— -فایل پروژه - ریسرچ-470)

1-4 اهداف تحقیق ............................................................................................................ 12
1-4-1 اهداف کلی ........................................................................................................... 12
1-4-2 اهداف جزئی ........................................................................................................ 12
1-5 سئوالات تحقیق ......................................................................................................... 12
1-6 تعاریف متغیرها ......................................................................................................... 14
فصل دوم : پیشینه تحقیق مقدمه ................................................................................................................................ 16
2-1 پیشرفت تحصیلی ...................................................................................................... 16
2-1-1 تعاریف پیشرفت تحصیلی ................................................................................... 16
2-1-2 معیارهای پیشرفت تحصیلی .................................................................................. 17
2-1-3 عوامل مهم تاثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی ............................................................ 18
2-1-4 به طور کلی عواملی که بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تأثیر دارند.................. 22
2-1-5 خانواده و پیشرفت تحصیلی ................................................................................. 23
2-1-6 ارزشها و انتظارات والدین و پیشرفت تحصیلی .................................................... 24
2-1-7 شرایط اجتماعی و اقتصادی و پیشرفت تحصیلی................................................... 24
2-1-8 سطح تحصیلی والدین و پیشرفت تحصیلی ......................................................... 25
2-1-9 مدرسه و پیشرفت تحصیلی .................................................................................. 25
2-1-10 انتظارات معلم و پیشرفت تحصیلی ................................................................... 26
2-1-11 نمره و ارزشیابی و پیشرفت تحصیلی ................................................................ 26
2-2 یادگیری خود تنظیمی ............................................................................................... 27
2-2-1 نظریات یادگیری خودتنظیمی .............................................................................. 28
2-2-2 راهبردهای خودتنظیمی ........................................................................................ 29
2-2-3 راهبردهای مدیریت منابع ..................................................................................... 31
2-2-4 ویژگی های یادگیرندگان خودتنظیم گر ............................................................... 32
2-2-5 رویکرد ساختن گرایی و یادگیری الکترونیکی ...................................................... 32
2-2-6 پرورش خودتنظیمی در محیط الکترونیکی ........................................................... 34
2-3 فناوری اطلاعات ...................................................................................................... 38
2-3-1 تاریخچه فن آوری اطلاعات ............................................................................... 43
2-3-2 اهمیت فناوری اطلاعات ...................................................................................... 44
2-3-3 تاریخچه کاربرد تکنولوژی اموزشی در جهان ...................................................... 45
2-3-4 تاریخچه تکنولوژی آموزشی در ایران ................................................................... 47
2-3-5 تحقیقات عکس العملهای شناختی در مواجهه با رسانه ها .................................... 49
2-3-6 اصول انتخاب امکانات جدید به عنوان یک رسانه آموزشی .................................. 51
2-3-7 انتخاب روش استفاده از ابزار و رسانه جدید به وسیله فراگیر ...................... 52
2-3-8 امکانات و فن آوری جدید آموزشی و پیشرفت تحصیلی ................................. 53
2-3-9 انواع مختلف فناوری :.............................................................................. 55
2-3-10 اهمیت و ضرورت توجه به علم رایانه و مبانی آن ....................................... 60
2-3- 11 مبانی نظری علوم و فنون رایانه........................................................................ 62
2-3-12 اعتیاد به اینترنت یکی از انواع اعتیاد به فناوری اطلاعات ...................................... 65
2-3-13 انواع اعتیاد اینترنتی ........................................................................................... 67
2-3-14 آثار و پیامدهای اعتیاد اینترنت ........................................................................... 68
2-3-15 عوامل ایجاد کننده اعتیاد اینترنتی ( به جز خود عامل اینترنت ) ........................ 70
2-3-16 راهبردهای درمانی .......................................................................................... 71
.2-3-17 معرفی خلاصه ای از آخرین پژوهش ها............................................................. 72
2-3-18 فضا و زمان آموزشی لازم آموزشی (برنامه زمان بندی)....................................... 73
2-4 مروری بر تحقیقات انجام شده .................................................................................. 79
2-4-1 تحقیقات انجام شده در خارج از کشور ................................................................ 79
2-4-2 مطالعات انجام شده در داخل کشور .................................................................... 83
فصل سوم : روش اجرای تحقیق 3-1 روش شناسی تحقیق ............................................................................................. 88
3-2 مدل مفهومی تحقیق ............................................................................................... 88
3-2 جامعه آماری .........................................................................................................
3-3-1 حجم نمونه ........................................................................................................ 89
89
3-4 شرح کامل و ابزار پژوهش .................................................................................... 89
3-5 روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها ................................................................ 90
فصل چهارم : نتایج 4-1 آمار توصیفی .......................................................................................................... 92
4-2 آمار استنباطی ........................................................................................................ 96
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات 5-1 مقدمه ................................................................................................................... 106
5-2 نتایج پژوهش ........................................................................................................... 107
5-2-1 نتایج به دست آمده از تحلیل توصیفی.................................................................. 107
5-2-2 بحث در رابطه با فرضیه های پژوهش.................................................................. 108
5-2 پیشنهادهای تحقیق ............................................................................................... 110
5-2-1 پیشنهادهای کاربردی ........................................................................................ 110
5-2-2 پیشنهادات پژوهشی ......................................................................................... 111
5-3 محدویت های پژوهش ............................................................................................ 112
منابع منابع فارسی ..................................................................................................................... 114
منابع غیر فارسی .............................................................................................................. 114
پیوست پیوست ............................................................................................................................. 117
چکیده انگلیسی ............................................................................................................... 123
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 4-1 مربوط به مشخصات سن ....................................................................................... 92
جدول 4-2 مربوط به مشخصات نوع کلاس .............................................................................. 93
جدول 4-3 مربوط به مشخصات رشته تحصیلی ........................................................................ 94
جدول 4-4 مربوط به معدل ............................................................................... ......................... 95
جدول 4-5 مربوط به میانگین و انحراف معیار راهبردهای شناختی و اعتیاد به فناوری اطلاعات.................. 96
جدول 4- 6 مربوط به سطح معناداری مولفه راهبردهای شناختی و اعتیاد به فناوری اطلاعات....................... 96
جدول 4 – 7 مربوط به R چندگانه................................................................................................... 96
جدول 4 – 8 مربوط به آنالیز واریانس رگرسیون ................................................................................................. 97
جدول 4 – 9 مربوط به ضرایب رگرسیون و ثابت .............................................................................................. 97
جدول 4-10 مربوط به میانگین و انحراف معیار راهبردهای فراشناختی و اعتیاد به فناوری اطلاعات............ 98
جدول 4- 11 مربوط به سطح معناداری مولفه راهبردهای فرا شناختی و اعتیاد به فناوری اطلاعات....... ........ 98
جدول 4 – 12 مربوط به R چندگانه................................................................................................. 99
جدول 4 – 13 مربوط به آنالیز واریانس رگرسیون ............................................................................................... 99
جدول 4 – 14 مربوط به ضرایب رگرسیون و ثابت ........................................................................................... 99
جدول 4-15 مربوط به میانگین و انحراف معیار راهبردهای مدیریت منابع و اعتیاد به فناوری اطلاعات....... 100
جدول 4- 16 مربوط به سطح معناداری مولفه راهبردهای مدیریت منابع و اعتیاد به فناوری اطلاعات....... .... 100
جدول 4 – 17 مربوط به R چندگانه................................................................................................. 101
جدول 4 – 18 مربوط به آنالیز واریانس رگرسیون .............................................................................................. 101
جدول 4 – 19 مربوط به ضرایب رگرسیون و ثابت ........................................................................................... 101
جدول 4-20 مربوط به میانگین و انحراف معیار پیشرفت تحصیلی و اعتیاد به فناوری اطلاعات................... 102
جدول 4- 21 مربوط به سطح معناداری مولفه پیشرفت تحصیلی و اعتیاد به فناوری اطلاعات....... ............... 102
جدول 4 – 22 مربوط به R چندگانه................................................................................................. 103
جدول 4 – 23 مربوط به آنالیز واریانس رگرسیون ............................................................................................... 103
جدول 4 – 24 مربوط به ضرایب رگرسیون و ثابت ........................................................................................... 103

فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار 4-1 مربوط به مشخصات سن ....................................................................................... 92
نمودار 4-2 مربوط به مشخصات نوع کلاس ............................................................................. 93
نمودار 4-3 مربوط به مشخصات رشته تحصیلی ........................................................................ 94
نمودار 4-4 مربوط به معدل ............................................................................... ........................ 95
چکیده:
هدف : هدف کلی از این تحقیق بررسی نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شهر بندرعباس می باشد.
روش: با توجه به این که این پژوهش به بررسی نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان می پردازد لذا پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی می باشد جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش کلیه دانش آموزان دوره متوسطه شهرستان بندرعباس می باشند که از بین آن ها تعداد 367 نفر با استفاده از جدول مورگان و روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. روش مورد مطالعه میدانی و ابزار مورد استفاده پرسشنامه های گرایش به اعتیاد پرسشنامه اعتیاد به اینترنت کیمبرلی یانگ ( 1999) ، راهبردهای خودتنطیمی پنتریچ و دی گروت(1990) و نمره معدل نیمسال اول 92-91دانش آموزان می باشد. برای تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش از شاخص های آمار توصیفی مانند (میانگین ، انحراف معیار ...) و همچنین از آمار استنباطی با استفاده آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده استفاده شد. داده های به دست آمده پژوهش با استفاده از سیستم نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج : نتایج تحقیق بدین شرح می باشد بین اعتیاد به فناوری اطلاعات و راهبردهای شناختی همبستگی معنادار و منفی ( معکوس ) به میزان (0.326- ) وجود دارد. همچنین با توجه به مقدار( 56.083 = F ) فرضیه تحقیق تایید می گردد. بین اعتیاد به فناوری اطلاعات و راهبردهای فرا شناختی همبستگی معنادار و منفی ( معکوس ) به میزان (0.161- ) وجود دارد. همچنین با توجه به مقدار(10.138 = F ) فرضیه تحقیق تایید می گردد. نتایج نشان داد که بین اعتیاد به فناوری اطلاعات و راهبردهای فرا شناختی همبستگی معنادار و منفی ( معکوس ) به میزان (0.147- ) وجود دارد. همچنین با توجه به مقدار(7.738 = F ) فرضیه تحقیق تایید می گردد. بین اعتیاد به فناوری اطلاعات و راهبردهای فرا شناختی همبستگی معنادار و منفی ( معکوس ) به میزان (0.547- ) وجود دارد. همچنین با توجه به مقدار(6.738 = F ) فرضیه تحقیق تایید می گردد
کلیدواژه: اعتیاد به فناوری اطلاعات ، راهبردهای یادگیری خود تنظیمی، راهبردهای شناختی، راهبردهای فراشناختی، راهبردهای مدیریت منابع ، پیشرفت تحصیلی .
فصل اول
طرح تحقیق

1-1 مقدمه
پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یکی از شاخص های مهم در ارزشیابی آموزش و پرورش است و تمام کوششها در این نظام درواقع تلاش برای جامعه عمل پوشاندن بدین امر تلقی می شود. به طور اعم کل جامعه و به طور اخص نظام آموزش و پرورش نسبت به سرنوشت کودکان، رشد و تکامل موفقیت آمیز آنان جایگاه آنها در جامعه علاقه مند و نگران است و انتظار دارد دانش آموزان در جوانب گوناگون، اعم از ابعاد شناختی و کسب مهارت و تواناییها و نیز در ابعاد عاطفی و شخصیتی، آنچنان که باید پیشرفت و تعالی یابند(پورشافعی، 1370).
بدون شک در دنیای پیشرفته امروزی یکی از علایم موفقیت فرد، پیشرفت تحصیلی می باشد که بدون آن توسعه و ترقی هیچ کشوری امکان پذیر نخواهد بود. ترقی هر کشوری رابطه مستقیم با پیشرفت علوم و دانش و تکنولوژی آن کشور دارد و پیشرفت علمی نیز حاصل نمی شود مگر اینکه افراد خلاق تربیت شده باشند، پیشرفت تحصیلی ضمن اینکه در توسعه و آبادانی کشور مؤثر است در سطوح عالی منجر به یافتن شغل و موقعیت مناسب و در نتیجه درآمد کافی می شود. دانش آموزان و دانشجویان که از موقعیتهای تحصیلی برخوردارند، خانواده و جامعه با دیده ی احترام به آنان می نگرند. در جامعه با روحیه و نشاط بیشتری حضور خواهند یافت و در کنار اینها از هزینه های گزافی که از افت تحصیلی برآموزش و پرورش تحمیل می شود، کاسته خواهند شد. دستیابی به بهره وری و بهبود کیفیت نظام آموزشی را می توان اثر گذار ترین عامل در توسعه کشور ها دانست. تجارب کشورهای پیشرفته ای چون ژاپن در زمینه توسعه همه جانبه نیز حکایت از سرمایه گذاری بر روی منابع آموزشی و انسانی دارد. در راستای دستیابی به این اهداف بهبود کیفیت موقعیت تحصیلی از جمله اهداف اساسی برنامه های آموزشی است.
تئوری و تحقیق علمی در مورد یادگیری خودتنظیم، از اواسط دهه ی 1980 در پاسخ به این سؤال مطرح شد که چه طور دانش آموزان به فرایندهای یادگیری خودشان مسلط م یشوند. در واقع از دهه ی 1980 به بعد، یادگیری خودتنظیم به عنوان راهبردی نو برای کمک به دانش آموزان به منظور تسلط بر فرایندهای یادگیری و به طور کلی بهبود کیفیت یادگیری، مورد توجه روا نشناسان، مشاوران و متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفت. تا قبل از دهه ی 1980 ، مطالعات در حوزه ی یادگیری خودتنظیم، بر زمینه های گوناگون فردی، خانوادگی و اجتماعی متمرکز بود و پس از آن، این سازه در زمینه ی یادگیری مطرح شد و مورد توجه نظری ههای گوناگون روا نشناسی از جمله رفتار گرایی ، شناخت گرایی و ساخت گرایی قرار گرفت( کدیور ، 1380).
یادگیری خودتنظیم بدین معنی است که دانش آموز مهارتهایی برای طراحی، کنترل و هدایت فرایند یادگیری خود کسب می کند و برای یادگیری تمایل دارد و قادر است کل فرایند یادگیری خود را ارزیابی کند و در مورد آن بیندیشد( بری، 1994). اسکراو و بروکس ( 2000) خودتنظیمی در یادگیری را، توانایی دانش آموزان برای درک و کنترل یادگیری شان می دانند که برای موفقیت در مواد درسی بسیار مهم است و آ نها را به یادگیرندگانی اثربخش و کارامد تبدیل می کند.
استفاده از فن آوری و تکنولوژی های نوین یکی از جلوه های آشکار دنیای پیش روست. اینترنت نیز به
عنوان یکی از ابعاد نوپای این فن آوری های جدید جهان معاصر، نقش به سزایی درتغییر و تحول زندگی افراد جامعه دارد. اینترنت توانسته با ورود خود به سرعت به یکی ازابزار لازم زندگی تبدیل شود. تا جایی که حذف آن از امور روزمره زندگی امری اجتناب ناپذیراست.
قرن 21 قرن دانایی و انقلاب اطلاعات است. یعنی تبدیل جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی و امروزه ثروتمندترین کشورها و جوامع انسانی، آنهایی هستند که بیشترین دانش و آگاهی و اطلاعات را در اختیار دارند و یقیناً راهبری آموزش و پرورش آینده به عهده فناوری اطلاعات و ارتباطات ICT خواهد بود. (نوروزی و دیگران،1387).
همزمان با دسترسی گسترده افراد به اینترنت، شاهد نوع جدیدی از اعتیاد یعنی اعتیاد ابه فناوری اطلاعات مخصوصا اعتیاد اینترنتی و اعتیاد به گوشی همراه هستیم . که همانند تمامی انواع دیگر اعتیاد ، اعتیاد به اینترنت نیز با علایمی همراه است . همچون اضطراب، افسردگی، کج خلقی، بی قراری، تفکرهای وسواسی و یا خیالبافی راجع به اینترنت. از طرفی، در عین حال که روابط این افراد (به ویژه کودکان و نوجوانان) در جهان مجازی افزایش می یابد.
1-2 بیان مسأله
پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در مقاطع مختلف رشد جسمی ، روانی و اجتماعی نیازمند دارا بودن نگرش مثبت به رشته تحصیلی و انگیزه های قوی است . نگرش به رشته تحصیلی ظاهراً یک امر فردی محسوب می شود . این تصور وجود دارد که هر دانش آموزی باتوجه به شخصیت خود و تمایلات و علاقه مندی و خصوصیاتش ، دارای برخی نگرش ها می باشد در صورتی که نگرش تحصیلی از دیدگاه علم روان شناسی ، اجتماعی و جامعه شناسی علاوه برفردی بودنش دارای بعد اجتماعی گسترده از جمله محیط ، اطرافیان ، پدر و مادر و معلم سایر افراد گروه هایی که دانش آموز با آن ها به نحوی برخورد دارند که در ایجاد و پرورش و تحکیم نگرش ‎های مثبت یا منفی به رشته تحصیلی وی مؤثرند.
پیشرفت تحصیلی از جمله موضوعاتی است که از ابعاد تربیتی، روان شناسی،به آن بسیار پرداخته شده است . ﻳﺎﻓﺘـﻪهـﺎی تحقیقات ﻣﺘﻌـﺪد ﻧـﺸﺎن دادﻩ اﺳــﺖ ﭘﻴــﺸﺮﻓﺖ تحصیلی ﻧــﻪ ﺗﻨــﻬﺎ از ﺳــﺎﺧﺘﺎرهای داﻧــﺶ و ﻓﺮاﻳﻨــﺪهای ﭘــﺮدازش اﻃﻼﻋــﺎت ﺗــﺄﺛﲑ ﻣــﻲﭘــﺬﻳﺮد ﺑﻠﻜــﻪ ﺑــﻪ ﻋﻮاﻣــﻞ اﻧﮕﻴﺰﺷــﻲ از جمله ﺑﺎورهــﺎ، ﻧﮕــﺮشهــﺎ و ارزشهــﺎ ﻧﻴــﺰ ﻣﺮﺑــﻮط ﻣــﻲﺷــﻮد (ﺑــﺴﺎﻧﺖ، ١٩٩۵).
سالهای متمادی است که محققان و پژوهشگران تعلیم و تربیت و روانشناسان اجتماعی، مطالعات فراوانی در مورد عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان انجام داده اند. پیشرفت موضوعی است که به خصوص در حال حاضر نیز مورد توجه تمامی کشورهای جهان بوده است، و هر ساله مقدار زیادی از بودجه جوامع صرف تحصیل کودکان و نوجوانان می شود و پژوهشهای زیادی به بررسی عوامل مختلفی که می تواند بر پیشرفت تحصیلی تأثیر داشته باشد، عواملی مانند: خانواده، محیط زندگی، مدرسه و برنامه های آموزشی اختصاص یافته است(به نقل از مجیدیان، 1384).
امروزه یادگیری و پیشرفت تحصیلی یکی از گسترده ترین و متنوع ترین فعالیت های بشری است که اساس برنامه های درسی در آموزشگاه های مختلف، دانشگاه ها و ... را تشکیل می دهد. موفقیت و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بیانگرنظام آموزشی کارآمد و موفقی است که توسعه ی پایدار از نتایج منفی چنین نظامی خواهد بود، بنابراین توجه بیشتر به تعلیم و تربیت مهمترین عامل پیشرفت تحصیلی است، زیرا یکی از پیچیده ترین مباحث مطرح شده در تعلیم و تربیت امروزی، مسأله پیشرفت تحصیلی است. برای پیشرفت تحصیلی باید از روش های نوین استفاده کرد که یکی از این روش ها،کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات است. فن آوری اطلاعات و ارتباطات باعث می شود که انگیزه یادگیری و پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان افزایش یابد( زمانی و همکار،1385).
پژوهش های زیادی، نشان می دهد که عملکرد تحصیلی دانش آموزان و فعالیتهای مرتبط با آن در دوره ی آموزش مدرسه ای از پیشرفت چندانی برخوردار نیست. دانش آموزان مستعد ازتوانایی های خود به خوبی استفاده نمی کنند، دانش آموزان اکثراً روحیه ی علمی و انگیزه ی کافی ندارند و از امکانات آموزشی، استفاده مطلوب و مناسب صورت نمی گیرد و معمولاً به جای توجه به ارتقای سطح علمی خود به ارتقای سطح تحصیلی (اخد مدارج بالاتر) می اندیشند(نظری کتولی، 1384). همچنین از جمله اهدافی که در فرایند تعلیم و تربیت دانش آموزان حائز اهمیت است، تبدیل آنها به یادگیرندگان راهبردی و برخوردار از توانایی خودتنظیمی در یادگیری است.
اسکراو و بروکس ( 2000) خودتنظیمی در یادگیری را، توانایی دانش آموزان برای درک و کنترل یادگیر یشان می دانند که برای موفقیت در مواد درسی بسیار مهم است و آنها را به یادگیرندگانی اثربخش و کارامد تبدیل می کند. بنابر تعاریف بالا، می توان نتیجه گرفت که راهبرد یادگیری خودتنظیم برای آموزش این موضوع به دانش آموزان است که رفتارشان آموختنی است و می توانند اثرهای رفتاری خود را بررسی کنند و محیط یادگیری خود را چنان سازمان دهند که رفتارها و تلاش هایشان بازدهی بیشتری داشته باشد (زیمرمن، 2003)
راهبردهای یادگیری ، فنون یا روش هایی هستند که یادگیرندگان برای اکتساب اطلاعات از آنها استفاده می کنند (دمبو ، 1994) .زیمرمن ( 2001 ) یادگیری خودتنظیمی را یک فرایند خودهدایتی می داند که از طریق آن یادگیرندگان توانایی های ذهنی شان را به مهارتهای علمی مرتبط به تکلیف تبدیل می کنند ؛ این رویکرد یادگیری را فعالیتی می داند که یادگیرندگان به روشی فعال انجام می دهند.
یکی از مهمترین اصول روانشناسی تربیتی این است که دانش آموزان باید آگاهی را در ذهن خویش بسازند، آموزگار میتواند نردبانی را در اختیار دانش آموزان قرار دهند که به درک عالیتر منتهی می شود، اما دانش آموزان خودشان باید از این نردبان بالا بروند. اسلاوین، با استناد به پژوهشهایی که درباره اثربخشی آموزش راهبرهای یادگیری و مطالعه انجام شده، بیان داشته که می توان به دانش آموزان راهبردهای گوناگون را آموزش داد . واینستاین و هیوم( 1998) هم تعدادی پژوهش با این نتایج ذکر کرده اند که معلمان می توانند از راه آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی به دانش آموزان خود کمک کنند تا یادگیرندگان موفق تری باشند و در سرنوشت تحصیلی خویش نقش فعال تری ایفا کنند( اسلاوین، 2006).
آنچه رابطه ی بین یادگیری خودتنظیم و پیشرفت یادگیری را مشخص می کند، رابطه ی بین مهارتها و راهبردهای این نوع یادگیری، یعنی راهبردهای شناختی و فراشناختی با پیشرفت یادگیری است.
بسیاری از پژوهشگران همچون باتلر و واین (1995) ساراسون (1962 ) و هانسفورد ( 1995 ) در پژوهش های خود به چنین رابط های اشاره کرده اند. برای مثال، پژوهش های هانسفورد حاکی از آن است که بین یادگیری خودتنظیم و مهار تهای شناختی و فراشناختی، ارتباط و همبستگی معناداری وجود دارد.به طور کلی محققان دریافته اند، دانش آموزانی که در فرایند مطالعه و یادگیری خود
از مهار تهای فراشناختی همچون: برنامه ریزی، کنترل و نظارت و ارزشیابی بهره می برند، به طور قابل توجهی عملکرد بهتری نشان می دهند.
در همین باره، ساراسون معتقد است، نخستین گام برای دست یابی به یادگیری خودتنظیم و در نهایت پیشرفت در یادگیری، آموزش و ارتقای یادگیری دانش آموزان در زمینه ی مهارتهای شناختی و فراشناختی است.
یکی از نظریه های مطرح دراین خصوص، نظریه یادگیری خودتنظیمی پینتریچ ودی گروت ( 1990) است. آنها خودکارآمدی، ارزشگذاری درونی و اضطراب امتحان را به عنوان باورهای انگیزشی و راهبردهای شناختی و فراشناختی را تحت عنوان یادگیری خودتنظیمی معرفی کردند( راهب، 1389).
خود تنظیمی به فعالیت مستقل دانش آموزان در آموختن می انجامد، دانش آموزان خودتنظیم کنشهای شناختی و رفتاری خود رادرجهت دستیابی به هدفهایشان به کار میگیرند (زیمرمن، 1989 ). انگیزه آموزندگان برای دستیابی به هدف برگرفته از قضاوتی است که در مورد عملکرد خودگردانشان دارند، خود تنظیمی منجر به آموختن بهتر و بروز احساس کفایت بیشتر در آموزندگان میشود (راهب، 1389).
پنتریچ ( 2000) بیان میکنند که فراگیران خود تنظیم با یک کار آموزشی،کارشان را شروع میکنند، به ارزیابی کار می پردازند، هدف را تعیین می کنند، راهکارهایی را برای دستیابی به هدف مشخص میکنند و به پیشرفتشان برای دستیابی به هدف نظارت می کنند، راهبردها را ارزیابی میکنند و بر اساس اطلاعات به دست آمده از بازخوردهای درونی و بیرونی کار را دوباره بازبینی میکنند (راهب، 1389).
برای توصیف خودتنظیمی تا به حال الگوهای بسیاری پیشنهاد شده است که یکی از این الگوها الگوی خودتنظیمی پنتریچ است:
پنتریچ و همکاران او سه مقوله عمومی از راهبردها را که مورد استفاده فراگیران خود تنظیم قرار میگیرند شناسایی کرده اند، شامل: 1- راهبردهای شناختی 2- راهبردهای فراشناختی 3- راهبردهای کنترل و مدیریت منابع (پنتریچ، 2004).
منظور از راهبردهای فراشناختی، مجموعه فرایندهای برنامه ریزی، بازبینی و اصلاح فعالیت های شناختی است و راهبردهای شناختی به چاره اندیشی که فراگیران برای یادگیری، به خاطر سپاری و درک مطلب از آنها استفاده میکنند اشاره دارد( پنتریج، 2004).
همچنین بسیاری از متخصصان معتقدند که محیط یادگیری الکترونیکی مستلزم این است که یادگیرنده مسئولیت یادگیری را بر عهده بگیرد (دباغ وکیت سانتز ،2004، کینگ، 2001، شانگ و زیمیرمن ، 1998). بعلاوه،بسیاری از این متخصصان متفق القول اندکه مهارت های خود تنظیم کننده ضرورتی برای موفقیت در یادگیری سطح بالای خود گردا نی هستند و اینکه رشد این مهارت ها می تواند بوسیله ی تکنولوژی ها ی یادگیری الکترونیکی (فن تعلیمی مبتنی بر وب ) پشتیبانی شده باشد (دباغ وکیت سانتز ،2004،زیمیرمن و تیسیکالاس2005) . بدین معنی که محیط یادگیری الکترونیکی مستلزم آن است که یادگیرنده در استفاده از این سیستم یادگیری ، راهبرد های فراشناختی (تفییر و اصلاح سرعت یادگیری ،تنظیم زمان یادگیری ،ارزشیابی از عملکردش در رسیدن به هدف، نظارت بریادگیری وبرنامه ریزی برای یادگیری )را بکار گیرند. واین امر خود مبین آن است که یادگیرنده ای که در محیط یادگیری الکترونیکی از مهارت خود تنظیمی کمک می گیرد ، در عین حال آن را درجهت بکار گیری این سیستم رشد و پرورش می دهد.
عصر جدید را عصر انقلاب در ارتباطات نیز نامیده اند و روشن ترین نشانه ی این قرن، انفجار اطلاعات است. اما آیا این انفجار، لزوماً در بردارنده ی انرژی مثبت و بالنده برای رشد و تعالی انسان است و یا حاوی سموم خطرناک و تخریب گر؟ پاسخ به این سؤال، به نوع کاربرد این انرژی و مدیریت تصرف و بهره برداری آن توسط کاربران مختلف، با انگیزه ها و جهت گیری های متفاوت بستگی دارد. مثلاً اینترنت
به عنوان یک پدیده جهان شمول، امکان و فرصتی برای کاربران فراهم می کند که بتوانند تمام اطلاعات و خدمات مورد نیاز خود را هر زمان، هر کجا و به هر میزان که بخواهند، دریافت کنند،یا امروزه در خانه ها، خیابان ها، مدارس، محیط های دانشجویی، اماکن عمومی، مغازه ها، ادارات و همه جا افرادی را می بینیم که گوشی تلفن همراه در دست، مدت های طولانی را با آن مشغول اند. و گاه این اشتغال چنان به افراط می کشد که توجه دیگران را جلب می کند. با توجه به آمار و ارقام با گذشت زمان استفاده از این وسایل رو به ازدیاد است، بطوری که تعداد کودکان 2 تا 17 سال که کامپیوتر را در منزل استفاده می -
کنند از 48 درصد در سال 1996 به 70 درصد در سال 2000 صعود کرده است. استفاده از اینترنت نیز از 15 درصد به 52 درصد در این دور ه 5 ساله افزایش پیدا کرده است. سرعت انتشار اینترنت 9 برابر سریع تر از رادیو، 6 برابر سریع تر از کامپیوترهای شخصی و سه برابر سریع تر از تلویزیون بوده است. و از نظر مقدار زمان استفاده هم جای تأمل دارد. چون بررسی های آماری در سال 2000 بیانگر این مطلب است که کودکان سن 7-2 سال بطور متوسظ 34 دقیقه در روز از کامپیوتر استفاده می کنند که این زمان با افزایش سن ( 5 – 2 سلگی 27 دقیقه در روز ، 11-6 سالگی 49 دقیقه در رزو و 12-17 ساللگی 63 دقیقه در روز ) ظولانی تر می شود( شیلد، 2000).
بی شک اینترنت و دیگر ابزار فناوری اطلاعات از پیشتازان انقلاب صنعتی جدید هستند و هر کدام از آنها به نوعی در اوج قله انقلاب صنعتی دیجیتالی قرار دارند.بسیاری از روانشاسان در این واژه تردید دارند که واژه اعتیاد برای توصیف زمانی که مردم وقت زیادی را صرف استفاده از فناروی اطلاعات می کنند، واژه مناسبی است. اعتیاد پدیده ای است که از زمان های گذشته، انسان ها در جوامع گوناگون با مفهوم آن آشنا بودند در حال حاضر با تغییر تدریجی شیوه زندگی به موازات پیشرفت های علمی و فن آوری و افزایش غیر قابل تردید سطح شعور و آگاهی مردم موضوع اعتیاد در زمینه های گوناگون به وجود آمده و مشاهده می گردد.امروزه ، اعتیاد به فناوری اطلاعات یکی از مشکلات معمول می باشد که به صورت استفاده نادرست از ابزار فناور ی اطلاعات از قبیل اینترنت ، موبایل ، تلویزیون و ... تعریف می شود. دسترسی به این ابزار پدیده ای رو به گسترش است و هر روز تعداد بیشتری از افراد در زمره استفاده کنندگان از این ابزار قرار می گیرند.به عنوان مثال اینترنت و موبایل در همه جا حضور دارد: در خانه، مدرسه، ادارات، و حتی مراکز خرید و در بین کاربران آن ، جوانان و نوجوانان بیشترین استفاده از آن را دارند(بالن و هری ، 2000).
در یک بررسی که روی 267 دانش آموز بین 11 تا 18 سال به انجام رسید، مشخص شد نزدیک به 63 درصد از آنها به اینترنت و 53 درصد از آنها به تلفن همراه خود اعتیاد پیدا کرده اند و بدون این وسایل زندگی آنها از روال معمول خود خارج می شود(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 1388 ). باتوجه به آمار مرکز آمار ایران؛ از مجموع کاربران اینترنت کشور،8/69 درصد ،15 تا 29 ساله و 8/31 درصد 10 تا 19 ساله ، 50/4 درصد محصل بوده و 3/71 درصد از خانواده های کشور دارای حداقل یک عضو با تلفن همراه بوده اند(مرکز آمار ایران، 1387 ). بنابراین در جهان امروز، فرهنگ رسانه ای با برتری رسانه اینترنت و تلفن همراه فراگیرترین و مسلط ترین فرهنگ تأثیر گذار در جامعه است. مرکز ثقل این تأثیر روی نسل در حال رشد، یعنی نوجوانان و جوانان است. به عبارتی دیگر، بخش قابل توجهی از زندگی جوانان امروز، به ویژه دانش آموزان را ارتباط با اینترنت و تلفن همراه تشکیل می دهد. هر چند این ارتباط می تواند به رشد مهارت های مختلف یادگیری منجر شود. اما در کنار این مهارت ها و مزایا، باید در کمین خطرهای پنهان آن نیز بود. همزمان با دسترسی گسترده افراد به اینترنت، شاهد نوع جدیدی از اعتیاد یعنی « اعتیاد اینترنتی» نیز هستیم که مسأله خاص عصر اطلاعات است. همانند تمامی انواع
دیگر اعتیاد ، اعتیاد به اینترنت نیز با علایمی همراه است . همچون اضطراب، افسردگی، کج خلقی، بی قراری، تفکرهای وسواسی و یا خیالبافی راجع به اینترنت. از طرفی، در عین حال که روابط این افراد (به ویژه کودکان و نوجوانان) در جهان مجازی افزایش می یابد. در مقابل از دامنه روابط آنان در جهان واقعی
کاسته می شود. ضمن آنکه، احتمال لطمه دیدن عملکرد آموزش نیز وجود دارد(سامسون و کین، 2005)
لذا این سئوال مطرح می شود که اعتیاد به فناوری اطلاعات در خودتنظیمی و پیشرفت دانش آموزان چه اثراتی دارد؟
1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
با توجه به اهمیت پیشرفت تحصیلی در فرایند تعلیم و تربیت و لزوم ارتقای کیفیت آموزش و بهره گیری هر چه بهتر از پدیده ICT، اتخاذ تمهیداتی برای بکارگیری این نوآوری ها در فرایند یاددهی و یادگیری بسیار حیاتی است. از این رو بررسی آثار پدیده های کاربرد فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در عرصه های مختلف حائز اهمیت است. اهل علم به طور کلی و دانش آموزان به طور خاص، از مصرف کنندگان اصلی این فناوری ها هستند. اینترنت بخش مهمی ازفعالیت های آموزشی و فراغتی دانش آموزان را به خود اختصاص می دهد، و این احتمال وجود دارد که بهره مندی از این پدیده بر پیشرفت یا پسرفت تحصیلی آنها تأثیر داشته باشند. از این رو مطالعه پیامدهای استفاده از فناوری های نوین، از نظر شناخت پیامدها و آثاری که ممکن است بر دانش آموزان داشته باشند، قابل مطالعه است.
همچنین با توجه به نقش تعیین کننده متغیرهای شناختی و فرشناختی و فرایند یادگیری دانش آموزان در عملکرد و موفقیت تحصیلی آنان، ضرورت دارد مسئله نگرش به عنوان عاملی موثر بر موفقیت تحصیلی مد نظر قرار گیرد.
پژوهش حاضر کوششی است در جهت افزایش دانش موجود در زمینه پیشرفت تحصیلی. از نظر علمی باید بگوییم که باورهای خودتنطیمی از شرایط و زمینه های بسیار متنوعی تأثیر می پذیرند. اگر بین این متغیرها با پیشرفت تحصیلی رابطه ای برقرار باشد، می توان شرایط و زمینه های بهبود باورهای خودتنطیمی را به  وجود آورد و در نتیجه به پیشرفت تحصیلی مطلوب دست پیدا کرد. معلمان ومشاوران به عنوان مهمترین عناصر تعلیم و تربیت می توانند به اصلاح باورهای نامناسب دانش آموزان بپردازند و شرایط محیطی را برای تأثیرگذاری بر روی آنها فراهم نموده و تغییرات لازم را در شناخت، تفکر و رفتارهای آنها در جهت بهبود پیشرفت تحصیلی به وجود آورند. بنابراین با بررسی ابعاد مختلف باورها و ادراکات فرد با پشتوانه شناختی و نحوه ارتباط آنها و شناخت و نحوه ارتباط آنها و شناخت عوامل مؤثر بر آنها می توان بر کارآیی مدرسه، خانواده و دیگر نهادهای اجتماعی افزود..
همچنین گرایش روزافزون جوانان و نوجوانان به ابزارهای الکترونیکی و فناروی اطلاعات و نقش غیر قابل انکار این فناورهاری ها در زندگی روزمره افراد و تاثیرات مثبت و منفی که گرایش به این ابزار در افراد و به خصوص جوانان و نوجوانان خواهد داشت ضرورت و اهمیت تحقیق در خصوص موضوع مورد پژوهش را تبیین می کند.
1-4 اهداف تحقیق
1-4-1 هدف کلی :
هدف کلی از این تحقیق بررسی نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان می باشد.
1-4-2 اهداف جزیی :
تعیین نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای شناختی دانش آموزان
تعیین نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای فراشناختی دانش آموزان
تعیین نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای مدیریت منابع دانش آموزان
تعییین نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان
1-5 سؤالات تحقیق:
1-5-1 سئوال اصلی:
آیا اعتیاد به فناوری اطلاعات برراهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیردارد ؟
1-5-2 سئوالات فرعی:
آیا اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای شناختی دانش آموزان تاثیر دارد؟
آیا اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای فراشناختی دانش آموزان تاثیر دارد؟
آیا اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای مدیریت منابع دانش آموزان تاثیر دارد؟
آیا اعتیاد به فناوری اطلاعات در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر دارد؟
1-6 تعریف واژه‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی
1-6-1 تعاریف مفهومی:
اعتیاد به فناوری اطلاعات :
در تعریف اعتیاد به فناوری اطلاعات می گویند ؛ اگر چه مفاهیمی مانند اعتیاد به تکنولوژی (گریفیتز 2000 تا 1996 )و اعتیاد به رایانه (شاتون 1991) مورد مطالعه قرار گرفته بودند ،اما اعتیاد به فناوری اطلاعات اصطلاحی بود که اولین بار توسط یانگ (1996) معرفی گردید که مورد توجه روان شناسان ،روان پزشکان، پژوهندگان درمانگران، دانشمندان و بخصوص کاربران اینترنت قرار گرفت.
راهبردهای خود تنظیمی :
یادگیری خودتنظیم بدین معنی است که دان ش آموز مهار تهایی برای طراحی، کنترل و هدایت فرایند یادگیری خود کسب می کند و برای یادگیری تمایل دارد و قادر است کل فرایند یادگیری خود را ارزیابی کند و در مورد آن بیندیشد (بری، 1992).
پیشرفت تحصیلی :
سیف (1379)، پیشرفت تحصیلی را عبارت از میزان یادگیری آموزشگاهی فرد بصورتی که توسط آزمون های مختلف درسی سنجیده می شود، می داند.
1-6-2 تعاریف عملیاتی:
اعتیاد به فناوری اطلاعات :نمره ای که آزمودنی ازپرسشنامه اعتیاد به اینترنت کیمبرلی یانگ( 1999) کسب می کند.
خوتنظیمی : نمره ای که آزمودنی از پرسشنامه راهبردهای یادگیری خودانگیخته پنتریچ و درگروت (1990) کسب می کند.
پیشرفت تحصیلی: منظور نمره معدل نیمسال اول92-91 دانش آموزان می باشد.
فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده

مقدمه
در این فصل در ابتدا تعاریف و پیشینهی نظری مربوط به هر کدام از متغیرهای پژوهش و مبانی نظری آن‌ها آورده شده است و در ادامه آن به ارتباط این متغیرها اشاره شده است. در بخش دوم این فصل، پیشینهی پژوهشی به تفکیک پژوهشهای انجام‌شده در ایران و پژوهشهای انجام‌شده در خارج از ایران آورده شده است.


2-1 پیشرفت تحصیلی
2-1-1 تعاریف پیشرفت تحصیلی
در مورد پیشرفت تحصیلی تعاریف گوناگونی وجود دارد: پیشرفت تحصیلی عبارت است از موفقیت دانش آموزان در یک یا چند موضوع درسی(مثل: درک، فهم خواندن یا محاسبه عددی)، چنین پیشرفتهایی توسط آزمودنهای میزان شده تحصیلی اندازه گیری می شود. همچنین این اصطلاح بر پیشرفت فرد در کلاس، آنطور که در کار مدرسه ارزیابی می شود دلالت دارد(ماهر، 1376، به نقل از دو دانگه، 1376).
پیشرفت تحصیلی به جلوه ای(نمایی) از جایگاه تحصیلی دانش آموزان اشاره دارد که این جلوه ممکن است بیانگر نمره ای برای یک دوره، میانگین نمرات در دوره ای مربوط به یک موضوع یا میانگین نمرات دوره های مختلف باشد. برای پیشرفت تحصیلی می توان ملاک های گوناگون را در نظر گرفت که مشهورترین آنها میانگین نمرات کلی می باشد.(پالسون، 1994).
از پیشرفت تحصیلی به عنوان یکی از شاخص های پیشرفت در نظام آموزش و پرورش مفهوم «انجام تکالیف و موفقیت دانش اموزان در گذراندن دروس یک پایه تحصیلی مشخص» یا «موفقیت دانش آموزان در امر یادگیری مطالب درسی» استفاده می شود. وجه مخالف آن اُفت تحصیلی است که یکی از معضلات نظام آموزشی می باشد که به شیوه های گوناگون همچون عدم موفقیت دانش آموزان در دست یابی به هدف های مقاطع تحصیلی مربوطه، مردودی و تکرار پایه های تحصیلی، ترک تحصیل زودرس، بیکاری و بلاتکلیفی خود را نشان می دهد(پورشافعی، 1370) باقری(1376) نیل به اهداف آموزشی را با اصطلاح پیشرفت تحصیلی بیان می کند.
2-1-2 معیارهای پیشرفت تحصیلی
در مورد معیارهای پیشرفت تحصیلی باید گفت که پیشرفت تحصیلی از راههای مختلف و با معیارهای متفاوت مشخص می شود، یکی از این معیارها معدل دانش آموزان در یک نیم سال تحصیلی و محاسبه معدل یک سال وی است. معیار دیگر مشخص کردن پیشرفت تحصیلی، محاسبه نمرات دانش آموزان در یک درس است. شیوه دیگر استفاده از مجموعه نمرات دروس یک سال می باشد و معیار آخر تعیین پیشرفت تحصیلی در طی چند سال و یا یک دوره تحصیلی است(فراهانی، 1387). اگر یک نمره از یک دوره تحصیلی یا میانگینی از یک گروه از دروس مختلف در حیطه موضوعی خاص یا میانگینی از دوره های مختلف تحصیلی، ملاکی برای پیشرفت تحصیلی باشد، این ملاک ها مسائل و مشکلات تشخیصی را به دنبال خواهد داشت. مثلاً کاربرد یک نمره واحد از یک دوره تحصیلی ویژه دارای روایی و پایایی کمتر است تا نمره ای که بر اساس ترکیب چندین نمره بدست می آید. کاربرد نمره های بدست آمده از دوره های مختلف تحصیلی در موضوعات مختلف نیز به منظور بدست آوردن معدل نمرات کلاس مسأله ای دشوار و غامض است، زیرا این گونه نمرات شامل نمرات است که از دوره ها و رشته های تحصیلی متفاوت بدست آمده است و در یک مقیاس واحد ترکیب شده اند، در صورتیکه هر یک از دانش اموزان می توانند سطوح متفاوتی از پیشزفت را در هر موضوع داشته باشند(پالسون، 1994).
به نظر میرسدکه پذیرش یک مقیاس چند بعدی از پیشرفت به جای مقیاس یک بعدی از پیشرفت تحصیلی، مفیدتر است. این بدین دلیل است که میانگین نمرات کلاسی برای هر مجموعه از دوره های تحصیلی پیش بینی کننده بهتری از پیشرفت تحصیلی می باشد تا ترکیب مجموعه ای از دروس متفاوت تحصیلی در یک مقیاس واحد. به هر حال می توان مقیاس های پیشرفت یک فرد را در یک حیطه خاص مانند ریاضیات، علوم، تاریخ و ادبیات و غیره تحت عنوان معدل کلاسی ویژه طبقه بندی کرد. در حالی که مقیاس های معدل کلاسی عمومی به پیشرفت فرد در همه موضوعات اشاره
می کند. از طریق انتخاب یک مقیاس های معدل کلاسی ویژه این امکان وجود دارد که پیشرفت تحصیلی هر فرد در یک گروه ویژه از موضوعات مربوطه تعیین کرد، ولی زمانی که «معدل کلاس عمومی» به کار برده می شود امکان پیگیری پیشرفت فرد در حیطه های موضوعی مختلف وجود ندارد. خلاصه اینکه میانگین نمرات کلاسی، ملاکی رایج برای اندازه گیری پیشرفت تحصیلی می باشد(فرهانی، 1994، به نقل از مهرافروز، 1378).
2-1-3 عوامل مهم تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی
سالهای متمادی است که محققان و پژوهشگران تعلیم و تربیت و روان شناسان اجتماعی مطالعات فراوانی در مورد عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی دانش اموزان انجام داده و همیشه در نظر انها بوده است(محمدی باغملایی، 1374)، چرا که پیشرفت تحصیلی موضوعی است که به خصوص در حال حاضر مورد توجه تمامی کشورهای جهان است و هر ساله مقدار زیادی از بودجه جوامع صرف تحصیل کودکان و نوجوانان می شود و پژوهش های زیادی به بررسی عوامل مختلفی که می تواند بر پیشرفت تحصیلی تأثیر داشته باشد، عواملی مانند: خانواده، محیط زندگی، مدرسه و برنامه های آموزشی اختصاص یافته است(قاجاریه، 1373).
مطالعه عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی مسأله پیچیده ای است که چرا که پیشرفت عنصری چند بعدی است و به گونه ای ظریف به رشد جسمی اجتماعی، شناختی و عاطفی دانش آموزان مربوط است. در گذشته بسیاری از پژوهشگران بروی تأثیر توانایی های ذهن و شناختی بر پیشرفت تحصیلی تأکید می کردند.
پیاژه ها با تبیین تحول ذهن با این فرض که فرایند تفکر در نوجوانی و بزرگسالی به لحاظ کیفی با فرایند تفکر در دوران کودکی تفاوت دارد و نیز با تأکید بر ساختار تفکر و نه محتوای آن، جریان رشد شناختی را در طی چهار مرحله (حسی- حرکتی – پیش عملیاتی، عملیاتی عینی و عملیات صوری) تبیین می کند که ترتیب عبور از این مراحل برای همه افراد یکسان است. پژوهش ها نشان می دهند که بین رشد شناختی، و پیشرفت در مدرسه رابطه وجود دارد. به این صورت که دانش آموزان دارای رشد ذهنی بالاتر از پیشرفت بهتری در مدرسه بر خوردارند. اما دانش آموزانی که از لحاظ رشد شناختی در مرحله عینی قرار دارند، تنها 30 درصد از مفاهیم سطح عملیات عینی را درک می کنند و تقریباً قادر به درک هیچ یک از مفاهیم انتزاعی نیازمند به استدلال صوری نیستند. پژوهشهای بسیار دیگری نشان داده اند که هوش و سطح توانایی دانش آموزان در پیش بینی موفقیت تحصیلی در مدرسه از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است. اما به مرور زمان مشخص شد که هر چند توانایی های ذهنی و شناختی تا اندازه ای با پیشرفت تحصیلی رابطه دارند و تا حدود زیادی پیشرفت تحصیلی را پیش بینی می کنند، اما تنها کلید پیش بینی موفقیت تحصیلی نیستند (گریگرسون و هوروتیز،2002).
به همین دلیل محققان در سالهای اخیر متوجه یک سری از عوامل غیرشناختی شده اند که می توانند در پیشرفت تحصیلی و به طور کلی موفقیت مؤثر باشند. این محققان در تبیین اهمیت عوامل غیرشناختی در موفقیت به نتایج قابل ملاحظه ای دست یافته اند و نشان داده اند که چنانچه این اندازه های غیرشناختی را برای پیش بینی موفقیت به اندازه های هوش شناختی اضافه کنیم، پیش بینی موفقیت تحصیلی به طور معناداری و با احتمال بیشتری امکان پذیر می شود تا اینکه تنها از اندازه های توانایی هوش شناختی استفاده کنیم(گریگرسون و هارتویس،2002).
رویکرد یادگیری به عنوان یکی از منابع تفاوت فردی در عملکرد تحصیلی، با توانایی فرد رابطه ندارد و شیوه ترجیحی فرد را در مطالعه و یادگیری مطلب نشان می دهد. بالغ بر 30 سال است که محققان به مطالعه رویکردهای یادگیری در یادگیرندگان تمایل نشان می دهند. (داف و همکاران، 2004، به نقل از صاحب، 1389).
در مدل بیگز هماهنگ با مدل فرایند- بازده دانیکن و بیدلی (1974) سه مولفه در کلاس درس مورد توجه قرار می گیرند. پیش زمینه به آن مولفه هایی اشاره دارد که قبل از وقوع یادگیری حضور دارند. فرایند شامل آن دسته از فرایندهایی است که ضمن یادگیری حضور دارند و در نهایت بازده به نتایج بعد از یادگیری اشاره دارد. با توجه به این مدل، سه رویکرد یادگیری از یکدیگر قابل تمایز هستند. رویکرد سطحی که در بردارنده تولید مجدد مطالب آموزش داده شده به منظور دستیابی به حداقل مقتضیات است. رویکرد عمیق که شامل درک واقعی مطالب یادگرفته شده است و رویکرد پیشرفت مدار که در آن به استفاده از راهبردهایی تأکید می شود که نمره فرد را به حداکثر ممکن می رساند، که در نتایج مطالعات مختلف، بر وجود رابطه مثبت بین رویکرد یادگیری عمیق و پیشرفت تحصیلی تأکید شده است (آتش روز، پاکدامن و عسگری، 1387).
در تحقیقات اخیر تأکید شده است که عوامل شخصیتی، به ویژه در سطح بالاتر تحصیلات رسمی در پیش بینی عملکرد تحصیلی و پیشرفت نقش بسزایی ایفا می کنند، علاوه براین در تعدادی از مطالعات نشان داده شده است که رابطه بین هوش روان سنجی و پیشرفت تحصیلی، به ویژه در محیط های دانشگاهی به مراتب کمتر از اندازه مورد انتظار است. براین اساس به نظر می رسد که با کمتر بودن توان پیش بینی کننده مقیاس های مربوط به توانایی های شناختی در سطوح بالاتر تحصیلات رسمی بر سهم متغیرهای شخصیتی افزوده می شود. چا مورد-پر موزیک و فارنهام (2003) در بررسی رابطه بین صفات شخصیت و عملکرد تحصیلی دریافتند که عامل های شخصیتی 17-10 درصد واریانس عملکرد را تبیین می کنند. برای نمونه نتایج مطالعه دفرویت و مرویلدی (1996) از یک طرف وجود رابطه منفی و معنادار بین روان رنجور خوبی و پیشرفت تحصیلی و از طرف دیگر وجود رابطه مثبت وظیفه شناسی و پذیرش با پیشرفت تحصیلی را نشان دادند (ماتسون،1972) .
برخی از روانشناسان عملکرد تحصیلی را وابسته به بافت در نظر گرفته اند، برای مثال، مدل بافت بر نقش با اهمیت متغیرهایی برون فردی، روشهای آموزش، برنامه درسی و روشهای ارزشیابی تأکید می کنند. برهمین اساس برخی از محققان به منظور تبیین عملکرد تحصیلی بر نقش متغیرهای اجتماعی – اقتصادی یادگیرندگان به عنوان یک متغیر برون فردی دیگر تأکید می کنند پژوهش های انجام شده توسط محققان دیگر نشان داده است که پیشرفت تحصیلی از تعامل بین متغیرهای موقعیتی مانند برنامه روشهای آموزشی، شرایط عاطفی و نیز محیط تحصیلی، نگرش نسبت به مسایل آموزش و انگیزه پیشرفت فراگیران تأثیر می پذیرد. ترکیب دو دسته از انگیزه های پیشرفت (درونی و بیرونی)، رفتار و فعالیتهای تحصیلی دانش آموزان را جهت می دهد(شریفی، 1385).
پژوهش های آکو بویرو و جوشوا (2004) نشان داد که پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه را می توان براساس خود پنداره و نگرشی دانش آموزان به فعالیتهای تحصیلی پیش بینی کرد(پارکر[54] و همکاران،  بار-آن، 1999). پژوهش های بس (2004) حاکی از آن است که نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به دروس آموزشگاهی بر پیشرفت تحصیلی آنان در این درسها تأثیر مثبت می گذارد. علاوه بر نگرش دانش آموز نسبت به مدرسه، نگرشی او نسبت به توانایی و شایستگی خود در انجام دادن تکالیف درسی، اغلب با انگیزه و پیشرفت و عملکرد تحصیلی بهتر همراه است. چنانکه پژوهشهای گسترده باندورا (1997) در این زمینه شواهدی را مطرح می سازد که نشان می دهد خود توانایی انگیزه، دانش آموز را برای تلاش در راه پیشرفت تحصیلی بر می انگیزد. این متغیر نه تنها در پیشرفت تحصیلی بلکه در موفقیت زندگی نیز نقش مهمی را ایفا می کند. مهارت ها و توانایی های هیجانی و اجتماعی که تحت عنوان هوش هیجانی مشهورند، از جمله پیش بینی کننده های قوی پیشرفت تحصیلی هستند. هوش هیجانی یک سری از توانایی ها و مهارتهای غیرشناختی است. (برای مثال: توانایی کنترل احساسات و هیجانات در خود و دیگران، پذیرائی دیدگاه سایر افراد و کنترل روابط اجتماعی) که توانایی فرد را در مقابله با فشارها و اقتضاهای محیطی افزایش می دهد (بار- اون، 1997). تحقیقات انجام شده در مورد ارتباط هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی به طور کلی بیانگر نقش معنادارهوش هیجانی در پیشرفت تحصیلی است (پارکر و همکاران، 2004، براکت و سالوی،2004، الیاسی و همکاران، 2003، شات و همکاران1998، بار- اون 1997: استوارت، 1996، به نقل از صاحب، 1389). در یک رویکرد مهم تأثیر فرآیندهای محیط خانوادگی بر پیشرفت تحصیلی مطرح است. پژوهش هایی که براساس این رویکرد انجام شده، حاکی از رابطه میان سبک فرزند پروری و عملکرد تحصیلی است، کودکانی که در خانواده های قاطع پرورش می یابند، نمره پیشرفت تحصیلی بالاتری را در مقایسه با فرزندان سایر سبک های خانوادگی کسب می کنند (استرنبرگ و همکاران، 1989 ).
یک سری پژوهش ما هم بر پایه رویکردی است که بیانگر رابطه میان مهارت خود گردانی دانش آموزان و پیشرفت تحصیلی آنهاست. دانش آموزان که از مهارت خود گردانی بیشتری برخوردارند، پیشرفت تحصیلی بالاتری را نشان می دهند (لان و همکاران، 1993).
2-1-4 به طور کلی عواملی که بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تأثیر دارند را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
الف. عوامل فیزیولوژیکی: این عوامل شامل متغیرهای بدنی و فیزیکی یاد گیرنده از جمله سوء تغذیه و سلامت جسمانی می شود.
ب. عوامل روانشناختی: این عوامل شامل متغیرهای روانشناختی از جمله هوش، استعداد، خلاقیت خودپنداره، عزت نفس، نگرش نسبت به مسایل آموزشی، انگیزه پیشرفت، مکان کنترل و ویژگی های شخصی دیگر می شود.
پ. عوامل محیطی: این عوامل در برگیرنده متغیرهای بیرونی شامل پایگاه اقتصادی و اجتماعی (درآمد، تحصیلات، محل زندگی) متغیرهای مربوط به خانواده (تعداد افراد خانوار، سبک فرزند پروری والدین، ارزشهای فرهنگی خانواده) و متغیرهای مربوط به محیط مدرسه (شرایط مدرسه، مدیریت مدرسه، نگرش ویژگی های معلمان، فرهنگ و جو سازمانی مدرسه) می شود (راجرز1982؛ اسچک و فاگن، 1994).
در تبیین تأثیر فوق العاده عنصر معلم در فرآیند آموزش و یادگیری مهر محمدی (1386) معتقد است: شاید در صحت و اعتبار این پاسخ که از میان عناصر و مؤلفه های گوناگون تشکیل دهنده ی نظام تعلیم و تربیت، اولویت قطعی را باید برای معلم قائل شد، نتوان تردید و تشکیک کرد. معلم از آن جهت مورد تأکید و توجه جدی و دارای نقش محوری است که کارگذار اصلی تعلیم و تربیت به شمار می رود و اهداف و منویات متعالی نظام های تعلیم و تربیت در ابعاد مختلف، در نهایت باید به واسطه ی او محقق شود. همچنین رمز سلامت، رشد و بالندگی نظام های تعلیم و تربیت را باید در سلامت، رشد و بالندگی معلم جست و جو کرد.
2-1-5 خانواده و پیشرفت تحصیلی
خانواده به ویژه در سنین حدود 2 تا 10 سالگی مهارتهایی به کودک می آموزند که در رابطه با کار آموزشگاه نقش اساسی دارند. این مهارت ها عبارتند از زبان، توانایی یادگیری از بزرگسالان، جنبه هایی از نیاز به پیشرفت، عادت به کار کردن و توجه به وظایف. اگر چه خانواده ها در آموزش این مهارت ها به کودکان با هم تفاوت دارند، اما نتایج کار بعضی از خانواده ها در ایجاد مهارت ها و توانمندی های دیگر قابل توجه و بررسی است. نتایج بسیاری از تحقیقات نشان می دهد که بخش بزرگی از تغییرات پیشرفت درسی بهویژه تغییرات توانایی های کلاسی کودکان ناشی از تفاوت های محیط خانواده است(ملک مکان، 1378). اگر چه مختصات خانواده از ابعاد گوناگونی چون ساختار ارزشهای حاکم، نحوه انتظارات و توقعات والدین، روشهای تربیتی، پایگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، حجم و تعداد فرزندان، شخصیت و منش والدین، روشهای تربیتی، پایگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی می تواند بر پیشرفت تحصیلی فرزندان تأثیر مثبت داشته باشد اما مطالعات طولی بلومر(1964) حکایت از این دارد که آنچه والدین در تعامل خود با کودکان در خانواده انجام می دهند عامل اصلی تعیین کننده ویژگی های شخصیتی هستند، نه سطح درآمد یا میزان تحصیلات یا سایر خصوصیات مربوطه به پایگاه اجتماعی آنان. خلاصه محیط خانواده در ایجاد پاره ای از ویژگی های کودک که برای یادگیری های بعدی وی در آموزشگاه نقش تعیین کننده دارند، هم از جنبه مثبت و هم از جنبه منفی تأثیر بسیار زیادی دارند(سیف و همکاران، 1360). در یک تحقیق 85% از موفق ترین دانش آموزان، اولیای خودشان را الهام بخش در کارهای مدرسه دانسته اند، بنابراین در اکثر موارد همکاری تشریک مساعی والدین است که دانش آموزان موفق به وجود می آورد. اگر چه ممکن است دیگر اعضای خانواده بر پیشرفت داشن آموزان تأثیر بگذارند اما به نظر می رسد که طرز تفکر و گرایش مثبت والدین به مدرسه مهمترین عاملی است که در موقعیت یا شکست تحصیلی دانش آموز اثر می گذارد(کدیور، 1381).
2-1-6 ارزشها و انتظارات والدین و پیشرفت تحصیلی
تلاشهای کودک برا ی موفق شدن تحت تأثیر ارزشهای دستیابی، انتظار توفیقق، استنباطی که از توفیق خود دارند و علت یابی های آنان است. والیدن از طریق بالا بردن انتظارات معقول خود، می توانند عملکرد تحصیلی کودکان خود را به سطح برتر شوق دهند.در مطالعه ای که در این زمینه در دانشگاه میشیگان درباره موفقیت در ریاضیات انجام پذیرفت، معلوم شد ارزشی که والدین برای قلمروهای مختلف قائلند، ارزشهای فرزندان را تحت تأثیر قرار می دهند. در ضمن ادراک والدین از توانایی های فرزندان در احساس کارآیی و انتظارات آنها تأثیر مستقیم دارد. انتظار کودکان از موفقیت به انتظار والدین شان بیشتر بستگی دارد تا عملکرد خودشان، ظاهراً استنباطی که والدین از تواناییهای فرزندنشان دارند، مستقیماً در اعتماد به نفس کودکان و میزان موفقیت آنها تأثیر می گذارد(یاسائی، 1382).
همچنین والدین در شکل گیری نگرش کودکان تأثیرگذار باشند. مهمترین نقش آنها در زمینه پیشرفت تحصیلی فرزندان ایجادد محیطی روانی – عاطفی آرام و مساعد، فراهم نمودن کتاب های غیردرسی و وسایل آموزشی است(بیابانگرد، 1377).
2-1-7 شرایط اجتماعی و اقتصادی و  پیشرفت تحصیلی
به طور کلی محدودیت های محیطی و کمبود محرک های رشد ذهنی و اجتماعی از عوامل مهم در اُفت تحصیلی کودکان و نوجوانان است. درصد قابل توجهی از دانش اموزان که به طور جدی دچار اُفت تحصیلی شده اند بعضاً ناگزیر در مدارس استثنایی مشغول تحصیل می شوند و از عقب ماندگی ذهنی به شمار می روند(بیانگر، 1386).
اصطلاح پایگاه اجتماعی – اقتصادی به مقوله بندی افراد بر حسب ویژگیهای اقتصادی تحصیلی و حرفه ای آنها اشاره داد. پایگاه اجتماعی – اقتصادی برخی نابرابریها را با خود دارد. در این رابطه افراد متعلق به یایگاه اجتماعی – اقتصادی پایین از تعلیم و تربیت ضعیف تر و قدرت تأثیرگذاری کمتری بر نهادهای اجتماعی نظیر مدرسه و منابع اقتصادی کمتر برخوردارند(بیابان گرد، 1384).
2-1-8 سطح تحصیلات والدین و پیشرفت تحصیلی
سطح تحصیلات والدین نیز بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تأثیرگذار است. والدینی که دارای تحصیلات عالی هستند انتظار موفقیت انها از فرزندانشان بیشتر است. آنها بر پیشرفت تحصیلی تأکید بیشتری دارند و در کمکهای درسی و مشارکت در امور تحصیلی فرزندان تواناتر هستند. یافته های شراین(1991) قره خانی(1353) و . . . نشان دادند که بین سطح تحصیلات والدین و پیشرفت تحصیلی فرزندان رابطه مثبت وجود دارد(قاجاریه، 1373).

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *