاننامه
ثبتنام برای دفاع رساله یا پایاننامه (زمان)
چکیده
چشماندازها
حق مؤلف
حاشیهها
خدمات ماشیننویسی
روش بررسی نواقص و احتیاجات
زندگینامه (طرح سرگذشتنامهای)
صحافی
صفحهی عنوان
ضمائم
عکسها
علائم اختصاری، رمزها و اصطلاحات غلط گیری
فرایند عدول از مقررات رسمی
فرم انتخابی گزارش پایاننامه و یا رساله فضاها
فهرست مندرجات (نمونه)
فهرست جداول
قراردادهای ماشیننویسی
قالبها و پردازشگر کلمات
قالببندی صفحات
کار با کمیتهی پایاننامه برگههای چاپ شده کامپیوتری
بررسی تفاوت بین نیازمندیهای مورد درخواست دانشگاه، گروه و کمیته
پاورقیها
پرداختهای ویژه و زمان آن
تقدیرها
تعریف اصلاحات
تصاویر
توضیحات و آموزش مربوط به مواد به کار رفته در پایاننامه
ترسیمها
تکثیر و یا نسخهبرداری نسخ خطی
تغییرات و اصلاحات
تحویل طرح کلی
مواد طبقهبندی شده
مواد و مطالب نقل شدهی مجاز مثل نقلقولها
مسئولیت رئیس دانشکده
مسئولیت رئیس گروه
مشاوره و کمک در ویرایش
مقررات محلی
میکروفیلم
مالکیت پایاننامه (حقوقی ادبی)
مکان و جایگذاری مواد غیرچاپی
مواد قبلاً توزیع و چاپ شده و یا قابل چاپ مجلدات جداگانه
مسئولیت دانشجو
محدودیتهای زمانی و برنامهی زمانبندی شده برای تحویل
ماشیننویسها
نظم مطالب
نسخهی نهایی
نسخهی شخصی
نمرهی پایاننامه و یا رساله
نسخههای مورد نیاز
نیازهای باقی مانده
جدول 2-1 مجموعهی مطالب و مواردی است که در یک پایاننامه و رسالهی جامع و فراگیر میتواند مدنظر باشد، گو این که در بعضی از موارد ممکن است پارهای از آنها به دلایل مختلف کاربرد نداشته باشد و یا نسبت به آن سختگیری نشود.
2-2-14) برنامهی زمانبندی مراحل مختلف پایاننامه
بسیاری از دانشجویان در ارزیابی کار خود سردرگم و گیج میشوند، زیرا از آغاز کار، آن طور که باید و شاید، کار را برآورد نمیکنند و در اثر سهلانگاری، خوشباوری و یا ساده‌انگاری چنین تصور میکنند که کار به موقع تمام میشود و چون با تأخیر مواجه میشوند همواره تقاضای تمدید وقت میکنند. گاهی اوقات هم کار آماده است ولی به دلیل عدم آشنایی با مقررات گروه و یا کمیتهی تحصیلات تکمیلی دانشکده چون خود را در نوبت نگه داشته‌اند باز به خاطر تراکم متقاضیان دفاع پایاننامه و یا برخورد با تعطیلات رسمی و یا سالانه دانشگاه و یا در مرخصی و مأموریت بودن استاد راهنما و یا استادان مشاور و داور، کار دفاع به تاخیر میکشد. دانشجو برای این که کارش دچار تأخیر نشود، از آغاز باید برنامهی زمانبندی داشته باشد. هر کاری را در تاریخ معین انجام دهد و سر موعد و حتی پیش از موعد به فکر انجام آن باشد.
انتخاب استاد راهنما
تحویل موضوعات پیشنهادی استاد راهنما
تصویب موضوع انتخاب توسط استاد راهنما
تصویب استاد راهنما و موضوع توسط گروه
انتخاب سایر اعضای کمیتهی پایاننامه و یا رساله
تعیین اعضای کمیته توسط گروه
تحویل پیشنویس طرح پیشنهادی تحقیق که توسط استاد راهنما بازبینی شده به کمیته
اصلاح پیشنویس به وسیلهی استاد راهنما
جلسه با سایر اعضای کمیته جهت بحث بر روی طرح پیشنهادی تحقیق
بحث بر روی ملاحظات اعضای کمیته یا استاد راهنما
لحاظ کردن نظر اعضای کمیته و استاد راهنما در طرح پیشنهادی
تصویب پیشنویس طرح پیشنهادی تحقیق توسط استاد راهنما
تصویب مدارک طرح پیشنهادی تحقیق توسط استاد راهنما
تصویب نهایی طرح پیشنهادی تحقیق
شروع به کار پایاننامه و یا رساله
گزارش پیشرفت کار به استاد راهنما و اعضای کمیته
انطباقهای لازم که توسط استاد راهنما و اعضای کمیته پیشنهاد میشود
تکمیل مطالعه
تهیهی پیشنویس پایاننامه یا رساله
تهیهی نسخهی پایاننامه و یا رساله که ماشین و قالببندی شده است.
بازبینی اولین نسخه توسط استاد راهنما برای اصلاحات
پذیرش اولین نسخهی اصلاح شده توسط استاد راهنما
تسلیم اولین نسخهی اصلاح شده به اعضای کمیته و مصاحبه با تک تک اعضا
مصاحبه با تک تک اعضای کمیته
بحث با استاد راهنما به منظور پذیرش دیدگاههای سایر اعضای کمیته
پذیرش تغییرات توسط استاد راهنما
نسخهی نهایی پایاننامه و یا رساله و تحویل آن به کمیته
جلسهی دفاعیه
اصلاحات احتمالی توسط کمیته
تصویب نهاییجدول 2-2) برنامه زمانبندی مراحل مختلف پایان نامه
2-2-15) گزارش نهایی پایان نامه
فرآیند پژوهش یک فرآیند منظم و پیوسته است که ترتیب توالی مراحل آن، هم در اعتبار درونی و هم در اعتبار بیرونی تحقیق تأثیر زیادی دارد. برای مثال تا زمانی که جامعهی آماری تعریف نشود، انتخاب روش نمونهگیری و حجم نمونه، همراه با خطا خواهد بود. پس از آنکه مراحل یک پژوهش علمی با ترتیب توالی خاص خود انجام گرفت، آخرین مرحلهی این فرآیند تعریف می گردد.
تهیهی گزارش تحقیق، آخرین مرحلهی یک تحقیق است. برای تهیهی این گزارش، قبل از هر چیز باید هدف از تهیهی آن را به طور روشن و جامع تعریف و مشخص نمود. برای مثال اگر هدف در یک تحقیق آموزشی این است که به همهی فرهنگیان یک منطقه اطلاعرسانی صورت گیرد، ضروری نیست یک گزارش تفصیلی جامع تهیه گردد، بلکه یک خلاصهی تحقیق به زبان ساده در 2 الی 3 صفحه مناسبتر است. البته باید توجه داشت که تهیهی یک خلاصهی تحقیق، بایستی با استفاده از گزارش تفصیلی و جامع تحقیق صورت گیرد. بنابراین ضروری است برای هر پژوهشی یک گزارش تفصیلی و جامع تهیه گردد که این گزارش، فرآیند پژوهش مربوطه را نشان میدهد (عبادی، 1381).
پژوهشگران در تهیهی گزارش نهایی از سلیقههای مختلفی استفاده میکنند. علاوه بر این دانشگاهها نیز برای پایاننامهها و گزارشهای تفصیلی روشهای مختلفی را اعمال میکنند. وجود چنین روشهایی برخی اوقات پژوهشگران جوان را برای استفاده از یافتهها و نتایج این گزارشها با مشکل مواجه میکند. بنابراین لازم است به منظور یکسانسازی گزارشهای نهایی و استفادهی بهینه از روند پژوهشها و نتایج یافتههای آنها، گزارش نهایی تحقیقات از یک الگوی ثابت پیروی کند. طبق الگوی اقتباس شده از "A.P.A"، تنظیم گزارش نهایی تحقیقات به صورت زیر میباشد:
فصل اول: شکل و ظاهر فصل سوم: روش پژوهش
صفحهی روی جلد جامعهی آماری

user8267

شکل شماره ( 2-1) : رابطه خلاقیت، نوآوری و تغییر PAGEREF _Toc280824365 h 30شکل شماره (2-2): توالی فرآیند نوآوری در سازمان PAGEREF _Toc280824371 h 39شکل شماره (2-3). چرخه یادگیری هفت گانه PAGEREF _Toc280824400 h 85شکل شماره‌ی (2-4): یادگیری مادام العمر برای نوآوری PAGEREF _Toc280824416 h 109 HYPERLINK l "_Toc280824433" شکل شماره (2-5) مدل مفهومی نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری مادام
العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری PAGEREF _Toc280824433 h 128
شکل شماره 4-1- مدل رابطه مستقیم نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری
مادام العمر155
شکل شماره 2-4- مدل رابطه نوآوری دانشگاهی و مهارت اعضای هیئت علمی در
فرایند یاددهی – یادگیری 157
شکل شماره 4-4- مدل نهایی رابطه نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری
مادام العمر با واسطه ی مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری159
فصل اول
مقدمه1-1-کلیات
امروزه سازمان ها یکی از اصلی ترین ارکان زندگی بشری به حساب می آیند . و نقش آنها در قرن بیست و یکم بیش از پیش نمایان شده است . آدمی از ابتدا تا انتهای عمر خود به انواع سازمان ها برای رفع نیاز ها و همچنین حرکت در جهت رشد و پیشرفت نیازمند است و ناگزیر از ارتباط با سازمان ها است . یکی از سازمان هایی که امروزه مورد توجه جدی قرار گرفته است نظام آموزش عالی است . نظام آموزش عالی که یکی از نهاد های مهم اجتماعی است ، در سطوح مختلف جامعه مسئولیت تعلیم و تربیت همه جانبه افراد را بر عهده دارد و موظف به انتقال فرهنگ ، ارزش ها ، پرورش اجتماعی سیاسی ، تربیت نیروی متخصص ، حفظ وحدت اجتماعی و رشد فردی است که در نظام آموزشی در چارچوب ساختار رسمی صورت می گیرد . (طاهری زاده ، سلیمی و صالحی زاده ، 1390) از وظایف خطیر دانشگاه ها، توسعه علمی است. توسعه پایدار و همه جانبه جز بر مدار دانشگاه و نظام آموزشی پاسخگو و کارآمد، میسر نخواهد شد. توسعه انسان، محور اصلی برنامه ریزی توسعه متوازن فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. نقش دانشگاه به عنوان حافظه عقلانی و انتقادی هر جامعه، مطرح است و نمی توان نقش آن را به انتقال صرف محفوظات و اطلاعات خلاصه کرد. دانشگاه فعال و پویا فقط به انتقال و تعلیم دانش روز اکتفا نخواهد کرد، بلکه با تأکید بر پژوهش در مرزهای دانش، به تولید علم بومی یا علم و فناوری ملی نیز می پردازد.
تحولات شگرف پایان قرن بیستم و پیش بینی انقلاب های علمی، اطلاعاتی و مدیریتی در قرن بیست و یکم، مبین ابهام اساسی فرا روی بشر در مواجهه با آینده است. در دوره ای که مضاعف شدن تولید علم و دانش به کمتر از پنج سال رسیده ، مسئله ای اساسی به نام انفجار اطلاعات، تحولی عظیم و واقعیتی غیر قابل انکار است. نقش محوری دانشگاه ها و نظام آموزش عالی در شکل گیری و رهبری این تحولات، انکار ناپذیر است(سبحانی نژاد و افشار، 1388) وجود آموزش عالی برای تضمین آینده اجتماعی اقتصادی تمام کشورها امری حیاتی است. امروز رشد فناوری مستلزم نیروی کاری است که فرهیخته، انعطاف پذیر و از نظر تسلط بر فناوری توانا باشد و برای مقابله با مشکلات پیچیده جامعه و اقتصاد جهانی، آمادگی بهتری داشته باشد. دانشگاه ها بهترین تشکیلاتی هستند که با ارایه دانش و مهارتهای سطح بالا با محتوایی متناسب با نیازهای اقتصادی صلاحیت های شغلی به اشخاص می دهند و بنا به گفته کناپر و کراپلی، سکوی پرش برای ورود به بازار کار هستند. (محمدی مهر ، ملکی ، خوشدل و عباس پور، 1390)
با توجه به مطالب ذکر شده می توان گفت یکی از فاکتورهای موفقیت دانشگاه برای توسعه علمی و پاسخگویی به شرایط موجود نوآوری می باشد . نوآوری، عبارت است از تغییری معنی دار که برای بهبود خدمات و فرایند های سازمانی و ایجاد ارزشهای جدید برای ذینفعان سازمان ها صورت می گیرد و برای دست یابی به ابعاد جدید عملکرد بر رهبری سازمان تمرکز دارد. تأکید دپارتمان های حوزه تحقیق و توسعه برای نوآوری در موسسات آموزش عالی به منظور ارتقاء ارزش آموزشی برای دانشجویان و بهبود اثر بخشی تمامی فرایند های یادگیری محور و کارآیی فرایند های پشتیبان، رویه های یادگیری محور امری حیاتی و ضروری است. دانشکده ها و دانشگاه ها باید به گونه ای مدیریت و رهبری شوند که نوآوری به عنوان یک فرهنگ و بخش طبیعی فعالیت های روزانه در آمده و به عنوان دانش افزوده برای همه اعضای هیئت علمی و دانشکده مطرح شود. توانایی تسریع در انتشار و تبدیل این دانش به سرمایه که محرکی برای بهبود آموزشی می باشد، امری ضروری است. پیشبرد و هدایت حرکت نوآوری، اجرا و پیگیری اصلاحات و بهبود ها اغلب برای بسیاری از دانشکده ها و دانشگاه ها بی نهایت مشکل است. در برخی موارد، هر موسسه آموزشی ممکن است روشی ویژه به خود داشته باشد که تا اندازه ای نوآورانه است. هر دانشکده یا دانشگاه می تواند نشریات و مطالبی را منتشر کند که معرفی کننده برنامه ها و فعالیتهای جدیدی است که با هنجارهای دانشگاهی متفاوت هستند و شیوه جدیدی را (دست کم برای موسسه) ابداع می کنند و افرادی توانمند را برای هدفهای مناسب در نظر بگیرد. در هر صورت این فعالیت های جدید و دیگر تغییرات برای بسیاری از بخشها به صورت تصادفی هستند نه سیستماتیک. تعداد محدودی از مؤسسات آموزشی به کنترل خوبی بر پیامدهای حاصل از نوآوری دست یافته اند و بسیاری از موسسات آموزشی که زمان و تلاشهای قابل ملاحظه ای را صرف بهبود عملکرد خود کرده اند که اغلب به الگوی پیشین بازگشت داشته اند. پر روشن است که بسیاری از موسسات آموزشی فاقد یک چارچوب سیستماتیک هستند که به آنها اجازه بدهد تا به طور مؤثری تغییرات مدیریت و نوآوری را تشویق کنند و به نتایج مثبت و رو به افزایش حاصل از تلاشهای خود دست یابند. (شرفی،1387)
همچنین با پیچیده شدن جوامع، نیازهای فردی و اجتماعی نیز پیچیده می شوند. بدین سبب وظیفه و مسئولیت مدرسان و اساتید امروز در فرایند آموزش و تدریس نسبت به گذشته سنگین تر و پیچیده تر شده است. یکی از مؤثرترین و کارسازترین مؤلفه های نظام آموزشی عالی را اعضای هیئت علمی و اساتید دانشگاه تشکیل می دهد و عملکرد و سلوک حرفه ای آنان بیش از هر چیز در روش های تدریسشان متجلی خواهد شد. آگاهی و شناخت اساتید از اصول و روش های علمی می تواند آن ها را در کار خود موفق و مؤید سازد. امروزه کار تدریس نیز همچون مشاغل دیگر به تخصص های دیگری نیاز دارد. (طاهری زاده، 1390)
بدین منظور توجه به تدریس اساتید و مهارت های آنان می تواند نقش عمده ای در شکل گیری نوآوری دانشگاهی داشته باشد و همچنین بر روند یادگیری دانشجویان تاثیر بگذارد. چرا که تدریس و یادگیری دو وازه لازم و ملزوم هستند و مهارت در تدریس می تواند به گرایش دانشجویان نسبت به انواع یادگیری ها از جمله یادگیری مادام العمر دامن زند . ارکان اساسی در هر دانشگاه ، استاد ، دانشجو و محیط آموزشی است . مطابق دیدگاه طراحی سیستماتیک آموزشی ، استاد اصلی ترین عامل برای ایجاد موفقیت مطلوب در تحقق اهداف آموزشی می باشد . یک استاد می تواند کمبود امکانات آموزشی و نقص کتب را جبران نماید . در واقع عملکرد و ویژگی های اساتید باعث دستیابی به اهداف آموزشی و یادگیری دانشجو می گردد. نقش استاد در سازندگی افراد و جوامع از دیرباز مورد تاکید قرار گرفته است . در گزارش کمیته اروپایی یادگیری یکی از شاخص های کیفی در یادگیری مادام العمر استاد معرفی شده است. (محمدی مهر ، ملکی ، خوشدل و عباس پور، 1390)
اعضای هیات علمی مسئولیت عمده را در قبال یادگیری دانشجویان به عهده دارند و از این رو انتظار می رود که به قول سوبینسکی الهام بخش یک رنسانس آموزشی باشند . (ساکتی و پارسا ، 1386) مفاهیم یادگیری مادام العمر و شهروندی به مطالعات کومبس و همچنین لینگراد بر می گردد و پس از آن درگزارشات یونسکو در مورد یادگیری برای زیستن و یادگیری به عنوان گنج درون دنبال شده است. یادگیری در سرتاسر زندگی برای جوامع دموکراتیک لازم است. آموزش نباید به تحصیل رسمی ختم شود بلکه بزرگسالان باید به آموزش در سرتاسر زندگی خود دسترسی داشته باشند. چنین ایده ای بر مفهوم جامع یادگیری بنا شده و با کسب دانش، تجدید و استفاده از آن مرتبط است. یادگیری سراسر عمر، نه تنها به این معناست که افراد باید از فرصت های ایجاد شده توسط جامعه متنفع شوند، بلکه جوامع باید فرصت های جدیدی را برای افراد خود تدبیر نمایند. در این دیدگاه جامعه باید بر اندیشه یادگیری برای زیستن با یکدیگر که در برگیرنده توسعه درک دیگران، پیشینه و عادات آنها و ارزشهای معنوی، فرهنگی و اجتماعی است بنا شود، تا افراد، یکدیگر را با درک چگونگی مدیریت تضادها، به شیوه هوشمندانه و مسالمت آمیز، تأیید نمایند .
یادگیری مادام العمر مترادف نوینی برای یادگیری است و دستاورد رشد تصاعدی اطلاعات است . توسعه دانش، مهارت ها، علایق و فرصت های یادگیری در زندگی در فرایند یادگیری مادام العمر توسط افراد حفظ می شود. یادگیری مادام العمر در برگیرنده فرایند یادگیری از گهواره تا گور بدون تحمیل اجبار و با میل و علاقه فردی است. (محمدی مهر و همکاران، 1390) یادگیری مادام العمر همواره از شکلی به شکلی دیگر ، جدای از نظام رسمی آموزش ، در جریان بوده است . دلیل این امر آن است که انسان در هر مرحله از زندگی تا زمانی که زنده و فعال است به آموختن موضوعات جدید نیاز دارد . با ورود قرن بیست و یکم ضرورت تطبیق فعال با تغییرات سریع فناوری آشکارتر شده است . دیگر در این شرایط انباشته اطلاعاتی فرد در دوران تحصیل جوابگوی نیازهای آتی وی نبوده و با ناپایدار شدن اطلاعات ، تاکید از آموزش رسمی بر یادگیری شخصی و مادام العمر تغییر جهت یافته است . در نظام های نوین مسئولیت یادگیری بر عهده فراگیر گذاشته شده است و یادگیران براساس نیاز یا علاقه موضوعات یادگیری را انتخاب می کنند . . در این شرایط محور یادگیری از معلم محوری به دانش آموز محوری تغییر یافته و نقش و جایگاه معلم از آموزنده دانش به نقش هدایت کننده و راهنما تبدیل شده است . (افضل نیا ، اشکوه و کلوی ، 1389) از طرفی به عقیده کندی و همکارانش (1994) در عصر حاضر، مهمترین وظیفه دانشگاه به ویژه در دوره کارشناسی، فراهم کردن زمینه های تحقق ایده یادگیری مادام العمر است. دانشگاه باید علاوه بر تدارک فرصت های یادگیری متنوع و متعدد، در صدد پرورش یادگیرندگان مادام العمر باشد. این مؤسسه برای انجام بخش دوم رسالت خود باید تلاش کند دانشجویان را به دانش، نگرش ها، و مهارت هایی مجهز کند تا انگیزه و توانایی لازم برای تداوم یادگیری را در آنها افزایش دهد. (نصر اصفهانی و بقراطیان، 1385)
بنابراین در زمانی که یادگیری مادام العمر چالش مهمی است که هر فرد و هر جامعه ای با آن مواجه است، دانشگاه ها می توانند عرصه بزرگی را برای تحقق آن فراهم آورند. آنچه در آموزش دانشگاهی حائز اهمیت است تجهیز دانشجویان به نگرش ها و مهارت هایی جهت یادگیری توسط خودشان هم در آموزش رسمی و هم بعد از فراغت از تحصیل است . و ایجاد نگرش به این موضوع که یادگیری در زمینه های خیلی متنوعی هم در نشست های علمی دانشگاهی و هم در جلسات غیر علمی ، در جامعه ، محیط کار و خانواده اتفاق می افتد. و رسالت مهم دانشگاه در قرن بیست و یکم ، تربیت یادگیرندگان مادام العمر است (محمدی مهر ، 1390)
1-2- بیان مساله
در دنیای امروزی ، توان سازگاری و اداره کردن تغییرات عنصر اصلی موفقیت و بقای هر سازمان است و کسب این توانایی ها خود ، مستلزم توجه سازمان به خلاقیت و نوآوری افراد است . سازمان های موفق ، سازمان هایی هستند که خلاقیت و نوآوری نوک پیکان حرکت آنان را تشکیل می دهد ، به عبارتی سازمان های امروزی برای ادامه حیات ، بایستی پویا بوده و مدیران و کارکنان آنها افرادی خلاق و نوآور باشند تا بتوانند سازمان را با این تحولات منطبق ساخته وجوابگوی نیازهای جامعه باشند . می توان گفت در سیستم اقتصاد جهانی و رقابت روز افزون موجود ، خلاقیت و نوآوری در حکم بقا و کلید موفقیت سازمان است . . پیتر دراکر معتقد است در جهانی که دستخوش دگرگونی بوده و امنیت آن هر روز در معرض تهدید است ، تنها راه بقا ابداع و نوآوری است . افزایش رشد اقتصادی ، بالابردن بهره وری و تولید تکنولوژی ، کالاها و خدمات جدید از جمله فواید خلاقیت و نوآوری است که جیمز استونر نیز به آن اشاره کرده است. (حسینی و صادقی، 1389) در دنیای امروز که رشد و گسترش علم و تکنولوژی از عناصر مهم پیشرفت و توسعه در همه ابعاد فرهنگی، علمی، اقتصادی و اجتماعی به حساب می آید و نهادها و نظام های آموزشی و پژوهشی، نقش بس عظیم و پر اهمیت دارند. (سبحانی نژاد ، 1388) امروز نقش تعیین کننده دانشگاه های نسل سوم در رشد و توسعه ی کشورها و ارتباط نزدیک آن با توسعه اقتصادی و همچنین استفاده از ظرفیت دانشگاه ها در خلق ، جذب ، اشاعه و استفاده از فناوری ، به یک باور عمومی تبدیل شده است . (حبیبی رضائی و سیاه منصوری، 1391)
نوآوری در آموزش، پدیده ای نیست که مختص امروز باشد، بلکه می توان گفت که نسبت به گذشته ها حجم، تنوع و دامنه کاربرد آن افزایش و زمان پراکنش آن کاهش یافته است. برای مثال استفاده از پاپیروس در نوشتن به هزاران سال پیش می گردد. در قرن 18 جین باپتیست آموزش همزمان را ابداع کرد. یعنی به جای نظام آموزش یک معلم/ یک شاگرد که از دوران قدیم رایج بود، نظام آموزشی یک معلم / چندین شاگرد را ایجاد و با خلق این نوآوری آموزشی، راه را برای آموزش همگانی هموار کرد. بی تردید امروزه با توجه به توسعه و گسترش پیشرفت های فناورانه، سهم نوآوری های آموزشی بسیار بیشتر شده است(حسینی خواه ، 1387) نوآوری از کلمه لاتین "Etavonnl"به معنی ساختن یک چیز جدید استخراج شده است. منظور از نوآوری، خلاقیت متجلّی شده و به مرحله عمل رسیده است. به عبارت دیگر، نوآوری، اندیشه خلّاق تحقق یافته است که به بهبود فرایندها و فراورده ها منجر می شود، موانعی که جز با نوآوری، بهینه سازی، راه های میان بر و دسترسی به فناوری های برتر با تکیه بر داشته های موجود، عملی نخواهد بود. نوآوری دارای مصادیق مختلفی چون ساختن و معرفی یک چیز جدید و مفید در ذهن و آغاز یک عمل برای بار نخست، به کارگیری و عملی ساختن تفکرات جدید ناشی از خلاقیت، فرایند تبدیل ایده به محصول خدمات، روش ها و برنامه های نو می باشد(سبحانی نژاد ، 1388) به اعتقاد برخی محققان نوآوری را می توان مجموعه ای از عملیات فنی ، صنعتی و تجاری معرفی نمود. مارکوس نیز نوآوری را به عنوان معرفی یک واحد تغییر تکنولوژیکی دانسته که منظور خود را از تغییر تکنولوزیکی به نقل از شوچیتی یک محصول خدمت و یا استفاده از فرایندی جدید معرفی کرده است.
نوآوری یک فرایند است که در این فرایند ابتدا فرد اجازه می دهد تصورش ( تصوری که به قول اینشتین از دانش مهم تر است ) به آسمان ها صعود کند ، سپس آن را به زمین می آورد و مهندسی می کند ( مهندسی ایده ) تا تبدیل به ایده گردد . سپس ایده ها را از طریق مدیریت ایده به ایده های عملی ، مفید و مناسب تبدیل می کند . (خلاقیت ) ؛ به دنبال آن ایده ها را به کالا ، خدمات و فرایند تبدیل می نماید و نهایتا با تجاری کردن محصولات ، خدمات و فرایند های جدید یا توسعه یافته در بازار ، فرایند نوآوری خاتمه می یابد . (نصیری واحد و احمدی ، 1388)
هر نوآوری جدید، در بردارنده ترکیب جدیدی از ایده ها، قابلیت ها، مهارت ها، منابع و . . . است. در نتیجه هر چه گستره عوامل درون یک سیستم خاص وسیعتر باشد، حوزه ترکیب آن ها به روش های مختلف و ارائه نوآوری جدید که پیچیده تر و پیشرفته خواهند بود، وسیع تر می شود. (حلیمی ، 1387)
تعاریف متعددی از نوآوری دانشگاهی مطرح شده است. اما براساس مجموع تعاریف نوآوری دانشگاهی نویسندگانی مانند نورت و اسمالبون ( 2008)، فورستبو و همکاران ( 2007)، رانکو ( 2004)، میتوان تعریف جامعی از نوآوری دانشگاهی ارائه کرد. نوآوری دانشگاهی عبارت است از استعداد کلی سازمان در معرفی محصولات جدید به بازار، بهبود خدمات و فرایندهای سازمانی و ایجاد ارزشهای جدید برای صاحبان سازمانها( فورستبو و همکاران 2007) و به طور کلی برای همه جوامع به دلیل ارتباط آن با انعطافپذیری و تولید بسیار مهم و اساسی است( رانکو، 2004).
لو و چن(2010) نوآوری دانشگاهی را مشتمل بر تغییرات در ساختار و فرایندهای یک سازمان در راستای به کارگیری مفاهیم جدید مدیریتی، کار و عملیاتی مانند به کارگیری کار گروههای تخصصی در تولید، مدیریت زنجیره تأمین یا سیستم های مدیریت کیفیت در نظر گرفتهاند. (کشاورز ، 1392)
طبقهبندیهای مختلفی از نوآوری صورت گرفته است که از آن جمله میتوان به طبقه بندیهای ایوان (2007)، استگلیتز و هین(2007)، هوگارد و هنسن (2007)، و رولی و همکاران(2011)، اشاره نمود. اما فورستبو و همکاران(2007)، سه بعد زیر را برای نوآوری دانشگاهی در نظر میگیرند: 1- بعدآموزشی: بعد آموزشی نوآوری دانشگاهی ارائه انواع جدیدی از رشتهها، مواد آموزشی و طراحی برنامه درسی رشتههای مختلف میباشد. 2- بعد پژوهشی: بعد پژوهشی نوآوری دانشگاهی فراهم آوردن زمینه پژوهش در دانشگاه و موسسات تحقیقات علمی و همکاری با سایر دانشگاهها میباشد. و 3- بعد سازمانی: بعد سازمانی نوآوری دانشگاهی دربرگیرنده راههای جدید در جهت افزایش انگیزه کارکنان به کار و اساتید به تدریس و امکان دسترسی به پیشرفت تدریجی و مداوم میباشد. (کشاورز ، 1392) آنچه در این میان می تواند بر نوآوری دانشگاهی موثر باشد و نقش عمده ای را در بوته عمل نشاندن این عنصر ایفا کند چیزی نیست جز تدریس اساتید و اعضای هیات علمی که یکی از رکن های اساسی نظام آموزش عالی را تشکیل می دهند .
گیج . ان. ال تدریس را هرگونه فعالیتی می داند که از جانب یک فرد به منظور تسهیل یادگیری فرد دیگری انجام می پذیرد . و یادگیرنده را با زوایای بیشتری از ناشناخته آشنا می کند . (افکانه ، 1388) بدین منظور می توان به مهارت های تدریس اساتید در چرخه یادگیری نیز اشاره کرد. چرخه یادگیری، یک مدل تدریس کاوش ‌محور است که برای معلمان و به منظور طراحی مواد برنامه درسی و راهبردهای آموزشی سودمند می‌باشد. تاکنون اشکال مختلفی از چرخه یادگیری شکل گرفته است . دارابی (1392) آنها را جمع بندی کرده است که بر حسب تعداد مراحل عبارتند از: چرخه یادگیری سه گانه( کارپلاس و تی یر، 1967)، چرخه یادگیری چهارگانه(بِرِدِرمن، a1982، b1982؛ شایمنسکی، کیل و آلپورت، 1983؛ مارتین، سکستون و گرلوویچ، 2001؛)، چرخه یادگیری پنج گانه(بای بی، 1977)، چرخه یادگیری شش گانه(چِسین و مور، 2004؛ دوران، دوران، هانی و شیرمن، 2011) و چرخه یادگیری هفت گانه(ایزن کرفت، 2003).
طبق مدل چرخه یادگیری هفت گانه که توسط آرتور ایزن کرفت(2003) مطرح شد و مبنای پژوهش حاضر می‌باشد، آموزش باید شامل هفت مرحله مجزا باشد:
-مرحله استنباط: در این مرحله، استاد به تعیین دانش پیشین دانشجویان، در مورد موضوع مورد بحث می‌پردازد و به وی امکان می دهد تا تصورات نادرست دانشجویان درباره موضوع را شناسایی کند (ایزن کرفت، 2003).
-مرحله مشارکت: هدف مؤلفه مشارکت، جلب توجه دانشجویان، به تفکر واداشتن آنان درباره موضوع، برانگیختن سؤالاتی در ذهن آن‌ها، تحریک تفکر و دسترسی به دانش پیشین می‌باشد. این مرحله هم شامل دسترسی به دانش پیشین و هم ایجاد شور و شوق در رابطه با یادگیری موضوع می‌باشد. در این مرحله، اساتید می‌توانند دانشجویان را تحریک، آنها را به درس علاقه‌مند و برای یادگیری آماده سازند (برنسفورد، برون و کوکینگ، 2000).
- مرحله اکتشاف: مرحله اکتشاف، این فرصت را در اختیار دانشجویان قرار می‌دهد تا به مشاهده، ثبت اطلاعات، تعیین متغیرها، طراحی و برنامه‌ریزی آزمایش‌‌ها، ترسیم نمودار، تفسیر نتایج، تدوین فرضیات و سازمان‌دهی یافته‌های خود بپردازند. اساتید نیز می‌توانند در این مرحله، سؤالاتی را طرح، رویکردهایی را پیشنهاد، بازخوردهایی را ارائه و ادراک و فهم دانشجویان را مورد ارزیابی قرار دهند (گیل، 2002).
- مرحله توضیح: در طول مرحله توضیح، دانشجویان با مدل‌ها، قوانین و نظریات آشنا می‌شوند. دانشجویان بر حسب این مدل‌ها و نظریات جدید، نتایج را خلاصه می‌کنند. استاد، دانشجویان را در جهت تعمیم‌های منسجم، یکپارچه و سازگار، هدایت می‌کند و با طرح واژه های علمی مختلف به دانشجویان کمک می‌کند و سؤالاتی را مطرح می‌کند تا به دانشجویان کمک ‌کند که با استفاده از این واژه‌ها، نتایج حاصل از اکتشاف خود را توضیح دهند. تمایز بین دو مؤلفه اکتشاف و توضیح، حاکی از آن است که یادگیری مفاهیم، مقدم بر یادگیری اصطلاحات علمی است؛ در مرحله اکتشاف، دانشجویان با استفاده از فرصت و منابعی که در اختیار آنها گذاشته می‌شود، به مشاهده، آزمایش و جمع‌آوری اطلاعاتی راجع به موضوع جدید می‌پردازند و اکتشافات خود در رابطه با موضوع جدید را با استفاده از مفاهیم و به زبانی ساده، سازمان‌دهی می‌کنند، اما در مرحله توضیح، استاد، دانشجویان را با واژه‌ها و اصطلاحات علمی آشنا کرده و به آن‌ها کمک می‌کند تا ادراک و اکتشاف خود از موضوع را در قالب اصطلاحات علمی بیان کنند (ایزن کرفت، 2003).
- مرحله بسط یادگیری: این مرحله از چرخه یادگیری، فرصتی را در اختیار دانشجویان قرار می‌دهد تا دانش خود را در حیطه‌ها و زمینه‌های جدید به کار ببرند، که ممکن است شامل مطرح کردن سؤالات و فرضیات جدید برای اکتشاف باشد. این مرحله با سازه روان شناختی که"انتقال یادگیری" نامیده می‌شود، ارتباط مستقیمی دارد (ثورندایک، 1923).
- مرحله ارزیابی: این مرحله شامل راهبردهایی است که به تداوم و استمرار هر دو نوع ارزیابی تکوینی و نهایی از یادگیری دانشجویان کمک می‌کند. چنانچه اساتید بتوانند چرخه یادگیری و تجاربی که دانشجویان در کلاس انجام می‌دهند را به خوبی طراحی و اجرا نمایند، بعد از آن باید بتوانند جنبه‌هایی از این موارد را در قالب ابزارهای ارزیابی مورد بررسی قرار دهند. این ابزارهای ارزیابی باید دربرگیرنده سؤالاتی از تحقیقات آزمایشگاهی باشد که آن‌ها انجام می‌دهند. به منظور ارزیابی دانشجویان باید از آن‌ها خواست تا داده‌های به دست آمده از آزمایش‌ها را مثل کاری که خود انجام داده‌اند، تفسیر کنند یا اینکه از آن‌ها خواست تا آزمایش‌هایی را طراحی نمایند (کلبِرن و کلاف، 1997).
- مرحله توسعه یادگیری: در این مرحله دانشجویان هدایت می‌شوند تا مفهوم جدید را به زمینه‌های مختلف مرتبط و در این زمینه‌ها به کار بگیرند (بنتلی، ایبرت و ایبرت، 2007). علت اضافه شدن مرحله توسعه یادگیری به مرحله بسط یادگیری این است که به مدرسان یادآوری شود این مسأله که دانشجویان باید انتقال یادگیری را تمرین کنند، از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. اساتید باید مطمئن شوند که دانش در زمینه‌های جدید به کار گرفته می‌شود و به یک زمینه ساده، محدود نمی‌شود (ایزن کرفت، 2003).
جویس و همکاران معتقد هستند روش های موثر تدریس از آن جهت که به شاگردان نحوه یادگیری را یاد می دهند و از آنجا که آنها دارای انعطاف پذیری سازگار و اثر بخش هستند ، همه ی شاگردان را درگیر و زمینه درگیری در سطح بالاتر را ایجاد می کند. در این روش ها علاوه بر چیرگی شاگردان بر اطلاعات و مهارت های حاصل از هر تجربه یادگیری ضمن یادگیری محتوا ، توانمندی های آنان را در روی آوری به تکالیف جدید یادگیری افزایش می دهد و برنامه هایی را برای مطالعه های بعدی طراحی و اجرا می کند. (شواخی، نادری، عابدی ، 1386)
بنابراین می توان گفت تدریس کانون هر برنامه درسی است . و در تمام مقاطع آموزشی اعم از ابتدائی، راهنمایی ، متوسطه ، حتی آموزش عالی ، رایج ترین روش مورد استفاده معلمان و استادان است . وگروهی از اندیشمندان همچون دیویی ، گیلبرت ، آیزنر ، جویس و ویل معتقدند که تدریس و یادگیری لازم و ملزوم همدیگر هستند . به عبارت دیگر ، زمانی می توان ادعا کرد تدریس انجام شده است که یادگیری تحقق یابد . در این رویکرد مسئولیت یادگیری بر عهده نه فقط یادگیرنده بلکه معلم و یادگیرنده است . (گنجی، زاهد بابلان ، معینی کیا، 1391)
از این رو توجه به یادگیرندگان و گرایش آنها به انواع یادگیری ها از جمله یادگیری مادام العمر حائز اهمیت است . دیگر در جهانی که با تغییرات گسترده همراه است ، استفاده از منابع محدود اطلاعات انباشته شده در دوران آموزش رسمی و به کارگیری آنها در مواقع لزوم در آینده قابل اتکا نیست . تمام این عوامل ایجاب می کند که یادگیری به یک دوره مشخص از زندگی افراد محدود نشود تاثیرات این رویکرد موجب شده است تا پارادایم جدیدی مبتنی بر یادگیری پیوسته در تمام طول عمر فرد ، با عنوان یادگیری مادام العمر و با شعار ز گهواره تا گور دانش بجوی شکل بگیرد. براساس نظر کروثر در یادگیری مادام العمر شخص پیوسته در حال یادگیری است و مسئولیت مدیریت یادگیری بر عهده وی محول شده است . همچنین کروثر بیان می کند که در یادگیری مادام العمر شخص چگونگی یادگیری را یاد می گیرد . (افضل نیا و همکاران 1389) یونسکو یادگیری مادام العمر را به عنوان یک مفهوم اساسی برای کلیه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه برای اعمال در سیاست های آموزشی آنها می داند. هدف از یادگیری مادام العمر بقا در دنیای پر تلاطم تنش زا و تطابق خود با محیط و ارتقای کیفیت و کمیت زندگی فرد است . ریانش یادگیری مادام العمر را دارای سه محور عمده می داند که موارد زیر را شامل می شود .
کل نظام آموزش باید در پذیرش فراگیر مادام العمر تمرکز کنند .
علاوه بر نظام آموزشی ، سازمان ها ، موسسات و کسب و کارها نیز بر فرایند های یادگیری مادام العمر نیاز دارند .
اشخاص در این شرایط مدیریت یادگیری را برعهده دارند.
در یادگیری مادام العمر فرد در تمام طول عمر به آموختن مشغول است . در این یادگیری اشخاص به طور پیوسته ، دانش ، مهارت ها و علایقشان را در زندگی افزایش می دهند . یادگیری مادام العمر فرایندی از کسب دانش از گهواره تا گور بدون محدود کردن آن به دوره زمانی مشخص یا به مدرسه یا سازمان معینی است . از طرف دیگر ، در روند یادگیری مادام العمر ارتباط های عمودی معلم – شاگردی ( من میگویم – تو یاد بگیر ) به ارتباط های افقی و همسطح بین فراگیران تغییر می یابد . که به افزایش تعاملات بین فردی در یادگیری مبتنی بر همکاری و هم انگیزشی منجر می شود. (افضل نیا، 1389)کریمی و همکاران در مطالعه ای در ارتباط با ویژگی های مدرس با رویکرد یادگیری مادام العمر بیان نمودند اگر عضو هیئت علمی بخواهد نقش جدید خود را برای تربیت یادگیرنده مادام العمر به خوبی ایفا کند ، باید دارای خصوصیاتی باشد که عبارتند از : علاقه به تداوم یادگیری ، انگیزش، تسلط بر روش های تدریس ، آشنایی با دانش روز و ارتباط با دانشجو (محمدی مهر 1390)
مفهوم یادگیری مادام العمر دارای ویژگی‌های مانند: خود مدیریتی (مریام و کافرلا، 1999)، خود تنظیمی (زیمرمن، بونز و کواچ، 1996)، یادگیری چگونه آموختن (یونسکو و کمیسیون بین المللی آموزش قرن بیست و یک، 2011)، ابتکار و نوآوری (فارست-باو و بوئر، 2007)، قابلیت تصمیم‌گیری (ریزن، 2000؛ دفت، 2005)، قابلیت جمع آوری اطلاعات (کمیته ریاست جمهوری انجمن کتابخانه‌ای آمریکا، 1989) و خود کنترلی (بومیستر، کاتلین و وهس و تیس، 2007) می‌باشد. (کوچکی ، 1391) جدول شماره‌ی (1-1) جمع‌بندی تعاریف مربوط به ابعاد یادگیری مادام العمر از دیدگاه صاحبنظران مختلف را نشان می‌دهد.
جدول شماره‌ی (1-1): تعاریف ابعاد یادگیری مادام العمر
ابعاد یادگیری مادام العمر تعاریف منبع
خود مدیریتی خود مدیریتی به نیروهای درونی برای ایجاد تحول، افزایش قدرت تولید و افزایش توانایی‌های مدیریتی افراد تاکید می‌کند. (دیر، 1976؛ سلیگمن، 1990 و الیس، 1998).
یادگیری چگونه یادگیری از انجایی که چالش‌های مطرح در جهان به سرعت در حال تغییر هستند به منظور مقابله با شرایط جدید ناشی از تغییر و تحولات محیط پیرامون افراد در زندگی شخصی و کاری خود یاد بگیرند که چگونه بیاموزند تا به رضایت در زندگی بتوانند دست یابند. (یونسکو و کمیسیون بین المللی آموزش قرن بیست و یک، 2011).
ابتکار و نوآوری نوآوری، عبارت‌ است از تغییر معنی‌دار که برای بهبود خدمات و فرایندهای‌ سازمانی و ایجاد ارزش‌های جدید برای ذینفع‌ها سازمان‌ها صورت‌ می‌گیرد و برای دست‌یابی به ابعاد جدید عملکرد بر رهبری سازمان‌ تمرکز دارد. (فارست-باو و بوئر، 2007).
قابلیت جمع آوری اطلاعات از آنجایی که توسعه یادگیرندگان ماام العمر در مرکز و نقطه ثقل رسالت مؤسسات آموزش عالی می‌باشد باید اطمینان حاصل شود که افراد؛ دارای توانایی‌های فکری، استدلال و تفکر انتقادی‌اند و به یادگیرندگان برای ساخت چهارچوب یادگیری چگونه یادگیری کمک شود علاوه بر این دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها باید پایه و اساس رشد مستمر یادگیرندگان را از طریق فرصت‌های شغلی و نیز نقششان به عنوان شهروندی آگاه و عضو جامعه فراهم کنند. (کمیسیون آموزش عالی میانه آمریکا، انجمن غربی مدارس و دانشکده ها و انجمن جنوبی مدارس و دانشکده‌ها، بی تا).
قابلیت تصمیم‌گیری تصمیم انتخابی است‌ که از میان گزینه‌های ممکن صورت می‌گیرد. (ریزن، 2000؛ دفت، 2005 ).
خود تنظیمی دانش آموزان مهارت‌هایی برای طراحی، کنترل و هدایت فرآیند یادگیری خود کسب می‌کند و برای یادگیری تمایل دارند و قادر اند کل فرآیند یادگیری خود را مورد ارزیابی قرار دهند و در مورد آن بیاندیشند. همچنین خود تنظیمی در یادگیری از دید اسکراو و بروکس توانایی دانش آموزان برای درک و کنترل یادگیری شان است که امری بسیار مهم در موفقیت مواد درسی به حساب می‌آید و آن‌ها را به یادگیرندگانی اثربخش و کارآمد تبدیل می‌کند. (بری، 1992) و (اسکراو و بروکس، 2000).
خود کنترلی خود کنترلی کارکرد اصلی و کلید مهم موفقیت در زندگی به حساب می‌آید.
داسی و لنان بیان می‌دارند که مجموعه ای مجزا از انگیزش‌ها در رفتار منجر به دستیابی به موفقیت‌های مادام العمر، سطح بالا و خلاق می‌شود. این نگرش‌ها و رفتارها شامل موارد خود کنترلی، کارسخت، پشتکار و استقامت و عزم و اراده می‌باشد. داسی و لنان، (2000) و (بومیستر و همکاران، 2007)
اقتباس از کوچکی (1391)
با توجه به اهمیت مطالب ذکر شده تحقیق حاضر به دنبال بررسی رابطه بین نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیات علمی در فرایند یاددهی – یادگیری می باشد.
1-3-ضرورت و اهمیت تحقیق
چالش های عمده ای که مدیران در قرن 21 با آن روبرو هستند چگونگی استفاده از استعدادها و توانایی های بالقوه افراد می باشد تا نوآوری های سازمانی را تسریع نمایند. برای نیل به این هدف مدیران و کارکنان سازمان ها می توانند با آگاهی از میزان خلاقیت و تقویت آن از حداکثر توانمندی های فکری، ذهنی و عقلی خود در جهت پویا کردن سازمان بهره گرفته و از طریق ایجاد، پرورش و کاربردی نمودن خلاقیت، روحیه جسارت علمی، ‌ انتقاد گری و انتقاد پذیری، روحیه علمی و پژوهش را در تک تک کارکنان سازمان تقویت کند. بر همین اساس میتوان گفت نوآوری لازمه حیات سازمانی و استمرار بقاء و ماندگاری و تأثیر گذاری آنها در دنیای رقابتی و پیچیده داخلی و بین المللی می باشد. در این شرایط اگر سازمانی در جهت نوآوری اقدام جدی انجام ندهد قطعاً‌ با شکست روبرو خواهد گردید؛ زیرا توسعه علم و تکنولوژی و ورود کالا و تولیدات جدید به قدری زیاد است که سازمان های غیر پویا و بدون خلاقیت و نوآوری، خیلی سریع از صحنه رقابت خارج شده و امکان تأثیر گذاری و مقابله با مسائل جدید را از دست می دهند و تبدیل به سازمان های بسته و ایزوله می گردند که این عامل سبب عقب ماندن سازمان و عدم انجام موفقیت آمیز مأموریت های سازمانی آن می گردد(تولایی ، 1387)
ضرورت وجود خلاقیت و نوآوری در سازمان ها تا حدی رسیده است که برخی منابع نبود خلاقیت و نوآوری را با نابودی سازمان در دراز مدت یکی دانسته اند . همچنین اهمیت نوآوری در موفقیت سازمان ها تنها منحصر به بخش های تولیدی کشور نیست. بلکه این مساله در بخش های خدماتی از جمله دانشگاه ها ، که پرورش دهنده منابع انسانی آینده هستند، صادق بوده و اهمیت بیشتری نیز می یابد . (حسینی و همکاران ، 1389).
نوآوری در محیط کار، درک مسأله، ارائه ایده‌ها و راه حل‌های جدید، ارتقاء و یافتن اثبات منطقی برای آن‌ها، و ایجاد مدل‌های کاربردی فرآیندی پیچیده است که اغلب با دشواری، موانع و ناکامی همراه است و این درحالی است که اغلب افراد طرفدار حالت پایدارند و در برابر عدم امنیت و عدم اطمینان مربوط به تغییرات ایجاد شده در اثر نوآوری مقاومت می‌کنند و نیز از طریق یادگیری می‌توان از مقاومت‌ها و عدم اطمینان به وجود آمده از تغییرات ناپایدار حاصل از نوآوری و به کارگیری سیستم نوآورانه جلوگیری کرد (کوچکی ، 1391) یکی از انواع یادگیری ها که می تواند به نوآوری دانشگاهی کمک شایان توجهی کند یادگیری مادام العمر است . امروزه دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی به عنوان مکان‌های کلیدی برای توسعه یادگیری مادام العمر در نظر گرفته میشوند. یادگیری مادام العمر می‌تواند به عنوان مجموعه ای از اصول راهنما برای توسعه مؤسسات آموزش عالی ارایه شود. برای ایجاد و توسعه یادگیری مادام العمر در آموزش عالی، مؤسسات نیازمند توسعه آگاهی نظام‌مند و تحلیل ارتباطات داخلی بین سطوح گوناگون سازمان‌های خود و درک چگونگی وابستگی این عوامل با تعاملات شناختی و عاطفی یادگیری هستند. یادگیری مادام العمر تعقیب کننده اهداف عمومی مانند عمومی‌سازی آموزش هم در کیفیت و هم در کمیت و اقامه کننده اصل یادگیری واقعی در آموزش اجباری و تسهیل کننده توسعه و پیشرفت از تحصیل به کار است. برای این منظور نیاز به عزم ملی در سطح جامعه و آموزش عالی است و بایستی این نگرش به واقعیت و باور در ذهن افراد جامعه تبدیل شود (محمدی مهر و همکاران ، 1390).
تحقق یادگیری مادام العمر مستلزم استفاده اساتید دانشگاهی از روش های یاددهی – یادگیری نوین است که یکی از آنها مهارت های هفتگانه اعضای هیئت علمی در چرخه یادگیری است . که با بررسی این مهارت ها می توان فهمید اساتید در کدام یک از مهارت ها توانایی بیشتری دارند و همچنین نقاط قوت و ضعف را در فرایند یاددهی – یادگیری شناسایی کرد که در نتیجه آن می توان میزان توسعه یادگیری مادام العمر را سنجید و رابطه ی آن را با نوآوری دانشگاهی بررسی کرد .
بر این اساس تحقیق حاضر به بررسی رابطه بین نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری می پردازد .

1-4- اهداف پژوهش
هدف اصلی از انجام این تحقیق بررسی رابطه بین نوآوری دانشگاهی و گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری می باشد. در راستای این هدف کلی اهداف فرعی پژوهش به شرح زیر می باشد :
بررسی بعد غالب نوآوری دانشگاهی در دانشگاه شیراز
2- بررسی مهارت غالب اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری در دانشگاه شیراز
3- تعیین میزان گرایش دانشجویان دانشگاه شیراز به یادگیری مادام العمر
4- بررسی رابطه بین نوآوری دانشگاهی وگرایش دانشجویان دانشگاه شیراز به یادگیری مادام العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری
بررسی توان نوآوری دانشگاهی در پیش بینی مستقیم گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر
بررسی توان نوآوری دانشگاهی در پیش بینی مستقیم مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری
بررسی توان نوآوری دانشگاهی در پیش بینی غیر مستقیم گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری
1-5 - سوالات تحقیق :بعد غالب نوآوری دانشگاهی در دانشگاه شیراز کدام است ؟
مهارت غالب اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری کدام است ؟
گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر به چه میزان است ؟
آیا رابطه معناداری بین نوآوری دانشگاهی ، مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری و گرایش دانشجویان به یادگیری مادام العمر وجود دارد ؟
آیا نوآوری دانشگاهی به طور مستقیم پیش بینی کننده معنادار نگرش دانشجویان به یادگیری مادام العمر می باشد ؟
آیا نوآوری دانشگاهی به طور مستقیم پیش بینی کننده معنادار مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری می باشد ؟
آیا نوآوری دانشگاهی به طور غیر مستقیم و با واسطه گری مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی – یادگیری پیش بینی کننده معنادار نگرش دانشجویان به یادگیری مادام العمر می باشد ؟
1-6- تعاریف مفهومی
1-6-1 - نوآوری دانشگاهینوآوری دانشگاهی عبارت از پیدایش شیوههای نو در حل مسائل گوناگون سازمانی بوسیله گروهی از کارکنان در رشتههای گوناگون است( طالب بیدختی، 1383). به تعبیردراکر (1999) از دیدگاه مدیریتی نوآوری دانشگاهی به معنای تغییری است که بعد تازهای از عملکرد را خلق میکند، ولیکن از دیدگاه سازمانی نوآوری به معنای بهره برداری از ایده جدید است. در واقع به فرایند خلق، توسعه و اجرای یک ایده جدید یا رفتار تازه، نوآوری دانشگاهی گفته میشود. باید دانست که نوآوری دانشگاهی میتواند به عنوان تغییر سازمانی برای پاسخ به محیط خارجی یا نفوذ بر آن در نظر گرفته شود. کنز(2002) در تعریف خود از نوآوری دانشگاهی بر فرآیند آن تأکید کرده و نوآوری دانشگاهی را فرآیند گردآوری هرنوع ایده جدید و مفید برای حل مسئله میخواند و معتقد است که نوآوری شامل شکل گرفتن ایده، پذیرش و اجرای ایدههای جدید در فرآیند، محصولات و خدمات است . ژنگ (2008) نوآوری دانشگاهی را به معنای واگذاری الگوهای قدیمی و مهمترین توانایی برای رشد و گسترش سازمان به شمار آورده است. به زغم وی امروزه به طور فزایندهای از نوآوری به عنوان یکی از عوامل اصلی حفظ مزیت رقابتی و موفقیت بلندمدت سازمان در بازارهای رقابتی یاد میشود . نوآوری دانشگاهی عبارت از پیدایش شیوههای نو در حل مسائل گوناگون سازمانی بوسیله گروهی از کارکنان در رشتههای گوناگون است (کشاورز ، 1392)
1-6-1-1- بعد آموزشی بعد آموزشی نوآوری دانشگاهی ارائه انواع جدیدی از رشتهها، مواد آموزشی و طراحی برنامه درسی رشتههای مختلف میباشد. ( فورست بو و همکاران، 2007).
1-6-1-2- بعد پژوهشی بعد پژوهشی نوآوری دانشگاهی فراهم آوردن زمینه پژوهش در دانشگاه و مؤسسات تحقیقات علمی و همکاری با سایر دانشگاهها میباشد. ( فورست بو و همکاران، 2007).
1-6-1-3- بعد سازمانی بعد سازمانی نوآوری دانشگاهی در برگیرنده راههای جدید در جهت افزایش انگیزه کارکنان به کار و اساتید به تدریس و امکان دسترسی به پیشرفت تدریجی و مداوم میباشد( فورست بو و همکاران، 2007).
1-6-2 -مهارت اعضای هیئت علمی در کاربرد چرخه یادگیری هفت گانه منظور میزان توانایی اعضای هیئت علمی در اجرا و پیاده سازی روش آموزشی فعال چرخه یادگیری هفت گانه است که این روش خود شامل هفت مرحله مجزا به صورت زیر می‌باشد: (دارابی، 1392)
1-6-2-1- مرحله استنباط با توجه به نقش و اهمیت دانش و تجارب پیشین در یادگیری موضوعات و مهارت‌های جدید، هدف این مرحله، پی بردن به دانش پیشین دانشجویان در مورد موضوع جدید می‌باشد، زیرا با این کار امکان یادگیری بیشتر و بهتر دانشجو فراهم می‌شود و از اتلاف وقت به منظور تأکید بر مطالب و مفاهیم تکراری اجتناب می‌شود. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-2- مرحله مشارکت از آن جائی که مشارکت فعال دانشجو در کلاس، امر یادگیری را محقق می‌سازد، در این مرحله، استاد تلاش می‌کند بسته به ماهیت موضوع مورد نظر با شیوه‌های مختلف، توجه دانشجویان را به درس جلب نماید تا از این طریق یادگیری آن‌ها را بهبود بخشد. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-3- مرحله اکتشاف هدف این مرحله این است که دانشجویان با راهنمایی و هدایت استاد و با استفاده از زمان و امکاناتی که در اختیار آن‌ها قرار داده ‌می‌شود، در انجام آزمایش‌ها و فعالیت‌های مختلف، شرکت نموده و خود به اکتشافاتی در مورد موضوع جدید دست یابند. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-4- مرحله توضیح هدف این مرحله این است که بعد از این‌که دانشجویان در مرحله اکتشاف به اطلاعات و یافته‌های جدیدی در رابطه با درس دست یافتند، در این مرحله طلاعات و ادراکات خود از مبحث جدید را سازمان‌دهی کرده و به زبان علمی و با استفاده از واژه‌های علمی برای کل کلاس، بیان نمایند. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-5- مرحله بسط یادگیریبرای این که اطلاعات و یادگیری‎‌های دانشجویان فقط به کلاس و مبحث مورد نظر محدود نشود، در این مرحله استاد با ارائه مسائل و تکالیفی گسترده‌تر، دانشجویان را تشویق می‌کند تا اطلاعات خود را بسط داده و با درک ارتباط آن با زمینه‌ها و مسائل دیگر، بتوانند از این یادگیری‌ها در حیطه‌های دیگر نیز استفاده کنند. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-6- مرحله ارزیابی به منظور تعیین میزان ادراک و یادگیری دانشجویان از مبحث مورد نظر و نیز رفع نقایص و کاستی‌ها، استاد بنا به ماهیت موضوع، با استفاده از ارزیابی‌های کتبی، شفاهی، کاربردی یا آزمایشگاهی ادراک دانشجویان خود را مورد آزمون قرار می‌دهد. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-2-7- مرحله توسعه یادگیری هدف این مرحله این است که دانشجویان ارتباط مفاهیم آموخته شده با مسائل، مشکلات، زمینه‌ها و حیطه‌های مختلف زندگی واقعی را دریابند و بتوانند به بهترین نحو از این اطلاعات برای حل مسائل زندگی واقعی استفاده کنند. (ایزن کرفت، 2003).
1-6-3-یادگیری مادام العمر یادگیری مادام العمر به روز رسانی مستمر و مداوم دانش و مهارت برای گسترش درک چهارچوبی از جهان به منظور رقابت در اقتصاد جهانی مبتنی بر دانش است (هانگ، 2007) در این مطالعه مفهوم یادگیری مادام العمر ویژگی‌هایی چون: خود مدیریتی (مریام و کافرلا، 1999)، خود تنظیمی (زیمرمن و همکاران، 1996)، یادگیری چگونه آموختن (یونسکو و کمیسیون بین المللی آموزش قرن بیست و یک، 2011)، ابتکار و نوآوری (فارست-باو و بوئر، 2007)، قابلیت تصمیم‌گیری (ریزن، 2000؛ دفت، 2005)، قابلیت جمع آوری اطلاعات (کمیته ریاست جمهوری انجمن کتابخانه‌ای آمریکا، 1989) و خود کنترلی (بومیستر و همکاران، 2007) را دارا می‌باشد.
همچنین از یادگیری مادام العمر در پژوهش حاضر می‌توان به نوعی یادگیری اشاره نمود که در هر مکان و هر زمانی رخ می‌دهد پای‌بند به اصول و قوانین خاصی نیست و در طول زندگی فرد مستمراً ادامه دارد. هر عاملی می‌تواند یادگیرنده باشد و این افراد هستند که مفاهیم را در کنار هم قرار می‌دهند و یادگیری خود را شکل می‌دهند در این نوع یادگیری نیازی به حضور مستقیم معلم احساس نمی شود هر محرکی می‌تواند معلم اختصاصی افراد باشد و موجب یادگیری شود ولیکن در صورتی غنی، هدایت، توسعه، و تکامل می یابد که افراد بدانند چگونه بایستی یاد بگیرند و آن را بکار گیرند. بر این اساس نیاز به دانستن برخی اصول اساسی و پایه دارند که در این راستا کمک بسیاری به فراگیران می‌نماید این اصول می‌تواند شامل خود مدیریتی، قابلیت جمع آوری اطلاعات، خودتنظیمی، خود کنترلی، یادگیری چگونه یادگیری، تصمیم گیری و . . . . باشد. که می‌توان گفت با بهره گیری از این اصول می‌توان به فراگیران و یادگیرندگان آموخت که چگونه بهتر بیاموزند و آن را در زندگی خود بکار برند تا در دوران رقابتی و تکنولوژیکی امروز زندگی موفق‌تری داشته باشند. (کوچکی، 1391)
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش2- 1- مقدمه
در این فصل ابتدا مبانی نظری تحقیق در مورد تعاریف، اهمیت، و مدل ها و انواع نوآوری و نوآوری دانشگاهی، فرایند یاددهی – یادگیری و مهارت اعضای هیئت علمی در فرایند یاددهی یادگیری و مهارت های هفتگانه چرخه یادگیری و انواع یادگیری و یادگیری مادام العمر و ابعاد آن و . . . . مطرح می‌گردد. سپس تحقیقات پیشین داخلی و خارجی بررسی شده و در نهایت نتیجه‌گیری از مبانی نظری و تحقیقات پیشین ارائه میگردد.
2-2-پیشینه پژوهش
2-1-1 - نوآوری دانشگاهی
2-1-1-1- تفاوت خلاقیت و نوآوری و تغییر و اختراع
خلاقیت واژه ای عربی است که ریشه آن خلق، به معنی آفریدن است. در لغت نامه دهخدا خلاقیت، خلق کردن و به وجود آوردن است و خلّاق، شخصی است که دارای عقاید نو باشد. دانشمندان، خلاقیت را با تعابیر متعدد و متنوعی تعریف کرده اند؛ به طوری که گاهی هر تعریف فقط بیانگر یک بعد از ابعاد فراگرد خلاقیت است. برای مثال، هربرت فوکس معتقد است که فراگرد خلاقیت عبارت است از هر نوع فراگرد تفکری که مسئله ای را به طور مفید و بدیع حل کند.
همچنین به اعتقاد جرج سیدل، توانایی ربط دادن و وصل کردن موضوعات، صرف نظر از اینکه در چه حوزه یا زمینه ای انجام گیرد، از مبانی بهره گیری خلّاق از ذهن است. اریک فروم نیز متعقد است که خلاقیت، توانایی دیدن (آگاه شدن) و پاسخ دادن است. استیفن رابینز خلاقیت را به معنای افکار به شیوه ای بی نظیر با ایجاد ارتباط غیر معمول بین نظرات، تعریف کرده است. خلاقیت عبارت است از فراهم ساختن اندیشه ها و روش های تازه در برخورد با مسائل و فعالیت ها . خلاقیت فرایند تکامل بخشیدن به دیدگاه های بدیع و تخیلی درباره موقعیت های مختلف نیز تعریف شده است. خلاقیت عبارت است از توانایی تلفیق ایده ها به شیوه ای منحصر به فرد برای برقراری ارتباط غیر معمول بین ایده های مختلف. در حالی که نوآوری فرایند به کار بردن یک ایده خلاق و تبدیل آن به یک محصول، خدمت یا شیوه مفید می باشد. نویسنده دیگری خلاقیت را به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید دانسته است. (محبوبی و توره ، 1387)
نوآوری یعنی به اجرا گذاشتن یا تولید محصولات و خدمات جدید یا قبول روش های نو به صورت اقتصادی. نوآوری با طرح و برنامه است. جهت گیری آن در راستای ایجاد فایده و منفعت اجتماعی است. بدین ترتیب یک شرکت نسبت به احتیاجات و شرایط جدید محیطی انطباق پذیر می گردد. تقلید هم یک نوع تغییر به شمار می آید نوآوری به معنای ایجاد، قبول و اجرای ایده ها و فرآیندها و محصولات یا خدمات جدید است. بنابراین نوآوری، استعداد و توانایی تغییر یا انطباق را به وجود می آورد. نوآوری، فرآیند اخذ ایده خلاق و تبدیل آن به محصولات، خدمات و روش های جدید عملیات است. خلاقیت پیدایی و تولد یک اندیشه و فکر نو است. در حالی که نوآوری عملی ساختن آن اندیشه و فکر است. (خی خیلیون ، 1381)
اگر چه واژه خلاقیت با نوآوری به طور مترادف استفاده می شود اما غالب محققان معتقدند که دو اصطلاح نوآوری و خلاقیت باید به طور جداگانه مدنظر قرار گیرند، چرا که دارای معانی و تعاریف جداگانه ای مخصوصاً در سازمان ها هستند. . خلاقیت اشاره به آوردن چیزی جدید به مرحله وجود، دارد. در حالی که نوآوری دلالت بر آوردن چیزی جدید به مرحله استفاده ، دارد. ماهیت خلاقیت یا اختراع از نوآوری را به وسیله این معادله می توان تفکیک گردد: انتفاع + اختراع + مفهوم = نوآوری
در معادله نوآوری فوق، "مفهوم" اشاره بر ایده ای است که با توجه به چارچوب مرجعی آن فرد، بخش یا گروه، سازمان و یا یک دانش انباشته شده جدید است. کلمه "اختراع" اشاره به هر ایده ای جدید است که به حقیقت رسیده باشد. کلمه "انتفاع" بر به دست آوردن حداکثر استفاده از یک اختراع دلالت دارد. همچنین با توجه به این که تلاشهای خلاق بایستی منجر به نتایج خلاق شود، پس نوآوری، خلاقیت عینیت یافته می باشد. (تولایی و همکاران، 1387)
خلاقیت یعنی استفاده از اندیشه های قبلی و تولید اندیشه های جدید. در نوآوری از اندیشه های تولید شده استفاده می شود در ریشه هر نوآوری یک فکر خلاق پنهان است. آلرشت خلاقیت و نوآوری و وجه تمایز آنها را به این صورت مطرح کرده است که خلاقیت یک فعالیت ذهنی و عقلانی برای به وجود آوردن ایده جدید و بدیع است؛ حال اینکه نوآوری تبدیل خلاقیت به عمل یا نتیجه است. او نوآوری را عملیات و مراحل مورد نیاز برای نتیجه گیری یک فکر بکر و واقعیت جدید می داند. از این زاویه شخص خلاقی ممکن است نوآور نباشد یعنی می تواند دارای ایده های جدید و نو باشد، ولی توانایی عرضه و یا فروش آنها را نداشته باشد. بنابراین فرد نوآور، غالباً خلاق است ولی همه افراد خلاق لزوماً نوآور نیستند (خی خیلیون ، 1381).
خلاقیت نقطه آغاز نورآوری موفق است. بنابراین، نیاز به پرورش و توسعه دارد. نویسنده ای اعتقاد دارد خلاقیت به طور معمول به توانایی و قدرت پرورش افکار نو مربوط می شود، در حالی که نوآوری به معنای استفاده از این افکار است. نوآوری فرایند دریافت فکر خلّاق و تبدیل آن به محصول، خدمت یا شیوه ای نو برای انجام دادن کارهاست. . در واقع؛ نوآوری، بهره برداری موفقیت آمیز از ایده های نو است. (محبوبی ، توره ، 1387)
خلاقیت بیشتر یک فعالیت ذهنی و فکری است؛ اما نوآوری بیشتر جنبه عملی دارد؛ در حقیقت محصول نهایی خلاقیت است. نوآوری در خط مشی ها، فرآیندها و فنون نیز مانند فعالیت ها و رفتارهای افراد اتفاق می افتد. نوآوری مهارتی است که با بسیاری همکاری های دیگر همراه است. وات من می گوید: اگر بخواهید نوآور باشید بایستی تا حدودی باز برخورد کنید سعی کنید اشتباهاتی مرتکب شوید! اگر افراد شکست نخورند چیزی هم یاد نمی گیرندخلاقیت و نوآوری آن چنان بهم عجین شده اند که شاید به دست دادن تعریف مستقلی از هر کدام دشوار باشد، اما برای روشن شدن ذهن می توان آنها را به گونه ای مجزا هم تعریف نمود.
خلاقیت پیدایی و تولید یک اندیشه و فکر نو است، در حالی که نوآوری عملی ساختن آن اندیشه و فکر است. به عبارت دیگر خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه های نو دارد و نوآوری به معنای کاربردی ساختن آن افکار نو و تازه است. اگرچه در عمل می توان این دو را از هم متمایز ساخت، ولی در یک تصور می توان گفت خلاقیت بستر رشد و پویش نوآوری هاست. از خلاقیت تا نوآوری غالباً راهی طولانی در پیش است. تا اندیشه ای نو به صورت محصول جدید درآید، زمانی طولانی می گذرد. گاهی ایده و اندیشه ای نو از ذهن فرد می تراود و سال های بعد آن اندیشه نو به وسیله فرد دیگری به صورت نوآوری در محصول یا خدمات تجلی پیدا می کند
تغییر سازمانی با اتخاذ یک فکر یا رفتار جدید به وسیله سازمان مشخص می شود؛ اما نوآوری سازمان، اتخاذ ایده رفتاریست که برای نوع شرایط، سازمان، بازار یا محیط کلی سازمان جدید است. اولین سازمانی که این ایده را معرفی می کند نوآور است؛ سازمانی که کپی می کند یک تغییر را اتخاذ کرده است. تغییر ایجاد هر چیزی است که با گذشته تفاوت داشته باشد؛ اما نوآوری اتخاذ ایده هایی است که برای سازمان جدید است. بنابراین تمام نوآوری ها منعکس کننده یک تغییرند اما تمام تغییرها نوآوری نیستند. اختراع یعنی در یک زمان نا بهنگام با قدرت اندیشه و تحقیق، کشف یک چیز ناشناخته که تا آن زمان ناشناخته مانده است. اختراع یک شرط ضروری برای نوآوری است. (خی خیلیون ، 1381)
در مورد نوآوری و تغییر نی‍ز، تفاوت هایی وجود دارد . تغییر ایجاد هر چیزی است که با گذشته تفاوت داشته باشد. اما نوآوری ایجاد ایده هایی است که برای سازمان جدید است. از این رو، تمام نوآوری ها می توانند منعکس کننده یک تغییر باشند. در حالی که تمام تغییرها، نوآوری نیستند. تغییر نتیجه ای از فرآیند خلاقیت و نوآوری است؛ مانند تغییر یک تناوب در سیاست و ساختار سازمانی یا طرز تلقی افراد به منظور بهبود عملکرد. خلاقیت می تواند در نوآوری به کار برده شود؛ زمانی که یک ایده ی جدید (قرض گرفته شده یا اصلی) در موقعیتی مورد استفاده قرار گیرد که قبلاً به کار برده نشده است. نوآوری ممکن است خلاقیتی باشد که توسط یک عمل مدیریت دنبال شده و اثر اقتصادی به همراه داشته باشد. افراد خلاق و نوآور ممکن است با یکدیگر تفاوت هایی داشته باشند. (تولایی، 1387). در این راستا، ماکس وبر و دستیارانش ارتباط میان خلاقیت، نوآوری و تغییر را به صورت شکل شماره یک ترسیم کردند:
نوآوری

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

خلاقیت
تغییر سازمانی

user8248

3-2-1-1-مقدمه...............................................................................44
3-2-1-2-عینیت و ذهنیت...................................................44
3-2-1-3-زیبایی و حقیقت در تقابل عین و ذهن.................46
3-2-1-4-نتیجه گیری........................................................49
ب:هنر برای هنر،سقوط یا اوج
3-2-2-1-مقدمه.................................................................................52
3-2-2-2-موافقان نظریۀ هنر برای هنر...............................................52
3-2-2-3-نقد مخالفان(هنر برای هنر:سقوط ارزشها)...........................53
3-2-2-4-هنر برای هنر (رسیدن به مقصود).......................................63
3-2-2-5-نتیجه گیری.....................................................................65
بخش3:شیوۀ صحیح آموزش هنر ومعماری(بازگشت معنا)
3-3-1-مقدمه................................................................................67
3-3-2-بازگشت معنا......................................................................68
3-3-3-نتیجه گیری.......................................................................87
بخش4:هنر پیشرو در کنار مردم برای احیای جامعه
3-4-1-مقدمه................................................................................90
3-4-2-مشکلات هنر در جامعۀ امروز..............................................90
3-4-3-جستجوی معنا در کنار مردم.......................................................98
3-4-4-نتیجه گیری.............................................................................109
فصل 4:نتیجه گیری
نتایج تحقیق.......................................................................................110
منابع:
کتابها.................................................................................................113
مقالات...............................................................................................113
اینترنت.............................................................................................114
فهرست ومنابع عکسها.............................................................................114
فهرست شکلها........................................................................................114
چکیده انگلیسی...................................................................................116
پیوست(مدارک چاپ کتاب)...............................................................117

چکیده:
در این نوشتار ابتدا به بررسی آموزش سنتی می پردازیم و سپس آموزش مدرن و دانشگاهی یا مدرسه ای که از چارچوب نظر و عمل در کنار هم به عمل یا نظر صرف نزدیک گشته است. به دنبال مجهولی که میتواند مهره گم شده و اصلی نابسامانیهای معاصر باشد،از تربیت معمار صحبت می شود.همچنانکه در فتوت نامه ها تعلیم در کنار تربیت معنا داشته است.برای تکمیل منظور به بیان چند شبهه پرداخته می شود.از جمله، فلسفه هنر برای هنر (وحی ای خیالی که اعتقاد به آن که ممکن است یکی دیگر از علل پیچیدگی جامعه امروز باشد)ونیز ذهنیت و عینیت و تفاوت برداشت از بیرون و عین یا درون و ذهن تحلیل میشود. و سپس پیشنهاداتی برای آموزش بهتر معماری و هنر بیان می شود.وازچگونگی دریافت ایده و خلاقیت در ذهن و تبدیل آن به هنر یا به طور خلاصه چگونگی نزدیک کردن ذهنیت به عینیت صحبت می شود، عینیتی واقعی و فراتر از دید تک بعدی این جهانی، بگونه ای که تمام جوانب را در خود داشته باشد.
فصل1:کلیات
1-1-بیان مسأله اساسی تحقیق به طور کلی:
باورود به دوران جدید و تعریف کثرت هر علمی در جایگاهی قرار گرفت .شاید علوم پزشکی و شناخت ظاهر بدن سر راست ترین مسیر را دنبال کرد وخارج از فلسفه های مدرن و سنت راه خود را پیمود.علوم مهندسی نیز در ضرب و تقسیم وپیچیدگیهای کمی خود آنچنان گرفتار شد که مجبور به پذیرش بی چون و چرای مدرنیسم گشت.در علوم انسانی نیز دیدگاههای سنت یا مدرن جدای از هم تداوم یافت.اما در معماری که هم در حیطۀ تئوری و فلسفه و علوم انسانی وارد شده است،هم در عرصۀ عمل و علوم مهندسی چنین نیست.تکلیف عده ای که در هر دو زمینه معماری مدرن را انتخاب کردند مشخص بود.اما عده ای که در فکر وفادار به سنت هستند بلاتکلیف ماندند.چرا که پذیرش اینکه انسان پرومته وار از اصول کلی خود سرپیچی کند برایش دشوار بودو از طرفی ابزار،مصالح و نیازهای روز با عقاید سنتی آمیخته نشده بودند.با گسترش و تبلیغات مدرنیسم مخصوصاً در کشورهای سنتی،این تنشها بسیار پررنگ تر شد. نارسایی مدلهای آموزشی وتدریس آن در محیطهای آکادمیک باعث خلق فضاهای بی هویت گشته اند. وپس از چند دهه اکنون سیل عظیم دانشجویان و مهندسان معمار را داریم که عاری از هرگونه شخصیت هنری،دنبال سود و منافع بیشتر هستند.ووضعیت پرتنش ساختمانها و شهرهای سنتی که روزگاری و حتی اکنون الگوی زندگی سالم بوده و هستند،گویای بیشتر این نابسامانی است.به نظر می رسد که اکنون چارۀ کار در بازگشت به خویشتن اصیل سنتی ،فارغ از دغدغۀ شهرت و مقام و تبلیغات،در کنار تکنولوژی روزباشد.شاید بتوان با نگاهی به گذشته و تفکر عمیق در سنتهای اصیل که از طریق منابع وحیانی در نظر گرفته شده است،به بازگشت به خود رسید و هنرمند و حیات معقول را احیا کرد.و به انسانی در تمدن و فرهنگ با تعریفی درست از خوشبختی دست یافت.سنت پیامی ازلی و ابدی است که در چند دهۀ اخیر بحثهای عمیقی توسط نظریه پردازان سنت گرا بیان شده است.شاید بتوان از نظریات آنها برای ترمیم بی هویتی و نیز خویش بیگانگی امروزی،مخصوصاً در حیطۀ هنر و معماری بطور عملی استفاده کرد.
1-2-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
امروزه تدریس اکثر دروس و مخصوصاً معماری در دانشگاههای ما از کاربرد خارج شده و وارد دور باطل استاد و شاگرد صرف گشته است.بدین ترتیب که دانشجو درس می خواند که صرفاً استاد شود و تدریس کندو لاغیر.وجنبۀ مشارکتی در جامعه و نقش اصلی ای در ساختمان سازی ندارد.وساختن صرفاً در ساختمان ساز،بنا و گارگر خلاصه می شود.و اگر هم نقشی هر چند ضعیف باشد،صرفاً برای سود بیشتر و رفاه شخصی بیشتر است و نه رفاه جامعه.به نظر می رسد تحقیقاتی از این گونه که در جستجوی کمال انسان و تعریف واقعی هنرمند هستند،از ضروری ترین مقتضیات زمان برای ایجاد تعادل بین کمیت و کیفیت فضا سازی باشد.بطور خلاصه می توان موارد زیر را از ضرورتهای تحقیق پیش رو برشمرد:
1-ضرورت اهمیت ارتباط میان محیط کار و دانشگاه
2-ضرورت توجه به ارتقاء کیفیت هویتی فضاها و ضرورت کارآمدی مدلهای آموزشی
3-ضرورت تعامل بیشتر میان هنرمند معمار و بنای معماری
1-3-اهداف مشخص تحقیق:
1-احیای مدلهای کارآمد سنتی ومعاصر سازی آن در مدلهای آموزشی معاصر
2-پرورش در کنار آموزش هنر و معماری
3-غنا بخشی به کیفیت طراحی فضاهای معماری در محیطهای علمی
1-4-سؤالات تحقیق:
1-نارسایی مدلهای ارائه شده در ارتباط با فرآیند آموزش در کدام ابعاد آن نهفته است؟
2-ارتباط بین نظر و عمل در دیدگاه سنتی وجدید هنر و معماری چگونه است؟
3- نقش اخلاق در کنار آموزش هنر و معماری محیطهای آکادمیک چقدر است؟
1-5-فرضیه‏های تحقیق:
1-به نظر می رسد کم توجهی به لا یه های پنهان فرهنگی و حکمی در متنها و زمینه های مختلف موجبات ناکارآمدی برخی مدلهای آموزشی را فراهم آورده است.
2-به نظر می رسد شیوۀ آموزشی،به صورت تعلیم و تربیت هم زمان باشد.
3-شاید بهتر باشد برای اعتلای هنر و معماری نظر و عمل به هم مرتبط شوند.
1-6-روش شناسی تحقیق:
روش تحقیق بر اساس روش کیفی و مرور تحلیلی بل استفاده از رویۀ استدلالی و تحلیل محتوا صورت گرفته است. که رساله حاضر با مطالعات کتابخانه‌ای، مخصوصاً مراجعه به قرآن وتفاسیر،و اقوال سنت گراها از جمله گنون،شوان،
کوماراسوامی و بوکهارت انجام شده است که مباحث سنت گرایی را در الفاظی سنگین و پیچیده مطرح کرده اند.بدیهی است که طولانی شدن مدت تحقیق از 6ماه به دو سال برای فهم و جمع بندی اقوال ایشان که سختی های خاص خودش را دارد باعث شده که سطح مطالب را از یک پایان نامه صرف بالاتر باشد. سعی شده با افراد مختلف مشورت شود و از اقوال اساتید دانشگاههای مختلف کتبی و شفاهی نهایت بهره برده شده است.
فصل2:پیشینه تحقیق
بخش1: تعاریف و سوابق
بخش2: دیدگاه سنتی آموزش
بخش3: دیدگاه امروز آموزش
بخش1:
2-1-1-تعاریف:
عالم ذهن:تصورات ذهن برای رسیدن به حقایق عالم.و آنچه در عالم ذهن مورد تجزیه تحلیل قرار می گیرد،ذهنیت است.
عینیت:حقیقت موضوع یا امری که ممکن است با واقعیت وجودی آن مطابقت داشته باشد،یا کاملاً متفاوت با آن باشد.
سنت:در دو مفهوم به کار می رود. اول آرای قدیمی که به دلیل پذیرش توسط پیشینیان،چشم بسته پذیرفته شده است و از این رو حاوی آداب خرافی،اذکار و اوراد و طلسم وجادو و از این قبیل است که متاسفانه در این عصر روشنگری نیز برای خود پیروانی دارد.گنون از آن با عنوان روحانیت معکوس نام می برد.در مفهوم دوم سنت به معنای پذیرش معنویت است که حاوی قوانین ازلی و ابدی است و بر خلاف نگاه انسان مدرن (به اکنونیت انسان)،به گذشته و آینده و ماوراء انسان و خدا نظر دارد.وبیشتر دنبال آرامش باطن و تعالی روح است تا تشویش بیرون و انباشت خودخواهانه مادیات بدون در نظر گرفتن دیگر انسانهای حاضر و آینده.در این نوشته منظور از سنت قسمت دوم تعریف است.بنا به تعریف شوان(سنت، رسم یا عادت نیست؛شیوۀ متداول و مقطعی یک دورۀ گذرا هم نیست.سنت که مذهب به معنای اعم مهمترین جزء آن است،همراه و همگام با تمدنی است که از آن نشأت گرفته و قومی که آنرا چون چراغ هدایت خویش برگزیده اند،باقی و پایدار است وحتی آن گاه که ظاهراً پرتوی نمی افکند،هرگز کاملاً به خاموشی نگراییده است.برعکس،تنها سایۀ زمینی آن ناپایدار شده و هستی ذاتی و روحانی اش به سرچشمۀ آسمانی خود پیوسته است.)[ شوان،1980،ص24و25]
سنت گرایی: که به خودی خود هیچ مفهوم و هم آمیزی ندارد اما وقتی آنرا به حسرت از برای گذشته ها معنا می کنیم ، عملاً باعث سلب ارزش آن گشته ایم . بدیهی است که اگر ارزشی متعلق به گذشته باشد نمی توان نفس ارزش را رد کرد فقط بخاطر اینکه مربوط به زمانی است که پایان یافته و مربوط به زمانی که از لحاظ پیشرفت عقب تر بوده است . درست مثل اینکه بگوییم کسی که 2 بعلاوه 2 را 4 می داند چون از گذشته دور چنین بوده ، پس ذهنی بیمار نسبت به اعداد دارد.به سنت گرایی تهمتهای دیگری از قبیل گرایش زیبایی،رمانتیک گرایی،یا فرهنگ عامه زده اند. این عبارات تا جایی که با سنت یا طبیعت بکر نسبتی دارند قابل قبول و پذیرفته اند و سنت گرایی معانی اصیل و واقعی این عبارات را که در قلمرو دنیای امروزی گم شده اند،رابه آنها برمی گرداند.و لزومی نمی بیند به خاطر تأثیری پذیری به حق خویش،از حق عذر خواهی کند.)[شوان،1980،24و25]
2-1-2-سوابق موضوع:
کتاب حس وحدتِ نادر اردلان و لاله بختیار در مورد سنت در ایران و نیز کتاب فاس شهر اسلامِ تیتوس بورکهارت به سنت در معماری و آموزش پرداخته اند.پژوهشهای انجام شده تا حدودی نادر است.و اگر تحقیقی صورت گرفته بیشتر در حوزۀعملی آموزش بوده است.منابعی همچون افندی اطلاعات جامعی دربارۀ زندگی معماران و درنتیجه آموزش آنان ارائه می دهد.نیز مقالاتی در این زمینه کار کرده اند از جمله:آمزش سنتی در ایران و ارزیابی آن از دیدگاه یادگیری مبتنی بر مغز،نوشته سید هادی قدسی فر و دیگران. در فصلنامه مطالعات معماری ایران.منابع موجود بیشتر روایتگر و قصه پرداز دنیای سنت بوده اند.وبدون اینکه وارد قصه شوند فریاد حسرت سر داده اند.همچنین تأثیرات نقش آموزش معماری و پرورش معمار بر سیمای شهرهای تاریخی نوشته علی یاران در فصل نامه مرمت.در سالهای اخیر آموزش هنر و معماری دغدغه وعنوان پایان نامه های دکتری در دانشگاههای معتبر کشور بوده است از جمله پایان نامه آقای نقره کار از دانشگاه تهران با عنوان[معماری،"آموزش معماری" بر مبنای اندیشۀ اسلامی]و نیز پایان نامه خانم مریم عظیمی از دانشگاه علم و صنعت با عنوان[روش طراحی"معنا،خیال،معماری" با بهرگیری از تفکر ناخودآگاه].اما در حیطۀ سنت گرایان و رجوع به آثار ایشان و جمع بندی اقوالشان کمتر سخن رفته است.
بخش2:دیدگاه سنتی آموزش

عکس1(ویکی پدیا)
2-2-1-مقدمه:
سیستم آموزش در گذشته به صورت استاد و شاگرد بود.که عمل و نظر را در کنار هم تعلیم داده اند،شاگرد پس از تعالیم اولیه از همان ابتدا زیر نظر استاد به ساخت محصول می پرداخت،و به مرور در کار خود خبره می شد.محصول نیز بلافاصله در دسترس افراد اجتماع قرار می گرفت.برخلاف جوامع امروزی بین صاحب نظر و کار آموز و نیز بین کار او و استفاده کنندۀ از آن فاصلۀ زیادی نبود.همانطور که بین زمان یادگیری و زمان عمل فاصله اندک بود.شیوۀ کار سنتی با وجود تقسیم بندی و جزء بودن خویش [مانند علوم امروز]،هیچ وقت از نگاه کل خالی نبود.تقسیم بندیهای مختلفی در حوزۀ علوم ومهندسی قدیم وجود داشت که به آنها اشاره می شود.
2-2-2-منابع گذشته:
در ده کتاب معماری ویترویوس در ارتباط با تعلیم معمار آمده است که( دانش معمار شامل علم وعمل است. معمارانی که مهارت های عملی را بدون کسب دانش بر می گزینند,هیچگونه توانایی دستیابی به منزلت مناسب را در مقایسه با زحمتی که متحمل می شوند ,نخواهند یافت,در حالی که کسانیکه تنها برنظریه ودانش اتکا کرده اند,بی گمان به دنبال سایه ها به جای حقایق بوده اند.اما کسانیکه دانش کاملی از هر دوطریق کسب کرده اند,مانند مردان کاملا"مسلحی هستند که به مراد خویش دست یافته اند.وی با اهمیت دادن به آموزش های عملی,دانش هایی را که معمار باید در آنها مهارت داشته باشد,شامل علوم کار با قلم,هندسه,تاریخ,علم ریاضی(پیمایش),رسم نقشه اندیشه فیلسوفان,موسیقی,طب,قانون ونجوم می داند.)[سید هادی قدوسی،1387،ص91]
(سیستم آموزش سنتی به گونه ای است که می تواند با مجموعۀ مشترکی از اصول،انسانهای مختلف را برای عملکردهای مختلف تربیت نماید.برخی به «علماء»تبدیل می شوند و آنها که می خواهند استاد کار شوند نزد اساتید صنعت و همینطور اساتید صوفی،که همیشه نظام اصناف با آنها در ارتباط بوده است،آموزش می بینند.کل نظام آموزشی،که با عملکرد جامعه آنگونه که در اصناف سنتی منظور شده آغاز می شود و در ادامه به مدرسه می رسد و اوج آنرا می توان در خانقاه،یا مراکز آموزشی روحانی دید،مستقیماً با تمامیت سنت[در اینجا] اسلامی در هم آمیخته است،بخصوص با بعد باطنی موجود در تصوف.)[نادر اردلان ولاله بختیار،1390،ص39]
شاید جدا شدن علوم و تخصصی شدن آن از دوران گذشته و زمانی که هنوز سنت حاکم بود آغاز گشته است.بدیهی است که با رشد جوامع و ایجاد نیازهای گوناگون،نیازمند متخصصین مختلف هستیم،اما بحث این است که با ورود به دنیای جزئی نگر وتخصص محور،نباید خود و کلیت امور را فراموش کرد.
(یکی از نخستین کسانیکه دردنیای اسلام به تقسیم بندی علوم پرداخته ,ابونصر فارابی است. وی در کتاب احصاءعلوم خود به تقسیم بندی علوم مختلف پرداخته است.این کتاب به پنج فصل تقسیم شده است,فصل سوم آن به علوم تعلیمی (ریاضی )تعلق یافته که شامل مباحثی در ارتباط با علم مناظر,علوم نجوم طبیعی,علم موسیقی,علم اثقال وعلم حَیل است که هرکدام شامل دو شاخه عملی ونظری می باشد.فارابی در تعریف علم حیل می گوید:علم حیل عبارت است از شناختن راه تدبیری که انسان با آن بتواندمفاهیمی را که وجود آنها در ریاضیات با برهان ثابت شده,در اجسام خارجی منطبق سازد....علم حیل همان علمی است که راههای شناخت این تدابیر وشیوه های دقیق علمی کردن این مفاهیم را به وسیله صنعت مشخص می سازد,ونشان می دهد که چگونه می توان مفاهیم عقلی ریاضی را دراجسام طبیعی محسوس آشکار کرد.)[سید هادی قدوسی،1387،ص89]
فارابی در انواع مختلف علم حیل,علم معماری را اولین آن به شمار می آورد ومی گوید:(قسم حیل هندسی که انواع بسیار دارد(عبارت اند از)اول,معماری یا مهندسی ساختمان,دوم علم حیلی است که مساحت اجسام گوناگون را تعیین می کند,سوم علم حیلی است که در ساخت آلات نجومی وآلات موسیقی وفراهم ساختن ابزار ووسایل برای صنایع عملی بسیار مانند ساختن کمان وانواع اسلحه مورد استفاده واقع می شود,چهارم حیل مناظریه (ساختن دوربین ها وآیینه هاو...نجوم علم حیلی است که در ساختن ظرفهای عجیب وتهیه ابزار برای صنایع مورد استفاده واقع می گردد.)[سید هادی قدوسی،1387،ص91]
شکل1
در نظام سنتی اندیشه به کل جهان هیچگاه فراموش نمی شود.وجزئیات علوم همه در خدمت کل هستند. متأسفانه امروز با وجود دید ریزبین،میکروسکوپی و جزء نگر بشر،با بحران کلی نگری مواجهیم.جزئی نگری سبب می شود دانش را از عمل جدا بدانیم.یا در دانشگاهها(مخصوصاً در کشورهای جهان سوم) به فراگیری دانش محض بدون عمل پرداخته می شود.یا چنان در بازار عمل فرو رفته،که دانش به معنای فرو افتادن در ریزترین نکات کمی معنا گشته است.طوریکه به جای دیدن تمامیت خود،به جنون ابزاری مبتلا گشته ایم که خود را ابزار میدانیم.دانش در کنار عمل و با دید کل نگر در کنار جزئی بودنش،معنای قدرت متعالی خواهد داد.
(از طریق آموزش در نظام سنتی،با تاکید فراوان بر ریاضیات و علوم طبیعی و کیمیاگری،زبانی نمادین به دست می آید.اعداد،خطوط،اشکال و رنگها اسلوبهای بیانی منسجمی برای روح بیداری که به دنبال بیان ظاهری است فراهم می کنند.جلوۀ فیزیکی این بیانها اهمیتی ژرف دارد،چون انسان خلاق به وسیلۀ آن آفرینش را طی احضار آیینی اسماء الهی باز سازی می کند.)[ نادر اردلان .لاله بختیار،1390، ص39و40]
معماری نیز همچنان که کامل می شود در جهت کمال سازندۀ ان نیز هست.همانطور که گفته شد فارابی معماری را علم الحیل می داند.بعد از او در رسالۀ معماری جزئیات بیشتری دربارۀ نحوۀ تربیت معمار پرداخته می شود
(رساله معماریه متنی است درباره( معمار)یا (معماری)که در قرن یازدهم هجری وهمزمان با دوره صفویه در ایران نوشته شده است,این رساله مناقب نامه یکی از معماران برجسته آناتومی دوران عثمانی, به نام محمد بن عبدالعین است.اگرچه این مجموعه به صورت مستقیم, دیدگاه محمد عبدالعین را درآموزش معماری بیان نمی کند,اطلاعات باارزشی درباره نحوه ونظام امور ساختمانی وتشکیلات حرفه ای وهمچنین مجموعه ذی قیمتی از واژه های مربوط به ساختمان ومصالح وابزارهای آن ,مساحی وموسیقی به سه زبان فارسی وعربی وترکی را ارائه می دهد. ارائه برخی از مطالب به زبان فارسی نشان دهنده ارتباط نویسنده با سرزمین ایران است. در این باره مهمترین مباحث نظری که مهندسان ومعماران در ایران ودنیای اسلام برای دستیابی به مهارت حرفه ای وجایگاه اجتماعی بالاتر در آنها آموزش می دیدند,عبارت بودند از :هندسه عملی وهندسه نظری,علم پیمایش ,علم ترسیم نقشه ها,علم موسیقی ,علم نجوم وعلوم دیگر همچون علم مناظر.)[سید هادی قدوسی و دیگران،1387،ص91]
شکل2
(در سنت ماجرا از این قرار است که شاگرد می تواند بسته به معلمی که دوستش دارد روشهای او را بیاموزد و ادامه دهد،مدرسه خود را انتخاب کند.این موجب می شود شاگرد بخشی از یک نظام کلی باشد که از جنبۀ روحانی به زمان پیامبر باز می گردد.شاگرد خود را با تمام وجود و از صمیم قلب به استاد می سپارد تا اینکه آموزه ها را تماماً فرا گیرد.سپس این اجازه را می گیرد که وارد جامعه شود و سنتش را ادامه دهد.) [نادر اردلان و لاله بختیار،1390،ص39]
در سیستم آموزش سنتی شاگرد از همان اول وارد کار می شود و در عین حال که می داند این راه را نهایت صورت کجا توان بست.اما متاسفانه در دانشگاه امروزه در ایران دانشجو را در بیابانی پر از معلومات به دور از اجتماع تنها می گذاردوشاگرد نادان در اجتماع شیوه های فریب و فرار از کار را خود یاد می گیرد.
برای درک سختی کار فکری و عملی هنرمند سنتی تجربه تیتوس بوکهارت از حضور در شهر سنتی فاس حاوی نکات ارزشمندی است وی می گوید:
(زمانی علاقمند به فراگیری فن گچ بری موری شدم و به همین سبب به شاگردی استادی مقیم فاس درآمدم.در تأیید توانایی خود گفتم که در کار با گچ دستی قوی دارم واز استعداد بازآفرینی اشکال برخوردارم.بهر آزمون پرسید که اگر به عنوان مثال از من بخواهند که دیوار چهار گوشی را در فلان ابعاد تزئین کنم چه پیشنهاد می دهم؟طرح خود را که نشان می داد چگونه با اسلیمیِ گیاهی سطح را پوشانده ام پرنده وجانوران دیگر پر خواهم کرد ارائه دادم.وی درپاسخ گفت:«نه!این کار چندان ارزشی ندارد.پرنده،اسب،راسو و دیگر چهارپایان همه جا یافت می شود.تنها نیاز است که نظری به اطراف افکنیم و تقلید کنیم.و این کار به هیچ دانشی نیاز ندارد.اما اگر به تو بگویم چهار آذین گل سرخی(تساطیر)به کار بر که یک در میان در ستاره ای هشت شعاعی وستاره ای ده شعاعی آغاز می شود،به طوریکه در کنار یکدیگر قرار بگیرند و بدون خالی ماندنِ هیچ فضایی کل سطح دیوار را بپوشانند،موضوع به کلی فرق خواهد کرد،وهنر این است.)[بوکهارت،1392،ص126]
(واین در حالی است که،به نقل از ژان لویی میشون:در مسایل هنری ذوق و تشخیص بورکهارت بری از خطا بود.او به هنرهای صناعی مراکش عشق می ورزید و به خوبی از اهمیت آنها در شکل بخشیدن به چهاچوبی که بازتاب ارزشهای معنوی باشد آگاه بود؛وی بسیاری از صناعتکاران را در زمرۀ دوستان خود نام می برد.وقتی در شهر قدم می زد هیچ چیز از نظرش پنهان نمی ماند:نه آثار با کیفیت و نه اجناس تقلید شده وعتیقه و نو،که در بازارها به فروش گذارده می شد و گردش گران غافل به خیال اینکه آنها هنرکاریهای اصیل دارند آنها را می خریدند.با ادبی همیشگی تحسین و تشویق خویش را نثار دستۀ اول می کرد و فروشندگان نوع دوم را با ظرافت از نظر مخالف خویش در مورد اشیایی که ساخت شان ممکن بود به شهرت صنعت گری مراکش لطمه زند،آگاه می ساخت.)[همان،214]
(استاد هنرمند از طریق آیین های سنتی ای که او را برای خلق آثار هنری بازتاب دهندۀصور ملکوت،یا دنیای خیالات،آماده می کننددر فرآیند خلاقه شرکت می جویند.هدف از این آیین ها اساساً یکی است:خلق حالتی از آگاهی که تفکر در باب ذات الهی را امکان پذیر می سازد.یکی از بخشهای اساسی این حالت تفکر عمیق ریتم چرخۀ زندگی انسان است که،از طریق عبادت روزانه،روزه و قوانین شریعت،در تمام وجود انسانیش نفوذ می کند.این چارچوب پایۀ انسان را به ریتمهای طبیعت و جهان،که آرامش و خلوتش نخستین پله را در عروج روحانی انسان فراهم می کند پیوند می دهد.)[نادر اردلان و لاله بختیار،1390،ص40]
2-2-3-نتیجه گیری:
کاربر خلاف جوامع امروزی صرفاً وسیلۀ امرار معاش،فخر فروشی و مهیا کنندۀ فرصت برای تفریح نیست.بلکه کار خود تفریح است. در سنت کار مترادف با عبادت معنا می شود و انسان با کار به تعالی می رسد.ودر همۀ ابعاد شخصی،خانوادگی و اجتماعی و ... به کمال می رسد.بدین ترتیب انسان،هنرمند و معمار سنتی به جای اینکه آنقدر ناتوان شود که دنبال موزه باشد،خود موزه ای از تناسبات است.خود سرچشمۀ خلاقیت است.وی در گمنامی با غرور تمام خالق ناب ترین اشکال است.او که در درون تثبیت گشته است،هیچوقت نیازمند اثبات خود با کار و تبلیغاتش نیست.به گواهی متفکرین کارش گویاتر از آن است که دچار تفسیر و فریب برای عوام شود.
بخش3: دیدگاه امروز آموزش

عکس2

2-3-1-مقدمه:
با کم رنگ شدن پیشه ها و سیستم استاد و شاگردی، دانشگاه که زایندۀ قرون وسطی است پر رنگ تر گشت.امروزه تقریباً اکثر رشته ها و تخصصهای جامعه نیازمند مدرک دانشگاه است. دانشگاهی شدن هنر و معماری از یک قرن قبل تأثیر گسترده ای بر زندگی گذاشت.مدرسه بوزار با چندین قرن سابقه و باهاوس با عمر کوتاهش بیشترین تأثیر را بر معماری و هنر مدرن گذاشتند.توجه به این نکته نیز لازم است که اغلب اشخاص مطرح و برگزیده معماری،با وجود استادی در تدریس،خود تحصیلات آکادمیک نداشته اند.بوزار به تئوری نزدیک گشت و باهاوس نیز نظر در کنار عمل را می آموخت.این دو مدرسه بر دانشگاهها و معماری آینده خویش تأثیر گذار بودند،هر چند در مقایسه با سیستم آموزش سنتی، حتی با کیفیت ترین آموزشها نیز تا رسیدن به عمل و جامعه فاصله بسیار دارد. آقای منوچهر مزینی در کتاب از زمان و معماری نحوۀ تدریس بوزار و باهاوس را تشریح کرده اند که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
2-3-2-مدرسۀ بوزار
فرانسه که بقول دکتر شریعتی مهدانقلابات دنیا بود،خسته از تاریخ خود در قرن 19محافظه کار و اعتدال گرا تر گشته بود و شاید فلسفۀ مدرسۀ بوزار نیز متأثر از شرایط جامعۀ خویش بود.
آقای مزینی می گوید:مدرسه بوزار تا بعد از جنگ جهانی دوم کمتر خود را با تحولات زمان و مدرنیسم وفق داد.و بیشتر به قوانین کلاسیک پای بند بود.( بوزار تاکید اصلی برسر طراحی معماری بودودروس نظری فقط برای درک بهتر وآمادگی بیشتر دانشجویان برای طراحی تدریس می شد .در طراحی معماری نیز,دست کم به تدریج برگرافیک ونوع ترسیم یا به اصطلاح معمول بوزار راندو تاکید شد.)[منوچهر مزینی،1386،ص44]
(کارهای عملی بخش معماری بوزارشامل سه قسمت بود:پروژه,دکورواسکیس.پروژه در تمام مدارس معماری جهان اساس کار شاگردان معماری است.)[همان،45]
(درسهای نظری چنان که گفتیم در خدمت کارهای عملی معماری بود دروس ساختمان ,تاریخ هنر ومعماری ومحاسبات ساختمانی به صورت نظری تدریس می شد ودر آن نیزنمره ای که دانشجویان می گرفتند فقط نمره قبولی یا مردودی بود.)[همان،ص48]
(تعلیمات اشل(مقیاس)پروپورسیون(تناسبات) تا آنجا در دانشجویان بصیرت ایجادمی کرد که اینان را قادر می ساخت تا معایب (یا محاسن)یک نقشه (پلان)یا یک کار معماری را عملا"قبل از تجزیه وتحلیل وقبل از اندازه گیری ومحاسبه در یابند.مثالی ممکن است موضوع را روشن تر کند. برای دانستن اندازه تیر وستون باید تحمل کندیا دهانه ای که تیر باید بپوشاند در تعیین اندازه این عوامل ساختمانی نقش اساسی دارند.اما معمار مجرب کار آزموده می تواند با تخمین,بار ساختمان وبا در نظر گرفتن نوع بنا واندازه دهانه ای که بایدپوشش شود کافی یا ناکافی بودن اندازه تیر را تقریبا" معین کند-البته محاسبه دقیق مرحله بعدی است.همین نکته درمورد عملکردها وروابط آنها نیز تا اندازه ای بسیار صادق است وبه معمار آزادی فراوان می دهد.)[همان،ص58]
از نقاط قوت تدریس بوزار،مجرب شدن مهندس در محاسبات است.که بتواند بار و نیروها را تخمین بزند،و بر اساس احساسی آمیخته با دقتی نسبی طراحی کند.البته تمام اینها با اجرای واقعی پروژه نتیجه بهتری خواهد داد.همانطور که پروفسور ماریو سالوادوری طراحی منطقی سازه را ابتدا بر مبنای احساس می داند و سپس محاسبات پیچیده ریاضی.
اما روشهای بوزار معایبی نیز داشت که اهم آنها:
1-تاکید برایجاد تصویری زیبا بود بی آنکه معنای معماری وفضایی آن عمیقا"بررسی شده باشد ,به عبارت دیگر,ایلوستراتر وآنکه در گرافیک ماهربود,در بوزار معمولا"از موفقیت بیشتری برخوردار بودوشاگردان,بیشتر به این جهت گرایش یافتند.) [همان،ص58]
(برخلاف میس وندرو که می گفت(من نمی خواهم معماریم جالب توجه باشد می خواهم خوب باشد)هم وغم دانشجویان بوزار در طرحهایشان این بود که این طرحها هم زیبا هم جالب توجه باشند وهم خوب حتی اگر این زیبایی وجذابیت طرح فقط به راندو محدود می شد,برای اینکه دانشجویان به تشویق وراهنمایی استادان یادمی گرفتند که چگونه طرح خود را ترسیم کنند تا چشمگیر باشد.) [همان،ص45]
2-اصول کلاسیک،ارزش مقبول و لایتغیر تدریس محسوب می شد.به همین جهت بدون نظم معماری کلاسیک،توسکان،دوریک، یونیک،کرنتین و کمپوزیت اهمیت فوق العاده داده می شد.و دانشجوویان می بایستی اصول ترکیب معماری(کمپوزیسیون) تناسبات و مقیاس را با مطالعه و ترسیم این پنج نظم فراگیرند.اصل تقارن نیز ابتدا مورد توجه بود،ولی بعد از اینکه تحت تأثیر مدرنیسم قرار گرفتند از مقبولیت افتاد. [همان،ص45]
3-اغلب فارغ التحصیلان بوزار،با اصول قدیمی آن در می افتادند، مثل تونی گارنیه که جایزه بزرگ رم را از این مدرسه گرفت،اما با اتمام تحصیلات با قلسفه بوزار مبنی بر پذیرش اصول کلاسیک ستیز آغاز کرد. [همان،ص44]
4-آزمون ورودی به گونه ای بود که کسانی مثل رودن،تندیسگری که بعدها شهرت جهانی یافت نتوانست در آزمون ورودی قبول شود. [همان،ص44]
متاسفانه آزمون ورودی امروز ایران به معنای واقعی به ابتذال کشیده شده است.وجود مؤسسات کنکوری واسطۀ فراوان با انواع تبلیغات بر سر نوع تست زنی،سیستم امتحان را به سمت نظمی خشک کشانده است که عواقب آن را همین الان در فارغ التحصیلان متخصص در تست زدن می بینیم.از طرفی قبولی بیش از حد در دانشگاههای غیر دولتی باعث شده که همه شغلها به راحتی بتوانند معمار شوند.و گرفتن مدرک مهندسی بسیار راحت تر از یادگیری بنایی می باشد.
5-برای قضاوت و گرفتن نمرۀ نهایی پروژه(هرچند جنبۀ مقایسه داشت)اما خود شاگرد حضور نداشت.بخاطر مدت کوتاه برای قضاوت،کارها به دقت بازدید نمی شد.وکار با جلوۀ بیشتر شانس بیشتری داشت.گاه اختلاف سلیقه ویا خرده حساب وجود داشت.گاه پروژه هایی که موارد تأکید شده را رعایت نکرده بودند نمرۀ بیشتری می گرفتند.گرایش استادان نیز متفاوت بود.برخی به جوانب عملکردی در روابط تأکید بیشتری داشتند. [همان،ص48]
شکل3
متأسفانه امروز با وجود سبکهای متنوع ومتعدد بعد از نزدیک به یک قرن تمام این قضاوتها وجود دارد.ومبنایی برای عدالت در نمره دانشجویان معماری مثل سایر دروس وجود ندارد.معمولاً شخصی که خود را در ذهن استاد تثبیت می کند از شانس پایانی بیشتری برای دریافت نمره برخوردار است.سلیقه ای شدن هنر و نبودن مبنا،یکی از بزرگترین مشکلات در جامعۀ هنری است که در قسمتهای بعد مفصل در مورد آن خواهیم گفت.
2-3-3-مدرسۀ باهاوس:
مدرسۀ دومی که در قرن قبل خیلی زود شکل گرفت.خیلی زود تأثیر عمیق گذاشت و خیلی زود از بین رفت باهاوس و اینبار در آلمان بود.بودن در موقعیت و زمینۀ خاص،خواه ناخواه تأثیر خود را خواهد گذاشت.آلمان،تأثیر گذار در دو جنگ جهانی در اوج مدرنیسم،مهد فلسفۀ اروپا و طغیانگر علیه نظم موجود.شاید مدرنیسمی که همه شروع آنرا از فلورانس و ایتالیا می دانند،در آلمان به اوج و نیز با پایان جنگ جهانی دوم به حضیض خود رسید. به هر حال باهاوس در آلمان شکل گرفت.علی رغم رد ابتدایی سنت اما در عمل بیش از بوزار به سنت وفادار بود.چرا که همانند گذشته به کار عملی در کنار تئوری پرداخت،و یوهانس ایتن اخلاق و نظم را به اینها افزود.در جامعۀ سنتی فرد در بطن جامعه شغل و حرفه خویش را یاد می گرفت.در قلعه ای به اسم دانشگاه جدا از جامعه نبود که بعد از فارغ اتحصیلی،شخصیتی پر از ابهام و غرور را وارد جامعه کند. باهاوس دانشگاه را به جامعه نزدیک کرد.
فلسفه اصلی باوهاوس آشتی وپیوند هنر وصنعت بود. [مزینی،پیشین،ص49] هدف باوهاوس تربیت مرد عمل بود نه مرد کتاب.[همان،52]
-در تدریس معماری نیز هدف گروپیوس این بود که نوعی درودگر-معمار تربیت کند,یعنی کسی که ضمن کار وعمل معماری را می آموزدونه با کتاب ودرپشت میز.[همان،ص50]
باوهاوس مرکب از چندین کارگاه برای کارهای دستی بود.[همان،ص50]
کارگاههای باوهاوس بر دوقسم بودند:یک قسم که در آنهامسائل مربوط به کار تدریس می شدونوع دیگر که در آن مسائل مربوط به فرم تدریس می شد.در واقع آموزش اخیر شامل مسائل هنری می شد که در آموزش معماری به کار کار آموزان بیاید.[همان،ص52]
نکته دیگر در اهمیت باوهاوس اینکه این مدرسه تنها محل آموزش نبود بلکه خود در کار طرح وتولید سهیم بود. .[همان،ص56]کارگاه واشتغال به کار ساختمان در ضمن تحصیل برای شاگرد معماری همان اهمیتی را دارد که کار بالینی بیمارستان برای دانشجوی پزشکی[همان،ص56]
(شاگردان در آغاز ورود به باهاوس می بایستی در دوره ای که فورکورس نامیده می شد به تحصیل مشغول شوند.معنی لغوی واژۀ آلمانی فورکورس پیش درس است و مراد از آن تدریس دروسی پیش از دروس اصلی باهاوس و آماده کردن شاگردان برای کار اصلی در این مدرسه بود.برنامۀ مفصل و دقیق این دوره را نقاشی سوئیسی به نام یوهانس ایتن ریخته یا اختراع کرده بود.ظاهراً گروپیوس در چگونگی و تفصیل این کورس دخالت نداشت،بلکه چون نظریات ایتن مترقیانه می نمود و گروپیوس به طور کلی با آن موافق بود،کار را یکسره به ایتن سپرده بود.ایتن در شیوه های تربیتی و آموزشی جوانان مطالعاتی داشت و آموزش اصول هنر و ترسیم و رنگ را با تأثیر روانی شکلها و رنگها یک جا تجربه و تدریس می کرد. وی در عین حال عقایدی خاص وتا اندازه ای عجیب داشت که آمیخته ای بود از فلسفه های ذن –بودیسم که از هندوچین وژاپن مایه می گرفت وفلسفه مزدایی که ریشه پارسی داشت ونیز فلسفه های تعلیم وتربیت جدید مغرب زمین با تاکید بسیار برتربیت با آنکه خود با نوعی وارستگی، به ضوابط ومقررات مدرسه چندان پایبند نبود.[همان،ص51]
ایتن خود مقصود از فورکورس را چنین توضیح داد:(مراد از این درس آزاد کردن نیروی خلاقۀ کارآموز است و اینکه بتواند مواد و مصالح طبیعت را درک کند،و نیز آشنا ساختن کارآموز با اصولی است که در بُن تمام فعالیتهای خلاقه و در هنرهای بصری وجود دارد.هر کارآموز جدیدی که به باهاوس میرسد آکنده از انبوهی از اطلاعاتی است که در طی سالها جمع شده و وی را از پیشرفت باز می دارد.قبل از آنکه بتواند تصوری تازه از خود داشته باشد ودانشی تازه با بصیرت خود به دست آورد،باید انبوه اطلاعات گذشته را به دور بریزد...
گو اینکه این مقصود قدری به شستشوی مغزی شبیه است ولی چون تعلیم هنر،با روشهای تربیتی همراه بود-نکته ای که اکنون عده ای از معلمین معماری ازآن غافلند-به هر کار آموز با هر گرایشی که داشت جرأت وفرصت بروز استعداد خویش را می داد.دریغ که ایتن در اعمال روشهای خود راه افراط پیمود و روشهای خود را با نوعی ورزش و ممارست که بی شباهت به ریاضت مرتاضان نبود و حتی شامل رژیم غذایی و طرز لباس پوشین نیز میشد در آمیخت که ناگریز مردم و مدرسه را علیه خود برانگیخت.) .[همان،ص51]
رفتار ایتن را می توان به نحوی مبالغه بیش از حد در اخلاق و تربیت،شاید آکادمیک کردن اخلاق بر مبنای انضباط شخصی و پایبندی وتعهد به دستوراتی خشک نام نهاد.در حالیکه همانطور که در بحثهای این کتاب گفته شده و خواهیم گفت اخلاق نوعی انتخاب توسط شخصی است.که قابلیت داردو با انتخاب خود تمام سختیها را می پذیرد.و استاد سنتی به دنبال کمیت وتعداد دانشجو نیست،بلکه برای او کیفیت مهم است و شاگرد باید به دنبال استاد بگردد طوری که گفته اند یافتن استاد خود نیمی از راه است.که در ادامه بیشتر خواهیم گفت.خلاصه اینکه اخلاق به زور وتحمیل و صرفاً بر مبنای محاسبات کمی و انضباط شخصی بدون پذیرش از درون شخص امکان ندارد.شاید یکی از علل شکست روش ایتن همین اخلاق تحمیلی و کمیت گرا بود.هرچند به درستی کمبود اخلاق را در حرفه و معماری حس کرده بود.
2-3-4-آموزش هنر و معماری در ایران:در چند سال اخیر رشتۀ معماری در دانشگاههای ما رشد کمی فوق العاده زیادی داشته است.وهمین یکی از علل اصلی کاهش کیفیت در فضاهای ساخته شده ماست.به گونه ای که با تغییر نسلهای معماران،معماری ما از هر دو جنبۀ نو و قدیم خالی گشته است. نسل اولیه معماران همراه با جنبش معماری مدرن،در عین اطلاع از شیوه های مدرن و سنت گریزی آن،به معماری بومی ایرانی وفادار بودند.کسانی مانند هوشنگ سیحون روح ساختمان سنتی را در کنار بتن و مصالح روز حفظ کردند.شاید علت این دید دوگانۀ کامل آنها این بود که در زمانی زندگی میکردند که هم نهضت معماری مدرن در غرب در اوج خود بود،وهم معماری بومی هنوز در خیلی از نقاط کشور در حال اجرا بود.به عبارتی نسل اول معماران ما هم دانش آموختۀ مدرسه های معماری زیر نظر اساتید طراز اول مدرنیسم بودند.وهم معماری سنتی را با سفرهای به نقاط مختلف ایران،از نزدیک لمس کرده بودند.این تلاقی سنت و مدرنیسم همراه با سخت کوشی وخلاقیت فردی این اشخاص باعث ایجاد نقطۀ قوتی در معماری معاصر یا در ادامۀ معماری سنتی گشت.به تدریج که به نسلهای بعدی می رسیم از وفاداری هر نسل به معماری سنتی کاسته می شود.کثرت گرایی پست مدرن به معنای واقعی بر فضای معماری رخت بسته است.معمار در مدرسه و دانشگاه در دور باطل علم گرفتار گشته است.و اسکیس یا طرحهای خیالی یک یا چند ساعته را برای ساختمانی با یک یا چند عمر مفید ،اتود می زندو آنرا رنگ و لعاب می دهد.چیزی که فقط در صفحۀ کاغذ به نظر زیبا می آید،اما در عمل خود مشکلی دیگر است.مدرسه ها چنان در انتزاع فرو رفته اند گویی به تدریس اژدهاکشی مشغولند.و اگر پرسیده شود کاربردش کجاست؟خواهند گفت:اژدها کشی می آموزیم که بعد و در نهایت آنرا تدریس کنیم.یعنی زندگی برای هیچ.ونتیجه اشخاص با تحصیلات تهی را نیز در قسمتهای مختلف جامعه و کار ساختمان می بینیم.معمار امروز،از یک طرف با درسهای تخیلی و به دور از جامعه به اصطلاح اژدهاکشی می آموزد.واز طرف دیگر می نالد که چرا جامعه و وضع معماری ما اینگونه است؟
با افزایش دانشگاهها هر کس به راحتی می تواند معمار شود.و جامعه به سمتی پیش می رود که مهندسین از عوامل اجرایی کار بیشترند.آقای علی علائی در مجلۀ صفه سال 86 پروژه - ریسرچای با عنوان "تعداد پذیرفته شدگان رشتۀ معماری و تبعات آن" با ارائۀ آمارهای مستدل در این مورد هشدار داده است.باتوجه به گذشت 7 سال از هشدار ایشان،تمام مشکلات مقطع کارشناسی به مقاطع بالاتر رسیده است و همچنان همه(فریب خورده) به دنبال کار هستند.افزایش حجم فارغ التحصیلان وکاهش امکانات و استاد مجرب نیز آنها را از کیفیت خالی کرده است.
مهندس با درسهای تئوری که خوانده است بعد از تأیید نظام مهندسی سرپرست کسانی (عوامل کار،کارگر،بناو..)می شود که باید کار را از آنها یاد بگیرد.اصل کار طبق نظر همین عوامل کار که پرتجربه ترند پیش می رود،درحالیکه اصل درآمد به پیمانکاران و واسطه ها و سرمایه دارن می رسد.طبقه بساز بفروش شکل می گیردکه برای کسب سود بیشتر هر چیزی از جمله هویت را به راحتی می فروشند.مهندس در حد اجراکننده درست نقشه ها بدون هیچ خلاقیتی،نقش کم رنگی در ساخت و ساز دارد.دفاتر مهندسی طرحهای آماده دارند که بتوانند از قوانین دست و پاگیر نظام مهندسی آزاد شوند.شهرداری از تخلف در ساخت وساز جهت سود بیشتر،استقبال می کند.درست مثل اینکه قاضی مردم را تشویق به خشونت کند.یا پلیس رانندگی راههای ایجاد تصادفات بیشتر را تبلیغ کند.
2-3-5-قیاس معماری امروز و دیروز ایران:
(معماری دیروز ایران ارزشمند،سربلند و زمین را هویت می بخشید و کرامت انسانی را حفظ می کرد یعنی در معماری دیروز ایران،رابطۀ انسانی،درک فضا وتکریم انسان پایه گذاری شده بود،اما معماری امروز تنها به مادیات چشم دوخته و معنویات را فدای مادیات نموده است و به عبارت دیگر خاک(زمین)را قیمت و ارزش دانسته است و انسان را بر مبنای آن ثروتمند.معماری امروز ایران بیشترین بهره را از کمترین فضا می برد نه آنکه شایسته ترین فضا رابرای زندگی انسان فراهم آورد.در دوران بیماری اقتصاد و رشد سر سام آور تورم،معماری به ویژه سکن(ابنیه)تبدیل به کالایی برای احتکار و کسب درآمد شده است.کمیت فضاهای معماری بر ارزش و کیفیت آن حاکم می باشد.رابطۀ معماری امروز ایران با انسان دیگر آن رابطه ارج نهادن و تکریم نیست بلکه به نوعی به کنار آمدن با فضا توسط انسان بدل گردیده است.)[علی یاران،1392،ص60]
(معماری برای معمار دیروز یک تکلیف تلقی می شد،او به خدمت به خداوند و انسان می اندیشید ولی معمار امروز به خودنمایی و معروفیت خود می اندیشد،به عبارتی اولی از خود به خدا می رسید وبه راز و رمز نهفته در خلقت پی می برد و از این کشفیات به وجد می آمد اما دومی از خود به خود می رسید.) .[همان،ص60]
(اگردانشجوی معماری پیش از آنکه به استعدادهای درونی و شایستگی های خویش پی ببرد و با دانش هایی درست یا نادرست انباشته گردد،از درون خویش غافل ماند،قدرت ابتکار،جوشش وخلاقیت را از کف خواهد داد.برای جلو گیری از این روند نادرست در گام نخست آموزش معماری باید به دور از گرایش های سبکی و مکتبی به شناخت و شکوفایی استعدادها و ایجاد اشتیاق کشف شده در درون خود همراه با مشاهده بپردازد.) .[همان،ص61]
(معماری سنتی به دور ازتعلقات شخصی به حقیقت ذاتی خود وفاداراست وبه انسان اجازه می دهد به سوی حقیقت صعود کند.این بدان معنی است که در معماری سنتی، برخلاف معماری مدرن، بین صورت و محتوا رابطه وجود دارد.بنابراین،هدف هنر ومعماری در تمدنهای سنتی این است که انسان را متوجه معنی و عالم بالا کند،هواهای نفسانی را در وجود او کنترل کند و تمایل به کمال جویی را که از خصایص فطری انسان است،پرورش دهد.) .[همان،ص62]
2-3-6-نتیجه گیری:
علی رغم آکادمیک شدن هنر و معماری و تشکیل دانشگاهها و در نتیجه استفاده همزمان از تجربیات اساتید مختلف در زمینۀ آموزش،اما سیستم به گونه ای رشد یافته است که کارآموز به دنبال تقلید یا سبک خاص بیشتراز روح خود خالی می شود.در کشورهای جهان سوم از جمله ایران،سیستم مدرسه و دانشگاهی غربی باعث بی هویتی بیش از پیش دانشجویان از فرهنگ و داشته های خود گشته است.و این در حالی است که در سالهای اخیر تعداد فارغ التحصیلان معماری در ایران سیر نجومی داشته است.بدیهی است که کیفیت [همان مطالب و سبکهای قابل نقد]نیز همان سیر را در جهت معکوس داشته است.
فصل3:مبانی نظری
بخش1:تربیت مکمل تعلیم
در جستجوی روح زندگی از طریق آموزش(هنر)
بخش2(تحلیل چند شبهه)
الف:زیبایی و حقیقت در تقابل عینیت و ذهنیت
ب:هنر برای هنر،سقوط یا اوج
بخش3:شیوۀ صحیح آموزش هنر ومعماری(بازگشت معنا)
بخش4:هنر پیشرو در کنار مردم برای احیای جامعه
بخش1:تربیت مکمل تعلیم
در جستجوی روح زندگی از طریق آموزش(هنر)

عکس4
3-1-1-مقدمه:
در آموزش سنتی مقدمه و شرط ورود به حرفه تسلط بر خود و تربیت نفس بوده و شرط پذیرفته شدن توسط استاد پایبندی به حرفه و عمل به اصول اخلاقی است و شاگرد مجبور به قبول سختیهای فراوان است.بدین ترتیب احتمال رسیدن هر شخص به شغل متناسب با ذات او در گذشته بیشتر از امروز بوده است.تنها کسانی به مرحلۀ پختگی می رسیدند که در نهایت شور و شوق از پس تمام آزمونهای هر لحظه ای بر می آمدند.
3-1-2-تفسیر یک آیه:
"مسجدهای خدا را تنها کسانی تعمیر می کنند که به خدا و روز جزا ایمان داشته،و نماز به پا دارند وزکوه دهند،و جز از خدا نترسد،ایشانند که امید است از راه یافتگان باشند."[ سوره توبه آیه 18]
"از آیه 17 دو اصل لطیف از اصول تشریع استفاده می شود،یکی اینکه به طور کلی عملی جایز (البته جواز به معنای اعم،که شامل واجبات و مستحبات و مباحات می شود.)آن عملی است که دارای اثر مفیدی برای فاعلش باشد،پس معلوم می شود هیچ عمل لغوی در دین تشریع نشده،و این اصل مورد تایید عقل و منطبق با ناموس طبیعت نیز هست،چه در طبیعت هیچ عملی از هیچ موجودی سر نمی زند مگر اینکه برای فاعلش سودی دارد.
اصل دوم این است که عمل وقتی جایز است که قبلا خداوند به فاعلش حق داده باشد که آنرا انجام دهد،و مانع انجام آن نشده باشد."[ علامه طباطبایی،تفسیر المیزان،جلد 18،جزء10آیه 17-24]

"با این حال نه کوششهایشان برای عمران و آبادانی مسجدالحرام یا مانند آن ارزشی دارد،و نه انبوه اجتماعشان در اطراف خانه کعبه.خداوند پاک ومنزه است،و خانه او نیز باید پاک و پاکیزه باشد و دستهای آلودگان از خانه خدا و یا مساجد به طور کلی قطع گردد."[ آیت اله مکارم شیرازی،تفسیر نمونه، جلد7،ص376]
"در آیه 17 سوره توبه شرط آبادکنندگان مساجدو کانونهای پرستش و عبادت را ذکر می کند و برای آنها5 شرط مهم بیان می دارد.می فرماید:«تنها کسانی مساجد خدا را آباد می سازند که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند.»این اشاره به شرط اول و دوم است،که جنبه اعتقادی و زیربنایی داردو تا آن نباشد هیچ عمل پاک،شایسته وخالصی از انسان سر نمی زند،بلکه اگر ظاهرا هم شایسته باشد،در باطن آلوده به انواع غرضهای ناپاک خواهد بود"[ همان،ص377-378]
"واگر جواز تعمیر مساجد وداشتن حق آنرا مشروط کرده به داشتن ایمان،هم به خدا وهم به روز جزا،و به همین جهت آنرا از کفار که فاقد همچنین ایمانی هستند نفی کرده،وخلاصه اگر در این شرط اکتفا به ایمان به خدا تنهایی نکرد و ایمان به روز جزا را هم علاوه کرده است برای این بوده که مشرکین خدا را قبول داشتند،وتفاوتشان با مؤمنین صرف نظر از شرک این بود که به روز جزا ایمان نداشتند،لذا حق تعمیر مساجد وجواز آنرا منحصر کرد به کسانیکه اینرا پذیرفته باشند."[ علامه محمد حسین طباطبایی،پیشین،آیۀ17-24]
"بعد به شرطهای سوم وچهارم اشاره کرده،می فرماید(ونماز رابرپا دارد و زکات بدهد)یعنی ایمانش به خدا و روز رستاخیز تنها در مرحله ادعا نباشد،بلکه با اعمال پاکش آن را تایید کند.هم پیوندش با خدامحکم باشد ونماز را به درستی انجام دهد و هم پیوندش با خلق خدا ،و زکات را بپردازد."[ آیت اله مکارم شیرازی،پیشین،377]
"به این هم اکتفا نکرد،بلکه مسأله نماز خواندن و زکاه دادن و نترسیدن جز از خدا را هم علاوه کرد،وفرمود(ونماز را برپا داردو زکات بدهد وجز از خدا نترسد)برای اینکه مقام آیه مقام بیان معرفت کسانی است که بر خلاف کفار از عملشان منتفع می شوند،ومعلوم است کسیکه تارک فروع دین آنهم نماز و زکاه که دو رکن از ارکان دینند بوده باشد او نیز به آیات خدا کافر است،و صرف ایمان به خدا و روز جزا فایده ای به حالش ندارد،هر چند در صورتیکه به زبان منکر آنها نباشد در زمره مسلمان محسوب می شود،و وقتی کافر است که به زبان انکار کند.
و اگر از میان فروع دین تنها نماز و زکاه را اسم برد برای این بود که نماز و زکاه از آن ارکانی است که به هیچ وجه و در هیچ حالی از احوال ترکش جایز نیست"
"سرانجام به آخرین شرط اشاره کرده ،و می گوید:(وجز از خدا نترسد)قلبش مملو از عشق به خدا باشد وتنها احساس مسؤلیت در برابر فرمان او کند،بندگان ضعیف را کوچکتر ازآن شمرد که بتوانند در سرنوشت او وجامعۀ او و آینده او و پیروزی و پیشرفت او و بالاخره در آبادی کانون عبادت او،تاثیری داشته باشند.
وجه اینکه از عبادت کنایه آورد به خشیت خدا،این است که از میان علل و موجبات معبود گرفتن،دو چیز از همه معروفتر بود،یکی ترس از غضب معبود و یکی امید به رحمتش،و امید به رحمت هم برگشتش باز به ترس از انقطاع آن است،که آن نیز سخط معبود است.پس کسیکه خدا یا بتی را می پرستد یا ترس از غضب،او را به پرستش وادار کرده و یا ترس از زوال نعمت و رحمت،بنابراین عبادت در حقیقت همان ترس است."[ علامه محمد حسین طباطبایی،پیشین صفحه 14و15]
"و در پایان اضافه می کند(این گروه که دارای چنین صفاتی هستند،ممکن است هدایت شوند.)و به هدف خود برسند و در عمران وآبادی مساجد خدا بکوشند،و از نتایج بزرگ آن بهره مند شوند."[ آیت اله مکارم شیرازی،پیشین،ص377و381]
"و اگر اهتداء و راه یافتگی را به طور امیدواری نوید داد نه به طور قطع،با اینکه کسیکه حقیقتا به خدا و روز جزا ایمان داشته باشد،و اعمال عبادتیش را انجام دهد،یا به طور قطع و حقیقت راه یافته باشد،نه به طور احتمال و امید،،برای این بود که یک بار و دو بار اهتداء و راه یافتن باعث نمی شود که انسان از راه یافتگان به شمار برود،و این صفت برایش لازم گردد.آری یک بار و دو بار متصف به صفتی شدن غیر از اتصال دائمی به آن است.ممکن است اهتداء برای انسان حاصل بشود ولی از مهتدین به شمار نیاید،پس صحیح است بگوئیم:امید است از مهتدین شود."[ علامه محمد حسین طباطبایی،پیشین،ص 15]
3-1-3-تربیت مکمل تعلیم:
برای ورود به رشتۀ معماری و کار در ساختمان باید چهار خصلت را در خود نیکو گردانی
1 ـ تواضع که مقدمه ی شجاعت است . و شجاعت یعنی نفس را مغلوب عقل گردانی و این خصلت تمام نشود الا به
قلت اعتنا به نفس .[فتوت نامه معماران]
تا نفس مغلوب عقل نشود تمام موجودی هنرمند به نمایش در نمی آید و خانه ای زیبا شکل نمی گیرد چرا که هنرمند گرفتار هوس به یک معنی هنرمند نیست .
(مولای عربی در یکی از رسائل خود آورده است که چگونه شیخ(استاد خویش علی جمال ادریسی) او را که طلبه ای جوان از تباری شریف بود محض آزمایش مجبور به حمل میوه در شهر کرد:«اولین استفاده ای که از استادم بردم این بود که فرمان داد دو سبد پر از میوه را در شهر حمل کنم.آنها را به دست گرفتم و نمی خواستم مانند دیگران آنها را بر شانه های خود بگذارم،چرا که بر من گران می آمد ونفسم را می آزرد؛برآشفته و ترسیده بودم و سخت اندوهگین شدم و چیزی نمانده بود که اشکم سرازیر شود.به خدا قسم که به خاطر شرمساری و تحقیر و تمسخری که در نتیجۀ این وضع مجبور به تحمل آن بودم گریه ام گرفت.هیچ گاه درگذشته نفسم چنین چیزی را تحمل نکرده و بدان سر فرو نیاورده بود و من از کبر و زعونت و پلیدی و سرکشی آن غافل بودم.هیچ گاه نمی دانستم که نفسم متکبر است یا خیر؟زیرا هیچ یک از فقهایی که در محضرشان درس گرفته بودم چیزی دربارۀ نفس من نگفته بودند.در این حالت شیخ،که کبر و حیرت و محنت مرا دیده بود،نزدیک شد و دو سبد را از دستانم گرفت و روی دوشم گذارد و گفت:«این کار را به صلاح تو می کنم تا اندکی از کبر دوری گزینی».بدین روش در را به رویم گشود و به راه راست هدایتم کردو اهل کبر را از اهل تواضع و اهل جِدّ را از اهل هزل و اهل علم را از اهل جهل و اهل سنت را از اهل بدعت و اهل علم را وعمل را از اهل علم بدون عمل باز شناختم.از آن لحظه به بعد هیچ اهل سنتی با سنت خود و هیچ بدعت گذاری با بدعت خود و هیچ عالمی با علم خود و هیچ عابدی باعبادت خود و هیچ زاهدی با زهد خود بر من مسلط نشد و من را به سُخره نگرفت،زیرا شیخ،رضی الله عنه،به من آموخت که چگونه حق را از باطل و جدّ را از هزل تشخیص دهم.)[بورکهارت،1392،ص181]
2 ـ امن است : هر که دل او به نور حق منور نشده و از ظلمات شک و جهالت خلاص یافت همواره مستوحش و ترسان و بد دل و پریشان باشد . ترس از خواص تاریکی و تیرگی است و امن از خواص روشنی .[فتوت نامه معماران]
از شک و جهل بعنوان ظلمت یاد شده است نتیجه اینکه معمار باید با اراده و محکم باشد و بسیار بداند که همه ی این را در یک کلمه خلاصه می کنند « امن » کسی که دلش به نور حق منور است و اکنون آماده است تا از نورانیت حق که در دل اوست اثری خلق کند که تحسین آیندگان را برانگیزد و به حق نیز چنین است .
3 ـ صدق : صفتی است در نیت استقامت قصد در توجه به جناب او تعالی . و هر چه کند مخلصاً خدای را کند بدون ریا .[فتوت نامه معماران]
4 ـ وفا : اشرف این طایفه است ؛ صدق عهد و وعده و انبیاء را بخاطر وفای به عهد ستوده اند « من المؤمنین رجالاً صدقوا ما عاهدوا الله علیه.»[فتوت نامه معماران]
شکل4
سید حسین نصر بیان می دارد:(اگر مراحل یا فصول تازه ای در هنر اسلامی پا به عرصۀ وجود نهاده است،این واقعیت در پرتو این پیوند،مترادف بروز تغییری در معنویت اسلامی نیست،بلکه از تداوم کاربرد اصول سنتی زنده وپویا در موقعیت ها و شرایط متفاوت حکایت می کند.
ارتباط معنویت اسلامی با هنر اسلامی را هم چون باید در نحوۀ شکل گیری ذهن و روح مسلمانان از جمله هنرمندان یا صنعت گران با مناسک وشعائر مذهبی اسلام پیدا کرد.نماز که اوقات روز وشب را تقسیم می کند و به طور منظم مانع از سلطۀ خفقان آور خیال پروری بر روح می شود،قرابت با طبیعت بکر که نمونۀ ازلی آن مسجد است ومساجد موجود در شهرهای کوچک و بزرگ صرفاً از آن تقلید می کنند،ارجاع مکرر قرآن به حقایق مربوط به آخرت و معاد وناپایداری جهان،تکرار مستمر آیات قرآنی که روح مسلمانان را در قالب مجموعه ای منظم از دیدگاههای روحانی دوباره شکل می دهد تأکید بر جلال و عظمت پروردگار که مانع از آن می شود تا هر نوع اومانیسم پرومته وار در آن مجال بروز بیابد و عوامل متعدد دیگری که با نبوغ خاص اسلام مرتبط می شوند و ذهن و روح مسلمانان را شکل داده و می دهند،ازآن جمله اند.معنویت اسلامی با تعلیم و تربیت انسان در قالب "انسان مسلمان"که در آن واحد بندۀ خدا و جانشین اوست ("عبداللّه"و"خلفۀ اللّه"به تعبیر قرآن)از طریق تلفیق برخی دیدگاهها و حذف برخی دیگر در ذهن و روح مردان وزنان مسلمانی که این هنرها را آفریده اند،به طور مستقیم بر هنر اسلامی اثر نهاده است.اگر مسلمان سنتی مجسمه های غول پیکر میکل آنژ را خرد کننده و کلیساهای به سبک روکوکو را خفقان آور می یابد،به واسطۀ همین تسلیم در برابر پروردگار وترس از تعظیم نفس در مقابل حضور الهی که معنویت اسلامی در روح وذهن او بر انگیخته است.مسأله این نیست که هنرمندان مسلمان نمی توانند آثار هنری عظیم یا پرومته وار خلق کنند،چنان که در سالهای اخیر چنین کرده اندوتوانایی خود را به خوبی به نمایش گذاشته اند؛بلکه این است که هیچ مسلمانی مادام که نقش و اثر معنویت بر روح او قوی باشد،دست به چنین کاری نمی زند.[ سید حسین نصر،ارتباط هنر و معنویت،هنر و معماری مساجد 1383جلد2ص1245-1247]
(در هر گام که کار[معماری مانند ایجاد]مسجد را پیش می برد،خود نیز به انسان کامل گامی نزدیک ترمی شود.پس وقتی که بنای مسجد فراغت یافت،در واقع مسجد است که او را گامها پیش برده و به مراتب بالا رسانده و بیش ازآن که او مسجد را بسازد،مسجد او را ساخته است.مسجدی که با خلوص دل ساخته شود در روز موعود معمار خود را شفاعت خواهد کرد و دست او را خواهد گرفت.اما این شفاعت تنها از کسانی پذیرفته می شود که مرضی خداوند باشند و انان که به این عمل اجازه یافته اند.)[بید هندی و دیگران؛،هنر و معماری مساجد،1383جلد2،ص1345]
در فتوت نامه سوال و جوابی مطرح شده است که در آن برتربیت و تهذیب در کنار عمل تاکید دارد:
1 ـ اگر پرسند چون بر سر کار روی کدام آیه از قرآن را قرائت کنی : لیس للانسان الا ما سعی
وقتی کلام خدا با کار آمیخته شودآن حالت و صفت امن که قبلاً در موردش صحبت شد حاصل می شود و کاری است که برای خداست و طبق گفته خدا، نهایت سعی در انجام کار مسئولیت انسان است.
2 ـ چون تیشه به دست گیری بگو(یوم یفرء من اخیه و اله و ابنه و صاحبته و بنیه)"عبس 34-36"

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

همچنان که برای ساخت بهتر لازم است زمین یا ساختمان قبلی تخریب شود،قیامت هم نوعی ساخت و ساز است که در ابتدا با تخریبی بزرگ همراه است.و اینچنین در هنگام کار اصل پنجم دین را مرور می کنیم.
3 ـ چون ماله بدست گیری : یا ایها الذین آمنوا توبوا الی الله توبه نصوحاً"تحریم،8"
توبه همانند ماله پستی و بلندی وجود را به صافی و یک رنگی تبدیل می کند .
4 ـ چون قالب به دست گیری : لا یصلیها الما الاشقی الذی کذب و تولی ، ان جاء المأوی ( 15 و 16 لیل )
"هیچکس در آن آتش در نیفتد مگر شقی ترین خلق .همان کسانی که آیات خدا را تکذیب کردند و روی از آن گردانیدند."
قالب برای همسان کردن گل روی کار است تا از جوانب آویخته نشوند .شاید همین تذکرها و یاد آوریها به نحوی تمثیل قالب باشد جهت عدم فخر فروشی و جدا شدن انسانها از هم.
5 ـ چون ناوه به دست گیری : و فامّا من ثقلت موازینه*فهو فی عیشه راضیه(قارعه 6 و 7) "پس آنروز عمل هر کس را در میزان حق وزنی باشد* در جهت به آسایش و زندگانی خودش خواهد بود."
ناوه جهت آوردن گل در پای کار. همچنانکه مقدمات ساخت وساز ازگل نپخته شروع می شود.اگر گل خوب ساخته شود ، ساختمان خوب از کار در می آید.پس هر گونه کم کاری در انتها مشخص خواهد شد.
6 ـ چون ریسمان به دست گیری : افلا یعلم اذا بعثر ما فی القبور* و حصل ما فی الصدور(9 و 10 عادیات)
نمی دانید روزی که از قبرها بر انگیخته شوید و آنچه در دلها پنهان است همه را پدیدار می سازد .
تجسم افق و مرگ وپایان راه،و برخواستنی نیکو.
7 ـ چون شاغول افکنی : فمن یعمل مثقال ذرهً خیراً یره*ومن یعمل مثقال ذرهً شراً یره (7 و 8 زلزله)
هر کس به قدر ذره ای کار نیک کرده آنرا خواهید دید و هر کس به قدر ذره ای که کار زشتی مرتکب شده آنهم به کیفرش خواهد رسید .
نهایت سخت گیری در برخاستن کامل به گونه ای که اگر تناسبات رعایت نشود و شاغول نباشد کل دیوار کج خواهد شد وبرای خروج از رکود و جمودافقی گرایی می بایست برخاست.همچنان که دیوار عمودی چیده می شود،انسانیت انسان نیز برپا می شود.
8 ـ چون چوب زاویه به دست گیری : یقولون ربنا ارحمنا و اغفرلنا انک علی کل شی ء قدیر."تحریم،8"
و هنگامیکه طرح گنبد اندازی و طاقها را راست کنی:
با پایان یافتن کار گنبد که مثالی از آسمان است از خداوند می خواهیم نورش را بر ما کامل کند.
9 ـ چون زاویه ها در بندی : الم یعلم بان الله یری"علق14"
خدا بر تمام پیچیدگیها و زوایای پنهان و آشکار انسان آگاه است . پس دل را برای او صاف دار،همچنانکه زاویه ها صاف می کنی.
10 ـ چون بر بالای کار روی و بر ارتفاع بایستی: عسی ربکم ان یغفر عنکم سیئاتکم و یدخلکم جنات تجری من تحتی الانهار.
وقتی کار به کمال نسبی رسید،انسان نیز به کمال نزدیک می شود واکنون در نهایت راه در مصاحبت با خدا می دانی که بدیها را می بخشد و بهترینها را در ازای کار نیکو پرداخت می کند.
11 ـ چون پایین آیی و بر زمین قرار گیری : و برزت الحجیم لمن یری فاما من طغی و اثر الحیوه الدنیا فان الجحیم حی الماوی .
و دوزخ برای بینندگان آشکار شود پس هر کس از حکم خدا سرکش و طاغی شد و زندگی دنیا را برگزید دوزخ جایگاه اوست .(36 تا 39 نازعات)
برای باقی ماندن در اوج کمال ،سعی و تلاش زیادی نیاز است و اکنون باید ترسید که مبادا همچنان که از کار پایین آمدی ازخود و کمال خود نیز پایین آیی وتذکر می دهد که: اینها رفتنی است مبادا که مغرور ، طاغی و سرکش شوی و فکر کنی کاری کرده ای.
12 ـ چون دست در گل کنی :الاالذین آمنواواعملوا الصالحات و توصوا بالحق و تواصو باالصبر( ناس )
انسان که در اول خلقت گل بود،همیشه در خسران است.مگر ایمان و اعتقاد پیدا کند. ودل و زبانش گویای حق باشد.واز سرعت روز افزون زندگی جدا شود.
کار را باایمان همان صفت امن ادامه می دهم و در تمام کار به حق و صبر توصیه می کنم و کار را صبورانه و با درستی به پایان می رسانم .
13 ـ چون خشت بر یکدیگر نهی :اذا زلزلت الارض زلزالها"عبس34"
نهایت محکم ساختن کار درکنار یاد ناپایداری نهایی.
14 ـ چون گل بر قالب نهی : یا ویلنا من بعثنا من مرقدنا
روزی که از کالبدم برخیزم همچنانکه این گل در حال شکل گیری است، نتیجه و انتهای کار را نیز ببینیم.
همانطور که دیده شد به زیبایی هر چه تمام تر تمام حرکات و افعال بنا و معمار با یاد خدا و سخنان قرآن آمیخته شده است . که درتمام لحظه ها کار خالص و به دور از ریا انجام می شود.
شاید یکی از علتهای شکوه و عظمت معماری گذشته ما که بر حال و آینده اثر گذار است، این باشد که تک تک حرکات و مراحل ساخت و ساز با یاد خدا انجام گرفته است و ما امروز نه تنها گذشته بلکه خود را نیز فراموش کرده ایم و حتی کپی کننده ی خوبی هم از معماران غربی نیستیم . معماران گذشته خود پر از تناسبات زیباییها و هارمونی بوده اند که توانسته اند اینگونه بنا کنند. و استحکام و زیبایی را به نهایت رسانده اند بازگشت به سنت و گذشته به این معنی نیست که ساختمان آجری یا خشتی بسازیم با پیشرفت تکنولوژی نه تنها زمان گل و خشت بلکه زمان بتن نیز درحال گذشتن و پایان است.حال سؤال اینجاست که چگونه عظمت معماری گذشته خود رابا مصالح و به شکلی امروزی احیاء کنیم. آیا می شود به سنت اخلاقی گذشته بازگشت و از تکنولوژی و علم روز استفاده کرد و در آخر فضایی با روح معنوی ساخت که انسان را کامل تر کند؟
و شایدیکی از علل شکوفایی معماری گذشته ما نه در جنس و مواد خام و علم معماری ( هر چند اینها هم مقدمه اند ) بلکه در این بوده که ما نخست انسان شده ایم و سپس معمار و ساختمان ساز درست بر خلاف امروز ، که بی هویت و سرگشته و جدا از اصل در گوشه ای افتاده ایم.
(شیخ مولای عربی درقاوی دربارۀ تعلیم و احیاء طریقت شاذلیه به برخی از شاگردان خود چنین می نویسد:«اگر شما در طریق نابی که استاد ما،رضی الله عنه،برآن بودبه حال خود واگذارند به جانب دیگر خواهید رفت و راه خطا خواهید پیمود واگر چنین نکنند،به خدا سوگند،آنچه بر آن خواهید بود غیراز آن است که شمایید.اگر بپرسید که از چه چنین می گویی؟خواهم گفت که طریقت وی فرودآمدن بود نه فراز رفتن؛در حالیکه شما بر طریق فراز رفتن هستیدنه فرودآمدن.طریقت وی تنزّل ظاهر وتعالی باطن بود حال آنکه شما بر طریق تعالی ظاهر و تنزّل باطن هستید. می توان گفت که طریقت وی ظاهر جلالی و باطن جمالی داشت،حال آنکه طریق شما مثل طریق اکثر مردم،ظاهر جمالی و باطن بندگی دارد.وخدا نیاورد روزی را که طریق خواص همچون طریق عوام باشد.همچنین روا نباشد که اهل ذوق به خواندن ادعیه کفایت کنند و دست به کاری نبرند.افزون بر این،هرکس باید یک شیخ داشته باشد نه چون شما که شیوخ عدیده دارید.این است آنچه از وضع شما دستگیرم شده است و گمان می برم که باد در بادبانهای زورق خود ندارید.[رسائل])[ تیتوس بورکهارت،فاس شهر اسلام،1392،ص181]
(هنرمند سنتی پس از مراسمی مقدماتی که ماهیتی باطنی دارد شروع به آموختن روش و همینطور روح هنر می کند که هر دو مبنایی کیمیایی دارند.نمادهای باطن گرایی به گونه ای به هنرها و صنایع جوش خورده اند که هنرمند و صنعتگر میتواند با هم به پیوند دادن جنبه های درونی و بیرونی وجود خود به وسیلۀ اثرش به «کمال روحانی» دست پیدا کند.او در فرایند خلاقۀ طبیعت،«طبیعت در حال فعالیت»شرکت می کند و با این کار در هنر الهی شریک می شود.هنرمند برای انجام هنرش لزوماً نیازی به آگاهی تمام و کمال از علم متافیزیک سنت ندارد.سنت الگوها وقواعد کاری را منتقل میکند و به این صورت اعتبار روحانی فرمها را برای هنرمند تضمین می کند.سنت به وسیلۀ فرمهای ناشی از مشیت الهی و روح بعد باطنی زنده می ماند،و به واسطۀ فیض الهی انسان قادر است بخشی از سنت باشد وهنر خود را انجام دهد.مطابق با اصول روحانی تمام انواع هنر سنتی اهمیتی اساسی دارد ومبنای اصالت چنان هنری را تشکیل می دهد.«اصالت» در این جا به معنای کامل کلمه به کار می رود:تحقق مفهومی اصیل،نه اصالت گذرای خود بینی فردی یک انسان.توانایی هنرمند در «دیدن» در شناخت هدف عمده،اراده و شوق او در پی روی از قوانین سنت و اجتناب از هر چیز زائد و غیر کاربردی،پیش فرضهای اصالت هستند.دستیابی به عمیق مواد،فنون و محاسبات کمی در چنان هنری اصالت را به وجود می آورد.بنابراین از دید سنتی اصالت جنبه های حقیقی جاودان بودن وهمین طور تغییر را در خود دارد.جاودان بودن به وسیلۀ ارتباط با هدف عمده از طریق دنیای الگوهای ازلی،و پیروی از قوانین انواع هنرهای سنتی به دست می آید.)[ نادر اردلان،لاله بختیار،پیشین،ص40]
3-1-4-نتیجه گیری:
هنرمند و معمار سنتی از شروع آموزش تا پایان عمر هر لحظه و با ساخت هر اثر،خود نیز کاملتر می شدو به پختگی بیشتری می رسید.در سنت کار به معنای واقعی عبادت است و مهمتر از آن است که وارد حیطۀ سوداگری و سود و زیان شود.وکیفیت کار هیچوقت فدای کمیت،سرعت و بهای مادی نمی شودو همۀ اینها نتیجۀ تربیتی است که شاگرددر کنار آموزش در طول کار حرفه ای خود داشته است.کار هنرمند سنتی کاری اصیل است.
بخش2: تحلیل چند شبهه
الف:زیبایی و حقیقت در تقابل عینیت وذهنیت

عکس5و6
3-2-1-1-مقدمه:
در این فصل دو مفهوم که باعث خلط حقیقت شده اند مورد بررسی قرار می گیرند،پس از فهم آنها به ادامۀ بحث و آموزش هنر برمی گردیم.این شبهات بر آموزش وپذیرش هنر تأثیرگذار بوده است و با حل آنها قسمت اعظمی از مسیر آموزش طی گشته است.ابتدا و در این بخش به بحث زیبایی و حقیقت می پردازیم.و از عینی یا ذهنی بودن آنها صحبت می کنیم.ذهنیت تصورات شخص است و عینیت،حقیقت وجودی شیء یا چیزی.برای تشخیص عینیت هرچیز می بایست ذهن حقیقت پذیر داشت در غیر اینصورت عینیت به رأی گذاشته می شود و خواست متوسط افراد است که حقیقت آنرا معلوم می دارد نه حقیقت واقعی او.و این مانند داستان فیل در تاریکی مولوی،نمی تواند به اصل نزدیک باشد.برای دریافت عینیت اصیل بدون درگیر شدن با عینیت گرایی و قضاوت عموم می بایست در نور حقیقت قضاوت کرد.
3-2-1-2-عینیت و ذهنیت:
علوم امروزی به دنبال چیزی خارج از انسان است،که با فراگیری آن نسبت به آن آگاهی می یابد.بدین ترتیب ذهنیت انسان در راستای حقیقت و عینیت شیء قرار می گیرد.علامه جعفری می گوید:(واقعیات عالم هستی صرف نظر از هر درک کننده ای وجود دارند،ولی معارف ودریافتهای ما محصولی از آن واقعیّات و مختصات ذاتی و برون ذاتی وابسته وجود ماست.عالم پیرامون ما واقعیّت دارد وساختۀ ذهن من و شما نیست.چه شما باشید چه نباشید،کائنات هستند و بر طبق قوانین معین و لا یتغیّر،به راه خود ادامه می دهند.اما اگر از من توقع معرفت دارید،معرفت محصول«من» و«جز من» است.حواس و ذهن وآزمایشگاه ها و دیگر وسایل و ابزارعلم،شرایط خاصی را برای درک کنندۀ واقعیّات به وجود می آورند.البته شما می خواهید با واقعیّات روبرو شوید و واقعیّات را منعکس کنید،وبگویید که واقعیّت آن است که من از جهان منعکس می کنم.این که خواستۀ اصلی همۀ انسانها ارتباط صحیح با واقعیّت ومنعکس نمودن آن بدون کمترین دخالت و تصرف است،جای تردید نیست،ولی-چنان که گفتیم-ارتباط با واقعیّت بدون دخالت مختصات درونی و بیرونیِ درک کننده انجام نمی گیرد.کسیکه از فاصله های زیاد اجسام را تماشا می کند آنها را کوچک می بیند.)[ محمدتقی جعفری،1381،ص91]
شوان اعتقاد دارد که جدایی عین از ذهن مربوط به علم حصولی است:( علم حصولی بخاطر دو قطب عین و ذهن تفرقه افکن است اما علم حضوری از عین و ذهن می گذرد.)[شوان،1388،52]واین جدایی عین و ذهن را نتیجۀ هبوط انسان می داند.(عینی مسلکی نتیجه هبوط و جدایی ما از حقایق غیبی است که اکنون بصورت معانی اساطیری یا حقایق ایمان در آمده است. و بشر هبوط کرده خلاصه شده در تجربه حسی و عقل تحلیلی که در کار ثبت و ضبط این تجربه است .)[ همان،ص58]
کیرکگور جملۀ مشهور می اندیشم پس هستم دکارت را که به نوعی اثبات کنندۀ عینیت از طریق ذهنیت است را نقد می کند.(انسان [ غربی ] از روی تناقض درصدد است که وجود خود را بوسیله ی فکر ثابت کند پس تا جایی که انتزاعی یا اعتباری فکر کند وجودش نیز اعتباری است .)[ همان،ص58] شوان با تحلیل بیشتری بیان می دارد:( بین دو قطب بودن و اندیشیدن تقابل اساسی وجود ندارد ، زیرا بودن ما نسبت به ما همواره نوعی آگاهی است و اندیشه ما نوعی بودن است.)[ همان،ص51]
شوان اعتقاد دارد خود عینیت نیز به عینی مسلکی گرفتار آمده و از حقیقت وجودیش دور گشته است(بعد از قبول عینی به مشابه اصل بجای انتزاعی ، خود عینی نیز به عینی مسلکی گرفتار آمده است که با پیشداوری متوسط را به مثابه میزان تلقی می کند و انحطاط را به دلیل عمومیت آن سرمشق تقلید قرار می دهند و به آن اسم واقعیت و عینی می دهند و در نتیجه عینی مسلکی تفکر را مسخ کرده است.)[ همان،ص54] وبدین سان دموکراسی نیز نوعی عینی مسلکی است که بجای جستجوی بهترین ها به متوسط قانع شده است(دموکراسی امروزه دین عظیمی به گردن عینی مسلکی دارد عینی مسلکی پشتوانه میانه حالی و عامیانگی و حتی امور ناموزون و پست شد ، خلق را آسان عین توده می پندارد در حالی که خلق دارندۀ وجهی از جوهر است که تنها با سنت نیک بار می آید.)[ همان،ص54] و به این ترتیب دموکراسی با تبلیغات بزک کرده اش،ابزاری در دست سودجویان می شود.با بازی کلمات خود را به عنوان بهترین حقیقت مطلق قلمداد می کند.
3-2-1-3-زیبایی و حقیقت در تقابل عین و ذهن:
متأسفانه مردم نیز بیشتر دنبال جالب بودن هستند تا حقیقت همانطور که در ادامه خواهیم گفت.ونیز دربارۀ علوم وتفکیک آنها ممکن است از حقیقت واقعی آنها دور شویم.علامه جعفری بیان می دارد:( به راه انداختن مناقشات و به جان هم انداختن واقعیّتها(از دیدگاههای متفاوت مثل دید فیزیکدان،شیمیدان،حقوق دان،زیبایی شناس از مثلا درخت که هر کدام زاویۀ دید خود را داراست.)کار صحیحی نیست.آنچه که لازم است «هماهنگ کردن» این واقعیّات است.
نگرش در کمیتهای محض جهان ،بشر را ازپای درمی آورد وعنصردوم واقعیّتها را که کیفیت آنهاست،ازبین می برد.درک چهرۀ ریاضی جهان چیزی است و درک شکل و ترکیب زیبا و کیفی آن،چیز دیگر.) [علامه جعفری،پیشین،ص91] برای درک حقیقت هر چیز باید بر خواست گذرای تأثیر پذیر از حواس غلبه کرد.به قول کوماراسوامی هنرمند واقعی جزء کسانی است که آنچه را که می دانند دوست دارند.ونه آنها که می دانند چه دوست دارند.[که در فصل بعد بیشتر خواهیم گفت]اما(متاسفانه اکثر مردم«جالبیت» را بر«حقیقت» مقدم می دارند.اگر چه جالب بودن یک اثر هنری می تواند به عوامل مختلفی مستند باشد،ولی جالبیت،فی نفسه حقیقتی است مطلوب.فیلسوفی می گوید:«اگر چه حقیقت،معشوق ما انسانهاست،اما عملاً جالبیت برای اکثر مردم،بر حقیقت مقدم می شود.»او راست می گوید اما باید دید که تقدم و ترجیح جالبیت چه قدر است؟تعجبِ ناشی از جالب بودن که اغلب معلول رویارویی نخستین با یک پدیده وجهل دربارۀ آن است،یک دیگرگونی و انعکاسی در سطح ظاهری ضمیر خودآگاه به وجود می آورد و بعد فروکش می کند و باز در نهایت،این «حقیقت» است که باقی می ماند.هنر هنگامی به افق اعلای خویش می رسد که صورت،محتوا،قالب، جالبیت و حقیقت در یک نظام عالی و وحدت والا قرار بگیرند.) [همان،ص100] ذهنیت جالب بین امروزی حقیقت عینی را با جالب بودن اشتباه می کند هرچند(اگر درست تحلیل کنیم،خواهیم دید که این شگفتی ها و شوراندن ها نیز همه از پرتو حقایق است،اگر چه درک آن حقایق نسبی است.) [همان،ص100]
در بحث زیبایی نیز فیلسوفان زیبایی را به درستی هماهنگی کثرات تعریف کرده اند . زیبا را از سودمند جدا دانسته اند چون زیبایی بیرون از مشاهده ای که موضوع زیبایی است غایتی ندارد. زیبا از مطبوع جداست چرا که تأثیر زیبایی چیزی بیش از لذت صرف است و از حقیقت جداست چرا که ادراک زیبایی از راه تفکر استدلالی نیست و از طریق مشاهده ی مستقیم حاصل می شود.)[ شوان،پیشین،ص341]
(نسبی انگاران زیبایی را مربوط به ذوق و سلیقه می دانند[که به بحث جالبیت که محرک احساس است نزدیک است.] و موازین کمال زیبایی شناسی را متناسب با سرزمین و زمان می دانند.)[ شوان،پیشین،ص341] یعنی زیبایی را بسته به شخص که در کجا یا چه زمان باشد متغیر و ذهنی می دانند.برخلاف آنها افلاطون زیبایی محسوس را سایه و مجاز می داند.واستدلال جالبی دارد:(چه علتی باعث شده که بگویی گل و صورت زیبا و منظرۀ طبیعی و شب مهتاب در یک صفت که زیبایی است،مشترک می باشند؟آیا این تصدیق اشتراک میان زیباییها،دلیل آن نیست که تو یک وجه مشترکی که آنها در آن وجه به یکدیگر شبیه اند پیدا کرده ای؟بسیار خوب،این وجه مشترک را چه کسی برای تو قابل فهم و قبول ساخته است؟مسلم است که این وجه مشترک را از نمونه های عینی انتزاع نکرده ای،زیرا چشم تو در گل زیبا چیزی را ندیده است که شبیه به خطّ زیبا بوده باشد.به اضافۀ این که تشابه میان اشیاء بدون تطبیق میان آنها قابل درک نیست و مسلم است که خود تطبیق یک عمل ذهنی است،نه حس طبیعی.در نتیجه ،باید بگوییم در ذهن تو یک ایدۀ کلی دربارۀ زیبایی وجود داردکه اشیاء برون ذاتی را با ایدۀ درون ذاتی مقایسه و تطبیق می نمایی وکمیت وکیفیت زیبایی عینی را با آن ایدۀ کلی مقایسه و تطبیق می کنی.بدون تردید،آن ایدۀ کلی درونی دربارۀ جمال یک چیز است.حال باید گفت:یا آن ایده دارای مدلولی در جهان عینی نیست که قابل تطبیق با آن بوده باشد،پس زیبایی یک پدیدۀ خیالی و بافتۀ ذهنی است و در نتیجه همۀ احکام و مسائلی که دربارۀ زیبایی اشیاء جهان عینی بیان می کنی،با مقیاس شخصی ذهن خود انجام می دهی و بدین ترتیب ما در معرفت حقایق به عقب بر می گردیم و فلسفۀ سوفسطایی ها را احیاء می کنیم که می گوید:مقیاس همۀ اشیاء درک شخصی انسان است،هر چیزی را که او زیبا تلقی کند، زیباست و هر چه را زشت تلقی نماید زشت است.بنابراین،هیچ راهی برای ما در درک زیبایی وجود ندارد،مگر این که بگوییم:این ایدۀ زیباییِ موجود در عقل ما،با یک حقیقت واقعی تطابق دارد که آن حقیقت واقعی،خارج از ذهن و عقل ماست.این مطلب در عدالت و خیر وسفیدی وسیاهی و دیگر پدیده های جهان نیز صحیح است....)[ علامه جعفری،پیشین،ص207و208]
همانطور که گفته شد(زیبایی اساساً امری عینی و اصیل است که ممکن است به چشم و فهم ما بیاید یا نیاید و بسان همه واقعیتها و همچون حقیقت واجد کیفیت ذاتی مخصوص به خود است پس مستقل از انسان وجود دارد مُثُل افلاطونی را انسان به وجود نمی آورد بلکه آن مُثُل است که به فهم انسان تعین می بخشد.پس ریشه های وجود شناختی زیبا ورای محدودۀ دراک علوم ظواهر است.)[شوان،پیشین،ص344و345]
حال در دوران علم حصولی که ذهن و عین از هم فاصله دارند اگر زیبایی را کاملتر از جالبیت بدانیم سوال این است که زیبایی می تواند در کنار حقیقت باشد؟
علامه جعفری بیان می دارد:( همیشه هنرمندان در این تعارض متحیرند که«زیبایی یا حقیقت»؟ و باید گفت:دریغا! منِ تکامل یافته هنوز این توانایی را نیافته ا م که از زیبایی آنچنان سود جویم که همواره گویای حقیقت باشد،حقیقت را هم زیبا نشان دهم وآماده باشم که حقیقت را اگر هم تلخ باشد بچشم.چه بسا که حقیقت تلخ باشد نه شیرین،اما حیات معرفتی ما بدون تحمل این تلخی ها در خطر است.)[ علامه جعفری،پیشین،ص101]
وشاید برای رسیدن به حقیقت باید به زیبایی درون رسید.( سخن گفتن از زیبایی درونی تناقض در گفتار نیست . مقصود تأکیدی است که بر جنبه ی وجودی و مشاهدتی فضایل و درعین حال بر صفای مابعد الطبیعی آنها می رود . برجسته ساختن اتصال آنان است به سرچشمه ی الهی آنها به سبب بهره مندی از این صفت همچنانکه ظاهر دون باطن است ، اما زیبایی فوق خوبی است . همچنانکه بودن فوق ورزیدن است و یا چنانکه مشاهدت فوق مجاهدت است . به همین معنی که جمال الهی بسان رازی حتی ژرف تر از رحمت او ظاهر می گردد.)[شوان،پیشین،ص354 و355]
در آخر بهتر است به این نکته توجه شود که تمام این پیچیدگیها بخاطر علم حصولی امروزی و جدایی عین از ذهن است در حالیکه در دنیای سنتی بدون درگیر شدن در پیچیدگیهای فلسفی امروزی، زیبایی جزیی از زندگی بوده است.( در عوالم قرون وسطی و خاور دور از زیبایی نتوان گریخت ( و نیز از زشتی طبیعی و نه شیطانی ) خود صورتهای مادی همچون ( عمارتها ، لباسها ، ابزارها و ... ) به هر تمدن سنتی که متعلق باشد حاکی از آن است که اصلاً در جستجوی زیبایی نبوده اند مثل طبیعت بکر که فعل بی واسطه آفریدگار است ، می توان گفت محیط زیبایی شناسی سنتی با شأنی تعلیمی به نیابت از انسان سنتی می اندیشد و معیارهای حقیقت را در اختیار او قرار می نهد البته اگر قدرت فهم را داشته باشد و زیبایی خاص انسان سنتی ، پاره ای از وجود اوست و یک جنبه ی طبیعی حقیقت و امری نیک به شمار می رود.)[ همان،ص352و353]
3-2-1-4-نتیجه گیری:
با ورود به دوران جدید از حقیقت و زیبایی دور گشته ایم و با دنباله روی سایه ها،عینیت اصیل آنها را فراموش کرده ایم.با گرفتار شدن در علم حضوری و عدم قطعیت هر لحظه نظریه ای نظریه دیگر را نقد می کند.جالبیت بر حقیقت تقدم دارد،نسبی گرایی رواج یافته و زیبایی را بسته به زمان و مکان و شخص معنا می کنیم.در حالیکه حقیقت و زیبایی حاوی عینیتی اصیل و فراتر از نظریه پردازیهای امروزی می باشد.همانگونه که در جامعۀ گذشته معتقد به سنت،عینیتِ حقیقت و زیبایی مانند طبیعت،بدون نیاز به مدرک و اثبات کاملاً اصیل بود.
بخش2::هنر برای هنر،سقوط یا اوج؟

bew141

استاد مشاور:
دکتر سید محمد دادگران
پژوهشگر:
محمد رضا هدایتی
بهار 1394
تقدیم به:
خداوند علیم وحکیم که از فضل خویش مرا به این طریق رهنمون کرد.
شهدای والا مقامی که در طول تاریخ بشریت با ذوب شمع وجود خود طریق روشنایی را به انسان های روشن ضمیر آموختند.
تقدیم به پدر ومادرم وهمسرم که با دعای خیر وکمک در دشواری های طول تحصیل همراهی نمودند.

تشکر و قدردانی:
حمد وسپاس بی پایان پروردگار قادر ومتعال که با فضل بی حسابش مسیر زندگی ام را در طریق علم آموزی قرار داد.
این پژوهش با راهنمایی های ارزنده وصادقانه استاد ارجمند جناب آقای دکتر محمد رضا رسولی انجام گردید وایشان در بهتر شدن این پژوهش به عنوان راهنمای پایان نامه از هیچ کوششی دریغ ننمودند.
از استاد مشاور جناب آقای دکتر سید محمد دادگران به خاطر راهنمایی های ارزنده وراهگشایی که در زمان تهیه این پایان نامه ارائه نمودند ،قدردانی می نمایم.
از استاد داور سرکار خانم دکتر نسترن خواجه نوری که با ارائه رهنمودهای لازم زمینه هر چه بهتر شدن پایان نامه فراهم نمودند.
از کلیه مسئولین روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی ،ادارات کل ومدیریت درمان سراسر کشور که مرا در انجام این پژوهش یاری نمودند.

تعهد نامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد
اینجانب محمد رضا هدایتی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی 920037840 در رشته تحقیق در علوم ارتباطات اجتماعی که در تاریخ / /1394 از پایان نامه خود تحت عنوان :با کسب نمره و درجه دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم:
این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه ،کتاب ،پروژه - ریسرچو...) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رویه های موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح ،پایین تر یا بالاتر )در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
چنانچه بعد از فراغت ازتحصیل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب،
ثبت اختراع و .... از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی :
تاریخ و امضاء
centercenterبسمه تعالی
در تاریخ :
دانشجوی کارشناسی ارشد آقای/خانم از پایان نامه خود دفاع نموده و با نمره بحروف و با درجه
مورد تصویب قرار گرفت .
امضاء استاد راهنما :
00بسمه تعالی
در تاریخ :
دانشجوی کارشناسی ارشد آقای/خانم از پایان نامه خود دفاع نموده و با نمره بحروف و با درجه
مورد تصویب قرار گرفت .
امضاء استاد راهنما :
بسمه تعالی
دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی وخبر
-1924059143900
(این چکیده به منظور چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تهیه شده است»
نام واحد دانشگاهی: تهران مرکزی کد واحد: 101 کد شناسایی پایان‌نامه: 10120501932001
عنوان پایان‌نامه: بررسی کارایی روابط عمومی وعوامل موثر بر ان در سازمان تامین اجتماعی
نام و نام خانوادگی دانشجو: محمد رضا هدایتی
شماره دانشجوئی: 920037840
رشته تحصیلی:تحقیق در علوم ارتباطات اجتماعی تاریخ شروع پایان‌نامه: 12/9/93
تاریخ اتمام پایان‌نامه:24/3/94
استاد / استادان راهنما: دکتر محمد رضا رسولی
استاد/استادان مشاور: دکتر سید محمد دادگران
آدرس و شماره تلفن :
چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):
هدف اصلی این تحقیق بررسی کارایی روابط عمومی وعوامل موثر بر آن در سازمان تامین اجتماعی است. وبرای یافتن عوامل موثری همچون تخصیص بودجه مورد نیاز،دیدگاه مدیران به جایگاه روابط عمومی،داشتن برنامه راهبردی ارتباطی ،عملکرد ارتباطات درون وبرون سازمانی ومیزان بهره مندی از تکنولوژی های نوین ارتباطی در کارایی روابط عمومی از دیدگاه مسئولین روابط عمومی ادارات کل ومدیریت درمان در سراسر کشور پژوهش انجام گردیده است. در این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی به طور کل شمار (بدون نمونه گیری) تعداد 65 پرسشنامه با 31 گویه در یک پیوستار 5 درجه ای درباره کارایی ،یک سوال باز و6 سوال مشخصات وسیمای پاسخگویان ارسال واطلاعات جمع آوری و با تهیه جدول های توصیفی و روش آزمون (T) تک نمونه ای تجزیه وتحلیل گردید.
در این پژوهش پاسخگویان ، دیدگاه مدیران به جایگاه روابط عمومی ،داشتن برنامه راهبردی ارتباطی ،تخصیص بودجه مورد نیاز، فعالیت درون وبرون سازمانی ،استفاده از تکنولوژی های ارتباطی نوین را در کارایی روابط عمومی موثر دانستند واظهار داشتند با توجه به این عوامل، روابط عمومی می تواند سازمان را در رسیدن به یک الگوی ارتباطی دوسویه همسنگ بین سازمان وجامعه یاری نماید.
نکات قابل توجه از نتایج بدست آمده نشان دهنده این مطلب است که روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی در زمینه استفاده از تکنولوژی های ارتباطی از ظرفیت شبکه های اجتماعی ،تلویزیون،تبلیغات اینترنتی ومحیطی بهره مناسبی نمی برد. همچنین یافته ها نشان می دهد روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی در تدوین برنامه راهبردی ارتباطی برای دریافت بازخورد از طریق افکار سنجی ونظر سنجی نیازمند باز تعریف وتدوین نظامنامه جامع ارتباطی می باشد.
همچنین بررسی ها نشان دهنده این مطلب است که روابط عمومی در سازمان تامین اجتماعی هنوز جایگاه واقعی خود را نیافته است که می توان با بازنگری در تشکیلات وآموزش مدیران ارشد در خصوص وظایف وحیطه فعالیت روابط عمومی ، اقدامات عملی مناسبی برای افزایش کارایی روابط عمومی انجام داد.
2108200261620002169795153035مناسب است
مناسب نیست
00مناسب است
مناسب نیست

210820018796000205740012382400نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تاریخ و امضاء:
فهرست مطالب
عنوانشماره
فصل اول: کلیات تحقیق
TOC h z t "Heading 1,1,Heading 2,1,Heading 3,1,تیترهای اصلی,1,تیتر فرعی,1" مقدمه: PAGEREF _Toc420865059 h 3بیان مسأله : PAGEREF _Toc420865060 h 4اهمیت و ضرورت تحقیق: PAGEREF _Toc420865061 h 5هدف های تحقیق : PAGEREF _Toc420865062 h 6هدف اصلی: PAGEREF _Toc420865063 h 6اهداف فرعی: PAGEREF _Toc420865064 h 6سوالات تحقیق :6فرضیه های تحقیق :7قلمرو تحقیق: PAGEREF _Toc420865069 h 7قلمرو زمان: PAGEREF _Toc420865070 h 7تعریف مفاهیم و واژگان پر کاربرد: PAGEREF _Toc420865071 h 7تاریخچه تامین اجتماعی در ایران و جهان: PAGEREF _Toc420865073 h 8خدمات و کارکرد سازمان تامین اجتماعی: PAGEREF _Toc420865074 h 12فصل دوم:مبانی نظری تحقیقپیشینه تحقیق: PAGEREF _Toc420865077 h 15چارچوب نظری تحقیق......................................................................................................................20
تعاریف و مفاهیم روابط عمومی
-بررسی برخی تعاریف روابط عمومی: PAGEREF _Toc420865090 h 20-تاریخچه روابط عمومی در ایران و جهان : PAGEREF _Toc420865091 h 24-انواع روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865092 h 26-ویژگی های روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865093 h 28-عناصر روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865094 h 29-وظایف روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865095 h 30-روابط عمومی در سازمان: PAGEREF _Toc420865096 h 32-مراحل تهیه برنامه برای انجام وظایف روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865097 h 32-شرح وظایف و ساختار نوین روابط عمومی دستگاه های اجرایی: PAGEREF _Toc420865098 h 35نظریه های روابط عمومی
-الگوی گرونیک و هانت.................................................................................................37
- الگوی روابط عمومی حرفه ای: PAGEREF _Toc420865100 h 39-الگوی ترکیبی پلاومن...................................................................................................40
- تئوری برتر در روابط عمومی.......................................................................................41
روابط عمومی در نظریه های جامعه شناسی سازمان ها
-نظریه کنش متقابل نمادین................................................................................................42
-نظریه مبادله...................................................................................................................42
-نظریه الگوی چهار قاعده اسکات کاتلیپ.......................................................................44
نقش و جایگاه روابط عمومی در نظریه های مدیریت
-نظریه سیستم ها..............................................................................................................45
-نظریه سازمان های بالغ و نا بالغ......................................................................................48
-نظریه مدیریت بر مبنای هدف(MBO)...............................................................................49
- نظریه موقعیتی PAGEREF _Toc420865107 h 51-نظریه مشارکت مردمی: PAGEREF _Toc420865108 h 53-راهبرد عملیاتی روابط عمومی : PAGEREF _Toc420865104 h 54-مدیر عملیات و روابط عمومی باید: PAGEREF _Toc420865105 h 54-9 راه موثر روابط عمومی در موفقیت هر سازمان: PAGEREF _Toc420865106 h 55بودجه بندی ونقش آن در کارایی روابط عمومی-بودجه روابط عمومی: PAGEREF _Toc420865110 h 56-به طور کلی، کنترل بودجه روابط عمومی در برگیرنده موارد زیر است: PAGEREF _Toc420865111 h 57تکنولوژیهای نوین ارتباطی ونقش آنها در کارایی روابط عمومی:
-روند تکاملی روابط عمومی با تأکید بر فناوری های نوین اطلاعات و ارتباطات از شش -ویژگی مشخص بهره می برد: PAGEREF _Toc420865113 h 60-فناوریهای کاربردی در روابط عمومی: PAGEREF _Toc420865114 h 60-فناوریهای کاربردی در روابط عمومی به دو دسته تقسیم می شوند: PAGEREF _Toc420865115 h 60-مزایای بهره مندی روابط عمومی از فناوری های نوین ارتباطی: PAGEREF _Toc420865116 h 62ویژگی های این پژوهش: PAGEREF _Toc420865117 h 63-مدل نظری تحقیق........................................................................................................63
(بررسی کارایی روابط عمومی و عوامل موثر بر آن در سازمان تامین اجتماعی) PAGEREF _Toc420865118 h 63فصل سوم :روش تحقیق
3ـ1 مقدمه PAGEREF _Toc420865119 h 683ـ2 روش تحقیق PAGEREF _Toc420865120 h 683ـ3 روش گرد آوری اطلاعات: PAGEREF _Toc420865121 h 683ـ4 جامعه و نمونه آماری PAGEREF _Toc420865122 h 683ـ5 روش نمونه گیری و حجم نمونه: PAGEREF _Toc420865123 h 683ـ6 ابزار گرد‌آوری داده‌ها PAGEREF _Toc420865124 h 693ـ6ـ1 پرسشنامه ویژگی‌های جمعیت شناختی: PAGEREF _Toc420865125 h 693ـ6ـ2 پرسشنامه کارایی PAGEREF _Toc420865126 h 693ـ7 فنون پردازش داده‌ها PAGEREF _Toc420865127 h 713ـ7ـ1 سنجش پایایی (قابلیت اعتماد) ابزار اندازه‌گیری PAGEREF _Toc420865128 h 713ـ7ـ2 آزمون t تک نمونه‌ای PAGEREF _Toc420865129 h 72 فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها4ـ1 مقدمه PAGEREF _Toc420865131 h 744ـ2 تجزیه و تحلیل توصیفی داده‌های جمعیت شناختی PAGEREF _Toc420865132 h 744ـ2ـ1 جنسیت PAGEREF _Toc420865133 h 744ـ2ـ2 سن PAGEREF _Toc420865134 h 754ـ2ـ3 سطح تحصیلات: PAGEREF _Toc420865136 h 764ـ2ـ4 سنوات خدمت در روابط عمومی PAGEREF _Toc420865137 h 784ـ2ـ5 محل خدمت PAGEREF _Toc420865138 h 794ـ2ـ6 نوع تحصیلات PAGEREF _Toc420865139 h 804ـ3 تجزیه و تحلیل توصیفی پرسشنامه کارایی PAGEREF _Toc420865155 h 814ـ3ـ1 تسهیل ارتباط مردم با مدیران به‌عنوان پل ارتباطی سازمان و مردم PAGEREF _Toc420865156 h 814ـ3ـ2 ارائه مشاوره و راهنمایی مردم برای دریافت خدمات مناسب و رفع مشکلات PAGEREF _Toc420865186 h 824ـ3ـ3 دریافت پیام و پاسخگویی مناسب به مخاطبان از طریق سامانه‌های ارتباطی سازمان PAGEREF _Toc420865187 h 834ـ3ـ4 برگزاری جلسات با شرکای اجتماعی به منظور رسیدن به تفاهم دو جانبه و جلب حمایت PAGEREF _Toc420865188 h 844ـ3ـ5 ارائه اطلاعات بهنگام از عملکرد سازمان به مخاطب از طریق روش‌های مختلف ارتباطی PAGEREF _Toc420865189 h 864ـ3ـ6 ارتباط با رسانه‌ها و اطلاع‌رسانی برنامه‌ها، اهداف و نگرش مدیران عالی سازمان PAGEREF _Toc420865190 h 874ـ3ـ7 رعایت اصول و موازین اخلاق حرفه‌ای در اطلاع‌یابی و اطلاع‌رسانی PAGEREF _Toc420865191 h 884ـ3ـ8 استفاده از ابزارهای ارتباطی سازمانی برای بهبود تعاملات درون‌سازمانی و فرهنگ‌سازی PAGEREF _Toc420865192 h 894ـ3ـ9 برگزاری مراسم‌های ویژه مناسبت‌های ملی، مذهبی و تخصصی PAGEREF _Toc420865193 h 904ـ3ـ10 سنجش افکار عمومی و نظرسنجی از مخاطبان و انعکاس به‌موقع گزارش به مدیران برای تصمیم‌گیری مناسب PAGEREF _Toc420865194 h 914ـ3ـ11 نقش استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی در کارایی فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420865195 h 924ـ3ـ12 استفاده از تلوزیون جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865196 h 934ـ3ـ13 استفاده از مطبوعات جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865197 h 944ـ3ـ14 استفاده از تبلیغات محیطی (تابلوهای بزرگ شهری و ...) جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865198 h 954ـ3ـ15 استفاده از تبلیغات اینترنتی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی PAGEREF _Toc420865199 h 964ـ3ـ16 استفاده از پیام کوتاه (اس ام اس) جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865200 h 974ـ3ـ17 استفاده از سایت رسمی سازمان جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865201 h 994ـ3ـ18 استفاده از شبکه‌های اجتماعی (وایبر، واتس‌آپ، فیس‌بوک و ...) جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420865202 h 1004ـ3ـ19 نقش رسانه‌های ارتباطی در عدم برقراری ارتباط دو سویه PAGEREF _Toc420865203 h 1014ـ3ـ20 استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر سرعت اطلاع‌رسانی مخاطبان PAGEREF _Toc420865204 h 1024ـ3ـ21 استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر صرفه‌جویی در وقت و دریافت پاسخ و خدمت PAGEREF _Toc420865205 h 1034ـ3ـ22 استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر دریافت بازخورد و گسترش ارتباط تعاملی بین سازمان و مردم و جلب مشارکت مردم PAGEREF _Toc420865206 h 1044ـ3ـ23 تأثیر مدیریت مستقیم بالاترین مقام سازمان بر مدیریت روابط عمومی و کارایی آن PAGEREF _Toc420865207 h 1054ـ3ـ24 قرار نگرفتن روابط عمومی در در جایگاه واقعی خود در سازمان PAGEREF _Toc420865208 h 1064ـ3ـ25 ارتباط دوسویه و رسیدن به تفاهم با مخاطبان PAGEREF _Toc420865209 h 1074ـ3ـ26 تأثیر بودجه اختصاصی بر فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420865210 h 1084ـ3ـ27 تأثیر بودجه اختصاصی بر کاهش خلاقیت و ابتکار عمل در فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420865211 h 1094ـ3ـ28 نیاز به پیوست ارتباطی روابط عمومی در طرح‌ها و برنامه‌های کلان سازمان PAGEREF _Toc420865212 h 1104ـ3ـ29 مداخله حوزه تصدی روابط عمومی در حوزه تصمیم‌گیری‌های سازمان PAGEREF _Toc420865213 h 1114ـ3ـ30 میزان توجه به نظر مخاطبان در انجام فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420865214 h 1124ـ3ـ31 کارایی فعالیت‌های روابط عمومی سازمان تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc420865215 h 1134ـ4 آمار استنباطی PAGEREF _Toc420865216 h 115فصل پنجم:جمع بندی و نتیجه گیری
مقدمه : PAGEREF _Toc420865217 h 123نتیجه گیری: PAGEREF _Toc420865218 h 123نتیجه و تحلیل: PAGEREF _Toc420865219 h 127پیشنهادهای پرسش شوندگان.......................................................................................128
پیشنهاد های کاربردی.................................................................................................129
پیشنهاد برای تحقیقات بعدی........................................................................................129
فهرست منابع ومآخذ: PAGEREF _Toc420865220 h 131پیوست ها و ضمائم: PAGEREF _Toc420865221 h 135Abstract PAGEREF _Toc420865222 h 148فهرست جداول
عنوانشماره
TOC h z t "فهرست جداول,1" جدول شماره 1: مفاهیم محوری مندرج در تعاریف روابط عمومی از دیدگاه ،صاحب نظران خارجی PAGEREF _Toc420856909 h 23جدول 2: مفاهیم محوری مندرج در تعاریف روابط عمومی از دیدگاه صاحب نظران داخلی PAGEREF _Toc420856910 h 24جدول شماره 3: ویژگی انواع روابط عمومی PAGEREF _Toc420856911 h 27جدول تاکتیک های دوسویه پنجگانه دوزیر PAGEREF _Toc420856912 h 40جدول شماره2 : نقش های روابط عمومی وکابرد های استراتژیک آنها PAGEREF _Toc420856913 h 45جدول شماره: 9 راه موثر روابط عمومی در موفقیت هر سازمان PAGEREF _Toc420856914 h 56جدول ‏31: جدول تعریف متغیرها PAGEREF _Toc420856915 h 69جدول ‏32: شیوه نمره‌گذاری پرسشنامه کارایی PAGEREF _Toc420856916 h 70جدول ‏33 :تعداد و شماره سؤالات مربوط به متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc420856917 h 71جدول ‏41 : جدول فراوانی جنسیت پاسخگویان PAGEREF _Toc420856918 h 75جدول ‏42 : جدول فراوانی رده‌های سنی PAGEREF _Toc420856919 h 76جدول ‏43: جدول فراوانی سطح تحصیلات پاسخگویان PAGEREF _Toc420856920 h 77جدول ‏44 : جدول فراوانی سنوات خدمت پاسخگویان در روابط عمومی PAGEREF _Toc420856921 h 78جدول ‏45 : جدول فراوانی محل خدمت پاسخگویان PAGEREF _Toc420856922 h 79جدول ‏46 : جدول فراوانی نوع تحصیلات پاسخگویان PAGEREF _Toc420856923 h 80جدول ‏47 : تسهیل ارتباط مردم با مدیران به‌عنوان پل ارتباطی سازمان و مردم PAGEREF _Toc420856924 h 81جدول ‏48 : ارائه مشاوره و راهنمایی مردم برای دریافت خدمات مناسب و حل‌وفصل و رفع مشکلات PAGEREF _Toc420856925 h 83جدول ‏49 : دریافت پیام و پاسخگویی مناسب به مخاطبان از طریق سامانه‌های ارتباطی سازمان PAGEREF _Toc420856926 h 84جدول ‏410 : برگزاری جلسات با شرکای اجتماعی به منظور رسیدن به تفاهم دو جانبه و جلب حمایت PAGEREF _Toc420856927 h 85جدول ‏411 : ارائه اطلاعات بهنگام از عملکرد سازمان به مخاطب از طریق روش‌های مختلف ارتباطی PAGEREF _Toc420856928 h 86جدول ‏412 : ارتباط با رسانه‌ها و اطلاع‌رسانی برنامه‌ها، اهداف و نگرش مدیران عالی سازمان PAGEREF _Toc420856929 h 87جدول ‏413 : رعایت اصول و موازین اخلاق حرفه‌ای در اطلاع‌یابی و اطلاع‌رسانی PAGEREF _Toc420856930 h 88جدول ‏414 : استفاده از ابزارهای ارتباطی سازمانی برای بهبود تعاملات درون‌سازمانی و فرهنگ‌سازی PAGEREF _Toc420856931 h 89جدول ‏415 : برگزاری مراسم‌های ویژه مناسبت‌های ملی، مذهبی و تخصصی PAGEREF _Toc420856932 h 90جدول ‏416 : سنجش افکار و نظرسنجی از مخاطبان و انعکاس به‌موقع گزارش به مدیران برای تصمیم‌گیری مناسب PAGEREF _Toc420856933 h 91جدول ‏417 : نقش استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی در کارایی فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420856934 h 92جدول ‏418 : استفاده از تلوزیون جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856935 h 93جدول ‏419 : استفاده از مطبوعات جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856936 h 94جدول ‏420 : استفاده از تبلیغات محیطی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856937 h 96جدول ‏421 : استفاده از تبلیغات اینترنتی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی PAGEREF _Toc420856938 h 97جدول ‏422 : استفاده از پیام کوتاه (اس ام اس) جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856939 h 98جدول ‏423 : استفاده از سایت رسمی سازمان جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856940 h 99جدول ‏424 :استفاده از شبکه‌های اجتماعی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420856941 h 101جدول ‏425 : نقش رسانه‌های ارتباطی در عدم برقراری ارتباط دو سویه PAGEREF _Toc420856942 h 102جدول ‏426 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر سرعت اطلاع‌رسانی مخاطبان PAGEREF _Toc420856943 h 103جدول ‏427 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر صرفه‌جویی در وقت و دریافت پاسخ و خدمت PAGEREF _Toc420856944 h 104جدول ‏428 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر دریافت بازخورد و گسترش ارتباط تعاملی بین سازمان و مردم و جلب مشارکت مردم PAGEREF _Toc420856945 h 105جدول ‏429 : تأثیر مدیریت مستقیم بالاترین مقام سازمان بر مدیریت روابط عمومی و کارایی آن PAGEREF _Toc420856946 h 106جدول ‏430 : قرار نگرفتن روابط عمومی در در جایگاه واقعی خود در سازمان PAGEREF _Toc420856947 h 107جدول ‏431 : ارتباط دوسویه و رسیدن به تفاهم با مخاطبان PAGEREF _Toc420856948 h 108جدول ‏432 : تأثیر بودجه اختصاصی بر فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420856949 h 109جدول ‏433 : تأثیر بودجه اختصاصی بر کاهش خلاقیت و ابتکار عمل در فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420856950 h 110جدول ‏434 : نیاز به پیوست ارتباطی روابط عمومی در طرح‌ها و برنامه‌های کلان سازمان PAGEREF _Toc420856951 h 111جدول ‏435 : مداخله حوزه تصدی روابط عمومی در حوزه تصمیم‌گیری‌های سازمان PAGEREF _Toc420856952 h 112جدول ‏436 : میزان توجه به نظر مخاطبان در انجام فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420856953 h 113جدول ‏437 : کارایی فعالیت‌های روابط عمومی سازمان تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc420856954 h 114جدول ‏438 :آزمون نرمال بودن مولفه‌های کارایی PAGEREF _Toc420856955 h 115جدول (‏439):جدول آزمون t تک نمونه‌ای پیرامون دیدگاه مدیران نسبت به جایگاه روابط عمومی و تأثیر آن بر کارایی PAGEREF _Toc420856956 h 117جدول (‏440):جدول آزمون t تک نمونه‌ای پیرامون بهره‌مندی از ابزار و تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و تأثیر آن بر کارایی PAGEREF _Toc420856957 h 118جدول (‏441):جدول آزمون t تک نمونه‌ای پیرامون اختصاص بودجه مورد نیاز روابط عمومی‌ها و تأثیر آن بر کارایی PAGEREF _Toc420856958 h 119جدول (‏442):جدول آزمون t تک نمونه‌ای پیرامون عملکرد ارتباط درون‌سازمانی و برون‌سازمانی و تأثیر آن بر کارایی PAGEREF _Toc420856959 h 120جدول (‏443):جدول آزمون t تک نمونه‌ای پیرامون داشتن برنامه راهبردی ارتباطی و تأثیر آن بر کارایی PAGEREF _Toc420856960 h 121
فهرست نمودارها
عنوانشماره
TOC h z t "فهرست نمودارها,1" نمودار (شماره1) بازنگری در ساختار مفهومی در چهار الگوی روابط عمومی (گرونیک،1992) PAGEREF _Toc420857143 h 39نمودار (شماره 2) بازنگری در ساختار مفهومی در ساختار چهار الگوی روابط عمومی (گرونیک 1992) PAGEREF _Toc420857144 h 40نمودار ‏41 :نمودار فراوانی جنسیت پاسخگویان PAGEREF _Toc420857145 h 75نمودار ‏42 :نمودار فراوانی سن پاسخگویان PAGEREF _Toc420857146 h 76نمودار ‏43 :نمودار فراوانی سطح تحصیلات پاسخگویان PAGEREF _Toc420857147 h 77نمودار ‏44 :نمودار فراوانی سنوات خدمت پاسخگویان در روابط عمومی PAGEREF _Toc420857148 h 79نمودار ‏45 :نمودار فراوانی محل خدمت پاسخگویان PAGEREF _Toc420857149 h 80نمودار ‏46 :نمودار فراوانی نوع تحصیلات پاسخگویان PAGEREF _Toc420857150 h 81نمودار ‏47 : تسهیل ارتباط مردم با مدیران به‌عنوان پل ارتباطی سازمان و مردم PAGEREF _Toc420857151 h 82نمودار ‏48 : ارائه مشاوره و راهنمایی مردم برای دریافت خدمات مناسب و حل‌وفصل و رفع مشکلات PAGEREF _Toc420857152 h 83نمودار ‏49 : دریافت پیام و پاسخگویی مناسب به مخاطبان از طریق سامانه‌های ارتباطی سازمان PAGEREF _Toc420857153 h 84نمودار ‏410 : برگزاری جلسات با شرکای اجتماعی به منظور رسیدن به تفاهم دو جانبه و جلب حمایت PAGEREF _Toc420857154 h 85نمودار ‏411 : ارائه اطلاعات بهنگام از عملکرد سازمان به مخاطب از طریق روش‌های مختلف ارتباطی PAGEREF _Toc420857155 h 86نمودار ‏412 : ارتباط با رسانه‌ها و اطلاع‌رسانی برنامه‌ها، اهداف و نگرش مدیران عالی سازمان PAGEREF _Toc420857156 h 87نمودار ‏413 : رعایت اصول و موازین اخلاق حرفه‌ای در اطلاع‌یابی و اطلاع‌رسانی PAGEREF _Toc420857157 h 88نمودار ‏414 : استفاده از ابزارهای ارتباطی سازمانی برای بهبود تعاملات درون‌سازمانی و فرهنگ‌سازی PAGEREF _Toc420857158 h 89نمودار ‏415 : برگزاری مراسم‌های ویژه مناسبت‌های ملی، مذهبی و تخصصی PAGEREF _Toc420857159 h 90نمودار ‏416 : سنجش افکار و نظرسنجی از مخاطبان و انعکاس به‌موقع گزارش به مدیران برای تصمیم‌گیری مناسب PAGEREF _Toc420857160 h 91نمودار ‏417 : نقش استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی در کارایی فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420857161 h 92نمودار ‏418 : استفاده از تلوزیون جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857162 h 93نمودار ‏419 : استفاده از مطبوعات جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857163 h 94نمودار ‏420 : استفاده از تبلیغات محیطی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857164 h 96نمودار ‏421 : استفاده از تبلیغات اینترنتی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی PAGEREF _Toc420857165 h 97نمودار ‏422 : استفاده از پیام کوتاه (اس ام اس) جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857166 h 98نمودار ‏423 : استفاده از سایت رسمی سازمان جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857167 h 100نمودار ‏424 :استفاده از شبکه‌های اجتماعی جهت انتقال، انتشار و اطلاع‌رسانی اخبار روابط عمومی سازمان PAGEREF _Toc420857168 h 101نمودار ‏425 : نقش رسانه‌های ارتباطی در عدم برقراری ارتباط دو سویه PAGEREF _Toc420857169 h 102نمودار ‏426 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر سرعت اطلاع‌رسانی مخاطبان PAGEREF _Toc420857170 h 103نمودار ‏427 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر صرفه‌جویی در وقت و دریافت پاسخ و خدمت PAGEREF _Toc420857171 h 104نمودار ‏428 : استفاده از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و نقش آن بر دریافت بازخورد و گسترش ارتباط تعاملی بین سازمان و مردم و جلب مشارکت مردم PAGEREF _Toc420857172 h 105نمودار ‏429 : تأثیر مدیریت مستقیم بالاترین مقام سازمان بر مدیریت روابط عمومی و کارایی آن PAGEREF _Toc420857173 h 106نمودار ‏430 : قرار نگرفتن روابط عمومی در در جایگاه واقعی خود در سازمان PAGEREF _Toc420857174 h 107نمودار ‏431 : ارتباط دوسویه و رسیدن به تفاهم با مخاطبان PAGEREF _Toc420857175 h 108نمودار ‏432 : تأثیر بودجه اختصاصی بر فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420857176 h 109نمودار ‏433 : تأثیر بودجه اختصاصی بر کاهش خلاقیت و ابتکار عمل در فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420857177 h 110نمودار ‏434 : نیاز به پیوست ارتباطی روابط عمومی در طرح‌ها و برنامه‌های کلان سازمان PAGEREF _Toc420857178 h 111نمودار ‏435 : مداخله حوزه تصدی روابط عمومی در حوزه تصمیم‌گیری‌های سازمان PAGEREF _Toc420857179 h 112نمودار ‏436 : میزان توجه به نظر مخاطبان در انجام فعالیت‌های روابط عمومی PAGEREF _Toc420857180 h 113نمودار ‏437 : کارایی فعالیت‌های روابط عمومی سازمان تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc420857181 h 114
مقدمه
با توجه به پیچیدگی جوامع امروزی،سازمانها بر آنند به منظور تحقق اهداف،شناخت کاملی از جامعه مخاطبان خود داشته باشند و تصمیماتی مبتنی بر واقعیات اتخاذ کنند.
امروزه سازمان ها به این نتیجه رسیده اند کارایی فعالیت ها زمانی خواهد بود که از تمام ظرفیت های سازمانی و امکانات و شرایط لازم بهرمند می شوند و در عرصه جامعه حضوری فعال و موثر داشته باشند.
در این میان روابط عمومی ها نقش بسیار تعیین کننده دارند و می توانند با انجام فرایند اطلاع یابی، پردازش اطلاعات و اطلاع رسانی،سازمان ها را در جهت تحقق اهداف و پیاده سازی استراتژی های کلان آن یاری نمایند.
روابط عمومی به عنوان یک علم دارای اصول منطقی، نظریه،الگو و فلسفه بوده و با ایفای نقش خود به شکل کار آمد می تواند در تصمیم سازی برای مدیران،برای ایجاد تصویر مناسب و صحیح از سازمان در جامعه اثر بخشی را افزایش دهد.
به طور قطع می توان گفت موفقیت روابط عمومی ها در سازمان ها در گرو توجه مدیران به اهمیت نقش و رسالت روابط عمومی هاست.نمی توان تصور کرد سازمانی در عصر حاضر به خوبی بتواند با مخاطبان خود ارتباط برقرار کند،اما از مکانیزم ،ابزارها و دانش روابط عمومی بی بهره باشد.
روابط عمومی در قالب فعالیت هایی همچون،انتشارات،تبلیغات،اطلاع رسانی،افکار سنجی،ارتباط با شرکای اجتماعی در دو سطح درون سازمانی و برون سازمانی در صدد است تا بتواند مدیران سازمان را جهت برقراری ارتباطی تعاملی و دو سویه با سایر ارکان سازمانی همچون کارکنان،مخاطبان و جامعه یاری رساند.

فصل اول :
کلیات تحقیق

مقدمه:با شروع هزاره سوم ،سازمان ها و جامعه ایران در آستانه ورود به جامعه اطلاعاتی هستند ،جامعه ای که در آن بر اثر تغییرات و نو آوری های فناوری ،ارتباطات ،اطلاع رسانی و ارایه خدمات سرعت بالایی پیدا کرده است.این نو آوری ها باعث ایجاد چالش ها و فرصت هایی برای سازمان ها و به ویژه روابط عمومی ها در خصوص چگونگی ارتباط با محیط و ایفای نقش های موثر در درون و برون سازمان و ضرورت هماهنگ ساختن سازمان با تغییرات محیطی شده است،وارائه اطلاعات به مخاطبان و مشتریان خود،مسئولیت سنگینی در ((شفاف سازی)) ،به رسمیت شناختن حق دسترسی مخاطبان به اطلاعات،احساس مسئولیت و پاسخ گویی در برابر مخاطبان،ایجاد ارتباط دوسویه و متعامل با مخاطبان و مشورت به کارگیری فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات بر عهده دارند.روابط عمومی در جامعه اطلاعاتی باید در سازمان حضوری قدرتمند و موثر داشته باشد تا بتواند مدیریت سازمان را در تصمیم گیری ها و راه کارهای سازمان در قبال محیط و مخاطبان یاری رساند و مدیریت سازمان را از اهمیت ارتباط دوسویه با محیط،ارزیابی سازمان از نظر مخاطبان ،ضروت مخاطب محوری در سازمان،تطبیق برنامه ها و سیاست های سازمان با گرایش ها و خواسته ها و نیازهای مخاطبان،آگاه کند.
پرداختن به موضوع کارایی روابط عمومی در گذر به جامعه اطلاعاتی و بررسی موانع موجود و فرا روی آن به چند دلیل اهمیت دارد.
اولاً: به رغم کارشناسان روابط عمومی در ایران پدیده ای غربی و وارداتی از غرب بوده و با وجود گذشت از یک قرن از عمر آن در سازمانهای دولتی،هنوز کارکردهایش با فلسفه واقعی آن در سازمان فاصله دارد و نتوانسته به جایگاه مناسب خود در سازمان دست یابد ونقش های موثر خود را در عرصه درون و برون سازمان ایفا کند.
این درحالی است که در روابط عمومی در سازمان های دولتی باید به عنوان بخشی از بدنه دولت به عنوان پل ارتباطی بین دولت و مردم عمل کند و با برقراری ارتباطات دوسویه و متعامل با محیط و مخاطبان و رسانه ها مشارکت و اعتماد مردم را به سازمان و برنامه های آن جلب کند و متقابلاً دیدگاه های مخاطبان را به سازمان منتقل کنند و ضمن برخوردار بودن از جایگاه مناسب در سازمان به ایفای نقش های موثر در عرصه های سیاست گذاری و تصمیم گیری نیز دارد.
دوماً:روابط عمومی یکی از نهادهای تخصصی در جامعه اطلاعاتی محسوب می شود که با گردآوری درست و سیستماتیک اطلاعات و پردازش،تولید و ارائه اطلاعات به عنوان یکی از ضرورت های جامعه اطلاعاتی ، نقش موثر و غیر قابل انکاری در این عرصه بازی می کند.مهمترین مشخصه جامعه اطلاعاتی،حضور اطلاعات و اطلاع رسانی در جامعه با کمک فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات است.
در چنین جامعه ای تولید و ارائه مناسب اطلاعات به مخاطبان،استفاده ازرسانه های نوین ارتباطی و دوسویه روابط عمومی را در راه کمک به رشد ،توسعه ، پویایی و هماهنگی سازمان با تغییرات محیطی و رسیدن به اهداف سازمان یاری می کند و باعث مشارکت گسترده مخاطبان در برنامه ها و فعالیت های سازمان می شود.به عبارتی اطلاعات و اطلاع رسانی و اطلاع یابی به منبع سرمایه اجتماعی سازمان ،ایجاد کننده و تداوم دهنده اعتماد دوسویه بین سازمان و مخاطبان تبدیل شده است.لذا با تحقیق وپژوهش می توان به موانع و چالش های موجود روابط عمومی در راه ایفای نقش فعال آن در عرصه ارتباطات سازمان جامعه و مخاطبان دست یافت و راه کارهای عملی بهبود وضع موجود و رفع مشکلات فرا روی را ارایه داد.
بیان مسأله :بررسی کارایی روابط عمومی وعوامل موثر بر آن به عنوان مدالعموم مردم ووکیل مدافع سازمان نقش بسیار محوری در ایجادتصویر مطلوب ویا نامطلوب از سازمان ها دارد.( گوتلیپ وسنتر، 29،1971).جامعه ای که در آن بر اثر تغییرات و نوآوری های فناوری،ارتباطات و اطلاع رسانی و ارائه خدمات وارد مرحله پیچیده تری شده است.این نوآوری ها باعث ایجاد چالش و فرصت هایی برای سازمان ها به ویژه روابط عمومی ها در خصوص چگونگی ارتباط با محیط و ایفای نقش های موثر دردرون و برون سازمان شده است.
سازمان ها در جامعه امروز تلاش می کنند با شناخت مخاطبان خود و بررسی ساز و کار و نظام حاکم بر این روابط،اهداف خود را به پیش برده و تصمیماتی مبتنی بر واقعیات اتخاذ کنند. در این میان روابط عمومی می تواند با بکارگیری ابزارهای نوین ارتباطی،در اذهان مخاطبان خود نفوذ کرده و حمایت و پشتیبانی ،تفاهم و همدلی مخاطبان سازمان را بدست آورد.
روابط عمومی بر اساس تعریف ،وظیفه کار مدیریتی مشخص است که به ایجاد و حفظ خطوط دو جانبه ادارکی،درک دو جانبه همکاری متقابل بین یک سازمان و عموم مردم کمک کند. در واقع تلاش تعمدی،برنامه ریزی شده و پایدار برای ایجاد و حفظ درکی دو جانبه بین یک سازمان و عموم مردم که با آن سرو کار دارند.
(ویلکاکس و همکاران،1386،7-6) . درمیان سازمان و ارگان های موجود سازمان تامین اجتماعی یه عنوان بزرگ ترین صندوق بیمه ای کشور به نحوی موثر نیازمند کارایی روابط عمومی برای پیشبرد اهداف خود است چرا که خدمات بیمه ای بازنشستگان و درمان و 18 نوع خدمت دیگر و تامین نیاز امروز و پشتوانه فردای بیش از40 میلیون نفر از جمعیت کشور، مسلتزم درک کامل نیازها و انتظارات و شناخت کامل مجموعه مخاطبان و ذینفعان سازمان است. لذا سوال اصلی پژوهش این است که چه عواملی بر کارایی روابط عمومی موثر است؟ و آیا دیدگاه مدیران به جایگاه روابط عمومی،تخصیص بودجه، استفاده از تکنولوژی نوین ارتباطی،داشتن برنامه راهبردی و عملکرد فعالیت های درون و برون سازمانی بر کارایی روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی تاثیر دارد؟
اهمیت و ضرورت تحقیق:امروزه با گذشت زمان و پیچیده تر شدن نظام اجتماعی ،بیش از بیش اهمیت،نقش و ضرورت وجود روابط عمومی به عنوان یک فن و هنر ارتباطی تسهیل کننده چرخه ارتباطات درون و برون سازمانی در دستگاه های اجرایی دولتی و سازمان ها مورد توجه قرار گرفته و کمتر سازمانی را می توان یافت که در عصر حاضر خود را بی نیاز از واحد روابط عمومی به عنوان مرکز گردش و انباشت اطلاعات بداند.
یک روابط عمومی کارآمد و قوی ،جریان اطلاع رسانی را از جانب سازمان به سوی اقشار مختلف مردم و مخاطبان را تسهیل می کند ونقش موثر و تعیین کننده ای را در هدایت و جهت دهی به افکار عمومی جامعه به عهده می گیرد.(حبیب زاده، 1385 ،146).
به طور کلی کارکرد روابط عمومی ها در درون سازمان ها در دو بعد درون و برون سازمانی تعریف می شود و از آنجا که مدیر روابط عمومی مستقیماً از سوی مدیریت سازمان منصوب و زیر نظر وی کار می کند،می توان گفت عملکرد روابط عمومی تابعی از نگرش و نگاه مدیریت کلان سازمان نسبت به روابط عمومی است. علی رغم همه توفیقاتی که روابط عمومی در سال های اخیر در کشور داشته اما باید گفت:همچنان بعضی از مدیران تعریف و شناخت کافی از روابط عمومی ندارند.
روابط عمومی ها به ویژه در سازمان هایی نظیر سازمان تامین اجتماعی از بودجه های مناسبی برای تبلیغات ،انتشارات و اطلاع رسانی بهرمنده هستند.بنابراین مدیریت بهینه هزینه ها مستلزم شناخت اثر بخشی فعالیت های روابط عمومی است.بررسی کارایی روابط عمومی و عوامل موثر بر آن در سازمان تامین اجتماعی کمک خواهد کرد تا ،ضعف ها و قوت خود را بشناسیم و مسیر مشخص و درستی در ادامه ترسیم نماییم.
با بررسی نتایج حاصل از این پژوهش می توان در فرایند اطلاع رسانی ،اطلاع یابی محتوای پیام های ارتباطی،نوع رسانه و مجرای ارتباطی ،تغییرات ایجاد نموده و با تقویت نقاط قوت و بهبود نقاط ضعف به طور مستمر در جهت پیاده سازی یک روابط عمومی آرمانی که از اصولی همچون مخاطب محوری ،مشارکت گرایی اطلاع رسانی و اطلاع یابی ،اخلاق ،تفاهم گام برداشت.
هدف های تحقیق :هدف اصلی: شناخت کارایی روابط عمومی و عوامل موثر بر آن در سازمان تامین اجتماعی
اهداف فرعی:بررسی وشناخت ابزار تکنولوژی های نوین ارتباطی ونقش آن برکارایی روابط عمومی تامین اجتماعی
بررسی وشناخت دیدگاه مدیران به جایگاه روابط عمومی و نقش آن بر کارایی روابط عمومی تامین اجتماعی
بررسی وشناخت عملکرد روابط عمومی در محیط درون سازمان و برون سازمانی و تاثیرآن بر کارایی روابط عمومی تامین اجتماعی
بررسی وشناخت میزان تخصیص بودجه مورد نیاز و تاثیر آن برکارایی روابط عمومی تامین اجتماعی
بررسی وشناخت تقش برنامه راهبردی ارتباطی سازمان بر کارایی روابط عمومی تامین اجتماعی
سوالات تحقیق:سوال اصلی :چه عواملی بر کارایی روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی موثر است؟
سوالات فرعی:آیا میزان بهره مندی از ابزار و تکنولوژی های نوین ارتباطی در کارایی روابط عمومی موثر است؟
آیا دیدگاه مدیران به جایگاه واحد روابط عمومی در کارایی روابط عمومی موثر است؟
آیا عملکرد ارتباط درون سازمانی و برون سازمانی در کارایی روابط عمومی موثر است؟
آیا اختصاص بودجه مورد نیاز در کارایی روابط عمومی موثر است؟
آیا داشتن برنامه راهبردی ارتباطی بر کارایی روابط عمومی موثر است؟
فرضیه های تحقیق:دیدگاه مدیران سازمان نسبت به جایگاه روابط عمومی برکارایی واحدهای روابط عمومی تاثیر دارد.
میزان بهره مندی از امکانات ارتباطی نوین در کارایی واحد روابط عمومی تاثیر دارد.
تخصیص بودجه مورد نیاز واحد روابط عمومی بر کارایی روابط عمومی تاثیر دارد.
فعالیت ارتباط درون سازمانی و برون سازمانی در کارایی روابط عمومی تاثیر دارد.
داشتن برنامه راهبردی ارتباطی بر کارایی روابط عمومی تاثیر دارد.
قلمرو تحقیق:قلمرو مکانی تحقیق ادرات کل و مدیریت درمان تامین اجتماعی در سراسر کشور است.
قلمرو زمان:مراحل مختلف تحقیق حاضر از دیماه سال 1393 آغاز و در خرداد 1394 به پایان رسید.
تعریف مفاهیم و واژگان پر کاربرد:کارایی: (Performance) راندمان ،بازده.
در این پژوهش دستیابی به بهترین نتیجه ممکن است با استفاده از کمترین ورودی ممکن و
اجرای درست کارها در سازمان مربوطه است.(طاهری،بهنام،1393).
روابط عمومی:( Public Relations)
فعالیت موسسه یا دولت با گروهی خاص از مردم به منظور انطباق خود با محیط و شناساندن خود به جامعه (نطقی ،1378، 136).
سازمان تامین اجتماعی:
یک سازمان کارگزار بیمه اجتماعی است.این سازمان عمومی غیر دولتی ،وظیفه پوشش اجباری بیمه کارگران مزد،حقوق بگیر و پوشش اختیاری صاحبان حرفه و شغل های آزاد می باشد.(ویکی پدیا،تقی،نور بخش).
دیدگاه:در لغت به معنای نگریستن ونیز به معنای بینایی واندیشه است(عمید ،1909،1374). در این پژوهش دیدگاه مدیران به جایگاه روابط عمومی مورد سنجش قرار گرفته است.
راهبرد: سوق الجیشی ،اداره کردن(عمید 112،1389).
راهبرد ارتباطی:
برنامه ای یکپارچه ،جامع،یکپارچه،منسجم و هماهنگ که مزیتهای استراتژیک سازمان را به چالش های محیطی آن مرتبط می سازد (شکری،1390،176).در این پژوهش به پرسش درباره نقش راهبردی روابط عمومی در تصمیم سازی وتصمیم گیری پرداخته می شود
بودجه:
واژه بوژت (Bouget) یک واژه فرانسه قدیم است و به کیف چرم اطلاق می شده است که وجوه نقد را در آن نگهداری می کردند.
تخصیص بودجه : برآورد منطقی حجم عملیات در مقابل اعتبارات است.
تکنولوژی : بهره گیری از یافته های علمی برای بهبود عملکرد در زمینه های صنعتی ،کشاورزی و...(فرهنگ عمید ،پایگاه اینترنتی).
تکنولوژی های نوین ارتباطی:
عبارتند از گستره وسیعی از اطلاعات و ارتباطات به مردم(تلفن،فاکس،رایانه،موبایل،...) که ماهیت محیط زیست را دگرگون می سازد (هنسون، رولا،1373،6).در این پژوهش میزان بهره مندی روابط عمومی سازمان تامین اجتماعی از تکنولوژی ها ونقش آنها در کارایی مورد برسی قرار می گیرد.
فعالیت های ارتباطات درون سازمانی و برون سازمانی:فعالیت در لغت به معنای کار و کوشش بسیار است (عمید،پایگاه اینترنتی).
فعالیت های روابط عمومی در دو حوزه برون سازمانی (جامعه مخاطبان خارج از سازمان )و درون سازمانی(جامعه مخاطبان درون سازمان) تقسیم بندی می شود.
تاریخچه تامین اجتماعی در ایران و جهان:بشر نخستین، در شرایطی که نیاز ضروری اش تأمین می شد، نیاز چندانی به وجود تأمین اجتماعی یا پیمان های جمعی نمی دید؛ چرا که خانواده، به مفهوم گسترده جایگاه ویژه ای داشت و بسیاری از مشکلات در درون آن حل می شد. از این رو کسی در مورد آینده خانواده اش زیاد نگران نبود؛ زیرا یقین داشت که در صورت فوت او، فرزندانش مورد حمایت دیگران قرار خواهند گرفت و این شبکه حمایتی متقابل به او و اعضای خانواده، نوعی تأمین اجتماعی اولیه را هدیه می کرد که رفع کننده بسیاری از نگرانی ها بود. به علاوه، نهادهای مختلفی نظیر خانواده و نهادهای مذهبی مانند آتشکده ها، معابد، کلیساها و سرانجام مساجد به شیوه های مختلف و به صورت داوطلبانه و پراکنده، با ارائه ابعادی از خدمات اجتماعی حمایت از محرومان و مستمندان و نگهداری از یتیمان و درماندگان را عهده دار می شدند.
از سوی دیگربه علت اختلاف شرایط، امکانات، ویژگی های طبیعی، چگونگی نظام های حاکم بر اجتماعات و استعدادهای افراد، ایجاب می کند که زندگی همه انسان ها، در یک سطح نباشد و همگی نتوانند از درآمد مساوی برخوردار باشند. از دیرباز، بشر شاهد محرومیت ها و کمبودهای فراوانی بوده است؛ بیکاری، بیماری، نقص عضوسوانح و حوادث را بر پیکر برخی هم نوعان احساس می کرد و رنج می برد و برای درمان آن، راه های مستقل و محترمانه ای را جست و جو و ارائه می کرد که یکی از آن ها «تأمین اجتماعی» است. به طورکلی وجود سه عامل، زمینه پیدایش«تأمین اجتماعی» را در دنیا فراهم آورده است: اول، نفع شخصی و اهمیتی که هر فرد برای منافع خود قائل است؛ دوم، احساس خیرخواهی و نوع دوستی؛سوم، احساس سرنوشت مشترک که می توان از آن به احساس صنفی نیز تعبیر نمود.
سده هفدهم میلادی، آغازگر تاریخ پرسابقه نظام تأمین اجتماعی محسوب می‌شود. با شروع این سده، مسأله فقر و عدم تأمین اقتصادی افراد، ابعاد گسترده‌تری یافت. به همین دلیل، اقداماتی از جانب دولت‌ها در حمایت از قشر کم‌‌درآمد شاغلان صورت پذیرفت. اولین مصادیق این مسأله را می‌توان در اقدام هنری‌چهارم (پادشاه انگلستان) در سال 1604 یافت که دستور داد مبلغی از درآمد هر معدن در انگلستان را کسر کرده و برای خرید دارو و مداوای کارگران مصدوم‌شده در همان معادن اختصاص دهند.
با این حال، از اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 به بعد بود که به تدریج قوانین و مقرراتی به منظور بهبود رفاه کارگران وضع شد. در سال 1881 و همزمان با امپراتوری ویلهلم اول و صدارت بیسمارک در آلمان، برای نخستین بار، قانون بیمه‌های اجتماعی به تصویب رسید. دولت آلمان در سال‌های بعد، انواع بیمه‌های بیماری، حوادث ناشی از کار، ازکارافتادگی و پیری را به تصویب رساند و بدین ترتیب، اولین نظام بیمه‌های اجتماعی در آلمان پایه‌گذاری شد و به سرعت به دیگر کشورهای صنعتی اروپا تسری یافت. ‌بعد از سال 1898، قوانین مصوب در اروپا به تدریج دامنه جبران خسارت وارده ناشی از کار را به گروه‌های مختلف مزدبگیر توسعه دادند که از آن جمله می‌توان به قانون حوادث ناشی از کشاورزی مکانیزه (در سال 1899)، بیمه کارکنان مؤسسات تجاری که با موتور سر و کار دارند به موجب قانون سال 1906 و بیمه مستخدمان منازل در برابر حوادث ناشی از کار در سال 1914 اشاره نمود. در این میان، جنگ جهانی دوم، نقطه عطفی در تاریخ تأمین اجتماعی به حساب می‌آید که با توسعه بیمه بیماری‌ها همراه شد. پس از جنگ جهانی دوم و به‌ویژه در سال‌های پس از بحران اقتصادی آمریکا و اروپا (فاصله سال‌های 1929 تا 1933)، دوره نوین تأمین اجتماعی آغاز شد.
اصطلاح تأمین اجتماعی که آمیزه‌ای از امنیت اقتصادی (Economic Security)و بیمه اجتماعی(Social Insurance)است، برای اولین بار در لایحه سال 1935 دولت فدرال آمریکا به کار گرفته شد. سپس در سال 1948 در ماده 22 اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد، این جمله گنجانیده شد که “همه افراد به عنوان عضو جامعه حق برخورداری از تأمین اجتماعی را دارند.” افزون بر این، به منظور پایداری جنبه بین‌المللی امور تأمین اجتماعی، سازمان ملل متحد، سازمان بین‌المللی کار(ILO)و اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی(ISSA)، تمهیداتی را در این زمینه پذیرفتند و ملزم به نظارت و اجرای آن شدند.‌
‌ مفهوم تأمین اجتماعی، از دو نظر قابل توجه و بررسی است. یکی این که مفهوم تأمین اجتماعی، عبارت است از کوشش های دولت در راه جبران خسارات ونتایج حاصله از پاره ای حوادث و اتفاقات اجتماعی، و دیگر این که در مفهوم دیگر تأمین اجتماعیبحث از جیران عوارض خطرات نیست، بلکه هدف اساسی، جلوگیری از بروز حوادث و پیش بینی های لازم است. از آن جا که گفته می شود پیش گیری حادثه، بهتر از درمان و جبران عواقب آن است، در این مفهوم تأمین اجتماعی، سعی بر پیش بینی و پیش گیری است. در چنین شرایطی، محور سیاست تأمین اجتماعی، حمایت های چند جانبه از افراد در مقابل خطرهای مختلف است.
سابقه تأمین اجتماعی در ایران به تصویب اولین قانون استخدامی کشوری در سال1301 (1922میلادی) باز می‌گردد که طی آن، نظامی برای بازنشستگی به وجود آمد. در این قانون، سه اصل تأمین اجتماعی که عبارت بودند از فراهم نمودن “حقوق و تأمین خاص” برای کسانی که پس از خدمت، توانایی فعالیت خود را از دست می‌دهند، “مقرری خاص” برای کسانی که به علت حادثه‌ای، علیل و از کار افتاده شوند و “حمایت کارفرمایان” از خانواده هر مستخدم که فوت شود، به چشم می‌خورد. در اولین اقدام، طرح تشکیل “صندوق احتیاط کارگران راه‌آهن” در سال 1309 به تصویب دولت رسید. در این مصوبه، دولت تسهیلات خاصی را برای کارگران ضایعه دیده یا فوت شده در حین احداث راه‌آهن پیش‌بینی کرد. در سال 1315 “نظام‌نامه کارخانجات و مؤسسات صنعتی” برای کارگران بخش صنعت به تصویب هیأت دولت رسید.
در سال 1325، قانون کار از تصویب هیأت دولت گذشت. طبق این قانون، کارفرمایان، علاوه بر اینکه مکلف به رعایت قانون بیمه کارگران بودند، بایستی دو صندوق شامل صندوق بهداشت (برای کمک به کارگر در مورد بیما‌ری‌هایی که ناشی از کار نباشد) و صندوق تعاون (برای کمک در امور ازدواج، عایله‌مندی، بیکاری، از کار افتادگی، بازنشستگی، حاملگی و غیره) را در هر کارگاه تشکیل می‌دادند.
در سال 1328، وزارت کار رسما تأسیس گردید و طبق ماده 16 قانون کار مصوب 17 خرداد 1328، مقرر شد صندوقی به نامه “صندوق تعاون و بیمه کارگران” برای معالجه و پرداخت غرامت کارگران تشکیل شود. در ادامه در اواخر سال 1331 و در دوره نخست وزیری دکتر محمد مصدق، “لایحه قانونی بیمه‌های اجتماعی کارگران” برای اولین بار به تصویب رسید و طبق آن سازمان مستقلی به نام “سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران” تاسیس شد. این سازمان مکلف و متعهد شد کمک‌ها و مزایای مقرر در لایحه را در مورد کارگران و کارمندانی که بیمه می‌شدند، اعمال کند. درپی مجموعه تحولات یادشده، به موجب تصویب‌نامه‌ای که در فروردین 1342 به تصویب هیأت وزیران رسید، سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران به “سازمان بیمه‌های اجتماعی” تغییر نام یافت تا زیر نظر وزارت کار و امور اجتماعی به فعالیت خود ادامه دهد. “بیمه‌های اجتماعی روستاییان” در سال 1347 به تصویب رسید که در سال 1354 در سازمان تأمین اجتماعی ادغام شد. در سال 1351 با تصویب قانون تأمین خدمات درمانی مستخدمان دولت، “سازمان تأمین خدمات درمانی” تشکیل شد.
تشکیل وزارت رفاه اجتماعی، تحول دیگری بود که در سال 1353 روی داد. این وزارتخانه، تقریبا تمامی امور مربوط به بیمه درمان و رفاه اقشار مختلف جامعه را تحت پوشش خود قرار داد. در این میان، تصویب “قانون تأمین اجتماعی” در تیرماه 1354 و تشکیل “سازمان تأمین اجتماعی” را می‌توان آغازگر تحولی نو در نظام تأمین اجتماعی کشور دانست. در سال 1355 با تصویب قانونی که منجر به انحلال وزارت رفاه و تشکیل وزارت بهداری و بهزیستی شد، سازمان تأمین اجتماعی به “صندوق تأمین اجتماعی” تغییر نام داد و تعهدات و امکانات درمانی آن به وزارت بهداری و بهزیستی محول شد. اما این تغییر، چندان دوام نیاورد و با تصویب لایحه‌ای در شورای انقلاب در سال 1358، سازمان تأمین اجتماعی دوباره احیا گردید. ‌
با وقوع انقلاب اسلامی و تغییر قانون اساسی، مبحث “تأمین اجتماعی” به طور صریح به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران راه یافت. در اصل 29 این قانون آمده است: “برخورداری از تأمین اجتماعی برای بازنشستگی، بیکاری، از کار افتادگی، بی‌سرپرستی، حوادث و سوانح و نیاز به مراقبت‌های بهداشتی و درمانی به صورت بیمه‌ای و غیربیمه‌ای، حقی است همگانی و دولت موظف است خدمات و حمایت‌های فوق را برای یکایک افراد فراهم نماید.” ‌
با این حال، تا سال‌های پایانی جنگ تحمیلی، تغییرات خاصی در حوزه تأمین اجتماعی صورت نپذیرفت و تنها استثنا را می‌‌توان تصویب قانون بیمه بیکاری در سال 1366 دانست. اما با شروع برنامه‌های توسعه، تأمین اجتماعی به صورت جدّی در دستورکار برنامه‌ریزان قرار گرفت. در همین راستا، در برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (1368 تا 1372)، دو دیدگاه بیمه‌ای (اشاره به مشارکت مردم) و دیدگاه حمایتی (اشاره به وظیفه دولت) مورد توجه قرار گرفت. در سال 1367 قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه‌شدگان به تصویب رسید که با کاهش سن و سابقه موردنیاز برای بازنشستگی، فشار مالی بسیار سنگینی را به صندوق تأمین اجتماعی وارد کرد. در سال 1368 با تصویب قانونی، ارایه تعهدات درمانی و اداره امور مراکز درمانی سازمان تأمین اجتماعی از وزارت بهداشت، منتزع و به سازمان تأمین اجتماعی واگذار شد.در برنامه دوم (1373 تا 1378)، نگاه جامع‌تری به مقوله تأمین اجتماعی وجود داشت. در این برنامه در قالب دو نظام حمایتی، یکی مبتنی بر اشتغال و بیمه (برای افرادی که توان کسب درآمد کافی و مشارکت در امر تأمین اجتماعی را دارند) و دیگری نظام حمایت‌های اجتماعی غیربیمه‌ای (برای افرادی که کم درآمد یا نیازمند هستند)، به سامان‌دهی نظام تأمین اجتماعی پرداخته شد. پس از آن، با تصویب قانون بیمه همگانی خدمات درمانی در سال 1373، تحولاتی در نظام بیمه خدمات درمانی کشور پدید آمد که تأثیرات مهمی بر سازمان تأمین اجتماعی گذاشت. در همین راستا، در سال 1376 قالیبافان خانگی فاقد کارفرما و در سال 1379 رانندگان حمل ونقل بار و مسافر بین شهری، تحت پوشش این سازمان درآمدند.‌
خدمات و کارکرد سازمان تامین اجتماعی:سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان بیمه‌گراجتماعی است که مأموریت اصلی آن پوشش کارگران مزدوحقوق بگیر (به صورت اجباری) وصاحبان حرف ومشاغل آزاد (به صورت اختیاری) است.
سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان بیمه‌گراجتماعی است که مأموریت اصلی آن پوشش کارگران مزدوحقوق بگیر (به صورت اجباری) وصاحبان حرف ومشاغل آزاد (به صورت اختیاری) است. جمعیت تحت پوشش این سازمان،شامل حدود 12میلیون نفربیمه شده وبیش از 2 میلیون نفرمستمری‌بگیراست که بادرنظرگرفتن افرادخانواده بیمه‌شدگان،جمعیت تحت پوشش این سازمان برای خدمات درمانی به بیش از 40 میلیون نفرمی‌رسد. براساس قانون،سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان عمومی غیردولتی است که بخش عمده منابع مالی آن ازمحل حق بیمه‌ها (بامشارکت بیمه شده وکارفرما) تأمین می‌شودومتکی به منابع دولتی نیست. به همین دلیل،دارایی‌هاوسرمایه‌های آن متعلق به اقشارتحت پوشش درنسل‌های متوالی است ونمی‌تواندقابل ادغام باهیچ یک ازسازمان‌ها و مؤسسات دولتی یاغیردولتی باشد. تکیه‌گاه اصلی این سازمان مشارکت سه‌جانبه کارفرمایان، بیمه‌شدگان ودولت درعرصه‌های مختلف سیاستگذاری، تصمیم‌گیری‌های کلان وتأمین منابع مالی است.
اصول ومبانی بیمه‌گری این سازمان به نحوی تنظیم شده که بین اهداف اصلی آن بااهداف کلان نظام اقتصادی کشورهمسویی کامل وجوددارد. ازیک سورونق فعالیت‌های تولیدی وصنعتی موجب افزایش جمعیت تحت پوشش بیمه وتقویت منابع مالی این سازمان می‌شودوازسوی دیگرپوشش بیمه‌ای کارگران به افزایش اطمینان خاطر،ایجادامنیت روحی وسلامت جسمی ودرنهایت ارتقای بهره‌وری نیروی کارمنجرمی‌گردد. همچنین همه عواملی که فعالیت‌های اقتصادی وصنعتی راتحت تأثیر قرار دهد بر منابع و مصارف سازمان تأمین اجتماعی نیزاثرگذاراست. ازجمله این عوامل می‌توان به بحران بیکاری،افزایش نرخ سالمندی، بی‌ثباتی در فعالیت‌های اقتصادی، افزایش حوادث و سوانح در کشور و رشد روزافزون هزینه‌های درمان اشاره کرد.
تعهدات این سازمان برابراستانداردهای تعیین شده به وسیله سازمان بین‌المللی کاروسازمان بین‌المللی تأمین اجتماعی تنظیم شده وبالاترین حداین استانداردهارادربرمی‌گیرد. چگونگی تحقق ای نتعهدات وارایه خدمات به وسیله این سازمان راقانون معین کرده است.

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

مهمترین تعهدات وخدمات سازمان تأمین اجتماعی برمبنای قانون تأمین اجتماعی ومقررات مربوط به آن،به شرح زیراست:
حمایت دربرابرحوادث،بیماری‌هاوبارداری
مستمری بازنشستگی
مستمری ازکارافتادگی
مستمری بازماندگان
مقرری بیمه بیکاری
غرامت دستمزدایام بیماری
پرداخت هزینه وسایل کمک پزشکی
کمک هزینه ازدواج

فصل دوم:مبانی نظری تحقیق
پیشینه تحقیق:برخی از پژوهش هایی که در سطح تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی و سایر دانشگاه های کشور تهیه وتدوین شده و به موضوع این پژوهش نزدیک است به شرح زیر می باشد.ضمن اینکه در این حوزه پژوهش کافی انجام نشده است.
بررسی نظرات مدیران بانک رفاه از عملکرد و فعالیت های روابط عمومی این بانک عنوان تحقیق است که مهرشاد کاکا سلطانی به راهنمایی دکتر محمد رضا رسولی و در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران در سال 1389 مرکز انجام داده است.چکیده:
جامعه آماری این تحقیق کلیه مدیران بانک رفاه در رده های ستادی و عملیاتی در سراسر کشور بوده است که به شیوه تمام شماری انجام شده است و از مجموع 168 نفر مدیران بانک رفاه 155 نفر پرسشنامه تکمیل شده و مورد بررسی قرار گرفت.
این تحقیق دارای 6 سوال عمومی و 21 سوال تخصصی و 6 فرضیه است ،درنتایج بدست آمده مشخص شد بین میزان سابقه مدیران و میزان استفاده از روابط عمومی رابطه معنا داری وجود دارد.
بین میزان رضایت مدیران از عملکرد برون سازمان و میزان استفاده از روابط عمومی رابطه معنا داری وجود ندارد. بین میزان آگاهی مدیران از حدود و وظایف و نحوه عملکرد روابط عمومی و نگرش آنها نسبت به روابط عمومی رابطه معنا دارای وجود ندارد ونگرش مدیران واحدهای تبلیغاتی با واحد های ستادی در خصوص عملکرد روابط عمومی متفاوت نیست اما از دیدگاه مدیران بانک رفاه روابط عمومی متفاوت نیست اما از دیدگاه مدیران بانک رفاه روابط عمومیاین بانک یک روابط عمومی دو سویه همسنگ است و بین متناسب بدون کارکرد روابط عمومی در استان ها با کارکرد آن در مرکز و رضایت مدیران از عملکرد در روابط عمومی رابطه معنا داری وجود دارد.
همچنین کمک به تجهیز و ساخت مدرسه،دانشگاه ها و مراکز درمانی کمک به انجمن خیریه و نهاد های عام المنفعه،حمایت مالی از پروژه های پزوهش،ایفای مسئولیت های اجتماعی و پایش فعالیت های انجام شده د راین حوزه به طور مستمر به عنوان بالاترین اولویت مدیران نسبت به سایر فعالیت های روابط عمومی قرار گرفت.
بررسی الگوی مطلوب روابط عمومی در ایران عنوان تحقیقی است که محمد رضا نعیمی به راهنمایی دکتر محمد محسنیان راد در دانشگاه علامه طباطبایی در سال79-1378 انجام داده است.چکیده :در این تحقیق پژوهشگر به دنبال دست یابی به وضعیت موجود روابط عمومی ،تطبیق دیدگاه های دو گروه کارشناسان و مدیران روابط عومی ،دستیابی به نقاط مشترک و اختلافات درخصوص آن و تدوین الگوی مطلوب روابط عمومی از دیدگاه دو گروه کارشناسان مدیران روابط عمومی بوده است.
محقق برای دست یابی به این هدف ،روش کیو را برای روش تحقیق خود انتخاب کرده است. این روش یکی از تکنیک های تحقیق در علوم اجتماعی است که به آزمون نظریه و در مواردی برای تدوین آن به کار می رود.ویژگی بارز آن این است که پاسخ گویان به گونه ای انتخاب می شوند که در زمینه مورد بررسی دارای وجه اشتراک باشند،لذا طبق این روش 48 گویه(به عنوان متغییر مستقل)در یک پیوستار 7 درجه ای (به عنوان متغییر وابسته) مورد سنجش قرار گرفته است.
در کنار روش فوق از آزمون مقایسه میانگین ها(آزمون T) نیز استفاده شده است.
بنابر یافته های محقق از میان 48 گویه تحقیق که معرف الگوی مطلوب روابط عمومی بوده،5 گویه در میان کارشناسان و 10 گویه در میان مدیران روابط عمومی به وضع موجود در روابط عمومی در ایران اشاره داشته و برای نتیجه گیری کلی می توان گفت که (روابط عمومی مطلوب در ایران) از دیدگاه دو گروه مورد بررسی روابط عمومی ای است که به پژوهش و تحقیق در مورد نیازهای افکار عمومی بپردازد،دارای کارکنانی با روحیه خلاق، مبتکر و نوآور باشد؛ از سازمان آگاهی،برخوردار بوده؛برای خود نقش مدیریتی قائل شده و در این حوزه تمامی وظایف مدیریتی را ایفا کند.
یافته ها حاکی است که این دو گروه از (کارشناسان،مدیران روابط عومی) توافق دارند که با ایجاد ارتباط دو سویه ازمهمترین وظایف ارتباطی روابط عمومی هاست.ضمن آنکه معتقدند باید از گرایش های انحصاری به ارتباطات رسانه ای اجتناب کرده و به ارتباطات سازمانی و مدیریتی با رویکرد تفاهمی توجه شود.
همچنین توافق دارندد باید نظامنامه اخلاقی و حرفه ای که برای آن تدوین شود و از طریق آموزش های دانشگاهی و ضمن خدمت به تخصصی شدن این حرفه دست یافت.

–114

تاریخ و امضاء

بسمه تعالی
در تاریخ : 13/4/92
دانشجوی کارشناسی ارشد آقای/خانم سیدعلیرضا قریشی از پایان نامه خود دفاع نموده و با نمره بحروف و با درجه
مورد تصویب قرار گرفت .
امضاء استاد راهنما :
مینا جمشیدی اوانکی
بسمه تعالی
دانشکده اقتصاد و حسابداری

(این چکیده به منظور چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تهیه شده است»
نام واحد دانشگاهی: تهران مرکزی کد واحد: 101 کد شناسایی پایان‌نامه:
عنوان پایان‌نامه: بررسی عوامل موثر بر توانمندسازی کارکنان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
نام و نام خانوادگی دانشجو: سیدعلیرضا قریشی
شماره دانشجوئی: 88083770900
رشته تحصیلی: مدیریت دولتی تاریخ شروع پایان‌نامه:
تاریخ اتمام پایان‌نامه: پاییز 1391
استاد / استادان راهنما: دکتر مینا جمشیدی اوانکی
استاد/استادان مشاور: دکتر امیربابک مرجانی
آدرس و شماره تلفن : تهرانپارس، خ ناهیدی، خ مهران سجده ای جنوبی،ک قره زادنیا،پ17،واحد4 شرقی،77873710
چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):
دنیای پر چالش امروز، برپایه برخورداری سازمانها از انسانهای شایسته و توانمند پایه گذاری شده است. منابع عمده برخورداری از مزیت رقابتی سازمانها، علاوه بر تکنولوژی های جدید، در داشتن کارکنان متخصص و متعهد به سازمان است. توانمندسازی یک رویکرد مدیریتی است که در آن به کارکنان تفویض اختیار می شود تا خودشان تصمیم بگیرند. امروزه سازمانها برای ماندن در عرصه رقابت به نیروی انسانی، خلاق، متخصص و با انگیزه نیازمند است. کارکنان دارای استعدادهای بالقوه ای هستند که توانمند سازی به بالفعل شدن این استعداد ها کمک می کنند. مدیران با اطلاع از سطح توانمندی کارکنان، می توانند برای بهبود و توسعه توانمندی های نامطلوب کارکنان و استفاده هر چه از این منبع سازمانی اقدام نمایند.
هدف از انجام این پژوهش بررسی عوامل موثر بر توانمندسازی کارکنان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی می باشد. متغیر وابسته در این تحقیق توانمندسازی کارکنان و متغیرهای مستقل شامل تسهیم در اطلاعات، خودمختاری با تعیین مرز و حدود، جایگزینی تیم ها به جای سلسله مراتب است. برپایه متغیر های فوق و مطالعات کتابخانه ای تحقیق تعداد 3 فرضیه تدوین گردید. جامعه آماری تحقیق 1889 نفر از کارکنان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی می باشد که تعداد آنها 1889 نفر است و نمونه آماری 384 نفر است که به روش تصادفی سیستماتیک انتخاب شده است.
روش جمع آوری داده ها پرسشنامه ای است که بر اساس مطالعات نظری انجام شده که خلاصه ای از آن در فصل دوم آمده است و تحت راهنمایی های استاد محترم راهنما تهیه شده است. پرسشنامه 35 گزینه ای و بر اساس طیف لیکرت می باشد. به کمک این پرسشنامه، سه فرضیه تحقیق مورد بررسی قرار می گیرند. برای سنجش روایی پرسشنامه، پرسشنامه های تهیه شده اولیه به تعدادی از اساتید و صاحب نظران شامل استاد محترم راهنما، مشاور، مدیران ارشد سازمان و فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد رشته مدیریت ارائه گردید و نسبت به روایی پرسشنامه اطمینان حاصل شد. برای محاسبه پایایی پرسشنامه از آلفای کرونباخ استفاده شد و با توجه به ضریب پایایی مناسب پرسشنامه نیز مورد تائید قرار گرفت. در مرحله بعدی تحلیل توضیفی داده های تحقیق با استفاده از جدول توزیع فراوانی و نمودارها و شاخصهای آمار توصیفی نظیر میانگین، مد و میانه انحراف معیار، واریانس و ضریب چولگی و کشیدگی انجام شد. و برای تحلیل استنباطی داده ها، با کمک آزمون فرض آماری صحت فرضیات تحقیق مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.
در این تحلیل از توزیع های نرمال، تی استیودنت و آمارهای آزمون استفاده شده است. در مرحله بعدی با استفاده از آزمون های فرضیه نتایج هر یک از فرضیه های سه گانه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.
آنچه که از تحلیل استنباطی فرضیه ها بدست آمد، فرضیه اول که عبارت بود از « سهیم شدن در اطلاعات کارکنان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بر توانمندی آنان تاثیر دارد » مورد تائید قرار گرفت. فرضیه دوم «مرزبندی و خودمختاری کارکنان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بر توانمندی آنان تاثیر دارد» مورد تائید قرار گرفت. فرضیه سوم «جانشینی تیم های خودگردان به جای سلسله مراتب قدیمی در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بر توانمندشدن کارکنان آن سازمان تاثیر دارد» تائید شد.
در نهایت با استفاده از یافته های تحقیق پیشنهاداتی به منظور بهبود و ارتقاء سطح توانمندسازی کارکنان در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ارائه گردید، همچنین پیشنهاداتی در زمینه ادامه تحقیق بیان شد.
مناسب است
نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تاریخ و امضاء:
مناسب نیست
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کلیات طرح
مقدمه ................................................................................................................................................. 2
عنوان تحقیق ........................................................................................................................ 3
سئوال اصلی تحقیق ............................................................................................................ 3
اهداف تحقیق ...................................................................................................................... 3
تشریح و بیان موضوع .......................................................................................................... 4
اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق ....................................................................................... 6
چارچوب نظری تحقیق ........................................................................................................ 7
فرضیه های تحقیق ............................................................................................................... 9
مدل تحلیلی تحقیق ............................................................................................................ 10
تعاریف عملیاتی متغیرها و واژه های کلیدی ..................................................................... 12
روش تحقیق ...................................................................................................................... 13
قلمرو موضوعی تحقیق ..................................................................................................... 13
قلمرو زمانی تحقیق ............................................................................................................ 13
قلمرو مکانی تحقیق .......................................................................................................... 13
جامعه آماری ...................................................................................................................... 14
ا
نمونه، روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه .................................................................. 14
ابزارهای گردآوری داده ها(اطلاعات) ................................................................................ 14
روش تجزیه و تحلیل داده ها ............................................................................................ 14
محدودیت های تحقیق ........................................................................................................14
فصل دوم: مطالعات نظری(مروری بر ادبیات موضوع)
مقدمه ............................................................................................................................................... 16
مفهوم توانمندسازی ........................................................................................................... 16
ضرورت توانمندسازی کارکنان در سازمانها ..................................................................... 23
هدف از توانمندسازی چیست؟ ......................................................................................... 25
ویژگی سازمان توانمند