user8287

فصل دوم: ادبیات تحقیق
10 1-2- مقدمه
10 2-2-بخش اول: سرمایه اجتماعی
19 1-2-2-تاریخچه سرمایه اجتماعی
19 2-2-2- ماهیت سرمایه اجتماعی
21 3-2-2-انواع سرمایه اجتماعی
22 1-3-2-2- سرمایه اجتماعی رسمی و غیر رسمی
22 2-3-2-2- سرمایه اجتماعی متراکم و غیر متراکم
22 3-3-2-2- سرمایه اجتماعی درون نگر و برون نگر
23 4-3-2-2- سرمایه اجتماعی گسسته و پیوسته
24 5-3-2-2- سرمایه اجتماعی زنجیره ای
24
25
26
27
27
28
30
31
31
32
32
4-2-2- سطوح خرد و کلان سرمایه اجتماعی
5-2-2- مؤلفه های سرمایه اجتماعی
6-2-2- منابع سازنده سرمایه اجتماعی
7-2-2-قالب و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی
8-2-2-نتایج و آثار وجود سرمایه اجتماعی
1-8-2-2-اثرات مثبت سرمایه اجتماعی
2-8-2-2- اثرات منفی سرمایه اجتماعی
9-2-2- نظریه های سرمایه اجتماعی
1-9-2-2- نظریه سرمایه اجتماعی جیمز کلمن
2-9-2-2- نظریه بوردیو
3-9-2-2- نظریه رابرت دی پوتنام
33 3-2-بخش دوم: توسعه پایدار گردشگری
34
36 1-3-2-ابعاد توسعه پایدار
2-3-2- اصول گردشگری پایدار
38
40
42 3-3-2-ابعاد گردشگری پایدار
4-2- بخش سوم : رابطه توسعه پایدار گردشگری و سرمایه اجتماعی
5-2- پیشینه تحقیق
فصل سوم: روش تحقیق
45 1-3- مقدمه
45 2-3- روش تحقیق
45 3-3- جامعه آماری و ویژگی‌های آن
45 4-3- حجم نمونه و روش نمونه گیری
46 5-3- متغیرهای مستقل و وابسته تحقیق
47 6-3- سوالات و فرضیات تحقیق
47 7-3- ابزار گردآوری داده‌ها
47 8-3- تخصیص سوالات پرسش نامه
48 9-3- روایی و پایایی ابزار گردآوری داده‌ها
48 1-9-3- روایی پرسش نامه
49 2-9-3- پایایی پرسش نامه
49 1-2-9-3- ضریب آلفای کرونباخ
50 10-3- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
50 1 -10-3-آزمون رگرسیون خطی ساده با‌ نرم افزار SPSS19
50 2-10-3- تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول با‌نرم افزار LISREL8.8
51 3-10-3-تحلیل مدل معادلات ساختاری با‌نرم افزار LISREL8.8
52 4-10-3-شاخص‌های نکوئی‌برازش
53 11-3-جمع بندی فصل سوم
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده‌ها
54 1-4-مقدمه
54 2-4-آمارتوصیفی
54 1-2-4-تحلیل وضعیت جامعه پاسخ گویان تحقیق
55 1-1-2-4-جنسیت
55 2-1-2-4- سن
56 3-1-2-4-فعالیت اصلی
57 4-1-2-4- تحصیلات
59 5-1-2-4- فعالیت در بخش گردشگری
60 6- 1- 2-4- میزان در آمد حاصل از گردشگری
61 7-1- 2-4-نوع فعالیت در بخش گردشگری
63 3-4- آمار استنباطی
63 1-3-4-آزمون نرمال بودن متغیرهای پژوهش
63 2-3-4- آزمون فرضیات فرعی پژوهش با استفاده از روش رگرسیون خطی ساده
65 3-3-4- رتبه بندی روابط میان متغیرهای مستقل و وابسته پژوهش
66 4-3-4- تحلیل عاملی تاییدی گویه‌ها و شاخص‌های پژوهش
82 5-3-4- سهم و رتبه هرشاخص و الویت بندی آنها
82 6-3-4- مدل سازی معادلات ساختاری
84 7-3-4- برازش مدل مفهومی پژوهش
84 8-3-4- مدل مفهومی پژوهش بعد از‌بررسی
85 9-3-4- پاسخ به فرضیه‌های اصلی پژوهش‌بر‌اساس روش معادلات ساختاری
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
86 1-5-مقدمه
86 2-5-بررسی نتایج فرضیه‌ها و آزمون‌های آماری
86 1-2-5-بخش اول: نتایج مرتبط با‌ سرمایه اجتماعی در روستای ابیانه
87 2-2-5-بخش دوم : نتایج مرتبط با‌ توسعه پایدار در روستای ابیانه
87 3-2-5-بخش سوم: نتایج مرتبط با‌ رابطه بین سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار
87 3-5-بررسی نتایج فرضیات فرعی پژوهش
87 4-5- -بررسی نتایج فرضیه اصلی
89 5-5-نتیجه گیری نهایی
89 6-5-جنبه‌های نوآوری پژوهش
91 7-5-محدودیت‌های تحقیق
91 8-5-ارائه پیشنهادبه مدیران‌بر‌مبنای یافته‌های تحقیق
91 9-5-ارائه پیشنهادها‌برای تحقیقات آتی
92 6- منابع و مآخذ
93 7- پیوست‌ها
i 1-7- پرسش نامه های پژوهش
v 2-7-خروجی نرم افزارهای آماری SPSS و LISREL
فهرست شکل‌ها

دانلود پایان نامه ارشد- مقاله تحقیق

 برای دانلود فایل کامل به سایت منبع مراجعه کنید  : homatez.com

یا برای دیدن قسمت های دیگر این موضوع در سایت ما کلمه کلیدی را وارد کنید :

 

صفحه
عنوان
3 شکل1- 1 : رابطه جامعه میزبان ، محیط و گردشگران (قادری،1382،135)
7 شکل2-1 : چارچوب نظری تحقیق
8 شکل3-1 : نقشه راه
13 شکل 1- 2 : ابعاد سرمایه اجتماعی (گروتات و باستلر 2001)
20 شکل2- 2 : مدل ارتباطی کلمن
21 شکل3-2 : جامعه، شبکه های اجتماعی، کنش جمعی، کنش بین فردی
34 شکل4-2 : ابعاد توسعه پایدار سازمان ملل (زاهدی، 1390)
67 شکل1- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های همکاری
68 شکل2- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های همکاری
69 شکل3- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استانداردبرای گویه‌های شبکه های اجتماعی
69 شکل4- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های شبکه های اجتماعی
70 شکل5- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های اعتماد
71 شکل6- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های اعتماد
72 شکل7- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های ارزش های اجتماعی
72 شکل8- 4 : مدل درحالت معناداری ‌برای گویه‌های ارزش های اجتماعی
73 شکل9- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های بعد فرهنگی
74 شکل10- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های بعد فرهنگی
75 شکل11- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های بعد زیست محیطی
75 شکل12- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های بعد زیست محیطی
76 شکل13- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای گویه‌های بعد اقتصادی
77 شکل14- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های بعد اقتصادی
78 شکل15- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استانداردبرای گویه‌های بعد اجتماعی
78 شکل16- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای گویه‌های بعد اجتماعی
79 شکل17- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استاندارد‌برای شاخص های سرمایه اجتماعی
80 شکل18- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای شاخص های سرمایه اجتماعی
81 شکل19- 4 : مدل در حالت تخمین ضرایب استانداردبرای شاخص های توسعه پایدار
81 شکل20- 4 : مدل درحالت معناداری‌برای شاخص های توسعه پایدار
83 شکل21- 4 : مدلسازی معادلات ساختاری مدل مفهومی تحقیق (تخمین استاندارد)
83 شکل22- 4 : مدلسازی معادلات ساختاری مدل مفهومی تحقیق (معناداری ضرایب)
85 شکل23- 4 : مدل نهایی پژوهش

فهرست جدول‌ها
صفحه عنوان
15 جدول1-2: بررسی تعاریف سرمایه اجتماعی و ابعاد موضوع
18 جدول2-2: صورتبندی مفهوم سرمایه اجتماعی در ابعاد و سطوح مختلف (علمباز، 1388)
46 جدول1- 3 : متغیرهای مستقل تحقیق
46 جدول2- 3: متغیرهای وابسته تحقیق
47 جدول 3- 3 : چگونگی تخصیص سوالات پرسش نامه‌های پژوهش
49 جدول 4 - 3 : آلفای کرونباخ ‌برای شاخص‌های تحقیق
50 جدول5- 3 : آلفای کرونباخ ‌برای کل پرسش نامه‌ها
53 جدول6- 3 : روش‌های آماری پژوهش
55 جدول1-4:توزیع فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان
56 جدول2-4: توزیع فراوانی مربوط به سن پاسخ دهندگان
57 جدول3-4: توزیع فراوانی فعالیت اصلی
58 جدول4-4:توزیع فراوانی مربوط به تحصیلات پاسخ دهندگان
59 جدول5-4:توزیع فراوانی مربوط به فعالیت در بخش گردشگری
60 جدول6-4:توزیع فراوانی مربوط به درآمد حاصل از گردشگری
61 جدول7-4:توزیع فراوانی مربوط به نوع فعالیت در بخش گردشگری
64 جدول8-4: نتایج آزمون رگرسیون بین همکاری و توسعه پایدار گردشگری
64 جدول9- 4 نتایج آزمون رگرسیون بین شبکه و توسعه پایدار گردشگری
65 جدول10-4 : نتایج آزمون رگرسیون بین اعتماد و توسعه پایدار گردشگری
65 جدول11-4 : نتایج آزمون رگرسیون بین ارزش و توسعه پایدار گردشگری
66 جدول12-4 : رتبه بندی روابط میان متغیرهای مستقل و وابسته پژوهش
82 جدول13- 4 : اولویت بندی شاخص های تحقیق
84 جدول14- 4 : شاخص های نکوئی برازش مدل پژوهش و نتایج آن
فهرست نمودارها
صفحه
عنوان
55 نمودار 1- 4: نموداردایره ای مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان
56 نمودار 2-4: نموداردایره ای مربوط به سن پاسخ دهندگان
57 نمودار 3- 4: نموداردایره ای مربوط به فعالیت اصلی پاسخ دهندگان
58 نمودار4- 4: نمودار‌دایره ای مربوط به تحصیلات پاسخ دهندگان
59 نمودار5- 4: نمودار‌دایره ای مربوط به فعالیت در بخش گردشگری
60 نمودار6- 4: نمودار‌دایره ای مربوط به میزان درآمد حاصل از گردشگری
62 نمودار7- 4: نمودار‌دایره ای مربوط به نوع فعالیت در بخش گردشگری

فصل اول:کلیات تحقیق1-1-مقدمه
در عصر حاضر ،گردشگری و اقتصاد گردشگری در حال تبدیل شدن به یکی از سریع ترین صنایع رو به رشد جهان، ابزاری برای ایجاد درآمد ملی ،از اصلی ترین ارکان اقتصادی جهان و نیز از مفاهیم ، اشکال و ارکان توسعه پایدار قلمداد می شود.(راتناسوونگچی، 1998، 2) این در حالی است که با آنکه مفاهیم توسعه پایدار از سال 1980 به بعد در نوشتارهای توسعه جهان به طور گسترده مورد توجه صاحبنظران واقع شده ،اما توجه به گردشگری پایدار از دهه 1960 با شناسایی تاثیر بالقوه گردشگری انبوه و توجه به تاثیر فعالیتهای گردشگری بر اقتصاد ،محیط زیست و فرهنگ مقاصد گردشگری (میزبان)،آغاز شد (چویی، 2003، 7). این روند در سال 1970 با شکل گیری و پیدایش مفهوم گردشگری سبز ادامه یافت و بیشتر بر حفاظت از منابع طبیعی و فرهنگی و سایر منابع گردشگری بر استفاده دائم نسل فعلی و نسل های آینده معطوف گردید.
در بحث سرمایه اجتماعی جوامعی که در آنها سرمایه اجتماعی به عنوان مولفه اساسی نقش دارد نسبت به سایر جوامع دارای پیشرفت و عملکرد بهتری در گردشگری پایدار می باشند. چرا که سرمایه اجتماعی از نوع سرمایه هایی است که در ارتباط با دیگران شکل می گیرد و همانطور که می دانیم گردشگری یک صنعت خدماتی است و افراد و ارتباطات آنها به عنوان بازیگران اصلی مطرح می شوند. بر این اساس سرمایه اجتماعی با ایجاد اعتماد متقابل و در گیر کردن افراد در شبکه های انسانی موجب بهبود روابط انسانی / پایبندی مردم به هنجارهای اجتماعی شده در نتیجه در جوامعی که از سرمایه اجتماعی بالاتر برخوردار هستند میزان بزهکاری و جرایم اجتماعی کاهش یافته در نتیجه افزایش امنیت جامعه را به همراه داشته که این خود زمینه جذب گردشگر را فراهم می کند.
در این راستا در این پژوهش محقق در نظر دارد با استفاده از شاخص های سرمایه اجتماعی ، میزان دستیابی به توسعه پایدار را در روستای ابیانه به عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری روستایی کشور بررسی کند.
2-1- بیان مسئله
با کاهش صنایع سنتی روستایی مانند کشاورزی، استخراج معدن، جنگلبانی در طی چند دهه گذشته ، بسیاری از جوامع روستایی نیازمند اشکال جایگزین برای تقویت پایه های اقتصادی خود شدند . بنابراین جوامع روستایی در پی یافتن صنایعی برای تقویت و متنوع ساختن اقتصاد خود بر آمدند. گردشگری روستایی به عنوان یکی از اولین صنایعی که می تواند به تنوع اقتصادی جوامع محلی کمک کند شناخته شد. توسعه گردشگری همواره با آسیب رساندن به محیط زیست همراه بوده است و این تخریب ها می تواند منجر به از دست دادن منابع و سبب تضاد منافع بین ذینفعان مختلف شود .
زمانی که ساکنان جامعه در فرایند برنامه ریزی مشارکت کنند ، توسعه گردشگری به شکل مناسب توسط جامعه محلی پذیرفته می شود. مطالعات مختلف نشان می دهند که سرمایه اجتماعی توسعه گردشگری را تحت تاثیر قرار می دهد .از جمله یون (2009) بیان کرده است که بیشتر اشکال سرمایه اجتماعی نگرش ساکنان و میزان حمایت آنان از توسعه پایدار گردشگری را تحت تاثیر قرار می دهند.
مکبث و همکاران (2004) بیان کردند که توسعه گردشگری به سطح مشخصی از سرمایه اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی نیاز دارد تا بتواند یک ابزار موفق توسعه روستایی باشد و اینکه جوامع روستایی را پایدار نگه دارد.
همچنین پژوهش های قبلی که در این زمینه انجام شده است نشان می دهد که حسن انجام کار و همکاری ساکنان در جامعه میزبان از اولین اجزای اساسی توسعه پایدار هستند. و در طی زمان تجربیات نشان داده است که بدون همکاری ، حمایت و مشارکت جامعه محلی نمی توان صنعت پایدار گردشگری را ایجاد کرد ( چو و جمال، 2009).
شبکه های اجتماعی محلی هم می توانند بصورت افقی و عمودی خود را گسترش دهندو شبکه های اجتماعی افقی در خانواده ها و شبکه های اجتماعی عمودی در سازمان ها ، مناطق و کشور ها به وجود می آیند. جامعه ای که از شبکه های اجتماعی افقی قوی تشکیل شده است از سرمایه اجتماعی لازم برای ایجاد فرصت های جدید مانند توسعه گردشگری برخوردار خواهد بود . همچنین جامعه ای که دارای شبکه های اجتماعی عمودی قوی است، در برابر گردشگری ذهنیتی روشن تر و بازتر دارد (مکبث ، 2004، 502-522).
در همین راستا محقق در نظر دارد به بررسی امکان دستیابی به توسعه پایدار از طریق تقویت سرمایه اجتماعی افراد جامعه محلی بپردازد . چرا که هر جا سرمایه اجتماعی بالاتری وجود دارد می توان انتظار داشت سطح بالاتری از عملکرد تحقق یابد .
3-1-اهمیت و ضرورت موضوع
امروزه پارادایم پایداری به طور عام و در صنعت گردشگری به صورتی خاص به دغدغه ای جهانی تبدیل شده و در نوشتار توسعه گردشگری مفهوم پایداری به کانون اصلی مباحث علمی و دانشگاهی جهان تبدیل شده است. (ماسون و ون در برگ ، 2002). شواهد و قرائن حاکی از آنست که توسعه گردشگری از توسعه اقتصاد محور رایج به سمت توسعه اجتماعی پایدار سوق یافته است (چویی، 2003، 7).
رهیافت گردشگری پایدار ، گردشگری را در قالب مرزها بررسی می کند و رابطه مثلث وار میان جامعه میزبان و جامعه میهمان با صنعت گردشگری برقرار می سازد(شکل 1-1) و قصد دارد فشار و بحران موجود بین ضلع مثلث را تعدیل و در طولانی مدت موازنه ای برقرار سازد (قادری 1382، 135).

شکل 1-1رابطه جامعه میزبان، محیط و گردشگران
همانگونه که مشاهده می شود مردم به عنوان یکی از ارکان اصلی در رابطه با دستیابی به توسعه پایدار محسوب می شوند.
از جمله عواملی که نقش مهمی را در این راستا ایفا می کند میزان سرمایه اجتماعی موجود بین مردم است. که امروزه در کنار سرمایه های انسانی ، مالی و اقتصادی ، مورد بهره برداری قرار گرفته است. این مفهوم به پیوندها و ارتباطات میان اعضای یک شبکه به عنوان منبعی با ارزش اشاره دارد. که با خلق هنجار ها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضا می شود. (الوانی و سید نقوی ، 1381، 3 )
در دیدگاه های سنتی مدیریت ، توسعه سرمایه های اقتصادی ، فیزیکی و انسانی مهمترین نقش را ایفا می کردند. اما در عصر حاضر برای توسعه ، بیشتر از آنچه به سرمایه اقتصادی، فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم ، زیرا بدون این سرمایه استفاده از دیگر سرمایه ها به طور بهینه انجام نخواهد شد. در جامعه ای که فاقد سرمایه اجتماعی کافی است، سایر سرمایه ها تلف می شوند. از این رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل محوری برای دستیابی به توسعه محسوب شده و مدیرانی موفق قلمداد تلقی می گردند، که بتوانند در ارتباط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتری نایل گردند (الوانی و شیروانی 1383، 16).
بانک جهانی سرمایه اجتماعی را پدیده ای می داند که حاصل تاثیر نهاد های اجتماعی ، روابط انسانی و هنجارها بر کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تاثیر زیادی بر اقتصاد و توسعه کشور های مختلف دارد . از آنجایی که افزایش این سرمایه می تواند موجب پایین آمدن جدی سطح هزینه ها ی اداره جامعه و نیز هزینه های عملیاتی شود (آریان پور ، 1387:157)، ضرورت دارد که با شناخت هر چه بیشتر سرمایه اجتماعی ، بتوان آنرا به نحو احسن به عنوان ابزاری برای دستیابی به توسعه پایدار بهبود بخشید و تقویت کرد.
4-1-گزاره‌های تحقیق:
1-4-1- پرسش‌ اصلی:
آیا رابطه ای بین سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار گردشگری وجود دارد؟
2-4-1-فرضیه‌های تحقیق:
1-2-4-1-فرضیه اصلی
بین سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار گردشگری رابطه معناداری وجود دارد.
2-2-4-1-فرضیه‌های فرعی
شاخص اعتماد سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار گردشگری تأثیر معناداری دارد.
شاخص ارزش های اجتماعی سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار گردشگری تأثیر معناداری دارد.
شاخص همکاری سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار گردشگری تأثیر معناداری دارد.
شاخص شبکه اجتماعی سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار گردشگری تأثیر معناداری دارد.
5-1-هدف‌های تحقیق یا نتایج مورد انتظار:
پژوهش حاضر با هدف بررسی سرمایه اجتماعی در روستای ابیانه و رابطه آن باتوسعه پایدارگردشگری انجام می گیرد. امید است این پژوهش با نشان دادن اهمیت سرمایه اجتماعی و رابطه آن با توسعه پایدار گردشگری در روستای ابیانه ، مقدمه‌ای برای بکارگیری موثر از سرمایه اجتماعی و بهره مندی از مزایای آن در صنعت گردشگری کشور باشد.
6-1-روش کلی تحقیق: روش تحقیق این پژوهش بصورت توصیفی- پیمایشی می‌باشد.
7-1-قلمرو مکانی جامعه تحقیق:
مکان مورد مطالعه در این پژوهش، روستای ابیانه می باشد.
8-1- قلمرو زمانی تحقیق:
این تحقیق اوایل بهمن ماه سال 1391 شروع و در پایان آذرماه 1392 به پایان رسید.
9- 1-روش نمونه گیری و تخمین حجم جامعه:
با توجه به هدف پژوهش و موضوع تحقیق و با در نظر گرفتن این نکته که پژوهش در راستای بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار گردشگری می باشد بنابراین جامعه آماری این تحقیق را ساکنین روستای ابیانه تشکیل می دهند و با توجه به آمار سرشماری سال 1390 روستای ابیانه دارای 284 نفر جمعیت می باشد، که به منظور تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شده است. بنابراین تعداد 166 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است . روش نمونه گیری به صورت تصادفی بوده است.
10- 1- روشهای گردآوری داده‌ها و ابزار مورد استفاده برای آن:
در این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات علاوه بر بهره گیری ازمنابع کتابخانه‌ای همچون کتاب‌ها، مقالات، مجله‌ها، متون اینترنتی، گزارشات علمی و پایان نامه‌ها و... و از پرسش نامه با توجه به هدفهای پژوهش و ماهیت آن به عنوان مناسب ترین روش برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز، استفاده شده است.
11-1- روشهای تحلیل داده‌ها:
دراین تحقیق برای تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده از نمونه‌ها از روش آمار توصیفی و هم از روش آمار استنباطی استفاده شد.در ابتدا با استفاده ازداده‌های جمع آوری شده از بخش اول پرسش نامه به کمک روش آمار توصیفی، اطلاعات جمعیت شناختی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و در بخش آمار استنباطی برای آزمون فرضیه‌های فرعی از آزمون رگرسیون و برای آزمون فرضیه‌ی اصلی پژوهش از روش مدل معادلات ساختاری برای بررسی رابطه توسعه پایدار و سرمایه اجتماعی استفاده شد.
12-1- موانع ومحدودیتهای تحقیق :
این تحقیق نیز همانند سایر تحقیقات عاری از محدودیت نبود و با توجه به اینکه محدودیت‌های آن در طی مراحل تحقیق آشکار شد به برخی از محدودیت‌های تحقیق به صورت زیر می‌توان اشاره کرد:
دشواری فرایند تکمیل پرسشنامه ها به دلیل میانگین سنی بالای جامعه مورد بررسی.
عدم آشنایی جامعه محلی با مفاهیم سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار.
کمبود منابع اطلاعاتی و مقالات درزمینه سرمایه اجتماعی در گردشگری.

13-1-چارچوب کلان نظری تحقیق:
14954251314450003057525134302500152400152400همکاری
00همکاری
152400923925شبکه
00شبکه
1905001657350اعتماد
00اعتماد
1905002400300ارزش
00ارزش
4572000161925004600575895350004610100166687500462915023907750015430501419225سرمایه اجتماعی
00سرمایه اجتماعی
31623001466850توسعه پایدار
00توسعه پایدار
4591050209550بعد فرهنگی
00بعد فرهنگی
4524375942975بعد زیست محیطی
00بعد زیست محیطی
46196251714500بعد اقتصادی
00بعد اقتصادی
46672502476500بعد اجتماعی
00بعد اجتماعی

-14033523812500-12128521907500-161925-18669000-159385-83820000 8128022796500 164465-315087000 -283210-315087000-283210-356997000-274320-437007000 شکل2-1 : چارچوب نظری تحقیق (مدل سرمایه اجتماعی پاتنام 1995 و مدل توسعه پایدار کریس کویی و سیراکایا،2006)
14-1- نقشه راه
66103510922000
شکل3-1 نقشه راه
15- 1-شرح واژه‌ها و اصطلاحات تحقیق:
سرمایه اجتماعی : عبارت است از شبکه های اجتماعی ، هنجار های مشترک ، همکاری و اعتماد متقابل که همکاری و هماهنگی را برای کسب منافع مشترک تسهیل می کند (پوتنام، 1995، 684).
سرمایه اجتماعی شامل میزان تعاملات فعال در میان افراد است و شامل : اعتماد ، درک متقابل رفتار ها و ارزش های مشترک می باشد که اعضای شبکه های انسانی و گرو ه ها را به هم پیوند می دهد و امکان فعالیت های همکارانه را در سازمان ایجاد می کنند (کوهن و پروساک، 2001، 17).
شبکه اجتماعی : بعد ارتباطی سرمایه اجتماعی توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد با یکدیگر به خاطر سابقه تعاملاتشان برقرار می کنند (گرانووتر، 1992).
هنجار های مشترک : به معنای وجود مجموعه معینی از هنجار ها یا ارزش های غیر رسمی است که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان وجود دارد، در آن سهیم هستند (فوکویاما ، 1379، 54).
اعتماد : یعنی انتظار مثبت از شخص دیگری که با سخن گفتن ، عمل کردن یا تصمیم گرفتن به طور فرصت طلبانه عمل نکند، عبارت انتظار مثبت در این تعریف، آگاهی و آشنایی نسبت به شخص سوم را مسلم فرض می کند (رابینز،2001 ،336).
ارزش : ارزش،شیوه‌ای از بودن یا عمل‌است‌که یک شخص یا جمع به عنوان آرمان می‌شناسد و افراد یا رفتارهایی را که بدان نسبت داده می‌شوند، مطلوب و متشخص‌ می‌سازد (روشه،1367 ، 76).
توسعه پایدار گردشگری: از اشکال توسعه که بر مبنای آن منابع طبیعی ، فرهنگی و سایر منابع گردشگری برای استفاده مداوم در آینده حفظ شود و در عین حال برای جامعه کنونی سودمند و مفید باشد (اینسکیپ، 1994).

فصل دوممروری بر ادبیات موضوع
1-2 مقدمه:
این فصل در سه بخش ارائه می شود ابتدا به بررسی مفهوم سرمایه اجتماعی می پردازیم تعاریف و نظریه های مطرح شده در این قسمت را مورد بررسی قرار می دهیم در ادامه به بیان مقدمه ای در مورد توسعه پایدار گردشگری و بیان ابعاد آن می پردازیم در بخش آخر نیز تحقیقاتی که در زمینه گردشگری با توجه به مفهوم سرمایه اجتماعی انجام گرفته است را مرور می کنیم.
2-2- سرمایه اجتماعی
در فرهنگ واژگان سیاسی بریتانیکا ، در تعریف سرمایه اجتماعی آمده است: «سرمایه اجتماعی به شبکه های اجتماعی ، سیستم های روابط متقابل ، مجموعه ای از هنجارها یا سطوح اعتمادی که افراد یا گروه ها می توانند داشته باشند گفته می شود که امکان استفاده از منابع یکدیگر را برای اعضا فراهم می کند.
شهرت کنونی این مفهوم ناشی از کار های سه جامعه شناس به نام های پیر بوردیو ، جیمز کلمن و رابرت پوتنام است که هر یک از آنها به ارائه مفهومی خاص از سرمایه اجتماعی پرداخته اند» (دائره المعارف بریتانیکا).
بوردیو بیان کرد که دامنه ای از انواع سرمایه شامل سرمایه های اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی وجود دارد که هر یک از این انواع سرمایه به هم وابسته اند و می توانند جایگزین یکدیگر نیز بشوند. او در تحقیقات خود سرمایه اجتماعی را چنین تعریف کرده است :« سرمایه اجتماعی منابع بالقوه یا بالفعلی است که عضویت در یک گروه به دلیل شناخت و اعتماد متقابل برای اعضا به وجود می آورد». توجه اساسی بوردیو معطوف به بررسی این موضوع بود که چگونه نخبگان قدرتمند جامعه ، برتری خود را حفظ می کنند (بوردیو ، 1381، 32 ).
تعریف کلمن از سرمایه اجتماعی از کارهای تجربی او در دهه 1980 نشأت گرفته است ، او ارتباط میان آسیب های اجتماعی، جامعه و تحصیلات را مورد بررسی قرار داد. ادعای او این بود که بچه هایی که عضو یک گروه با سرمایه اجتماعی بالا هستند (مثلا کسانی که در یک مدرسه کاتولیک درس می خوانند ) بازدهی تحصیلی بالاتری دارند. به طور عام او سرمایه اجتماعی را مجموعه ای از منابع نهفته در یک گروه می داند که فعالیت های خاص را برای اعضای گروه تسهیل می کند (کلمن، 1988، 98).
یکی از مهمترین تعاریف ارائه شده در مورد سرمایه اجتماعی تعریفی است که رابرت پوتنام ارئه نموده است. او بیان می کند که : «سرمایه اجتماعی ، ویژگی هایی از زندگی اجتماعی شامل شبکه ها ، هنجار ها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادر می سازد تا در همکاری با هم اثر بخش تر باشند و بتوانند یک هدف مشترک را دنبال کنند به طور خلاصه سرمایه اجتماعی شامل شبکه اجتماعی ، هنجار های مشترک و اعتماد در جامعه می باشد». به عبارت دیگر از منظر پوتنام سرمایه اجتماعی به سه ویژگی زندگی اجتماعی شامل شبکه اجتماعی، هنجار های اجتماعی و اعتماد بستگی دارد (پوتنام ، 1995، 66).
فرانسیس فوکویاما، در تعریف خود از سرمایه اجتماعی بر ضرورت اعتماد تأکید زیادی دارد، به طوری که اعتماد را شاخص اندازه گیری سرمایه اجتماعی می داند. او رابطه میان اعتماد و موفقیت های اقتصادی را بررسی می کند و می گوید سرمایه اجتماعی که با اعتماد نشان داده می شود اثری معادل سرمایه های فیزیکی در توسعه اقتصادی دارد. طبق نظر فوکویاما، موفقیت اقتصادی، از میزان اعتماد اثر می پذیرد و اقتصاد هایی که شهروندان آنها سطوح بالایی از اعتماد به یکدیگر را دارند- که مترادف با سرمایه اجتماعی است -اقتصاد های برتر در قرن بیست و یکم خواهند بود. به نظر فوکویاما در اعتماد نوعی پرهیزکاری اجتماعی وجود دارد که در خلق موفقیت مؤثر است. او سرمایه اجتماعی را توانایی افراد برای کار کردن با یکدیگر به منظور دستیابی به هدفی مشترک تعریف نموده است و در سال 1999 سرمایه اجتماعی را هنجار های شناخته شده ای دانسته است که همکاری بین دو یا چند نفر را توسعه می دهد (فوکویاما، 1999، 187).
بر اساس تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی است که دارای هنجار ها، ارزش ها و درک مشترکی هستند و همکاری های درون و برون گروهی را تسهیل می نمایند (OECD,2001).
بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را نهاد ها، روابط و هنجارهایی می داند که کیفیت و کمیت تعاملات اجتماعی را تعیین می کنند (اررو، 2000، 48). در تعریف دیگری کاواچی و همکارانش، ویژگی هایی از سازمان اجتماعی مانند مشارکت و هنجار های تعامل و اعتماد به دیگران که همکاری برای دستیابی به منافع مشترک را تسهیل می کند را سرمایه اجتماعی دانسته اند (کاواچی و همکاران، 1997، 409).
کاهن و پروساک (2001، 19) چنین بیان کرده اند که سرمایه اجتماعی شامل موجودی تعاملات میان افراد است و آنها معتقدند که اعتماد، درک متقابل، رفتارها و ارزش های مشترک در سازمان، اعضای شبکه های انسانی و گروه ها را به هم پیوند می دهد و امکان فعالیت های مشترکی را در سازمان فراهم می نماید.
در تعریف دیگری از سرمایه اجتماعی چنین آمده است که سرمایه اجتماعی، شبکه ها، هنجار ها و روابطی است که به اثر بخشی جوامع کمک می کند (مک گلیوری، 2002، 12).
واین بیکر (1382، 5) در کتاب مدیریت و سرمایه اجتماعی بیان کرده است که سرمایه اجتماعی منابعی است که از درون شبکه های کسب و کار در دسترس است این منابع شامل اطلاعات، اندیشه ها، راهنمایی ها و فرصت های کسب و کار، سرمایه های مالی و قدرت نفوذ، پشتیبانی احساسی، خیر خواهی، اعتماد و همکاری می باشند.
در ادامه به معرفی برخی از تعاریف متأخر که توسط اساتید جامعه شناس ایرانی تدوین و ارائه شده است پرداخته می شود.
کیان تاجبخش (1382، 10) در مطالعات خود تحت عنوان " سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه"، پیرامون سرمایه اجتماعی و وضعیت آن در ایران برای اولین بار به طور جدی این موضوع را مورد بررسی قرار داد. به بیان تاجبخش سرمایه اجتماعی عبارت است از" آگاهی و توجه به امور اجتماعی سیاسی به عنوان منبعی جهت کنش جمعی بوده که در آن میزان آگاهی افراد رابطه متقابلی با مفاهیمی چون فعالیت مدنی ، وساطت اجتماعی و ارزش زندگی دارد".
همچنین دکتر پرویز پیران، میر طاهر موسوی و ملیحه شیانی در پروژه - ریسرچای تحت عنوان " کارپایه مفهومی و مفهوم سازی سرمایه اجتماعی" به ارائه تعاریف متعدد مفهوم سرمایه اجتماعی پرداخته و با تأکید بر شرایط ایران به مفهوم سازی این موضوع پرداخته اند و سرمایه اجتماعی را به شرح زیر تعریف می کنند:
"سرمایه اجتماعی به طور عام به هنجارهای اعتماد و دوسویگی یا روابطی با رفت و برگشت اشاره دارد که معمولاً در درون شبکه های اجتماعی رخ می دهد و به نتایج عمدتاً مثبت و در مواردی منفی منجر می گردد و هدف آن استفاده از منابعی است که افراد به دلایل گوناگون از جمله ویژگی های فردی چون جنس، سن، تحصیلات، پایگاه و منزلت اجتماعی و نظایر آن طی زمان انباشته اند سرمایه اجتماعی مقید به زمان و مکان بوده و با ویژگی های ساختار جامعه و عناصر و اجزا آن رابطه ای تنگاتنگ دارد" (پیران و دیگران ، 1385، 31 و 32).
یکی دیگر از تعاریف ارائه شده در خصوص سرمایه اجتماعی در ایران توسط دکتر محمد عبداللهی و میر طاهر موسوی در پروژه - ریسرچای تحت عنوان " سرمایه اجتماعی در ایران؛ وضعیت موجود، دورنمای آینده و امکان شناسی گذار" که بر پایه طرح ملی سنجش سرمایه اجتماعی در ایران تدوین شده است، به بررسی این موضوع و ابعاد آن می پردازد. به بیان آنها سرمایه اجتماعی مفهومی پیچیده و چند وجهی مشتمل بر جنبه عینی – ساختاری (چون "شبکه روابط" بین اعیان اجتماعی) و جنبه ذهنی –شناختی (نظیر "اعتماد اجتماعی" بین اشخاص و گروهها و نهادهای اجتماعی) است، و بین جنبه های عینی و ذهنی و بین عوامل کلیدی سرمایه اجتماعی همبستگی ارگانیک برقرار است که در تعامل با هم کلیت واحدی را به نام سرمایه اجتماعی پدید می آورند.

شکل 1. 2. ابعاد سرمایه اجتماعی گروتارت و باستلر، 2001
در تعاریف صاحبنظران ایرانی می توان به نکات مهمی به شرح ذیل، اشاره نمود:
مفهوم سرمایه اجتماعی دارای دو جنبه "عینی" و "ذهنی" می باشد.
این مفهوم "پیچیده" و در عین حال یک "کلیت واحد" را پدید می آورد.
سرمایه اجتماعی مجموع منابع بالقوه و بالفعلی است که بر پایه اعتماد و هنجارها در قالب شبکه ی روابط عمل نموده و موجب تسهیل کنش جمعی می گردد.
سرمایه اجتماعی ارتقاء دهنده جامعه از جمع جبری افراد آن است و موجب تسهیل کنش های بین فردی و کنش های جمعی می گردد.
میزان منفعت افراد از سرمایه اجتماعی وابسته به ویژگی های فردی مانند جنس، سن، تحصیلات، پایگاه و منزلت اجتماعی می باشد.
سرمایه اجتماعی در شرایط زمانی و مکانی ماهیت متفاوتی می یابد.
ماهیت و میزان سرمایه اجتماعی به شرایط جامعه و بستر اجتماعی بستگی شدیدی دارد.
سرمایه اجتماعی علی رغم سرمایه اقتصادی به طور کامل قابل انتقال نیست و در صورت عدم استفاده کاهش یافته و یا از بین می رود.
چنانچه تعاریف ارائه شده در قالب اجزا و عوامل کلیدی مفهوم سرمایه اجتماعی مورد موشکافی قرار بگیرد، می توان همپوشانی ها و نواقص برخی تعاریف را شناخته در ارائه تعریفی مناسب تر از آن بهره برد. همچنین با شناخت و استخراج مهمترین ابعاد موضوع می توان پایه و چارچوبی مفهومی جهت شکل دهی بحث پیرامون "سنجش وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران" و به طور خاص در "روستای ابیانه " ایجاد نمود.
بحث سرمایه اجتماعی جابه جایی منابع بالقوه سرمایه را امکان پذیر می داند و فاصله میان جنبه های جامعه شناختی و اقتصادی را می کاهد.
جدول شماره 1-2 با ارائه تطبیقی تعاریف، به تفکیک ماهیت، مؤلفه ها، سر منشاء، بستر شکل گیری و در نهایت کارکردهای سرمایه اجتماعی می پردازد و به دنبال پاسخ به سئوالات زیر می باشد.
ماهیت یا جوهر سرمایه اجتماعی چیست؟
ابعاد و مؤلفه های سرمایه اجتماعی که مهمترین و بیشترین نقش را در ایجاد آن ایفا می کنند، چه هستند؟
سرمایه اجتماعی از کجا سرچشمه می گیرد؟
سرمایه اجتماعی در چه قالب و محملی شکل می گیرد؟
کارکردهای سرمایه اجتماعی در جامعه چیست؟

جدول شماره 1-2 بررسی تعاریف سرمایه اجتماعی و ابعاد موضوع (علمباز، 1388)
ارائه کننده تعریف ماهیت سرمایه اجتماعی مولفه های سرمایه اجتماعی منشاء سرمایه اجتماعی بستر و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی کارکردهای سرمایه اجتماعی
دورکهیم،
1369 ــــــــ ــــــــ اخلاق ــــــــ ایجاد همبستگی و مهار
خودخواهی ها
مارکس، 1885 ارزش تولید ــــــــ تولید و کار ــــــــ ــــــــ
هانی فان،
1916 ارزش دهی و معنا بخشی ــــــــ کار خیر، دلسوزی
و دوستی واحد اجتماعی ــــــــ
جکوبز، 1961 ــــــــ ــــــــ روابط شبکه های شهری ــــــــ
هانرز، 1969 منبع نیت خیر نیت و قصد خیر ــــــــ پیشرفت، ترقی و کم به فقرزدایی
بوردیو، 1986 منابع بالفعل و بالقوه تعهدات، وظایف و مسئولیتهای اجتماعی آشنایی شبکه
روابط متقابل ــــــــ
بیکر، 1990 منبع بالقوه شخصی روابط متقابل روابط متقابل ساختارهای اجتماعی دستیابی به علایق شخصی
برت، 1992 فرصت شخصی ارتباط دوستی شبکه روابط عمومی دستیابی به علایق شخصی
کلمن، 1990 دارایی فردی اعتماد و تعهد، ایدئولوژی و ثبات ساختار
اجتماعی کنش اجتماعی سازمان اجتماعی افزایش کیفیت زندگی
لوری، 1992 دارایی شخصی تبادل مهارت تبادل مهارت در
روابط متقابل شبکه روابط اجتماعی متقابل رقابت در جامعه
پوتنام، 1995 منبع در اختیار شخص
با مالکیت عمومی اعتماد، هنجار و شبکه ها همکاری متقابل سازمان اجتماعی تسهیل گری در جهت منافع
مشترک
فوکویاما،
1995،1997 توانایی همکاری اعتماد، هنجارها و ارزشها همکاری
و مشارکت گروه و سازمان نظم اجتماعی و توسعه اقتصادی
بانک جهانی،
1998 ملاط(عامل
پیوند دهنده) اعتماد، هنجارها و حس مسئولیت مدنی کنش و واکنش
اجتماعی نهادها و روابط توسعه اقتصادی و اجتماعی
نهاپایت و
گوشال، 1998 منابع بالفعل و بالقوه
(متعلق به فرد یا واحد اجتماعی) ــــــــ ــــــــ شبکه روابط اجتماعی متقابل امکان بسیج دارایی ها
پورتس، 1998 منافع توانایی کسب منافع عضویت در شبکه
اجتماعی شبکه و ساختار
اجتماعی ــــــــ
نارایان، 2000 ــــــــ هنجارها و شبکه ها آشنایی شبکه روابط تسهیل کنش جمعی
چای یووا،
2005 اطلاعات مفید ــــــــ رابطه و پیوند شبکه پیوندها تسهیل کنش اجتماعی
منیات، 2005 منبع بالقوه ــــــــ ــــــــ سازمان اجتماعی امکان مهار برای اهداف مهم
تاجبخش،
1384 ــــــــ فعالیت مدنی و وساطت اجتماعی آگاهی و توجه به
امور سیاسی روابط رضایت از زندگی
پیران و
دیگران،
1385 منبع بالقوه اعتماد، هنجارهای متقابل و ویژگی های
ساختاری جامعه روابط دوسویه و
رفت و برگشتی شبکه اجتماعی استفاده از منابع بالقوه شخصی
طرفین رابطه
عبداللهی و
موسوی، 1385 کلیت پیچیده روابط انجمنی
هنجارها و اعتماد اجتماعی
پیوندها و اعتماد بین فردی
همبستگی انسجام اجتماعی
احساس برخورداری از حمایت جمعی همبستگی و
انسجام اجتماعی شبکه روابط در سطوح مختلف به طور رسمی و غیر رسمی تسهیل کنش فردی و جمعی
پس از بررسی و تطبیق تعاریف مختلف سرمایه اجتماعی، مشاهده می گردد دامنه تعریف این مفهوم با گذشت زمان گسترده تر شده است. با توجه به متعاریف متاُخر در این زمینه راه های ایجاد سرمایه اجتماعی متنوع تر شده به صورتی که می توان سرمایه اجتماعی را در سطوح مختلف کلان، میانه و خرد، رسمی و غیررسمی جستجو نمود. برآیند جدول1-2را می توان به شرح زیر خلاصه نمود.
ماهیت سرمایه اجتماعی، مجموعه منابع بالفعل و بالقوهای که به فرم ها و انواع مختلف مانند دارایی، مهارت، دانش و تحصیلات وجود دارد.
مؤلفه های سرمایه اجتماعی، مؤلفه های سرمایه اجتماعی در سه سطح کلان، میانه و خرد طبقه بندی می گردند.
سطح کلان
آگاهی و توجه به امور سیاسی
اعتماد عمومی
هنجارهای تعمیم یافته
مشارکت رسمی
سطح میانه
اعتماد اجتماعی نهادی
هنجارهای همکاری متقابل
مشارکت رسمی و غیر رسمی
روابط اجتماعی انجمنی
سطح خرد
اعتماد بین فردی
مشارکت غیر رسمی
روابط و پیوندهای بین فردی
منشاء سرمایه اجتماعی، در واقع سرمایه اجتماعی حاصل "کنش اجتماعی" و "همکاری متقابل " می باشد.
بستر و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی "شبکه روابط" در سطوح مختلف (کلان، میانی و خرد) به طور رسمی و غیر رسمی زمینه را جهت ایجاد سرمایه اجتماعی فراهم می کند.
کارکردهای سرمایه اجتماعی، به طور عام عبارت اند از:
کسب سریع تر و بیشتر اطلاعات و مهارت ها
کسب نفوذ و قدرت اجتماعی
دستیابی به علایق شخصی
رقابت در جامعه
افزایش مشارکت مدنی
پیشرفت، ترقی و کمک به فقرزدایی
ایجاد همبستگی و مهار خودخواهی ها
تسهیل گری در جهت منافع مشترک
افزایش نظم و انسجام اجتماعی
افزایش کارآیی اقتصادی
توسعه اقتصادی (ملی و محلی)
افزایش کیفیت زندگی (تندرستی، شادی و رضایت)
تسهیل کنش فردی و جمعی
سرمایه اجتماعی مفهومی جدید، مهم، قابل توجه و پویاست که با تأکید بر متغیرهای اجتماعی در تحلیل های اقتصادی بر غنای علوم اجتماعی می افزاید. به تدریج کاربرد سرمایه اجتماعی و مفید بودن آن در حیطه هایی چون توسعه اجتماعی، توسعه اقتصادی، منطقه ای و محلی، مطالعات اجتماع محلی، خانواده، جوانان، مردم سالاری، جرم و خشونت و بهداشت عمومی و پایداری زیست محیطی به اثبات رسیده است. در عین حال، روز به روز محدودیت های سرمایه اجتماعی نیز روشن تر شده و توجه به آن واقع گرایانه شده است ( پیران و دیگران، 1385، 39). اگر در سرمایه انسانی دانش، مهارت و تجربه فرد مهم است، در سرمایه اجتماعی چه کسانی را شناختن مهم است. جدول شماره 2. 2 تلاش دارد با صورت بندی مفهوم سرمایه اجتماعی در ابعاد و سطوح مختلف، مؤلفه های سرمایه اجتماعی را در هر یک از ابعاد و سطوح متناظر جای دهد.

جدول شماره 2-2 صورتبندی مفهوم سرمایه اجتماعی در ابعاد و سطوح مختلف (علمباز، 1388)
بعد مؤلفه ها معرف سطح کلید واژه های پرسشنامه
ذهنی شناختی آگاهی و توجه به امور سیاسی آگاهی از امور عمومی، سیاسی و اجتماعی کلان آگاهی از اطلاعات و اخبار روز جامعه آگاهی از عملکرد دولت، مجلس، شهر داری و شورای شهر
حساسیت به امور جامعه حساسیت و توجه نسبت به نحوه عملکرد حکومت
اعتماد اعتماد عمومی ارزیابی از وضعیت جامعه
اعتماد به مسؤولان
اطمینان از رعایت حقوق شهروندی
اعتماد اجتماعی- نهادی میانه اعتماد به نهاد های مدنی
اعتماد به گروه های اجتماعی
اعتماد بین فردی خرد اعتماد به دوستان، خویشاوندان و همسایگان
هنجار هنجارهای تعمیم یافته کلان ارزش های حاکم بر جامعه
اطمینان از رعایت ارزش های اخلاقی در جامعه
هنجارهای همکاری متقابل میانه انسجام بین قومی
ارزش های حاکم بر قومیت ها یا مذاهب
-عینی رفتاری مشارکت مشارکت رسمی کلان شرکت در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس، شورای شهر
میانه هرگونه همکاری با نهاد های مدنی و گروه های اجتماعی ( کمک فکری ، کمک مالی)
قبول مسئولیت اجرایی
حضود در جلسات نهاد های مدنی و گروه های اجتماعی
مشارکت غیر رسمی خرد هر گونه همکاری داوطلبانه
(مراسم های مذهبی، کمک به دوستان و همسایگان و...)
شبکه روابط روابط اجتماعی- انجمنی میانه عضویت در نهاد های مدنی و گروه های اجتماعی
حضور در برنامه های نهاد های مدنی
روابط و پیوند های بین فردی خرد تعداد دوستان و چگونگی روابط میان افراد

تاریخچه سرمایه اجتماعی
اصطلاح سرمایه اجتماعی قبل از سال 1916 در پروژه - ریسرچای توسط هانی فان از دانشگاه ویرجینیای غربی مطرح شده است اما نخستین بار در اثر کلاسیک جین جاکوب "مرگ و زندگی شهر های بزرگ امریکا " (1916) به کار رفته ، که در آن او توضیح داده بود که شبکه های اجتماعی فشرده در محدوده حومه ی قدیمی و مختلط شهری، صورتی از سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهند و در ارتباط با حفظ نظافت، جلوگیری از جرم و جنایت خیابانی و دیگر تصمیمات در مورد بهبود کیفیت زندگی، در مقایسه با نهاد های رسمی مانند نیرو های حفاظتی پلیس و نیرو های انتظامی، مسئولیت بیشتری از خود نشان می دهند ( الوانی و شیروانی ، 1382، 16). گلن لوری اقتصاد دان نیز همچون ایوان لایت جامعه شناس در دهه 1970 برای توصیف مشکل اقتصادی درون شهری به کار برد. در دهه 1980، این اصطلاح توسط جیمز کلمن جامعه شناس در معنای وسیع تری مورد استقبال قرار گرفت و رابرت پوتنام دانشمند علوم سیاسی، نفر بعدی بود که بحث قوی را در مورد سرمایه اجتماعی و جامعه مدنی هم در ایتالیا و هم در ایالت متحده آغاز کرد ( فوکویاما، 1379 ،10) .
به هر حال کاربرد این مفهوم به تدریج از دهه 1990 به این سو در پایان نامه ها و مقالات دانشگاهی به ویژه در رشته های جامعه شناسی، اقتصاد، سیاست و آموزش با کارهای افرادی چون جیمز کلمن، پیر بوردیو، رابرت پوتنام و فرانسیس فوکویاما افزایش یافته است (وال ، 1998، 259 ، به نقل از محمود زاده ، 1390 ).
2-2-2- ماهیت سرمایه اجتماعی
به بیان جیمز کلمن (1990) ، سرمایه فیزیکی کاملاً ملموس است و به صورت مادی و قابل مشاهده تجسم یافته است در حالیکه سرمایه انسانی ناملموس است و در مهارت ها و دانشی که فردی کسب می کند تجسم می یابد، سرمایه اجتماعی حتی کمتر از این محسوس است، زیرا در روابط میان افراد تجسم می یابد. "سرمایه انسانی در نقاط تقاطع و سرمایه اجتماعی در روابط میان افراد شکل می گیرد " ( کلمن، 1386، 363و 365 ).

شکل شماره 2-2 مدل ارتباطی کلمن
جوهر سرمایه اجتماعی منابع انباشت شده متعلق به افراد در مجموعه های متنوع اجتماعی است. ماهیت سرمایه اجتماعی به مثابه یک مجموعه یا کل پیچیده، متشکل از عوامل متعدد گوناگون در مقیاس های متفاوت، با اتکا و وابستگی ذاتی و جدایی ناپذیر و دارای کنش متقابل با یکدیگر است که نمی توان یکی از عوامل را حذف کرد (شریفیان و سید آبادی، 1385، ش 23). سایر ویژگی های سرمایه اجتماعی بر پایه تحلیل کلمن عبارت است از:
سرمایه اجتماعی منبعی است که براساس آن می توان بر روی منابع دیگر، سرمایه گذاری کرد امید بازگشت سرمایه بیشتری را هم داشت.
سرمایه اجتماعی تصاحب شدنی و تا حدودی تبدیل پذیر است و می توان آن را برای سایر کاربردها مورد استفاده قرار دارد.
برعکس سرمایه مالی و مانند سرمایه فیزیکی و انسانی، برای آن که قدرت تولید خود را حفظ کند نیازمند نگهداری است . در این سرمایه شخص برای استفاده از سرمایه اجتماعی نیازمند مشارکت طرف های متعددی است.
مانند سرمایه انسانی و برعکس سرمایه فیزیکی، فاقد نرخ استهلاک قابل پیش بینی است زیرا روابط متقابل افراد در صورت استفاده بیشتر محکمتر می گردند نه فرسوده!
انگستروم، جایگاه یک کنشگر در رابطه با سایر کنشگران معنادار می شود. بنابراین سرمایه اجتماعی کالایی عمومی است نه ملک شخصی.
به عقیده پوتنام (1993، 169) سرمایه اجتماعی نیز مانند سایر فرم های سرمایه، تولید کننده است و امکان دستیابی به اهداف مشخصی که در فقدان سرمایه اجتماعی، قابل دستیابی نیستند را فراهم می کند. با توجه به ویژگی سرمایه به طور مرسوم، افرادی که دارای میزانی از سرمایه اجتماعی هستند، تمایل به افزایش و انباشت بیشتر آن دارند.
شکل شماره 3-2 ارتباطات کنشگر فردی، کنشگر جمعی، شبکه اجتماعی و جامعه را به صورت انتزاعی نشان می دهد. و تصویر واضح تری در خصوص سرمایه اجتماعی و ماهیت آن ارائه می کند.

شکل شماره 3-2 جامعه، شبکه های اجتماعی، کنش جمعی، کنش بین فردی (به نقل از علمباز، 1388)
3-2-2- انواع سرمایه اجتماعی
همانگونه که سرمایه فیزیکی جسم یا ماده ای واحد نیست و شکل های مختلفی دارد، سرمایه اجتماعی به معنای شبکه های اجتماعی و هنجارهای ارتباط متقابل، با شکل ها و اندازه های بسیار مختلف و کاربردهای متفاوتی رواج یافته است. مثلا خانواده نوعی از سرمایه اجتماعی را نشان می دهد که از سرمایه اجتماعی فرد در محیط کار، همکلاسی های دانشگاه، سازمان های داوطلبانه و یا گروه های اینترنتی که فرد در آنها عضو است، متفاوت است و این در حالی است که هر یک از این ها نشان دهنده نوعی از سرمایه اجتماعی است که با هم متفاوت نیز هستند (محمود زاده، 1390)
با توجه به مقدمه ای که بیان گردید تفاوت در انواع سرمایه اجتماعی نشان داده می شود، اما دانشمندان مختلفی به طبقه بندی انواع سرمایه اجتماعی پرداخته اند.
رابرت پوتنام (2002) سرمایه اجتماعی را به چهار دسته تقسیم کرده است که عبارت اند از سرمایه اجتماعی رسمی و غیر رسمی، سرمایه اجتماعی متراکم و غیر متراکم، سرمایه اجتماعی درون نگر و برون نگر و سرمایه اجتماعی گسسته و پیوسته. وولکاک نیز معتقد است که علاوه بر طبقه بندی رابرت پوتنام نوع دیگری از سرمایه اجتماعی تحت عنوان سرمایه اجتماعی زنجیره تأمین نیز وجود دارد.
3-2-2 سرمایه اجتماعی رسمی و غیر رسمی
بعضی شکل های سرمایه اجتماعی مانند سازمان های اولیاء و مربیان و یا اتحادیه های کارگری به طور رسمی سازمان یافته اند به نوعی که دارای مسؤولان مشخص، شرایط عضویت، وظایف، جلسات معین و مانند آن هستند. اما ترتیب دادن بازی های بسکتبال یا بازی های محل یا گروه هایی از دوستان که در یک رستوران غذا می خورند کاملا غیر رسمی است. هر دوی اینها شبکه هایی را تشکیل می دهند که ارتباط متقابل در آنها می تواند توسعه یابد و این ارتباطات می تواند نتایج خصوصی و عمومی متفاوتی را در بر داشته باشد (پوتنام، 2002، 12).
3- 2- 2 سرمایه اجتماعی متراکم و غیر متراکم
بعضی از شکل های سرمایه اجتماعی ، در هم پیچیده و چند رشته ای هستند، مثلا گروهی از کارکنان فولاد سازی که هر روز با هم در کارخانه کار می کنند. روزهای شنبه برای تفریح بیرون می روند و یکشنبه با هم به کلیسا می روند. اما سرمایه اجتماعی غیر متراکم نیز وجود دارد. این نوع سرمایه اجتماعی ، تقریبا رشته های نامرئی سرمایه اجتماعی است مثلا سلامی که افراد گاهی در صف سوپر مارکت با هم رد و بدل می کنند و یا روبه رو شدن احتمالی با شخص دیگری در آسانسور نوعی از سرمایه اجتماعی غیر متراکم را تشکیل می دهد. زیرا این شکل های کاملاً تصادفی از سرمایه اجتماعی می توانند شکل های خاصی از روابط دو جانبه را ترغیب کند. تجربه نشان داده است که فقط سرتکان دادن برای یک غریبه محبت را افزایش می دهد و موجب می شود که در هنگام بروز حادثه، دیگران به کمک ما بشتابند. به عبارت دیگر، پیوندی ظریف و تک رشته ای که از پیوند بین بستگان نزدیک متفاوت است، می تواند نمونه ای از شبکه اجتماعی غیر متراکم را تشکیل دهد ( پوتنام ، 2002، 12).
3- 2- 2 سرمایه اجتماعی درون نگر و برون نگر
برخی شکل های سرمایه اجتماعی به میل خود یا به اجبار، درون نگر است و تمایل دارد منافع مادی، اجتماعی یا سیاسی اعضای خود را افزایش دهد. در حالی که شکل های دیگر برون نگر هستند و به منافع عمومی می پردازند.
گروه های دسته اول عموماً بر اساس طبقه، جنسیت، نژاد، صنف و مانند آن سازمان یافته و وجود دارند تا پیوند های مولد را حفظ و تقویت کنند. مانند اتاق اصناف، سازمان های همکار، اتحادیه های کارگری، تعاونی های اعتبار غیر رسمی که توسط مهاجران در کشورهای غربی ایجاد شده است.
سرمایه اجتماعی برون نگر، اشاره به گروه هایی دارد که در جهت منافع عمومی فعالیت دارند مانند سازمان های داوطلبانه، صلیب سرخ، جنبش های حقوق شهروندی، جنبش های محیط زیست و ... که در کشورهای پیشرفته تقریباً در دهه های 1970و1980 میلادی پدید آمدند ( پوتنام ، 2002، 10).
3- 2- 2 سرمایه اجتماعی گسسته و پیوسته
دوگانگی درون نگری و برون نگری ارتباط نزدیکی با محورهای گسستگی و پیوستگی دارد. اما از نظر مفهومی با آنها تفاوت دارد. سرمایه اجتماعی پیوسته افرادی را دور هم جمع می کند که از جنبه های مهمی مانند «سن»، «جنس» یا «طبقه اجتماعی» شبیه هم هستند. اما سرمایه اجتماعی گسسته به شبکه های اجتماعی اشاره دارد که افرادی را دور هم جمع می کنند که شباهت زیادی به هم ندارند. این تمایز مهمی است زیرا آثار خارجی شبکه های گسسته احتمالا ثبت شده است اما در شبکه های پیوسته (محدود شده به موقعیت اجتماعی خاص) برای تولید نتایج منفی در مخاطره بیشتری قرار دارد زیرا گروه های کاملا منسجم و همگرا، آسانتر برای اهداف منفی متحد می شوند ( آلدر و کوون ، 2002، 2 ).
پوتنام اعتقاد دارد که در پیوستگی، روابط میان گروه های منسجم مطرح است، مانند روابطی که در قلمروهای نژادی وجود دارد. او پیوند های موجود در شبکه های همگرای متراکم را به «چسب قوی اجتماعی» تشبیه می کند و اعتقاد دارد که آنها، مناسب ترین حمایت های اجتماعی درونی را برای اعضای خود فراهم می کنند از طرف دیگرپوتنام تأکید دارد که سرمایه اجتماعی گسسته بسیار واگرا است از نظر او این شکل از سرمایه اجتماعی بر مفهوم پیوند های ضعیف، با منابع پراکنده برای افرادی که در جستجوی پیشرفت هستند واقعاً ارزش بیشتری از پیوند های قوی با خویشاوندان و دوستان نزدیک دارد مطالعات نشان داده است که روابط حمایت گرانه ای که از سرمایه اجتماعی پیوسته حاصل می شود، در کاهش استرس اجتماعی و افزایش سلامت روانی انسان ها بسیار مؤثر است و حتی در عملکرد سیستم ایمنی بدن اثر گذار است ( کندی و همکاران، 1990، 264).
مطالعات طولی نشان داده است که شبکه های اجتماعی پیوسته (خانواده) بر سلامتی افراد خصوصا در دوران کودکی و کهنسالی بسیار اثر گذار است. این مطالعات به بررسی کودکانی که در پرورشگاه بزرگ شده اند پرداخت و نشان داد که حتی با وجود رژیم های غذایی کامل رشد ذهنی و جسمی این کودکان به طور معنی داری پایین تر از کودکانی است که در میان خانواده پرورش می یابند و علت آن فقدان وجود روابط عاشقانه و سرمایه اجتماعی پیوسته است. همین طور میزان بیماری و جراحی های مهم در افراد کهنسال که در خانه های سالمندان نگهداری می شوند به مراتب بیشتر از کسانی بود که در کنار خانواده زندگی می کردند ( برکمن و گلس، 2000، 37).

3- 2- 2 سرمایه اجتماعی زنجیره ای
علاوه بر پوتنام، وولکاک نیز به دسته بندی سرمایه اجتماعی پرداخته است. او معتقد است علاوه بر سرمایه اجتماعی پیوسته و گسسته، نوع دیگری از سرمایه اجتماعی تحت عنوان سرمایه اجتماعی زنجیره ای نیز وجود دارد. او اعتقاد دارد سرمایه اجتماعی گسسته به عنوان روابط افقی میان گروهی عمل می کند در حالی که سرمایه اجتماعی زنجیره ای به پیوندهایی اشاره دارد که بین طبقات مختلف ثروت و مقام ایجاد می شود. او به رابطه بین افراد و گروه ها در طبقه های اجتماعی متفاوت در یک سلسله مراتب اشاره دارد. جایی که قدرت، مقام اجتماعی و ثروت در دسترس گروه های مختلف است.
وولکاک اعتقاد دارد، چنین شبکه هایی برای جذب اطلاعات و ایده ها از سوی نهاد های بالاتر اجتماعی به خصوص برای توسعه اقتصادی نقش کلیدی دارند (وولاک، 2000، 13).
سطوح خرد و کلان سرمایه اجتماعی
ابعاد جامعه شناسی، اقتصادی، سیاسی و مدیریتی سرمایه اجتماعی، ارتباط نزدیکی با سطوح سرمایه اجتماعی دارند. در ادبیات، دو دیدگاه در خصوص سرمایه اجتماعی وجود دارد. یک دیدگاه بیشتر بر ویژگی های فردی تأکید دارد و دیدگاه دیگر بیشتر بر جنبه های جمعی آن اصرار می ورزد.
مکتب اول بر این تأکید دارد که چگونه افراد به شبکه های اجتماعی دسترسی می یابند تا از آنها کسب منفعت نمایند. مثلا در زمینه شغل یابی یا کسب حمایت های اجتماعی از آن استفاده کنند. این مکتب اغلب در بین جامعه شناسان به خصوص در بین تحلیل گران شبکه های اجتماعی طرفدارانی دارد. مثلا بوردیو(1985)، کلمن(1990) و لین (2001) طرفداران این مکتب هستند ( اوستروم و آهن، 2001، 25).
در طول زمان این مفهوم گسترش یافته است به طوری که برخی از عوامل اثر گذار در سطح جمعی را در برگرفته است. مثلا در سطح جمعی پوتنام در 1993 در مطالعات خود به بررسی اثرات اقتصادی و سیاسی نیز پرداخته است. تمرکز اصلی این دیدگاه توصیف فرایند ها و عناصری است که در درون مفهوم سرمایه اجتماعی وجود دارند؛ مثلا چگونه شبکه ها، هنجارها و اعتماد بر ایجاد و حفظ دارایی های عمومی اثر می گذارند ( لین، 2001، 72). در این مکتب سرمایه اجتماعی به عنوان مفهومی شناخته می شود که به افراد اجازه می دهد تا مشکلات فعالیت های جمعی را آرام تر حل نمایند. مثال های این مکتب را می توان کار های بوردیو در 1985، کار کلمن در 1988 و تحقیقات تجربی پوتنام در سال های 1993،1995و2000 دانست ( فرلاندر، 2003، 65).
این واقعیت که سرمایه اجتماعی می تواند در سطوح مختلف مورد تحلیل قرار بگیرد سبب گردیده است تا نوعی پیچیدگی نظری و روش شناختی در ادبیات به وجود آید ( لین، 2001، 27). به علاوه ابهام و پیچیدگی به دلیل روش هایی که برخی از مراجع این علم مانند بوردیو و کلمن در خصوص سطوح مختلف سرمایه اجتماعی استفاده کرده اند نیز بروز می کند (محمود زاده، 1390).
5-2-2- مؤلفه های سرمایه اجتماعی
مولفه "اعتماد" یکی از مولفه های سرمایه اجتماعی می باشد که در "بعد ذهنی - شناختی" قرار می گیرد و دارای سه سطح کلان ( اعتماد عمومی)، میانی ( اعتماد اجتماعی – نهادی) و خرد (اعتماد بین فردی) می باشد. افراد بر اساس ذهنیتها و باورهایی که در مورد دیگران دارند، ارتباطات خود را شکل می دهند، ادامه می دهند و یا قطع می کنند.
اینگلهارت(1997)، ماهیت سرمایه اجتماعی را در برخی ویژگی های فرهنگی شناخته است که زمینه شکل گیری نهادهای اجتماعی را ایجاد می کند. وی در تعریف خود عنوان می کند:
"فرهنگ اعتماد و مداراست که در درون آن شبکه های گسترده و انجمن های داوطلبانه پدید می آید."
رابرت پوتنام" اعتماد" را مؤلفه ضروری و زمینه ساز سرمایه اجتماعی می داند که در صورت فقدان آن، هیچگونه قرارداد و رابطه ای قطعیت نخواهد داشت و بنابراین جامعه به حالتی نیمه مجرمانه و جرم خیز افول پیدا می کند.
اعتماد داشتن افراد به یکدیگر به مثابه روغنکاری یک دستگاه، موجب تسهیل فعالیتهای همکارانه افراد در انجمن ها، نهادها و سایر شبکه های اجتماعی می گردد. همچنین وجود سطوح بالایی از اعتماد، فرصت مناسبی برای فعالیتهای مشارکتی و همکارانه فراهم می نماید. اعتماد اجتماعی با ترکیب بندی مدرن آن ناشی از دو منبع مرتبط با هم یعنی هنجارهای متقابل و شبکه های اجتماعی بوجود می آید" (پوتنام، 1993، 169-170 .
" هنجار اجتماعی"، یکی از مؤلفه های سرمایه اجتماعی است که در "بعد ذهنی- شناختی" قرار می گیرد و دارای دو سطح کلان (هنجارهای تعمیم یافته) و میانی (هنجارهای همکاری متقابل) می باشد. هنجارهای اجتماعی، در واقع حق کنترل یک فعالیت می باشند که از یک فرد (عامل) به دیگران انتقال می یابند. هنگامی که یک فعالیت خروجی ها و بازخوردهای مشابهی برای مجموعه ای افراد در پی دارد، هنجارهای اجتماعی رخ می نمایند. پوتنام در تعریف هنجارهای اجتماعی به "متقابل بودن و دوسویه بودن" آن تأکید فراوانی دارد و هنجارهایی را که همکاری متقابل افراد را می طلبند، تولید کننده بخش اصلی سرمایه اجتماعی می داند. هنجارهای همکاری متقابل به منظور همراه کردن منافع افراد و انسجام میان گروهی نقش بسیار مؤثری ایفا می کند ( پوتنام ، 1993، 172 – 173).
" شبکه اجتماعی" نیز یکی دیگر از مولفه های سرمایه اجتماعی است که در "بعد عینی رفتاری" قرار می گیرد و دارای دو سطح میانی ( روابط اجتماعی – انجمنی) و خرد ( روابط و پیوندهای بین فردی) می باشد. شبکه های اجتماعی شهری، مانند شورای محله، انجمن ها، گروه های ورزشی، گروه های موسیقی، گروه های توده محور نشان دهنده تعاملات و روابط قوی افقی هستند. شبکه های اجتماعی شهری، افزایش دهنده ارزشها ی بالقوه موجود در میان افراد گروه بوده و به برخی هنجارهای اجتماعی شکل می دهد، در واقع هنجارهای انعطاف پذیر توسط شبکه روابط تقویت می شوند. همچنین وجود روابط شبکه ای موجب افزایش و دستیابی به سطوح بالاتری از اعتماد متقابل گشته و موجب همکاری آسانتر افراد می شود. ( پوتنام، 1993، 173-174) . بنابراین مشاهده می شود که میان عوامل کلیدی سرمایه اجتماعی وابستگی متقابلی وجود دارد، هر یک به گونه ای خاص بر یکدیگر اثر گذار هستند.
وی در تعریف "شبکه های اجتماعی" با تأکید بر روابط افقی و هم سطح عنوان می کند:
هر جامعه ای، چه سنتی، چه مدرن، چه دموکراتیک، چه استبدادی، چه آزاد یا سرمایه داری، به هر صورت توسط شبکه های دورنی اجتماع خواه رسمی یا غیر رسمی، هویت می یابند. فرم بعضی از روابط به صورت افقی و هم سطح است و در بعضی از جوامع روابط دارای سلسله مراتبی از بالا به پایین می باشند. در دنیای واقعی، همه شبکه ها در واقع ترکیبی از روابط افقی و عمودی هستند" ( پوتنام، 1993، 173 ).
"مشارکت" نیز یکی دیگر از مؤلفه های سرمایه اجتماعی است که در " بعد عینی رفتاری" قرار می گیرد و دارای سه سطح کلان، میانی( مشارکت رسمی) و خرد ( مشارکت غیررسمی) می باشد. مشارکت به معنای عام آن عبارت است از عمل درگیر شدن و شرکت نمودن در یک فعالیت (دیکشنری آکسفورد ، 1995) . مشارکت رسمی در سطوح مختلف دارای اشکال متفاوتی می باشد. از شرکت در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس، شورای شهر و محله گرفته تا هر گونه همکاری ( کمک فکری یا کمک مالی) با نهادهای مدنی و گروه های اجتماعی ، قبول مسئولیت اجرایی و حتی حضور در جلسات نهادهای مدنی و گروههای اجتماعی متغیر است. مشارکت غیررسمی نیز شامل هر گونه همکاری داوطلبانه در مراسم های مذهبی، کمک به دوستان و همسایگان می باشد ( علمباز ، 1388) .
منابع سازنده سرمایه اجتماعی
امیل دورکهیم (1369) ، "اخلاق" را منبع سازنده سرمایه اجتماعی می داند. هانی فان ( 1916) ، هانرز (1969) و آدلر و کوون (1998) منبع سرمایه اجتماعی را "نیت خیر و نیک خواهی" معرفی کرده اند (پیران و دیگران، 1385، 35-33). جکوبز (1961) ، بوردیو (1986) ، برت (1992) و نارایان (2000) و چای یووا (2005) "دوستی و آشنایی" را و بیکر(1990) ، لوری (1992) و پیران و دیگران (1385) " روابط متقابل" را به عنوان منبع سازنده سرمایه اجتماعی می شناسند.
به بیان جیمز کلمن (1990) ،کنش اجتماعی سرمنشأ پدید آورنده سرمایه اجتماعی بوده و به عقیده پوتنام و فوکویاما ، "همکاری متقابل" افراد موجب شکل گیری سرمایه اجتماعی می گردد. در واقع هنجارهای اجتماعی متقابل را که همکاری متقابل افراد را موجب می شوند، تولید کننده بخش اصلی سرمایه اجتماعی می داند. هنگامی که افراد خود را موظف به کمک متقابل در برابر کمکی که دریافت نموده اند، می دانند فرم اولیه سرمایه اجتماعی شکل می گیرد.
با نگاهی به کارهای پژوهشی انجام شده در زمینه سرمایه اجتماعی می توان منابع و عواملی را که می توانند سبب شکل گیری و یا تخریب سرمایه اجتماعی شوند مشخص کرد:
بانک جهانی و OECD هشت منبع یا بعد را که سبب توسعه سرمایه اجتماعی می شوند بدین شکل نام برده اند: خانواده، جوامع محلی، شرکت ها، جامعه مدنی، بخش عمومی، جنسیت و قومیت
طبق نظر AIFS دسترسی افراد به سرمایه اجتماعی ممکن است با تغییر عواملی مانند : سن، جنسیت و سلامت، شرایط خانوادگی، تحصیلات، وضعیت شغل و مالکیت داشتن خانه، ارزش ها و نگرش ها و ویژگی های محلی که فرد در آن زندگی می کند مانند میزان شهری شدن و سطح معایب اجتماعی _اقتصادی ، تغییر کند (کیسیون بهره وری استرالیا، 2003).
7-2-2- قالب و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی
بسترهای متفاوت سرمایه اجتماعی شامل روابط کاری، هنری، دولتی و سیاسی، مذهبی و روابط میان جوانان و خانواده ها می گردد. بر اساس تعاریف متعدد بررسی شده در بخش های قبل و جدول شماره 1. 2. مشاهده می گردد اکثر صاحبنظران، نوعی از یک واحد اجتماعی مانند سازمان اجتماعی، نهاد مدنی، انجمن خیریه که در آن شبکه ای از روابط میان افراد جریان دارد را بستر و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی می دانند. بنابراین شبکه های مجازی که امروزه مورد استفاده فراوانی قرار گرفته است و افراد بدون شناخت یکدیگر تنها از طریق اینترنت و فضای مجازی با هم در ارتباط هستند، نیز به نوعی قالب شکل گیری سرمایه اجتماعی را فراهم می نماید (علمباز، 1388)
8-2-2- نتایج و آثار وجود سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی به طور عام به هنجارهای اعتماد و دوسویگی یا روابطی با رفت و برگشت اشاره دارد که معمولاً در درون شبکه های اجتماعی رخ می دهد و به نتایجی عمدتاً مثبت و در مواردی منفی منجر می گردد.
سرمایه اجتماعی برحسب شرایط و نوع گروه یا شبکه ای که در آن پدید می آید، اثرات متفاوتی خواهد داشت. این اثرات می تواند به نفع جامعه باشد یا به ضرر آن عمل کند. پورتز (1998) ، در مورد کاربرد خوش بینانه سرمایه اجتماعی و معرفی آن به عنوان کلید گمشده مشکلات جامعه هشدار می دهد از این رو باید میان دو گونه سرمایه اجتماعی تمایز قائل شد "سرمایه اجتماعی درون گروهی" ، به روابط مبتنی بر اعتماد و همکاری میان اعضای یک گروه اشاره دارد که سایر گروه ها برای اعضای آن غریبه محسوب می شوند. بنابراین منافع حاصل از سرمایه اجتماعی تنها از سوی اعضای گروه و نه همگان، مورد بهره برداری قرار می گیرد. این گونه سرمایه اجتماعی می تواند به عنوان مانعی برای توسعه عمل کند. سرمایه اجتماعی بین گروهی ، به اعتماد میان گروه های مختلف موجود در جامعه اشاره دارد. وجود سرمایه اجتماعی بین گروهی، می تواند موجب افزایش توسعه اقتصادی و رشد شهر شود زیرا با فراهم کردن فضای اعتماد، همکاری را میان گروه های مختلف امکان پذیر می کند ( فیروز آبادی و ایمانی، 1385، 204-203).
بالا بودن سرمایه اجتماعی درون گروهی دارای برخی پیامدهای منفی بوده که در تضاد با منافع کل جامعه قرار می گیرد. به عنوان مثال برخی گروه ها با در اختیار گرفتن سرمایه، فرصتها و منابع، افراد غیر خودی را جهت استفاده از این منابع درون خود راه نمی دهند (طرد بیرونی ها) همچنین عضویت در برخی گروهها موجب محدودیت آزادی های فردی و محرومیت از برخی مزایای جامعه می گردد.
8- 2- 2 اثرات مثبت سرمایه اجتماعی
یک فرض در بسیاری از ادبیات وجود دارد که سرمایه اجتماعی - پایبندی به هنجارهای اجتماعی، شبکه های به خوبی توسعه یافته و سطوح مربوط به اعتماد - به طور کلی دارای اثرات مفید است. مطالعات متعددی ارتباط مثبت بین شاخص های سرمایه اجتماعی و نتایجی نظیر نرخ جرم و جنایت پایین تر، بهبود سلامت، دستیابی به امکانات آموزشی، اثر بخشی دولتی، درآمد فردی و در سطح کل، عملکرد اقتصادی را بیان کرده اند.
مکانیسمی که توسط آن این نتایج ممکن است به دست آید عبارتند از:
کاهش هزینه های معامله
تسهیل اشاعه دانش و نوآوری
با ترویج همکاری و / یا رفتار اجتماعی
کاهش هزینه های معامله:
هنجارهای اجتماعی می توانند هزینه های مبادله را از طریق ایجاد انتظارات و قوانین غیر رسمی کاهش دهند شبکه های خوب توسعه یاقته نیز می توانند هزینه های مبادله را به دو طریق کاهش دهند. اول، افرادی که به خوبی باجامعه در ارتباط هستند، فردی که مهارت و یا دانش مورد نیاز آنها را در اختیار دارد به خوبی می شناسند که این خود هزینه جستجو کردن را برای آنها کاهش می دهد. دوم، شبکه ها، انطباق با هنجارهای گروه را تقویت می کنند ( که همراه با کاهش دادن هزینه های مبادله است).
سطح بالایی از اعتماد در سرمایه اجتماعی برای بسیاری از معاملات ضروری است:
معاملات غیر رسمی روزانه مانند غرض گرفتن کمی پول از یک دوست و یا وسایل باغبانی از یک همسایه بدون وجود اعتماد میسر نخواهد بود.
در محل کار، زمانی که اعتماد دو طرفه بین کارفرما و کارمند وجود داشته باشد، نیاز کمتری به نظارت وجود دارد و کارمندان دارای محیط کار منعطف تر (از نظر ساعات کاری متغیر و یا کارکردن از خانه) خواهند بود.
و حتی برای مواقفت نامه های تجاری بزرگ، سطح بالایی از اعتماد بین طرفین می تواند نیاز به قرار داد های پر از جزئیات و تفاسیر و همچنین نیاز به نظارت های دقیق را کاهش دهد.
اشاعه دانش و نو آوری:
افزایش اشکال خاصی از سرمایه اجتماعی می تواند سبب افزایش سرعت و تسهیل انتقال ایده ها، دانش و اطلاعات در جامعه گردد. به طور کلی هر چه جامعه به هم پیوسته تر باشد ، افراد راحت تر می توانند به اطلاعات دسترسی داشته باشند و همچنین افراد بیشتری به این اطلاعات دسترسی خواهند داشت.
ارتقاء همکاری و یا رفتار اجتماعی
از زمانی که آدام اسمیت(1776) این نظریه معروف را بیان کرد که" به علت خیرخواهی قصاب ، فروشنده آبجو و یا نانوا نیست که ما انتظار شام داریم، بلکه به علت توجه آنها به منافع شخصی شان است" نقشی که منافع شخصی افراد می تواند در ارتقا دادن کالاهای عمومی داشته باشد ، به طور وسیعی مورد توجه قرار گرفت.
با این حال، نظریه اقتصادی نیز به طیف وسیعی از شرایط اشاره دارد که در آن انجام دادن کارها با توجه به علایق شخصی خود به احتمال زیاد منجر به بازده اجتماعی ناقص و یا حتی برعکس می شود. این مورد زمانی بروز می کند که کارهای فردی سبب تحمیل هزینه روی سایرین می شود و یا به عبارت دیگر زمانی که برای به دست آوردن نتایج بهتر اجتماعی همکاری ضروری باشد.
منافع فردی واجتماعی
بسیاری از مفاهیم مرتبط با سرمایه اجتماعی، مزایای فردی/ درونی بسیاری دارند. برای مثال افرادی که دارای گروه های مختلفی از دوستان هستند، لذت بیشتری را در زندگی احساس می کنند، احساس تعلق به یک گروه دارند و اعتماد به نفس آنها بیشتر است. افرادی که روابط گسترده ای را برقرار می کنند آینده شغلی و همچنین در آمد بیشتری دارند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می هد احساس تعلق اجتماعی سلامت و طول زندگی افراد را افزایش می دهد. شبکه های اجتماعی می توانند کمک های ملموس و حمایت هایی را از افراد انجام دهد که منجر به کاهش استرس های فیزیکی و روانی می شود. به طور خلاصه نتایج تحقیقات بسیاری نشان می دهد که افرادی که به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کرده اند احتمال بیشتری دارد که " استخدام شوند، صاحب خانه شوند، سلامت و شاد باشند (وولاک ، 2001، 68 ) نسبت به کسانی که ارتباطات اجتماعی کمتری دارند.
8- 2- 2 اثرات منفی سرمایه اجتماعی
بسیاری از محققان بیان می کنند که سرمایه اجتماعی به عنوان یک دارایی اجتماعی مطلوب به نظر می رسد که باید تشویق شوند. همانطور که وولاک ( 1998، 158) بیان می کند بیشتر مباحث سرمایه اجتماعی را بی حد و حصر "خوب" می دانند. پس با این وجود، اگر کمی اعتماد، مشارکت گروهی و همکاری چیز خوبی است، نباید بیشتر از آن ، بهتر باشد؟
نویسندگان بسیاری بیان کرده اند که سرمایه اجتماعی می تواند در برخی موارد هزینه ها و مشکلاتی را به وجود آورد. دقیقا همانگونه که استفاده ازسرمایه های فیزیکی برای اهداف خوب یا بد اجتماعی، وابسته به شرایط و نوع استفاده کاربران آن دارد در مورد سرمایه اجتماعی نیز به همین گونه است. جنبه های بالقوه منفی سرمایه اجتماعی عبارت اند از:
تاثیر منفی بر افراد خارج از گروه
در حالی که سرمایه اجتماعی در درون گروه عموماً منافعی را برای آن گروه به همراه دارد، مزایای آن برای کل جامعه وابسته به اهداف گروه است. در برخی موارد دستیابی به اهداف گروه ممکن است به هزینه ی رفاه جامعه انجام شود. همانگونه که استروم (2000و176-177) بیان کرد:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *