— -فایل پروژه - ریسرچ-432)

مناسب نیست
فهرست
عنوانصفحه
TOC \h \z \t "22222222222222222;1" چکیده: PAGEREF _Toc369425943 \h ‌1فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 مقدمه PAGEREF _Toc369425944 \h 31-2 بیان مسأله PAGEREF _Toc369425945 \h 41-3 اهمیت وضرورت تحقیق PAGEREF _Toc369425946 \h 51-4 هدفهای تحقیق PAGEREF _Toc369425947 \h 51-5 فرضیات تحقیق PAGEREF _Toc369425948 \h 51-6 روش تحقیق PAGEREF _Toc369425949 \h 61-7 جامعه مورد نظر تحقیق PAGEREF _Toc369425950 \h 61-8 نمونه آماری تحقیق PAGEREF _Toc369425951 \h 61-9 تعریف واژه ها و اصطلاحات تحقیق PAGEREF _Toc369425952 \h 71-10 چارچوب کلی فصل بندی این تحقیق PAGEREF _Toc369425953 \h 7فصل دوم: مطالعات نظری
2-1 مقدمه PAGEREF _Toc369425954 \h 102-2 مبانی نظری PAGEREF _Toc369425955 \h 112-2-1 سود حسابداری و اهمیت آن در گزارشگری مالی PAGEREF _Toc369425956 \h 112-2-2 کیفیت سود PAGEREF _Toc369425957 \h 142-2-2-1مفهوم کیفیت سود PAGEREF _Toc369425958 \h 152-2-2-2 معیارهای اندازه گیری کیفیت سود PAGEREF _Toc369425959 \h 172-2-2-3 معیارهای سنجش کیفیت سود PAGEREF _Toc369425960 \h 182-2-3 اقلام تعهدی PAGEREF _Toc369425961 \h 222-2-3-1 مدلهای اندازه گیری اقلام تعهدی PAGEREF _Toc369425962 \h 252-2-3-1-1 مدل اسلوان (1996) PAGEREF _Toc369425963 \h 252-2-3-1-2 مدل جونز (1991) PAGEREF _Toc369425964 \h 262-2-3-1-3 مدل تعدیل شده جونز (1991) PAGEREF _Toc369425965 \h 282-2-3-1-4 مدل دچو و دیچو(DD) PAGEREF _Toc369425966 \h 282-2-4 هموار بودن سود PAGEREF _Toc369425967 \h 292-2-5 محتوای اطلاعاتی سود PAGEREF _Toc369425968 \h 292-2-6 بهنگامی سود PAGEREF _Toc369425969 \h 302-2-7 پایداری سود PAGEREF _Toc369425970 \h 302-2-8 مدیریت سود PAGEREF _Toc369425971 \h 312-2-9 نابهنجاری اقلام تعهدی PAGEREF _Toc369425972 \h 342-2-9-1 آزمون میشکین PAGEREF _Toc369425973 \h 362-2-10 ریسک ورشکستگی و کیفیت سود PAGEREF _Toc369425974 \h 362-3 پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc369425975 \h 362-3-1 تحقیقات خارجی PAGEREF _Toc369425976 \h 362-3-2 تحقیقات داخلی PAGEREF _Toc369425977 \h 452-4 خلاصه فصل PAGEREF _Toc369425978 \h 53فصل سوم: روش شناسایی تحقیق (متدلوژی)
3-1 مقدمه PAGEREF _Toc369425979 \h 553-2 قلمرو تحقیق PAGEREF _Toc369425980 \h 553-2-1 قلمرو مکانی PAGEREF _Toc369425981 \h 563-2 -2 قلمرو زمانی PAGEREF _Toc369425982 \h 563-2 -3 قلمرو موضوعی PAGEREF _Toc369425983 \h 563-3 مسأله تحقیق PAGEREF _Toc369425984 \h 563-4 تدوین فرضیه های تحقیق PAGEREF _Toc369425985 \h 583-5 روش تحقیق PAGEREF _Toc369425986 \h 583-6 جامعه‌ی و نمونه آماری PAGEREF _Toc369425987 \h 583-7 روش گردآوری دادهها PAGEREF _Toc369425988 \h 593-8 ابزار تحقیق PAGEREF _Toc369425989 \h 593-9 مدل های آماری تحقیق و تعریف عملیاتی متغیرها PAGEREF _Toc369425990 \h 593-10 روش تجزیه و تحلیل دادهها PAGEREF _Toc369425991 \h 653-10-1 الگوی مقید PAGEREF _Toc369425992 \h 663-10-2 الگوی اثرات ثابت PAGEREF _Toc369425993 \h 673-10-3 الگوی اثرات تصادفی PAGEREF _Toc369425994 \h 673-11 آزمون های انتخاب نوع الگو PAGEREF _Toc369425995 \h 683-12 آزمون میشکین (1983) PAGEREF _Toc369425996 \h 693-13 آزمون والد PAGEREF _Toc369425997 \h 703-14 خلاصه فصل PAGEREF _Toc369425998 \h 71فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 مقدمه PAGEREF _Toc369425999 \h 734-2 نتایج آمار توصیفی PAGEREF _Toc369426000 \h 744-3 تحلیل ماهیت و ویژگیهای متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc369426001 \h 754-4 مدل اول تحقیق PAGEREF _Toc369426002 \h 754-4-1 بررسی خود همبستگی PAGEREF _Toc369426003 \h 754-4-2 آزمون معنی دار بودن روش اثرات ثابت PAGEREF _Toc369426004 \h 764-4-3 آزمون فرضیه اول تحقیق PAGEREF _Toc369426005 \h 774-4-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه اول تحقیق PAGEREF _Toc369426006 \h 784-5 مدل دوم تحقیق PAGEREF _Toc369426007 \h 794-5-1 بررسی خود همبستگی PAGEREF _Toc369426008 \h 794-5-3 آزمون فرضیه دوم تحقیق PAGEREF _Toc369426009 \h 814-5-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه دوم تحقیق PAGEREF _Toc369426010 \h 824-5-3-2 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه سوم تحقیق PAGEREF _Toc369426011 \h 844-6 مدل سوم تحقیق PAGEREF _Toc369426012 \h 854-7 مدل چهارم و پنجم تحقیق PAGEREF _Toc369426013 \h 874-7-1 بررسی خود همبستگی PAGEREF _Toc369426014 \h 874-7-2 معنی دار بودن روش اثرات ثابت PAGEREF _Toc369426015 \h 874-7-3 آزمون فرضیه چهارم و پنجم تحقیق PAGEREF _Toc369426016 \h 894-7-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه چهارم تحقیق PAGEREF _Toc369426017 \h 924-7-3-2 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه پنجم تحقیق PAGEREF _Toc369426018 \h 934-8 خلاصه فصل PAGEREF _Toc369426019 \h 94فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات تحقیق
5-1 مقدمه PAGEREF _Toc369426020 \h 965-2 مرور موضوع تحقیق PAGEREF _Toc369426021 \h 965-3 نتایج آزمون فرضیه های تحقیق PAGEREF _Toc369426022 \h 975-4 پیشنهادهای تحقیق PAGEREF _Toc369426023 \h 1005-4-1 پیشنهادهای کاربردی PAGEREF _Toc369426024 \h 1005-4-2 پیشنهادات برای تحقیقات آتی PAGEREF _Toc369426025 \h 1015-5 خلاصه فصل PAGEREF _Toc369426026 \h 101پیوست های آماری PAGEREF _Toc369426027 \h 102منابع و مأخذ114
فهرست جداول
عنوانصفحه
TOC \h \z \t "111111111111111111111111111;1" جدول 4-1 : نتایج آماره های توصیفی مورد استفاده در این تحقیق PAGEREF _Toc369427280 \h 74جدول 4-2 : نتایج آزمون آماره F PAGEREF _Toc369427281 \h 76جدول 4-3 : نتایج آزمون هاسمن PAGEREF _Toc369427282 \h 76جدول 4-4 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل اول تحقیق PAGEREF _Toc369427283 \h 78جدول 4-5 : نتایج آزمون آماره F PAGEREF _Toc369427284 \h 80جدول 4-6 : نتایج آزمون هاسمن PAGEREF _Toc369427285 \h 80جدول 4-7 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل دوم تحقیق PAGEREF _Toc369427286 \h 82جدول 4-8 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل سوم تحقیق PAGEREF _Toc369427287 \h 86جدول 4-9 : نتایج آزمون آماره F PAGEREF _Toc369427288 \h 87جدول 4-10 : نتایج آزمون هاسمن PAGEREF _Toc369427289 \h 88جدول 4-11 : نتایج آزمون آماره F PAGEREF _Toc369427290 \h 88جدول 4-12 : نتایج آزمون هاسمن PAGEREF _Toc369427291 \h 89جدول 4-13 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل پیش بینی تحقیق PAGEREF _Toc369427292 \h 90جدول 4-14 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل ارزشگذاری تحقیق PAGEREF _Toc369427293 \h 91

چکیده:هدف این تحقیق بررسی رابطه بین ریسک ورشکستگی و بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد عملیاتی می باشد. به عبارت دقیق تر این پژوهش به این موضوع می پردازد که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر. متغیرهای این تحقیق شامل جریان وجه نقد عملیاتی، اقلام تعهدی و ریسک ورشکستگی می باشند.
در این تحقیق از داده های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از 1386 تا پایان سال 1390 استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده های تحقیق، از روش رگرسیون با داده های ترکیبی و سیستم معادلات همزمان به همراه آزمون میشکین (1983) استفاده شده است.
نتایج تحقیق نشان داد که در شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد بیشتر است.
واژه های کلیدی:
اقلام تعهدی، جریان وجوه نقد، آزمون میشکین، ریسک ورشکستگی
فصل اول
کلیات تحقیق

1-1 مقدمهیکی از محصولات اساسی سیستم حسابداری، صورت سود و زیان می باشد. این صورت مالی حاوی عنصر کلیدی مالی یعنی سود خالص می باشد. سود خالص نتیجه عملکرد یک واحد اقتصادی را برای یک دوره مالی نشان می دهد و یکی از اقلامی است که مورد توجه طیف وسیعی از استفاده کنندگان صورتهای مالی قرار می گیرد. در فرآیند اندازه گیری سود از سیستم تعهدی استفاده می شود. بدین ترتیب که اقلام تعهدی شناخت جریان نقد را طی دوره تعدیل می کنند تا ارقام تعدیل شده، عملکرد واحد اقتصادی را بهتر اندازه بگیرند. مثلاً یک حساب دریافتنی، شناخت جریان نقد آتی را در سود سرعت می بخشد و شناسایی سود حسابداری را با منافع اقتصادی حاصل از فروش همزمان می سازد. از نظر بارث و همکاران (2005) بکارگیری برآوردها در صورتهای مالی، سود را تحت تأثیر قرار می دهد و ممکن است منجر به سودی متفاوت از نتیجه عملکرد واقعی واحد تجاری شود.
به هر حال اقلام تعهدی همیشه بر اساس برآوردهایی هستند که اگر این برآوردها اشتباه باشند،باید اقلام تعهدی وسود آتی اصلاح شوند.خطای برآورد و اصلاحات بعدی آن از مفید واقع شدن اقلام تعهدی میکاهد. از نظردچو و دیچو(2002) کیفیت اقلام تعهدی با افزایش میزان خطای برآورد اقلام تعهدی کاهش می یابد. کیفیت اقلام تعهدی با پایداری سود رابطه مثبت دارد و پایداری سود یکی از ابزارهای ارزیابی کیفیت سود می باشد. هر چه پایداری سود کمتر باشد، کیفیت سود پایین تر خواهد بود. کیفیت سود به معنای این است که سود خالص گزارش شده متفاوت از نتیجه عملکرد واحد اقتصادی است. در چنین شرایطی محتوای اطلاعاتی سود کاهش یافته و استفاده کنندگان کمتر می توانند در مدل تصمیم گیری خود به این عنصر مهم صورتهای مالی تکیه کنند.ازدیدگاه سرمایه گذاران کیفیت پایین سود مطلوب نیست، زیرا موجب عدم تخصیص بهینه منابع می شود(ریچاردسون و همکاران،2004).ارزیابی کیفیت سود به استفاده کنندگان صورتهای مالی کمک می کند تا نسبت به اطمینان سود جاری قضاوت کنند و آینده را پیش بینی نمایند(دلویت و تاچ، 2004).
این تحقیق به بررسی تأثیر ریسک ورشکستگی بر قیمت گذاری ناصحیح اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد می پردازد، انتظار می رود در شر کتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی و کوچک نمایی جریان وجوه نقد نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بیشتر باشد.
1-2 بیان مسألهاسلوان در سال 1996 شواهدی ارائه کرد که نشان می داد سرمایه گذاران، میزان پایداری اقلام تعهدی را بیش از واقع(بزرگنمایی) و میزان پایداری جریان وجوه نقد را کمتر از واقع(کوچک نمایی) برآورد می کنند. این نتایج نشان می دهد که وقتی استراتژی مبادله سهام بر اساس درک ناصحیح سرمایه گذاران از پایداری اجزای سود قرار می گیرد، منجر به بازده غیرعادی معناداری می شود. درک ناصحیح سرمایه گذاران از میزان پایداری اجزای سود به ویژه اقلام تعهدی، نابهنجاری اقلام تعهدی نامیده می شود.
ادبیات نابهنجاری بسط داده شده توسط اسلوان (1996) در ابتدا روی ارزشگذاری بیش از واقع(بزرگنمایی) اقلام تعهدی تمرکز داشت (برای مثال، خی2001؛ توماس و ژانگ 2002؛ کالینز، گنگ و هریبار؛ 2003). با اینحال، تحقیقات اخیر نشان می دهد که تمرکز روی بزرگنمایی اقلام تعهدی بدون توجه بهکوچک نمایی جریان وجوه نقد، منجر به بحثی ناقص و نتایجی ناصحیح می شود (دسای، راجگوپال و ونکاتاچالام 2004؛ یو 2007؛ بارن و مجیلک 2008). در این تحقیق به بررسی نقش ریسک ورشکستگی در ارزشگذاری صحیح اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد پرداخته می شود. به بیان دقیق تر، ما بررسی می کنیم که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر؟
1-3 اهمیت وضرورت تحقیقفرض بر این است که دست اندرکاران بازار و سرمایه گذاران برای قیمت گذاری سهام روی کیفیت سود و اجزای آن تمرکز زیادی می کنند با توجه به اینکه احتمال ورشکستگی یک شرکت روی میزان پایداری سود (که یکی از شاخص های کیفیت سود می باشد.) و اجزاء آن تأثیر بسزایی دارد. بنابراین مطالعه رابطه بین ریسک ورشکستگی و نابهنجاری اجزای سود لازم به نظر می رسد. این مطالعه به حدس توماس(2000) پاسخ می دهد.وی بیان می کند که بزرگنمایی و کوچک نمایی اطلاعات اجزای سود، ممکن است به دلیل کیفیت پایین اقلام تعهدی باشد.
1-4 هدفهای تحقیق
هدف این تحقیق بررسی رابطه بین ریسک ورشکستگی و نابهنجاری اقلام تعهدی و جریان وجوه نقدعملیاتی می باشد. به عبارت دقیق تر این پژوهش به این موضوع می پردازد که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر.متغیرهای این تحقیق شامل جریان وجه نقد عملیاتی، اقلام تعهدی و ریسک ورشکستگی می باشند.
1-5 فرضیات تحقیقبا توجه به تئوریها و پیشینه موجود، این تحقیق شامل پنج فرضیه به شرح زیر می‌باشد:
جریان وجوه نقد عملیاتی پایداری بیشتری از اقلام تعهدی دارد.
در پیش بینی سودهای آتی، اقلام تعهدی بزرگنمایی می شود.
در پیش بینی سودهای آتی، جریان وجوه نقد عملیاتی کوچک نمایی می شود.
در شرکتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی بیشتر است.
در شرکتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، کوچک نمایی جریان وجوه نقد عملیاتی بیشتر است.
1-6 روش تحقیقدر این تحقیق، گردآوری اطلاعات و داده های مورد نیاز در دو مرحله انجام شده است. در مرحلهی اول برای تدوین مبانی نظری تحقیق از روش کتابخانه ایی (و مراجعه به پروژه - ریسرچ ها و مقالات فارسی و انگلیسی از طریق سایت های مربوطه) و در مرحلهی دوم، برای گردآوری دادههای مورد نظر از صورتهای مالی ارائه شده به بورس اوراق بهادار، و سایر منابع اطلاعاتی مرتبط مانند بانک اطلاعاتی تدبیرپرداز و ره آورد نوین استفاده شده است.
1-7 جامعه مورد نظر تحقیقجامعه آماری شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-8 نمونه آماری تحقیقجامعه آماری این تحقیق، تمام شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از 1386تا پایان سال 1390 می باشد .برای تعیین نمونه آماری به روش حذفی سیستماتیک، شروط زیر اعمال شده است:
شرکتهایی که پایان سال مالی آن ها 29 یا 30 اسفند ماه باشد.
شرکت های سرمایه گذاری و واسطه گر مالی نباشند.
در پایان، شرکت هایی که داده های آنها در دسترس نبوده و همچنین مشاهدات پرت حذف شده اند.
شرکت هایی که در دوره 1386 تا 1390 از بورس خارج شده باشند.
طی دوره زمانی تغییر سال مالی نداده باشند.
در پایان تعداد 205 شرکت( 1025 سال شرکت) باقیمانده که از میان شرکتهای باقیمانده، تعداد 147 سال شرکت ورشکسته و 878 سال شرکت غیر ورشکسته (طبق مدل Z altman) تشخیص داده شده اند.
1-9 تعریف واژه ها و اصطلاحات تحقیقاقلام تعهدی: برابر سود منهای جریان وجوه نقد عملیاتی است.
نابهنجاری: زمانی که سرمایه گذاران پایداری یکی از اقلام صورتهای مالی را کمتر(کوچک نمایی) یا بیشتر از واقع (بزرگنمایی)ارزیابی کنند، گفته می شود نابهنجاری اقلام تعهدی صورت گرفته است.
آزمون میشکین: آزمونی است برای بررسی نابهنجاری اقلام صورت های مالی توسط بازار.
ریسک ورشکستگی: به میزان احتمال ورشکسته شدن یک شرکت در سال آتی گفته می شود.
1-10 چارچوب کلی فصل بندی این تحقیقفصل اول:
دراین فصل بیان مسأله،اهمیت واهداف تحقیق،فرضیات تحقیق،قلمروزمانی ومکانی تحقیق،نوع روش تحقیق وروش گردآوری اطلاعات و در کل، چارچوب اصل تحقیق تبیین شده است.
فصل دوم:
این فصل در برگیرنده ادبیات تحقیق ، پیشینه داخلی و خارجی تحقیق و مباحث تئوری می باشد.
فصل سوم:
این فصل مربوط به روش شناسی تحقیق است و شامل روش تحقیق ، روش گردآوری اطلاعات و طبقه بندی آنها ، متغیرها و بیان فرضیات تحقیق و روشهای آزمون فرضیات است.
فصل چهارم:
این فصل شامل تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون های آماری جهت تفسیر نتایج می باشد.
فصل پنجم:
این فصل در برگیرنده نتایج تحقیق ، پیشنهادات برای تحقیقات آتی و محدودیت های موجود در انجام این تحقیق می باشد.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1 مقدمه
امروزه به دلایل مختلفی مانند گسترش همه جانبه فعالیتهای اقتصادی، توسعه بازارهای مالی و رونق سرمایه گذاری در بازارهای سرمایه، دسترسی به اطلاعات درست و به موقع مهمترین ابزار سرمایه گذاران حقیقی و حقوقی جهت اتخاذ تصمیمات بهینه و کسب منفعت مورد انتظار آنان است. محصول نهایی فرآیند حسابداری مالی، ارائه اطلاعات مالی به استفاده کنندگان درون و برون سازمانی، جهت اخذ تصمیمات اقتصادی، در قالب گزارشگری حسابداری است. بخش اصلی و با اهمیت گزارشگری مالی، ارائه ی صورتهای مالی است. بورسهای اوراق بهادار در بیشتر کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از عمده ترین ارکان شکوفایی اقتصادی محسوب شده و یکی از پایه های اصلی اقتصاد کشورها به حساب می آید، زیرا وظیفه اصلی آنان گردآوری و هدایت پس اندازهای موجود جوامع به سمت بخش های تولیدی و مولد ثروت می باشد.
سود یکی از اقلام مندرج در صورت های مالی است که در تصمیم گیری استفاده کنندگان صورتهای مالی تأثیر بسزایی دارد و توجه زیادی را معطوف خود ساخته است (کرمی ، 1387). محتوای اطلاعاتی سود و اجزای آن، به طور گسترده در متون حسابداری و مالی بارها مورد آزمون قرار گرفته است (اعتمادی و چالاکی، 1384). نظر به اینکه سود حسابداری بر مبنای تعهدی شناسایی می شود و به دو جزء نقدی و تعهدی قابل تقسیم است؛ جزء تعهدی نیز قابل تقسیم به اجزای دیگری است. براساس رویکرد تعهدی در صورت تحقق درآمدها و وقوع هزینه ها می توان سود را گزارش کرد. همان طور که تجزیه سود به دو بخش نقدی و تعهدی باعث کاهش میانگین خطای پیش بینی می گردد (عرب مازار یزدی و همکاران، 1385). در بند 47 شماره (1) هیأت استانداردهای حسابداری مالی بیان شده است که سرمایه گذاران، بستانکاران و دیگران از سود برای ارزیابی توان سودآوری، توان پرداخت سود سهام، پیش بینی سودهای آتی و ارزیابی سرمایه گذاری در یک شرکت با دادن اعتبار به شرکتی دیگر استفاده می کنند. برخی از تحلیلگران مالی بر این عقیده هستند که به دلیل تمایل سرمایه گذاران به رقم نهایی سود، می توان از چنین تحقیقاتی در قیمت گذاری صحیح اوراق بهادار استفاده کرد (اسلوان، 1996). اما تحلیلگران اوراق بهادار، مدیران شرکت ها، سرمایه گذاران و افرادی که در بازار سرمایه مشارکت دارند، بیشترین توجه خود را به رقم سود خالص به عنوان آخرین قلم اطلاعاتی صورت سود و زیان معطوف می کنند (ثقفی و کردستانی، 1383).
بنابراین برای اینکه سود گزارش شده بتواند در ارزیابی عملکرد و توان سود آوری یک شرکت به استفاده کنندگان کمک کند و سرمایه گذاران با اتکاء به اطلاعات سود، بازده مورد انتظار خود را برآورد کنند، صرفاً نباید به رقم نهایی سود گزارش شده توجه کرد و توجه به اجزای تشکیل دهنده سود (اجزای نقدی و تعهدی) و بخش های مختلف این اجزاء می تواند اطلاعات مناسبی را در اختیار آن ها قرار دهد. کیفیت اطلاعات ارائه شده شرکت ها (خصوصاً کیفیت سود آنان) نقش تعیین کننده ای در اتخاذ تصمیمات صحیح سرمایه گذاری اشخاص دارد.
با توجه به توضیحات فوق و ضمناً با توجه به اینکه سود هدف اصلی تأسیس شرکت ها می باشد، ضرورت دارد که در این فصل به نقش و اهمیت سود در گزارشگری مالی، کیفیت سود، نابهنجاری اقلام تعهدی و تعریف ماهیت شرکت های درمانده مالی (بعنوان شرکت های ناتوان درکسب سود) پرداخته شود.
2-2 مبانی نظری2-2-1 سود حسابداری و اهمیت آن در گزارشگری مالیسود حسابداری از دیدگاه عملی این گونه تعریف شده است: تفاوت بین درآمد تحقق یافته ناشی از معامله های دوره و بهای تاریخی منقضی شده مربوطه. تعریف مزبور بیانگر این است که سود حسابداری دارای پنچ ویژگی زیر می باشد: (بلکویی ، 2004)
1- سود حسابداری مبتنی بر معامله های واقعی است که در شرکت رخ می دهد (سود حسابداری اصولاً از تفاوت درآمد فروش کالاها یا خدمات با هزینه های لازم برای انجام دادن این فروش، بدست می آید).
2- سود حسابداری بر مبنای فرض دوره زمانی، به عنوان یک امر بدیهی قرار دارد و به عملکرد مالی شرکت در طی یک دوره زمانی مفروض یا مشخص اشاره دارد.
3- سود حسابداری مبتنی بر اصل تحقق درآمد می باشد. اصل تحقق درآمد معیاری برای شناسایی (ثبت) درآمد و در نتیجه شناسایی (ثبت) سود می باشد.
4- سود حسابداری بر اصل بهای تمام شده تاریخی تأکید دارد (سود حسابداری بر حسب بهای تمام شده تاریخی اندازه گیری می شود).
5- سود حسابداری مبتنی بر اصل تطابق می باشد. بر اساس این اصل، هزینه های انجام شده جهت ایجاد درآمد باید به حساب دوره ای که درآمد در آن تحصیل گردیده منظور گردد.
صورتهای مالی یکی از با اهمیت ترین منابع در دسترس استفاده کنندگان صورتهای مالی جهت اخذ تصمیمات سودمند است. به همین دلیل در مبانی نظری کشورهای مختلف، اهداف متفاوتی برای گزارشگری مالی در نظر گرفته شده است. مفاهیم نظری گزارشگری مالی ایران هدف صورتهای مالی را با عبارات زیر توصیف می نماید:
«هدف صورتهای مالی عبارت از ارائه اطلاعاتی تلخیص و طبقه بندی شده درباره وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطاف پذیری مالی واحد تجاری است که برای طیف گسترده از استفاده کنندگان صورتهای مالی، در اتخاذ تصمیمات اقتصادی مفید واقع گردد.» (هیأت تدوین استانداردهای حسابداری،1381، ص 487).
از عبارات فوق چنین استفهام می شود که اهداف گزارشگری مالی از نیازها و خواسته های اطلاعاتی استفاده کنندگان خارجی نشأت می گیرد. استفاده کنندگان مذکور همواره به دنبال اتخاذ تصمیمات مناسب پیرامون فروش یا نگهداری سهام خود در واحدهای تجاری و یا اعطای اعتبار هستند. طبیعی است که برای اخذ چنین تصمیماتی آن ها باید بتوانند توان واحد تجاری را جهت ایجاد وجه نقد (همچنین زمان و قطعیت ایجاد آن) ارزیابی کنند. در واقع توانایی واحد تجاری در ایجاد وجه نقد است که ظرفیت واحد تجاری را جهت انجام پرداخت هایی مانند پرداخت حقوق و مزایا به کارکنان، پرداخت به فروشندگان کالا و خدمات، پرداخت مخارج مالی و توزیع سود بین سهامداران و تأمین کنندگان سرمایه نشان می دهد.
یکی دیگر از مواردی که توسط استفاده کنندگان صورتهای مالی مورد توجه قرار می گیرد، عملکرد مدیریت واحد تجاری است. استفاده کنندگان صورتهای مالی جهت اتخاذ تصمیمات مناسب در ارتباط با هر واحد تجاری، باید از مدیریت و نحوه عملکرد آن در واحد تجاری، اطلاعات لازم کسب نماید. در واقع هیئت مدیره شرکت ها و سرمایه گذاران به دقت به گزارشهای مالی سود توجه می کنند. هیئت مدیره از اهمیت سود برای ذینفعان شرکت آگاهی دارد و پاداش مدیریت را به پیامدهای سود مرتبط می کند (دیجورج و همکاران، 1999). هیلی و والن (1999) عنوان می کنند که سود حسابداری به شرکت های کارا کمک می کند که خود را از شرکت های غیرکارا (دارای عملکرد ضعیف) متمایز کنند و باعث تخصیص بهینه منابع و تسهیل تصمیمات مباشرتی بوسیله افراد ذینفع می گردد.
از دیدگاه بلکویی (2004) سود حسابداری دارای کاربردهای زیر است:
الف- سود در تصمیمات سرمایه گذاری مفید است.
ب- سود معیار اندازه گیری کارایی مدیریت در هدایت منابع اقتصادی و معیار اندازه گیری مسئولیت مباشرتی مدیریت در قبال منابع مذکور است.
ج- سود وسیله ای برای پیش بینی سودهای آتی است.
د- سود مبنای محاسبه مالیات و توزیع مجدد ثروت در میان افراد جامعه است و از این طریق به گسترش عدالت در سطح جامعه کمک می کند.
از نظر دچو، کوتاری و واتز (1998) در مدل های تئوری برای محاسبات، بیشتر از جریان نقدی استفاده می شود، ولی سود حسابداری در ارزیابی سهام و اندازه گیری عملکرد مدیریت، کاربرد زیادی دارد. بنابراین سود حسابداری یکی از اقلام بسیار با اهمیت صورتهای مالی است، که توجه استفاده کنندگان به آن معطوف می شود. دلایل زیادی برای برتری سود حسابداری و علل بکارگیری آن پیشنهاد شده است. و سرانجام از نظر بیور (1998) یکی از دلایل برتری سود نسبت به سایر ارقام، توانایی آن جهت پیش جریان نقدی آتی است.
2-2-2 کیفیت سوددر طول سه دهه اخیر بحث کیفیت سود مورد توجه خاص پژوهشگران قرار گرفته و تلاش بر این بوده است که با دست یافتن به یک روش منطقی و معتبر، کیفیت سود مورد ارزیابی قرار گرفته و عوامل تاثیرگذار بر آن شناسایی شود (دسای و همکاران، 2009).
در مواقعی که سود مدیریت می شود نتیجه واقعی عملکرد یک واحد تجاری در سطوح داخلی تر صورتهای مالی قرار می گیرد. استفاده کنندگان از صورتهای مالی به گزارش هایی نیاز دارند که قابل اتکا باشد، ولی مدیریت سود این ابزار را فراهم نمی کند و گزارشگری مالی را از هدف اصلی خود که همانا تهیه اطلاعات مفید است، دور می سازد. در چنین شرایطی که رقم سود گزارش شده در صورتهای مالی از قابلیت اتکایی برخوردار نیست، تحلیلگران مالی نباید تنها به رقم سود گزارش شده اتکاء کنند، بلکه باید به کیفیت سود نیز توجه نمایند.
به دنبال رسوایی های مالی در دهه های اخیر، توجه روز افزونی معطوف کیفیت سود شده است. نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیلگران مالی و کارگزاران بازار بورس اوراق بهادار مطرح شد، زیرا آنان احساس می کردند سود گزارش شده قدرت سود شرکت را آنچنان نشان نمی دهد که در ذهن مجسم می شود. آن ها دریافتند که پیش بینی سودهای آتی بر مبنای نتایج گزارش شده، کار مشکلی است. همچنین پی بردند که تحلیل صورتهای مالی شرکتها به دلیل نقاط ضعف زیادی که در اندازه گیری اطلاعات وجود دارد، کار دشواری می باشد. بنابراین در تعیین ارزش شرکت نه تنها به کمیت سود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. از دیدگاه نیگز کیفیت سود عبارت از بیان صادقانه سود گزارش شده است. منظور از بیان صادقانه تطابق بین توصیف انجام شده و آن چیزی است که ادعای آن را دارد. به عبارت دیگر کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی است (ظریف فرد و ناظمی، 1383).
منظور از کیفیت سود، زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق آن در آینده است. به عبارت دیگر ارزش یک سهم تنها به سود هر سهم سال جاری بستگی ندارد، بلکه به انتظارات ما از آینده شرکت و قدرت سودآوری سال های آتی و ضریب اطمینان نسبت به سودهای آتی بستگی دارد (جهانخانی و ظریف فرد، 1374).
همانطوری که قبلاً ذکر گردید کیفیت سود یک مفهوم چند بعدی است و تعریفی که همگان نسبت به آن اجماع و اتفاق نظر داشته باشند، در خصوص کیفیت سود وجود ندارد. دلیل تنوع در تعریف کیفیت سود را می توان ناشی از این دانست که افراد از اطلاعات حسابداری (خصوصاً سود حسابداری) در تصمیمات متفاوتی استفاده می کنند. برخی از مهمترین تعریف های ارائه شده برای کیفیت سود در زیر آورده شده است:
- ثقفی و کردستانی (1383) سودی را با کیفیت تر می دانند که پایدارتر باشد، یعنی شرکت توان بیشتری برای حفظ سودهای جاری دارد.
- وایت و همکاران (2003) کیفیت سود را میزان محافظه کاری اعمال شده در سود گزارش شده می دانند.
- میخائیل و همکاران (2003) معتقدند که کیفیت سود عبارت است از درجه ارتباط عایدات گذشته یک شرکت با جریان نقد آتی آن.
- بلوواری، گیاکومینو و اکرز (2006) کیفیت سود را نمادی از توانایی سود گزارش شده در انعکاس سود واقعی واحد تجاری، قابلیت پیش بینی سود آتی و پایداری و عدم تغییر پذیری در سود گزارش شده می دانند.
2-2-2-1مفهوم کیفیت سودوجود زمینه های مناسب برای «دستکاری سود»ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره ای از محدودیت های ذاتی حسابداری از جمله الف )نارسایی های موجود در فرآیند برآوردها و پیش بینی های آتی ب)امکان استفاده از روشهای متعدد حسابداری باعث شده است که سود واقعی یک واحد اقتصادی از سود گزارش شده در صورتهای مالی متفاوت باشد. محققان و دست اندرکاران حرفه حسابداری اهمیت سود به عنوان یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش شرکت ناگریز به ارزیابی سود گزارش شده توسط واحدهای اقتصادی می باشند. برای ارزیابی این سود از مفهومی بنام کیفیت سود استفاده می شود.
در مقالات مختلف در تعریف مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی برای تعیین کیفیت سود اشاره شده است: یکی ازآنها سودمندی تصمیم گیری و دیگری ارتباط بین این دو مفهوم و سود اقتصادی مد نظر آقای هیکس میباشد. به عبارت دیگر کیفیت سود عبارت است از بیان صادقانه سود گزارش شده، از سود مدنظر آقای هیکس. منظور از بیان صادقانه تطابق بین توصیف انجام شده و آن چیزی که ادعای آن را دارد، می باشد. یعنی کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی هیکس میباشد. اما بدلیل آنکه افراد از اطلاعات در تصمیمات متفاوتی استفاده می کنند، امکان ارائه یک تعریف جامع از سود وجود ندارد.
برخی تحلیل گران مالی، کیفیت سود را بعنوان سود عادی و مستمر، تکرارپذیر و ایجاد کننده جریان نقدی حاصل از عملیات میدانند، آنها متعقدند که کیفیت سود رقمی بین سود خالص گزارش شده و جریان نقدی حاصل از عملیات منهای ارقام غیر تکراری میباشد.
تاکنون متخصصان مالی نتوانسته اند به یک محاسبه مستقل از سود که از نظر آنها کیفیت لازم را دارا باشد دست یابند. در این حالت، متخصصان مالی با انجام تعدیلات مناسب، می توانند به یک دامنه که به شکل صحیح تر نشانگر کیفیت سود نسبت به سود خالص گزارش شده باشد، دست یابند.بنابراین مفهوم کیفیت سود،یک امر تعریف شده ثابت نیست که بتوان به آن دست یافت. بلکه مفهومی است نسبی که به ارتباط آن با دیدگاهها و نگرشها بستگی دارد.
دیدگاههای مختلفی در مورد ارزیابی کیفیت سود وجود دارد که ذیلاً تعدادی از آنها مورد بررسی قرار می گیرد.
«هانت» مدیر مالی شرکت جنرال میلز معتقد است که در ارزیابی کیفیت سود دو مورد ارزیابی می شود:یکی از تناسب داشتن سود فعلی شرکت با سودهای گذشته ودیگری برداشت بازار از کیفیت سود شرکت که در نسبت P/E متجلی می شود.
«هگن» مدیر مالی شرکت دینولدز معتقد است که کیفیت سود را می توان با شناسایی یا حذف اثرات تغییر روشهای حسابداری، اقلام غیر عادی و شرایط بازار یا هزینه های موقتی، اندازه گیری نمود.
«کونولی» دیگر تحلیل گر مالی معتقد است که کیفیت سود را می توان از طریق اندازه گیری ارزش قابل بازیافتنی داراییها ارزیابی کرد.
«والن»مدیرمالی شرکت American broadcasting معتقد است که کیفیت سود را می توان از طریق تفاضل بین سود تورمی و سود گزارش شده اندازه گیری کرد.
(Michael B Mikhail,) معتقد است، سودی را که بهتر بتواند جریات نقدی عملیاتی آتی موسسه را پیش بینی کند، با کیفیت تر است (ذاکر ادهم،2012).
2-2-2-2 معیارهای اندازه گیری کیفیت سوداز آنجا که تعریف یکسانی از کیفیت سود وجود ندارد ، لذا معیار ارزیابی یکسانی نیز وجود ندارد . بطور کلی معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوط به آن را که در سال 2002 توسط توسط کاترین و وینسنت (Katherin & Vincent , 2002 ) ارائه شده به صورت جدول زیر طبقه بندی کرد :
الف )مفهوم کیفیت سود مبتنی بر سری زمانی ویژگی های سود
1.پایداری
2.قابلیت پیش بینی
3. نوسان پذیری
ب )مفهوم کیفیت سود بر اساس رابطه بین سود و اقلام تعهدی و وجه نقد
1. نسبت وجه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی به سود
2.تغییر در کل اقلام تعهدی
3.پیش بینی اجزا اختیاری اقلام تعهدی به کمک متغیر های حسابداری
4.پیش بینی روابط بین اقلام تعهدی و جریان های نقدی
ج) مفهوم کیفیت سود بر اساس ویژگی های کیفی چاچوب نظری هیات استاندارد های حسابداری مالی (FASB)
1.مربوط بودن و قابلیت اتکا
د )مفهوم کیفیت سود بر اساس تاثیر گذاری در تصمیم
1. قضاوتها و برآوردها ، معیاری معکوس از کیفیت سود .
2. رابطه معکوس بین کیفیت سود و تغییر استاندارد های حسابداری
2-2-2-3 معیارهای سنجش کیفیت سودبطور کلی هر چه سود گزارش شده به استفاده کنندگان کمک کند تا تصمیمات بهتری بگیرند، آن سود با کیفیت تر محسوب می شود. اما به دلیل آنکه افراد از اطلاعات متفاوتی استفاده می کنند امکان ارائه یک تعریف جامع از سود وجود ندارد. از طرف دیگر سایر معیارها نیز بر مفید بودن اطلاعات سود تأثیر می گذارد. از جمله این اطلاعات (غیرمالی)، توانایی تجزیه و تحلیل و پردازش اطلاعات توسط استفاده کنندگان و سایر محدودیت های بالقوه ای است که بر سر راه استفاده کننده قرار می گیرد (خواجوی و ناظمی، 1384).
کورنل و لندسمن (2003) چارچوب دیگری برای ارزیابی کیفیت سود ارائه کردند. آن ها با مرور مطالعات پیشین روش های زیر را به عنوان معیارهای مناسب عنوان کردند:
1- روش مبتنی بر مربوط بودن با ارزش : در این روش ارتباط بین مقادیر مختلف سود و قیمت سهام به کمک رگرسیون اندازه گیری می شود. هرچه میزان ضریب همبستگی تعدیل شده بیشتر باشد، سود مربوط با ارزش تر است.
2- روش مبتنی بر محتوای اطلاعاتی : در این روش ارتباط میان تغییرات قیمت یا بازده سهام، با سطوح یا تغییرات غیرمنتظره مقادیر مختلف سود به کمک رگرسیون اندازه گیری می شود. هرچه میزان ضریب همبستگی تعدیل شده به عدد یک نزدیکتر باشد، نشان دهنده بار اطلاعاتی بیشتری است.
3- روش مبتنی بر توانایی پیش بینی. در این روش مهم آن است که مقادیر گذشته سود بتواند مقادیر آتی را پیش بینی کند. هرچه، میزان قدر مطلق میانگین خطای پیش بینی کمتر باشد، آن مقدار توانایی پیش بینی بیشتری دارد.
4- روش مبتنی بر سود اقتصادی. در این روش بیشتر معیارهای مبتنی بر پیش بینی هزینه سرمایه مدنظر قرار می گیرد. استنباط بر این است که این ارقام کیفیت بالاتری نسبت به سود حسابداری دارند. معیار ارزش افزوده اقتصادی از جمله معیارهایی است که بر این روش اتکاء دارد.
مک نیکالز (2008) معتقد است که کیفیت سود را می توان به 3 دسته کلی تقسیم کرد که عبارتند از پایداری سود، سطوح ارقام تعهدی و سودی که منعکس کننده معاملات اقتصادی مربوط است. پایداری سود به معنای تکرارپذیری (استمرار) سود جاری است. هر چه پایداری سود بیشتر باشد، یعنی شرکت توان بیشتری برای حفظ سودهای جاری دارد و فرض می شود کیفیت سود شرکت بالاتر است. در خصوص سطوح ارقام تعهدی تحلیل گران معتقدند که هر چه نسبت وجوه نقد عملیاتی(CFO) به سود خالص بیشتر باشد (یعنی هر چه حجم ارقام تعهدی کمتر باشد)، کیفیت سود بالاتر است. به عبارت دیگر یک واحد تجاری با سطح بالای درآمد و جریان نقد پائین ممکن است مشکوک به شناسایی زود هنگام درآمد و یا معوق کردن هزینه ها باشد.
در مورد معیار سود نیز قابل ذکر است که هر چه سود گزارش شده به استفاده کنندگان کمک کند تا تصمیمات بهتری بگیرند، آن سود با کیفیت تر محسوب می شود.
و نهایتاً از نظر تای (2004) زمانی کیفیت سود بالاست که:
1- کیفیت اقلام تعهدی بالا باشد. معیارهای مختلف برآورد کیفیت سود نشان می دهد سودی مطلوبتر است که وجه نقد را به تصویر می کشد (پنمن ، 2001 و فرانسیس و سایرین ، 2005).
2- ضرایب پایداری سود قابل توجه باشد. کیفیت پایین سود با پایداری کم سود تعریف می شود (لو و تیاگاراجان ، 1993). پایداری کم، میزان پاسخگویی سود را کاهش می دهد (کولینز و کوتاری ، 1989 و ایستون و زمیجوسکی ، 1989).
فریمن و سایرین (1982) برای بررسی پایداری سود رابطه ی بین سود جاری و سود آتی را به این صورت مطرح می کنند که:
معادله (2-1) Earningst+1=α0+α1Earnings1+vt

اگر α1 نزدیک به یک باشد یعنی سود پایدارتر است. اسلون (1996) بر این باور است که قراردادن ضرایب یکسان برای بخش نقدی و تعهدی در معادله ی بالا مناسب نمی باشد و بهتر است فرمول بالا را به صورت زیر مطرح کنیم:

Earningst+1=0+1 Accruals1+2CashFlows1+Vt+1مدل (2-2)
کورمندی و لیپ (1987) برای تعیین ضریب پایداری سود از سود جاری و سود سال گذشته رگرسیون می گیرند که در این حالت هرچه ضریب حاصله به یک نزدیکتر باشد و یا حتی بزرگتر از یک باشد نشان دهنده ی پایداری بیشتر سود است.
3- قابلیت پیش بینی سود بالا باشد. سود گذشته می تواند سود آتی را نیز پیش بینی کند. لیپ (1990) معیاری برای پیش بینی سود از طریق محاسبه واریانس سود در نظر می گیرد (هرچه واریانس بیشتر باشد قابلیت پیش بینی کمتر می شود). فرانسیس و سایرین (2005) مطالعه وی را دنبال کردند. آن ها برای بررسی قابلیت پیش بینی سود از جذر خطای واریانس برآوردی معادله پایداری سود استفاده می کنند. هرچه حاصل جذر بیشتر باشد قابلیت پیش بینی کمتری دارد. کیفیت سودی که قابلیت پیش بینی بیشتری دارد بالاتر می باشد سود با کیفیت بالا شاخص خوبی برای پیش بینی سود آتی است.
4- هموار سازی سود کم باشد: یعنی عدم استفاده مدیریت از روش های هموارسازی، وایسوکی (2004) یک معیار کیفیت سود را نزدیک بودن سود به جریان نقدی می داند. لویز و همکاران در سال (2003) و برگز تالر و همکاران در سال (2004) با استفاده از قدر مطلق اقلام تعهدی سرمایه در گردش به عنوان معیاری از مدیریت سود و سپس متوازن کردن آن از طریق جریان نقد عملیاتی، هموارسازی سود را به کمک میزان انحراف استاندارد سود عملیاتی وجریان نقد عملیاتی محاسبه می کنند. بوئِن و همکاران (2003) هموار سازی سود را از طریق انحراف استاندارد جریان نقد عملیاتی، تقسیم بر انحراف استاندارد سود محاسبه می کنند. بطور مشابه فرانسیس و سایرین (2005) هموار سازی سود را به کمک نسبت انحراف استاندارد سود خالص قبل از اقلام غیرمترقبه ی واحد تجاری «تقسیم شده بر دارایی های اول دوره» محاسبه می کنند. نسبت هایی که بیشتر از یک هستند. نشان دهنده این است که از اقلام تعهدی برای هموار سازی سود استفاده شده است. مقادیر زیاد همواره نشان دهنده کیفیت پایین تر سود است .
در نهایت از نظر تای زمانی کیفیت سود بالا است که شرایط زیر وجود داشته باشد:
الف- کیفیت اقلام تعهدی بالا باشد. معیارهای مختلف برآورد کیفیت سود مبین این است که سودی مطلوبتر است که وجه نقد را به تصویر بکشد.
ب- ضرایب پایداری سود قابل توجه باشد. کیفیت پایین سود با پایداری کم سود تعریف می شود. پایداری کم میزان پاسخگویی سود را کاهش می دهد.
با توجه به اهمیت معیارهای کیفیت سود، ضروری است که به برخی معیارهای پر کاربرد کیفیت سود توجه ویژه ای شده و تا حدودی آنان را تشریح نمائیم.
2-2-3 اقلام تعهدیپس از هیلی (1985) اغلب محققان از جمله اسلوان (1996)، خی (2001)، توماس و ژانگ (2001) اقلام تعهدی را تغییر در تفاضل سرمایه در گردش غیرنقدی وهزینه استهلاک تعریف کردند. اما این تعریف، اقلام تعهدی مربوط به دارایی ها و بدهی های عملیاتی غیرجاری و دارایی ها و بدهی های مالی را در برنمی گیرد. ریچاردسون و همکارانش (2005) تعریف جامعتری از اقلام تعهدی ارائه کردند. بنا به تعریف آن ها اقلام تعهدی تفاوت سود حسابداری (که بر اساس استانداردهای حسابداری تعیین می شود) و سود نقدی است. این تعریف اقلام تعهدی، همه حساب های ترازنامه را در بر می گیرد. طبق این تعریف، تغییرات در حساب دارایی ها و بدهی های غیر نقدی بیانگر اقلام تعهدی ناشی از تعهدات یا منافع مورد انتظار آینده است. بنابراین، اقلام تعهدی کل از مجموع اقلام تعهدی سرمایه در گردش (تغییرات در حساب دارایی ها و بدهی های عملیاتی جاری غیرنقدی)، اقلام تعهدی غیر جاری (تغییرات در حساب دارایی ها و بدهی های عملیاتی غیرجاری) و اقلام تعهدی مالی (تغییرات در حساب دارایی ها و بدهی های مالی غیرنقدی) تشکیل می شود. بطور کلی اقلام تعهدی عبارت از تفاوت بین سود حسابداری شرکت و جریان نقدی اصلی آن (جریان وجوه نقد عملیاتی) می باشد که این رابطه در معادله زیر نشان داده شده است:
Et=CFt+Acctمدل (2-3)
در این فرمول E سود خالص، CF جریان وجوه نقد عملیاتی و Acc اقلام تعهدی می باشد و t شاخص دوره زمانی است. از این رابطه چنین برداشت می شود که وجود اقلام تعهدی مثبت بزرگ به معنای فزونی قابل توجه سود گزارش شده نسبت به جریان وجوه نقد تولید شده شرکت می باشد و بالعکس اقلام تعهدی منفی بزرگ نشان دهنده فزونی قابل توجه جریان وجوه نقد شرکت نسبت به سود گزارش شده آن است.
بطور کلی اقلام تعهدی به دو بخش زیر تفکیک می شود:
1- اقلام تعهدی ناشی از رشد فعالیت شرکت ها (اقلام تعهدی غیراختیاری)
2- اقلام تعهدی ناشی از کارایی مدیریت دارایی های عملیاتی شرکت ها (اقلام تعهدی اختیاری)
آن بخش از مجموع اقلام تعهدی که از قابلیت اعمال اختیار و قضاوت مدیریت برخوردار نیستند و تابع ویژگی های خاص شرکت (مانند اندازه، نوع صنعت و غیره) هستند، اقلام تعهدی غیراختیاری یا نرمال می باشند. همچنین آن بخش از مجموع اقلام تعهدی که از قابلیت اعمال اختیار و قضاوت مدیریت برخوردار می باشند و مدیریت می تواند بر آن ها کنترل داشته باشد، اقلام تعهدی اختیاری هستند. در مجموع اقلام تعهدی غیراختیاری بخش دستکاری نشده اقلام مذکور و اقلام تعهدی اختیاری بخش دستکاری شده آن محسوب می شوند. همچنین هانت و همکاران (1996) اعتقاد دارند که اقلام تعهدی اختیاری جاری نسبت به اقلام تعهدی اختیاری بلندمدت برای انجام مدیریت سود مناسب تر هستند. برای مثال انجام مدیریت سود براساس حساب های دریافتنی نسبت به حسابهای دارایی ثابت، مناسب تر است.
مشکلی که محققان در خصوص اقلام مذکور با آن مواجه می شوند، جداسازی و نحوه تفکیک اقلام تعهدی اختیاری و غیراختیاری است. این مشکل به این دلیل بوجود می آید که هر دو بخش اقلام تعهدی اختیاری و غیراختیاری بصورت مستقیم قابل مشاهده نیستند. به همین دلیل در تمامی پژوهش ها از برآورد غیرمستقیم اقلام تعهدی اختیاری استفاده می شود.
همچنین رابطه بین سطح عملیات واحد تجاری و اقلام تعهدی غیراختیاری موجب می گردد که تعیین خالص اقلام تعهدی اختیاری مشکل شود. برای مثال، افزایش در خالص حساب های دریافتنی می تواند ناشی از عملیات واحد تجاری، تغییر در شرایط اعتباری اعطاء شده به مشتریان، یا کاهش ذخیره مطالبات مشکوک الوصول باشد. از طرف دیگر افزایش در حجم معاملات واحد تجاری می تواند به عنوان اقلام تعهدی غیراختیاری بررسی شود. در مجموع می توان این گونه نتیجه گیری کرد که محققان در شناسایی آن بخش از اقلام تعهدی که مرتبط با قضاوت مدیریت است، با مشکل روبرو هستند (الجفیری ، 2007).
یکی از نقش های مهم اقلام تعهدی، انتقال یا تعدیل شناسایی جریان های نقدی در طول زمان می باشد. بطوری که اعداد تعدیل شده ی جریان های نقدی (سود) عملکرد شرکت را بهتر ارزیابی می کند. حسابداری تعهدی مستلزم برآورد جریانات نقدی آتی و تخصیص ذهنی وجوه وصول شده در گذشته است. بنابراین کیفیت اقلام تعهدی می تواند بر عدم اطمینان در خصوص توزیع جریانات نقدی آتی شرکت تأثیر گذاشته و در نتیجه باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین سرمایه گذاران مطلع و غیرمطلع می گردد. استفاده از کیفیت اقلام تعهدی به عنوان معیار کیفیت سود براساس این دیدگاه است که سودهایی که با دقت بیشتری جریانات نقدی را نشان دهند، از کیفیت بالاتری برخوردارند. معیار کیفیت اقلام تعهدی دیچو و دیچف (2002) با مدلی آغاز می شود که اقلام تعهدی جاری را به جریانات نقدی عملیاتی گذشته، حال و آینده مرتبط می سازد. استدلالی که در خصوص کیفیت اقلام تعهدی به عنوان معیار کیفیت سود بیان می گردد این است که وجه نقد حاصل از عملیات، سازه مرجع است و هرچه معیار کیفیت اقلام تعهدی بزرگتر باشد، کیفیت اقلام تعهدی ضعیف تر است، چون دقت کمتری در خصوص مرتبط ساختن اقلام تعهدی جاری به جریانات نقدی دوره های جاری، گذشته و آینده دارد.
یکی از محدودیت هایی که در خصوص استفاده از معیار کیفیت تعهدی دیچو و دیچف (2002) وجود دارد، این است که این معیار بخش نسبتاً کمی از اقلام تعهدی کل را مورد استفاده قرار می دهد و در واقع به نزدیک بودن اقلام تعهدی جاری با جریانات نقدی سال گذشته، سال جاری و سال آینده تأکید می نماید. یعنی این معیار، اثرات اقلام تعهدی غیر جاری را که معمولاً بزرگتر و پیچیده تر هستند (مانند تعهدات مربوط به بازنشستگی و استهلاک)، درنظر نمی گیرد. استفاده از اقلام تعهدی غیرعادی (اقلام تعهدی اختیاری) به عنوان معیار کیفیت سود براساس این دیدگاه است که اقلام تعهدی که به خوبی توسط ارقام اصلی حسابداری (دارائیهای ثابت و درآمدها) توضیح داده نمی شوند، معیار معکوسی از کیفیت سود هستند. معیار اقلام تعهدی غیرعادی معمولاً با استفاده از روش جونز (1991) برآورد می شود.
2-2-3-1 مدلهای اندازه گیری اقلام تعهدیاگرچه همانطوری که ذکر شد مشخص کردن بخش اختیاری اقلام تعهدی و تفکیک نمودن آن از بخش غیراختیاری مسئله ای غامض تلقی می گردد، ولی محققانی جهت غلبه براین مشکل شیوه هایی ابداع نمودند که در تحقیقات مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. برخی مدل های پر کاربرد ابداع شده جهت تفکیک اقلام تعهدی که با تحلیل رگرسیون سروکار دارند، عبارتند از:
مدل اسلوان
مدل دی آنجلو
مدل هیلی
مدل جونز
مدل تعدیل شده جونز (ارائه شده توسط دچو، اسلوان و سوینی )
مدل دچو و دیچف


مدل کازنیک
مدل تعدیل شده دچو ودیچف (ارائه شده توسط مک نیکولز)
در زیر برخی از مدلهای مذکور تشریح می گردد:
2-2-3-1-1 مدل اسلوان (1996)اسلوان (1996) اقلام تعهدی را این چنین تعریف و اندازه گیری کرد:
Accruals = ∆CA - ∆CL – DEP معادله (2-4)

Accruals = ( ∆AR + ∆INV + ∆OCA ) –( ∆AP + ∆OCL ) -DEPمعادله (2-5)
که در مدل بالا داریم:
CA∆ = تغییر در دارایی های غیر نقدی
∆CL = تغییر در بدهی های جاری به جز بدهی های کوتاه مدت و مالیات پرداختنی
DEP= استهلاک دارایی های مشهود و نامشهود
= ∆AR تغییر در حسابهای دریافتنی
∆INV = تغییر در موجودی های کالا
∆OCA = تغییر در سایر دارایی های جاری
∆AP = تغییر در حسابهای پرداختنی
∆OCL= تغییر در سایر بدهی های جاری
2-2-3-1-2 مدل جونز (1991)جونز با ارائه مدل زیر سعی کرد تا اثرات تغییر شرایط اقتصادی شرکت ها را در اجزای غیراختیاری اقلام تعهدی کنترل کند.
TAt = ( ∆CAt - ∆CLt - ∆CASHt + ∆STDEBTt – DEPNt) معادله (2-6)
NDAt = QUOTE ( 1/ At-1) + QUOTE ( ∆REVt / At-1) + QUOTE (PPEt / At-1)معادله (2-7)
که در معادلات بالا داریم:
TAt= کل اقلام تعهدی در سال t
CAt∆ = تغییر در دارایی های جاری
∆CLt = تغییر در بدهی های جاری
CASHt∆ = تغییر در وجه نقد
STDEBTt∆ = تغییر در حصه جاری تسهیلات دریافتی در سال t
DEPNt = تغییر در هزینه استهلاک دارایی های مشهود و نامشهود
NDAt= بخش غیر اختیاری اقلام تعهدی در سال t
∆REVt= درآمد سال t منهای درآمد سال t-1
PPEt = اموال، ماشین آلات و تجهیزات (ناخالص) در پایان سالt
At-1 = کل دارایی ها در سال t-1
α1,α2 ,α3 = پارامترهای خاص شرکت می باشند که با استفاده از مدل زیر به دست می آیند:
TA t/At-1= α1 (1/ At-1 ) + α2 ( ∆REVt / At-1) + α3 (PPEt / At-1) معادله (2-8)
که در این مدل 3α, 2α, 1α به برآوردهای OLS از α, 2α, 1α اشاره دارد.
2-2-3-1-3 مدل تعدیل شده جونز (1991)TA t= ( ∆CAt - ∆CLt - ∆CASHt + ∆STDEBTt – DEPNt) معادله (2-9)

NDAt= QUOTE ( 1/ At-1) + QUOTE ( ∆REVt - ∆RECt ) + QUOTE ( PPEt / At-1)] معادله (2-10)
که در این معادله داریم:
∆RECt= تغییر در حسابهای دریافتنی سال t
در مدل بالا بقیه ی اقلام همانند مدل جونز می باشد.
2-2-3-1-4 مدل دچو و دیچو(DD)این مدل در سال 2002 توسط دچو و دیچو جهت ارزیابی کیفیت اقلام تعهدی مورد استفاده قرار گرفت که بصورت زیر است:
ACCt= α0 + α1CFt-1 + α2CFt + α3CFt+1 + QUOTE t معادله (2-11)
در معادله بالا داریم:
= ACCt مجموع اقلام تعهدی در سال t

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *